آموزش پیدا کردن متادیتا NFT در شبکه های اتریوم و سولانا؛ نحوه دسترسی به شناسنامه‌ی دیجیتال ان اف تی

تصور کنید برای خرید یک اثر هنری دیجیتال و نایاب، هزینه‌ی بالایی پرداخته‌اید و آن را در کیف پول خود نگه می‌دارید. چند ماه بعد، سرور شرکتی که تصویر روی آن ذخیره شده بود از دسترس خارج می‌شود یا توسعه‌دهنده‌ی پروژه اطلاعات را دستکاری می‌کند؛ حالا توکن گران‌قیمت شما در کیف پولتان به یک قاب خالی، یک خطای مرورگر یا تصویری کاملا متفاوت تبدیل شده است و تمام ارزش خود را از دست می‌دهد. در این مقاله با یک آموزش تصویری قدم‌به‌قدم نشان می‌دهیم که چگونه پیش از پرداخت هر هزینه‌ای، اصالت و امنیت محل ذخیره‌سازی توکن‌ها را در شبکه‌های اتریوم و سولانا بررسی کنید.

متادیتا NFT به زبان ساده چیست و چه کاربردی دارد؟

زمانی که یک اثر هنری دیجیتال یا یک آیتم در بازی‌های ویدیویی را خریداری می‌کنید، احتمالا اولین چیزی که توجه شما را جلب می‌کند، تصویر جذاب یا فایل صوتی آن است. اما در دنیای رمزارزها، ارزش واقعی و هویت این دارایی‌های دیجیتال در پشت صحنه و درون چیزی به نام متادیتا پنهان شده است. متادیتا در واقع هسته‌ی اصلی و قلب تپنده‌ی هر توکن غیرمثلی (NFT - توکن غیرقابل تعویض یا دارایی یکتای دیجیتال) است که به آن هویت می‌بخشد. در این بخش، با زبانی بسیار ساده بررسی می‌کنیم که این مفهوم دقیقا چیست و چرا تا این حد اهمیت دارد.

آشنایی با مفهوم متادیتا در دنیای توکن‌های غیرمثلی

در لغت، متادیتا به معنای داده‌ای درباره‌ی داده‌های دیگر است. برای درک بهتر، یک تابلوی نقاشی معروف در یک موزه را تصور کنید. خود نقاشی همان تصویر دیجیتالی است که شما می‌بینید، اما در کنار آن نقاشی، همیشه یک تابلوی کوچک روی دیوار نصب شده است که نام اثر، نام نقاش، سال خلق و تکنیک نقاشی روی آن نوشته شده است. متادیتای NFT دقیقا نقش همان تابلوی راهنمای کوچک را ایفا می‌کند.

به دلیل محدودیت‌ها و هزینه‌های بالای ذخیره‌سازی اطلاعات روی شبکه‌ی بلاک‌چین (Blockchain)، توسعه‌دهندگان معمولا فایل اصلی تصویر، ویدیو یا موسیقی را مستقیما روی بلاک‌چین آپلود نمی‌کنند. در عوض، آن‌ها یک شناسنامه‌ی دیجیتال یا همان متادیتا می‌سازند که روی بلاک‌چین ثبت می‌شود و آدرس محل نگهداری فایل اصلی را به همراه تمام جزئیات آن در خود جای می‌دهد. بنابراین، وقتی شما یک NFT می‌خرید، در واقع مالکیت این شناسنامه‌ی دیجیتال را به دست آورده‌اید.

ساختار متادیتا: از ویژگی‌های ظاهری توکن تا اطلاعات قرارداد هوشمند

اکنون که می‌دانیم متادیتا نقش شناسنامه‌ی توکن ما را دارد، باید ببینیم درون این شناسنامه دقیقا چه اطلاعاتی ثبت شده است. ساختار متادیتا معمولا شامل اطلاعاتی است که توسط یک قرارداد هوشمند (Smart Contract) خوانده و پردازش می‌شود. مهم‌ترین بخش‌های تشکیل‌دهنده‌ی متادیتا عبارتند از:

• نام توکن: عنوان اصلی اثر یا آیتم دیجیتال شما که پروژه برای آن انتخاب کرده است.
• توضیحات: یک متن کوتاه که داستان اثر، کاربرد آن یا پیام هنرمند را شرح می‌دهد.
• آدرس فایل اصلی: یک پیوند اینترنتی یا لینک که مستقیما به سرور یا فضایی که تصویر، ویدیو یا فایل صوتی در آن ذخیره شده است، اشاره می‌کند.
• ویژگی‌ها و صفات ظاهری: این بخش به خصوص در مجموعه‌های هنری بسیار کاربرد دارد. مواردی مانند رنگ پس‌زمینه، نوع لباس، مدل مو یا لوازم جانبی کاراکتر در اینجا ثبت می‌شود. این ویژگی‌ها تعیین‌کننده‌ی میزان کمیابی (Rarity) هستند و ارزش مالی NFT شما را مشخص می‌کنند.

