توکن زامبی (Zombie) چیست؟ راهنمای جامع شناسایی پروژه‌های رهاشده در بازار کریپتو

در بازار پرنوسان امروز، خرید توکنی که نمودار آن هنوز خط‌کشی‌هایی را نشان می‌دهد، بسیار ساده است. چارت را می‌بینید، قیمت پایین به نظر جذاب می‌آید و دکمه خرید را می‌زنید. چند هفته می‌گذرد، بازار رشد می‌کند اما توکن شما درجا می‌زند. تازه آن زمان متوجه می‌شوید حجم معاملات به قدری پایین است که حتی امکان فروش همان توکن‌ها را هم ندارید و سرمایه‌تان در پروژه‌ای بدون تیم و بدون آینده حبس شده است. در این مقاله، نشانه‌های پنهان این پروژه‌های رهاشده را زیر ذره‌بین می‌بریم تا با شناسایی دقیق آن‌ها، از قفل شدن دارایی‌هایتان در قبرستان ارزهای دیجیتال جلوگیری کنید.

مفهوم توکن زامبی در بازار ارزهای دیجیتال

دنیای رمزارزها پر از اصطلاحات عجیب و جالب است. یکی از این اصطلاحات که شاید در مسیر سرمایه‌گذاری خود با آن برخورد کرده باشید، توکن زامبی است. در این بخش می‌خواهیم با زبانی ساده بررسی کنیم که این مفهوم دقیقا چه معنایی دارد و چرا شناخت آن برای محافظت از سرمایه‌ی شما بسیار مهم است.

توکن زامبی چیست و چرا به آن مرده متحرک می‌گویند؟

همه‌ی ما در فیلم‌ها دیده‌ایم که زامبی‌ها در واقع مرده‌هایی هستند که هنوز راه می‌روند و حرکت می‌کنند، اما هیچ روح، هدف یا زندگی واقعی در آن‌ها وجود ندارد. در بازار کریپتو (فضای ارزهای دیجیتال و بلاک‌چین) هم دقیقا با همین پدیده روبرو هستیم.

توکن زامبی به ارز دیجیتالی گفته می‌شود که پروژه‌ی پشت آن عملا شکست خورده یا رها شده است، اما خود توکن همچنان در صرافی‌ها خرید و فروش می‌شود. تیم توسعه‌دهنده‌ی این پروژه‌ها دیگر هیچ فعالیتی ندارند، هیچ آپدیت یا به‌روزرسانی جدیدی منتشر نمی‌کنند و شبکه‌های اجتماعی آن‌ها ماه‌هاست که در سکوت فرو رفته است. با این حال، به دلیل ساختار غیرمتمرکز (سیستمی که توسط یک فرد یا نهاد مرکزی کنترل نمی‌شود و داده‌ها در شبکه‌ای از کامپیوترها پخش شده‌اند) این توکن‌ها به طور کامل از بین نمی‌روند و روی تابلوی صرافی‌ها باقی می‌مانند.

دلایل اصلی تبدیل شدن یک پروژه به توکن زامبی شامل موارد زیر است:

• پایان یافتن بودجه‌ی تیم سازنده و ناتوانی در ادامه‌ی مسیر توسعه.
• از بین رفتن کاربرد اولیه‌ی پروژه و ناتوانی در رقابت با ارزهای جدیدتر.
• پروژه‌هایی که از ابتدا با هدف کلاهبرداری ساخته شده‌اند و پس از جمع‌آوری پول، توسط سازندگان رها می‌شوند.

بنابراین، این ارزها مانند مرده‌های متحرکی هستند که فقط روی نمودارها بالا و پایین می‌روند، اما چون هیچ مغز متفکر و تیم فعالی پشت آن‌ها نیست، هیچ ارزش واقعی یا آینده‌ی روشنی برای خریداران ندارند.

رفع یک سوءتفاهم مهم: پروژه‌های رها شده در برابر پروژه‌هایی با تم و نام زامبی

بسیار مهم است که در دنیای سرمایه‌گذاری، نام‌ها ما را فریب ندهند. وقتی از عبارت توکن زامبی صحبت می‌کنیم، منظورمان توصیف وضعیت اقتصادی و فنی یک پروژه است، نه نام خود ارز دیجیتال.

