سیستم پرداخت هوش مصنوعی با الهام از ویتالیک بوترین در شبکه اصلی اتریوم فعال شد

بنیاد اتریوم در تاریخ ۱ اکتبر اعلام کرد که سیستم zkAPI بر روی شبکه اصلی (mainnet) فعال شده است. این سیستم پرداخت خصوصی برای هوش مصنوعی که دیوید کراپیس و ویتالیک بوترین در طراحی آن مشارکت داشته‌اند، یک راهکار برای کنترل مالی ارائه می‌دهد و به این پرسش اساسی پاسخ می‌دهد: چگونه یک کاربر می‌تواند پول خرج‌نشده خود را در زمانی که سرور صورتحساب همکاری نمی‌کند، پس بگیرد؟

سیستم zkAPI که برای صدور صورتحساب در APIهای مبتنی بر مصرف طراحی شده، یک مسیر برداشت آنچین را مستند می‌کند که نیازی به تأیید سرور ندارد. با این حال، توانایی کاربر برای بازیابی موجودی به وضعیت پرداخت (spending state) و اقدام به موقع برای شروع فرآیند خروج بستگی دارد. اختیارات توقف (pause) و انقضای سپرده‌ها (notes) در این پیاده‌سازی، محدودیت‌هایی را برای این کنترل ایجاد می‌کنند.

این سیستم توسط Open Anonymity با همکاری بنیاد اتریوم ساخته شده است. طرح اولیه در ۱۱ فوریه توسط کراپیس و بوترین منتشر شد. طبق گزارش Etherscan، صندوق (vault) مرتبط با این پروژه در تاریخ ۳۰ سپتامبر، یک روز قبل از اعلام رسمی، ایجاد شده است.

در حالی که در اطلاعیه اولیه به نگهداری اعتبارات USDC در صندوق اشاره شده بود، مانیفست فعلی شبکه اصلی نشان می‌دهد که این صندوق از اتریوم (ETH) استفاده می‌کند و موجودی‌ها بر اساس gwei محاسبه می‌شوند. فعالیت کاوشگر آن نیز واریزها و پرداخت‌های مبتنی بر ETH را نشان می‌دهد.

دو مسیر برای برداشت موجودی پیش‌پرداخت شده

طبق پروتکل فعلی، یک سپرده، یک «یادداشت» (note) را تأمین مالی می‌کند. کیف پول کاربر وضعیت پرداخت خصوصی را به صورت محلی نگه می‌دارد و از اثبات‌ها (proofs) برای تأیید استفاده از سرویس استفاده می‌کند. با تسویه حساب، سرور یک وضعیت جدید را که نشان‌دهنده موجودی باقی‌مانده است، امضا می‌کند.

مسیر اول، «بستن متقابل» (mutual close) نام دارد که با تأیید سرور آغاز می‌شود. سرور برداشت را تأیید می‌کند و کیف پول این امضا را در اثبات خود گنجانده و به صندوق ارسال می‌کند. صندوق پس از بررسی اثبات، موجودی باقی‌مانده را پرداخت می‌کند.

مسیر دوم، «برداشت اضطراری» (escape withdrawal) است. کیف پول می‌تواند این فرآیند را بدون امضای تأیید سرور آغاز کند. در این حالت، صندوق یادداشت را از مجموعه فعال حذف کرده و یک پرداخت در حال انتظار ثبت می‌کند، اما پول را فوراً تحویل نمی‌دهد.

پیکربندی عمومی شبکه اصلی یک «دوره چالش» (challenge period) به مدت ۸۶,۴۰۰ ثانیه یا ۲۴ ساعت را مشخص می‌کند. اگر در این مدت چالش معتبری ثبت نشود، موجودی به کاربر و مابقی به خزانه پروژه پرداخت می‌شود. این دوره به سیستم فرصت می‌دهد تا تلاش برای برداشت از یک وضعیت پرداخت که قبلاً برای سرویس استفاده شده را شناسایی کند.

هر وضعیت پرداخت دارای یک شناسه رمزنگاری به نام نالیفایر (nullifier) برای جلوگیری از استفاده مجدد است. برای به چالش کشیدن یک برداشت اضطراری، یک چالش‌گر اثبات درخواست اصلی را با همان نالیفایر ارائه می‌دهد. یک چالش موفق، پرداخت در حال انتظار را لغو کرده و یادداشت را به وضعیت فعال بازمی‌گرداند.

اختیارات توقف، انقضا و ارزش موجودی

کد این صندوق به مالک آن یک «اختیار توقف» (pause switch) می‌دهد. واریزها، بستن‌های متقابل و شروع برداشت‌های اضطراری جدید همگی این وضعیت را بررسی می‌کنند. بنابراین، حتی یک خروج که نیازی به تأیید سرور ندارد، ممکن است در زمان توقف صندوق، قابل شروع نباشد.

انقضا نیز یک مهلت دیگر ایجاد می‌کند. مانیفست شبکه اصلی عمر یادداشت‌ها را ۳۰ روز تعیین کرده است. پس از انقضای یک یادداشت فعال، کد به سیستم اجازه می‌دهد تا آن را از طریق یک «ادعای انقضا» (expiry claim) ببندد و کل مبلغ سپرده‌شده را به خزانه پروژه منتقل کند. این قانون با برداشت عادی که در آن موجودی باقی‌مانده به کاربر بازگردانده می‌شود، متفاوت است. یادداشتی که قبلاً در وضعیت برداشت در حال انتظار قرار گرفته باشد، مشمول این ادعای انقضا نمی‌شود.

استفاده از ETH به جای استیبل‌کوین نیز بر ارزش دارایی کاربر تأثیر می‌گذارد. ارزش دلاری موجودی کاربر با قیمت ETH در نوسان خواهد بود. اگرچه صورتحساب خدمات بر اساس دلار و با استفاده از اوراکل Chainlink صادر می‌شود، اما موجودی اصلی کاربر به ETH است و در معرض نوسانات بازار قرار دارد.

مفروضات اعتماد باقی‌مانده

مانیفست این پروژه، آن را «آزمایشی» و «بدون حسابرسی تولید» توصیف می‌کند. این افشاگری‌ها تضمین‌های مرتبط با این پیاده‌سازی را محدود می‌کنند. صرفاً در دسترس بودن در شبکه اصلی نشان نمی‌دهد که تمام سناریوهای بازیابی در عمل کار خواهند کرد.

همچنین، راه‌اندازی رمزنگاری این سیستم (Groth16) توسط یک طرف انجام شده و هیچ مراسم چندجانبه‌ای (multiparty ceremony) برای آن برگزار نشده است. این موضوع یک فرض اعتماد جداگانه در مورد تخریب کلیدهای محرمانه اولیه ایجاد می‌کند.

در نهایت، کنترل کاربر بر وجوه پیش‌پرداخت شده برای خدمات هوش مصنوعی، به تکمیل فرآیند خروج از یک موجودی قابل استفاده قبل از انقضای یادداشت فعال بستگی دارد. مسیر برداشت اضطراری به کاربران جایگزینی برای تأیید سرور می‌دهد، اما ارزش عملی آن به بازیابی وضعیت و در دسترس بودن صندوق در زمان نیاز بستگی دارد.