معرفی فرمت JSON به عنوان قالب استاندارد و رایج متادیتای NFT

برای اینکه کامپیوترها، سایت‌های خرید و فروش و کیف پول‌های دیجیتال بتوانند این شناسنامه را به راحتی بخوانند و به شما نمایش دهند، به یک زبان و قالب مشترک نیاز است. در دنیای تکنولوژی، این زبان مشترک معمولا فرمتی به نام JSON (فرمت متنی و سبک برای ذخیره و انتقال داده‌ها بین سرور و برنامه‌ها) است.

فرمت جیسون بسیار ساده و منظم است. اگر یک فایل JSON مربوط به متادیتای NFT را باز کنید، با ساختاری شبیه به یک لیست مرتب روبه‌رو می‌شوید که در آن کلمات به صورت جفت‌جفت نوشته شده‌اند. برای مثال یک خط از آن به رایانه می‌گوید صفت رنگ چشم برابر است با آبی، و خط بعدی می‌گوید آدرس تصویر این توکن در فلان آدرس اینترنتی قرار دارد. استفاده از این قالب استاندارد باعث می‌شود که فرقی نکند شما از کدام پلتفرم یا کیف پول استفاده می‌کنید؛ در هر صورت مشخصات و تصویر پرونده‌ی دیجیتال شما بدون هیچ خطایی، دقیقا به همان شکلی که خالق اثر تنظیم کرده است، به شما نمایش داده می‌شود.

متادیتای NFT دقیقا کجا ذخیره می‌شود؟

اکنون که می‌دانیم متادیتا در واقع شناسنامه‌ی توکن ما است، سوال مهمی پیش می‌آید: این شناسنامه و فایل‌های مربوط به آن دقیقا در کجا نگهداری می‌شوند؟ پاسخ به این سوال برای حفظ سرمایه‌ی شما بسیار حیاتی است، زیرا اگر محل ذخیره‌سازی امن نباشد، ممکن است روزی بیدار شوید و ببینید تصویر توکن ارزشمند شما ناپدید شده است!

توسعه‌دهندگان از سیستم فایل بین‌سیاره‌ای (IPFS - یک شبکه‌ی ذخیره‌سازی غیرمتمرکز که فایل‌ها را تکه‌تکه کرده و در چندین رایانه‌ی مختلف در سراسر جهان پخش و نگهداری می‌کند) برای ذخیره متادیتا استفاده می‌کنند. استفاده از این سیستم برای ذخیره‌ی متادیتا مزایای فوق‌العاده‌ای دارد:

• عدم وابستگی به یک شخص یا شرکت: هیچ شرکت مرکزی یا فردی نمی‌تواند فایل‌های شما را پاک کند یا سرور را به طور ناگهانی خاموش کند.
• ماندگاری بسیار بالا: به دلیل اینکه فایل‌ها در رایانه‌های متعددی کپی شده‌اند، حتی اگر چند رایانه خراب شوند یا از شبکه خارج شوند، سیستم فایل شما را از طریق رایانه‌های دیگر بازیابی کرده و به شما نمایش می‌دهد.
• تضمین تغییرناپذیری داده‌ها: در این سیستم، به هر فایل یک اثر انگشت دیجیتالی منحصربه‌فرد اختصاص داده می‌شود. اگر کلاهبرداران حتی یک کلمه در متادیتای شما را تغییر دهند، این اثر انگشت عوض می‌شود و همه به سرعت متوجه می‌شوند که فایل دستکاری شده است.