گاهی اوقات کاربران مبتدی دچار این سوتفاهم می‌شوند که هر پروژه‌ای که کلمه‌ی زامبی در نام آن وجود دارد، یک پروژه‌ی رها شده و پرخطر است. اما باید بدانید که این دو موضوع کاملا با هم تفاوت دارند:

• پروژه‌هایی با تم و نام زامبی: بسیاری از پروژه‌های بازی (گیمینگ) یا میم کوین‌ها (ارزهای شوخی‌محور که معمولا بر اساس ترندهای اینترنتی و شبکه‌های اجتماعی ساخته می‌شوند) صرفا برای جذابیت بیشتر یا سرگرمی، از کلمه زامبی در نام خود استفاده می‌کنند. این پروژه‌ها ممکن است یک تیم توسعه‌دهنده‌ی بسیار فعال، نقشه‌ی راه (برنامه زمان‌بندی اهداف و قدم‌های آینده پروژه) مشخص و جامعه‌ی کاربری بزرگی داشته باشند و کاملا زنده و پویا باشند.
• توکن‌های زامبی واقعی: این پروژه‌ها ممکن است نام‌های بسیار جدی و دهن‌پرکنی در حوزه‌ی تکنولوژی مالی داشته باشند، اما چون تیم آن‌ها ناپدید شده و هیچ کد جدیدی برای بهبود شبکه نوشته نمی‌شود، در عمل به یک مرده متحرک یا همان توکن زامبی تبدیل شده‌اند.

به عنوان یک قانون کلی، برای تشخیص وضعیت و سلامت یک ارز دیجیتال، هرگز نباید فقط به اسم و ظاهر آن تکیه کنیم. معیار اصلی ما باید میزان فعالیت تیم، شفافیت برنامه‌ها و زنده‌بودن پروژه‌ی پشت آن توکن باشد.

چگونه یک ارز Zombie را شناسایی کنیم؟

تشخیص دادن یک توکن زامبی در نگاه اول همیشه کار ساده‌ای نیست. گاهی این پروژه‌ها یک وب‌سایت زیبا و ظاهری فریبنده دارند. اما درست مانند یک پزشک که علائم حیاتی بیمار را بررسی می‌کند، شما هم می‌توانید با بررسی چند نشانه‌ی هشداردهنده، سلامت یک ارز دیجیتال را بسنجید. اگر پروژه‌ای این نشانه‌ها را داشت، باید زنگ خطر در ذهن شما به صدا دربیاید.

سقوط آزاد حجم معاملات و کمبود شدید نقدینگی

اولین و مهم‌ترین نشانه‌ی یک ارز رها شده، وضعیت خرید و فروش آن در بازار است. وقتی حجم معاملات (مقدار پولی که در یک بازه‌ی زمانی، مثلا ۲۴ ساعت، برای خرید و فروش یک ارز جابجا می‌شود) به طور ناگهانی و برای مدت طولانی به صفر یا اعداد بسیار پایین می‌رسد، یعنی دیگر کسی به این پروژه علاقه‌ای ندارد.

در کنار این موضوع، با مشکل کمبود شدید نقدینگی (میزان راحتی و سرعت در خرید یا فروش یک دارایی بدون اینکه قیمت آن تغییر شدیدی کند) روبرو می‌شویم. برای درک بهتر، تصور کنید وارد یک بازار یا پاساژ می‌شوید که هیچ مشتری و مغازه‌داری در آن حضور ندارد. اگر بخواهید کالای خود را در این بازار خالی بفروشید، خریداری پیدا نمی‌شود و سرمایه‌ی شما عملا در آنجا گیر می‌افتد.