آموزش گام به گام پیدا کردن متادیتا NFT در شبکه اتریوم

حالا که با اهمیت پنهان متادیتا آشنا شدیم، وقت آن رسیده است که آستین‌ها را بالا بزنیم و به صورت عملی یاد بگیریم چگونه می‌توانیم به این اطلاعات دسترسی پیدا کنیم. از آنجایی که شبکه‌ی اتریوم میزبان بزرگ‌ترین و معروف‌ترین پروژه‌های NFT است، در این بخش مراحل استخراج شناسه‌ی دیجیتال توکن‌ها را در این شبکه و به کمک ابزارهای رایج بازار بررسی می‌کنیم. این کار شبیه به یک کارآگاه‌بازی دیجیتال است و انجام آن به شما حس تسلط بیشتری در بازار می‌دهد.

جستجو و مشاهده جزئیات توکن در پلتفرم اوپن سی (OpenSea)

برای شروع، باید به سراغ توکن مورد نظر خود برویم. پلتفرم اوپن سی به عنوان بزرگ‌ترین بازار خرید و فروش NFT، نقطه‌ی شروع خوبی است. وارد سایت شوید و نام مجموعه‌ی مورد نظرتان را جستجو کنید تا به صفحه‌ی اختصاصی یک توکن خاص برسید. در این صفحه، علاوه بر تصویر و قیمت، اطلاعات زیادی وجود دارد. کمی به پایین صفحه اسکرول کنید تا بخشی به نام Details را ببینید. با باز کردن این منو، دروازه‌ی ورود شما به اطلاعات فنی توکن باز می‌شود.

یافتن آدرس قرارداد هوشمند و شناسه اختصاصی توکن (Token ID)

در منوی باز شده‌ی جزئیات، چند ردیف اطلاعات وجود دارد اما ما فقط به دو مورد از آن‌ها نیاز داریم تا بتوانیم متادیتای اصلی را پیدا کنیم:

• آدرس قرارداد (Contract Address): این آدرس را می‌توانید به عنوان آدرس پستی یک مجتمع مسکونی بزرگ در نظر بگیرید.
• شناسه توکن (Token ID): این شماره دقیقا نقش شماره‌ی واحد آپارتمان شما در آن مجتمع مسکونی را بازی می‌کند.

روی لینک آبی‌رنگی که در روبه‌روی عبارت Contract Address قرار دارد کلیک کنید تا وارد مرحله‌ی بعدی شویم.

جستجوی آدرس قرارداد در مرورگر بلاک‌چین اتراسکن (Etherscan)

با کلیک روی آدرس قرارداد در سایت اوپن سی، شما به صورت خودکار به سایتی به نام اتراسکن هدایت می‌شوید. اتراسکن یک اکسپلورر یا مرورگر بلاک‌چین (Blockchain Explorer) است. اگر روی لینک کلیک نکرده‌اید، جای نگرانی نیست؛ کافی است آدرس قرارداد را کپی کرده و در کادر جستجوی اصلی در صفحه‌ی اول سایت Etherscan پیست (Paste) کنید تا صفحه‌ی مربوط به پروژه‌ی شما باز شود.

کار با بخش Read Contract برای ارتباط با قرارداد هوشمند

اکنون شما در قلب تپنده‌ی پروژه‌ی NFT خود قرار دارید. در صفحه‌ای که باز شده است، کمی به پایین بیایید تا ردیفی از تب‌های مختلف را مشاهده کنید. روی تبی که با نام Contract مشخص شده است کلیک کنید. سپس در زیرمجموعه‌ی آن، گزینه‌ی Read Contract (خواندن قرارداد) را انتخاب کنید.

این بخش به شما اجازه می‌دهد تا بدون نیاز به پرداخت هیچ هزینه‌ای، مستقیما با کدهای قرارداد هوشمند ارتباط برقرار کنید و از آن سوال بپرسید. این قسمت شبیه به خواندن یک دفترچه‌ی راهنمای عمومی است که تمام قوانین پروژه در آن نوشته شده است.

استخراج لینک TokenURI و مشاهده اطلاعات فایل JSON

در بخش Read Contract، لیستی از توابع و کدهای شماره‌گذاری شده را می‌بینید. در این لیست به سمت پایین حرکت کنید تا تابعی به نام tokenURI را پیدا کنید (URI مخفف شناسه منبع یکپارچه است و در واقع همان لینک اینترنتی متادیتا محسوب می‌شود). روی این تابع کلیک کنید تا کادر آن باز شود.

در این کادر، سیستم از شما یک شماره می‌خواهد. حالا وقت استفاده از آن شماره‌ی اختصاصی یا همان Token ID است که در مرحله‌ی 4.2 پیدا کردیم. شماره را در کادر وارد کرده و روی دکمه‌ی Query کلیک کنید.

در کسری از ثانیه، قرارداد هوشمند پاسخ شما را در قالب یک لینک اینترنتی (که معمولا با عبارت ipfs یا https شروع می‌شود) نمایش می‌دهد. به شما تبریک می‌گویم! این لینک همان آدرس دقیق متادیتای شماست. کافی است این لینک را کپی کرده و در مرورگر اینترنت خود باز کنید تا فایل متنی JSON را ببینید؛ فایلی که شامل تمام ویژگی‌ها، توضیحات و لینک اصلی تصویر توکن ارزشمند شما است.

نحوه پیدا کردن متادیتای NFT در شبکه‌ی سولانا

شبکه‌ی اتریوم تنها میزبان توکن‌های غیرمثلی نیست. شبکه‌ی سولانا (Solana - یک شبکه‌ی بلاک‌چینی پرسرعت و ارزان که رقیب جدی اتریوم محسوب می‌شود) نیز به دلیل کارمزدهای بسیار پایین، خانه‌ی بسیاری از پروژه‌های جذاب و پرطرفدار NFT است. فرایند پیدا کردن شناسه‌ی دیجیتال در شبکه‌ی سولانا شباهت زیادی به اتریوم دارد، اما ابزارها و سایت‌هایی که استفاده می‌کنیم کمی متفاوت هستند. در ادامه، این مسیر را به ساده‌ترین شکل ممکن با هم طی می‌کنیم.

یافتن آدرس توکن در بازارهای معاملاتی مانند مجیک ادن (Magic Eden)

همان‌طور که در شبکه‌ی اتریوم از سایت اوپن‌سی استفاده کردیم، در شبکه‌ی سولانا به سراغ بازار معاملاتی مجیک ادن (Magic Eden - بزرگ‌ترین پلتفرم خرید و فروش توکن‌های غیرمثلی در بستر سولانا) می‌رویم. ابتدا توکن مورد نظر خود را در این سایت جستجو کنید و وارد صفحه‌ی اختصاصی آن شوید.

در این صفحه، کمی به پایین بیایید تا به بخشی به نام Details (جزئیات) برسید. در شبکه‌ی سولانا، برخلاف اتریوم که دو آدرس مجزا داشتیم، هر توکن تنها یک آدرس اختصاصی به نام آدرس مینت (Mint Address - یک رشته‌ی طولانی از حروف و اعداد که هویت یکتای توکن شما را در شبکه نشان می‌دهد) دارد. این آدرس دقیقا مانند کد ملی منحصربه‌فرد توکن شما عمل می‌کند. آدرس مینت را پیدا کرده و آن را کپی کنید تا در مرحله‌ی بعد به سراغ استخراج اطلاعات آن برویم.

بررسی اطلاعات فنی متادیتا از طریق مرورگر سول اسکن (Solscan)

حالا که کد ملی توکن خود را در دست داریم، باید به سراغ دفتر ثبت احوال شبکه‌ی سولانا برویم! این دفتر ثبت احوال، سایتی به نام سول اسکن (Solscan - مرورگر رسمی بلاک‌چین سولانا برای پیگیری شفاف تراکنش‌ها و اطلاعات شبکه) است.

وارد سایت سول اسکن شوید و آدرس مینت را که در مرحله‌ی قبل کپی کرده بودید، در کادر جستجوی بالای صفحه وارد کنید. با فشردن دکمه‌ی جستجو، وارد صفحه‌ی اطلاعات کامل توکن خود می‌شوید. در این صفحه، برای دیدن شناسنامه‌ی توکن کافی است مراحل زیر را دنبال کنید:

• روی تب Metadata (متادیتا) در میان گزینه‌های موجود کلیک کنید.
• در این بخش، تمام اطلاعات توصیفی توکن شما از جمله نام مجموعه، میزان کارمزد سازنده و ویژگی‌های ظاهری آن به صورت مرتب و خوانا نمایش داده می‌شود.
• برای مشاهده‌ی فایل اصلی و ریشه‌ای توکن، به دنبال عبارتی به نام URI بگردید.
• با کلیک روی لینک قرار گرفته در روبه‌روی این عبارت، همان فایل متنی جیسون باز می‌شود و می‌توانید آدرس دقیق محل ذخیره‌سازی تصویر اصلی را (که معمولا روی سیستم‌های امنی مثل IPFS قرار دارد) مشاهده کنید.

نحوه مشاهده سریع متادیتا در پلتفرم ریربل (Rarible)

اگر حوصله‌ی کار با سایت‌های مرورگر بلاک‌چین را ندارید و به دنبال یک راه میانبر می‌گردید، پلتفرم ریربل (Rarible - یکی دیگر از بازارهای بزرگ و محبوب برای ساخت و معامله‌ی توکن‌های دیجیتال) کار را برای شما بسیار ساده کرده است. طراحان این سایت به خوبی می‌دانند که بررسی مشخصات فنی برای خریداران چقدر اهمیت دارد، به همین دلیل فرایند دسترسی به این اطلاعات را مستقیما در همان صفحه‌ی خرید قرار داده‌اند و همه‌چیز تنها با چند کلیک در دسترس شماست.

دسترسی به لینک مستقیم متادیتا از طریق منوی اطلاعات توکن

برای دیدن شناسنامه‌ی دیجیتال توکن‌ها در پلتفرم ریربل، نیازی به کپی کردن آدرس‌ها و مراجعه به سایت‌های واسطه مانند اتراسکن ندارید. تنها کافی است این مراحل بسیار کوتاه و آسان را دنبال کنید:

• ورود به صفحه‌ی توکن: ابتدا وارد صفحه‌ی اختصاصی اثر هنری یا آیتم مورد نظر خود در سایت ریربل شوید.
• باز کردن منوی جزئیات: در قسمت پایین تصویر اصلی، بخشی به نام Details (جزئیات) وجود دارد. روی آن کلیک کنید تا کادر اطلاعات تکمیلی باز شود.
• دسترسی به فایل اصلی: در میان اطلاعات نمایش داده شده، به دنبال عبارتی شبیه به View on IPFS (مشاهده در شبکه‌ی امن و غیرمتمرکز فایل‌ها) یا Metadata بگردید. این گزینه‌ها معمولا به صورت لینک‌های قابل کلیک طراحی شده‌اند.
• مشاهده‌ی کدهای شناسنامه: با کلیک روی این لینک، مرورگر شما به صورت خودکار و مستقیم فایل متنی و خام شناسنامه‌ی توکن را باز می‌کند. در اینجا می‌توانید تمام اطلاعات پایه‌ای و ریشه‌ای اثر را بدون هیچ دردسری بررسی کنید.

چک‌لیست نهایی ارزیابی متادیتا پیش از خرید NFT

حالا که یاد گرفتید چگونه مثل یک کارآگاه حرفه‌ای شناسنامه‌ی دیجیتال توکن‌ها را پیدا کنید، زمان آن رسیده است که از این مهارت برای محافظت از سرمایه‌ی خود استفاده کنید. پیش از آنکه دکمه‌ی خرید را بزنید و پول خود را برای یک اثر دیجیتال پرداخت کنید، باید یک معاینه‌ی فنی نهایی انجام دهید. این کار دقیقا شبیه به چک کردن سند و سلامت موتور ماشین قبل از خرید آن است. برای اینکه خریدی امن و مطمئن داشته باشید، ما یک چک‌لیست ساده و کاربردی برای شما آماده کرده‌ایم.

بررسی جدول فاکتورهای کلیدی سلامت متادیتا

برای اینکه گیج نشوید، مهم‌ترین عواملی که سلامت و اعتبار یک توکن را نشان می‌دهند در قالب یک جدول مقایسه‌ای دسته‌بندی کرده‌ایم. هر زمان که قصد خرید داشتید، کافی است متادیتای آن اثر را با این سه فاکتور کلیدی بسنجید. اگر توکن مورد نظر شما در بخش چراغ سبز قرار داشت، می‌توانید با خیال راحت‌تری روی آن سرمایه‌گذاری کنید.

با رعایت همین چند نکته‌ی ساده اما حیاتی، شما دیگر یک خریدار چشم و گوش بسته نیستید، بلکه یک سرمایه‌گذار آگاه هستید که می‌داند چگونه ارزش واقعی و امنیت دارایی‌های دیجیتال خود را در دنیای پر رمز و راز بلاک‌چین تضمین کند.