توقف کامل توسعه شبکه و غیرفعال بودن گیت‌هاب (GitHub)

دنیای رمزارزها به شدت وابسته به تکنولوژی است و یک پروژه‌ی سالم باید دائما در حال پیشرفت باشد. برنامه‌نویس‌ها تغییرات و کدهای جدید خود را در پلتفرمی به نام گیت‌هاب (یک فضای کاری آنلاین و مرجع که برنامه‌نویسان سراسر جهان کدهای نرم‌افزاری خود را در آن ذخیره، مدیریت و به‌روزرسانی می‌کنند) قرار می‌دهند.

اگر به صفحه‌ی گیت‌هاب یک ارز دیجیتال مراجعه کنید و ببینید که برای ماه‌ها یا حتی سال‌ها هیچ کد جدیدی ثبت نشده است، این یک نشانه‌ی بسیار خطرناک است. این وضعیت دقیقا شبیه به یک ساختمان نیمه‌کاره است که کارگران و مهندسان ماه‌هاست آن را رها کرده‌اند و هیچکس آجری روی آجر نمی‌گذارد. طبیعتا هیچکس دوست ندارد در یک ساختمان رها شده سرمایه‌گذاری کند.

سکوت در شبکه‌های اجتماعی و ناپدید شدن تیم توسعه‌دهنده

یک تیم حرفه‌ای و متعهد همیشه با کاربران خود در ارتباط است. آن‌ها اخبار، برنامه‌های آینده و آپدیت‌ها را از طریق شبکه‌های اجتماعی به اطلاع همه می‌رسانند. اما در پروژه‌های زامبی، ناگهان سکوت سنگینی همه‌جا را فرا می‌گیرد.

برای بررسی این موضوع، می‌توانید به چند مورد زیر دقت کنید:

• توقف انتشار اخبار: صفحه‌ی توییتر یا کانال تلگرامی پروژه ماه‌هاست هیچ پیام جدیدی منتشر نکرده است.
• عدم پاسخگویی به کاربران: مدیران و پشتیبان‌ها در پلتفرم‌هایی مثل دیسکورد (یک برنامه‌ی ارتباطی محبوب برای چت صوتی و متنی میان فعالان کریپتو و گیمرها) پاسخگوی سوالات یا مشکلات کاربران نیستند.
• بسته شدن راه‌های ارتباطی: در موارد شدیدتر، سایت اصلی پروژه از دسترس خارج می‌شود یا گروه‌های کاربری بسته می‌شوند.

وقتی شرکتی جواب تلفن‌هایش را نمی‌دهد و با مشتریان صحبت نمی‌کند، احتمالا ورشکست شده یا به پایان راه خود رسیده است!

جدول مقایسه‌: تفاوت‌های کلیدی یک پروژه فعال و پویا با یک توکن زامبی

ویژگی مورد بررسی	پروژه‌ی فعال و پویا	توکن زامبی (رها شده)
حجم معاملات روزانه	بالا و پیوسته، نشان‌دهنده‌ی حضور خریداران و فروشندگان	بسیار پایین یا صفر، بدون هیچ حرکت معناداری
فعالیت تیم فنی	به‌روزرسانی مداوم کدها در گیت‌هاب و برطرف کردن باگ‌ها	توقف کامل برنامه‌نویسی و دست نخوردن کدهای شبکه
ارتباط با کاربران	انتشار منظم اخبار، پاسخگویی به سوالات و برگزاری رویدادها	سکوت مطلق در شبکه‌های اجتماعی و ناپدید شدن ادمین‌ها
وضعیت نقدینگی	امکان خرید و فروش سریع و آسان در هر زمان دلخواه	گیر افتادن سرمایه‌ی کاربر به دلیل نبودن خریدار در قیمت‌های معقول

بررسی گزارش جنجالی فوربس درباره گستردگی ارزهای زامبی

شاید با خودتان فکر کنید که توکن‌های زامبی فقط شامل چند پروژه‌ی کوچک و ناشناخته می‌شوند که اهمیت زیادی ندارند. اما واقعیت بسیار نگران‌کننده‌تر است. مدتی پیش، مجله‌ی معروف و معتبر فوربس (Forbes) گزارشی تحلیلی منتشر کرد که زنگ خطر را برای بسیاری از معامله‌گران به صدا درآورد. این گزارش به روشنی نشان داد که پدیده‌ی ارزهای رها شده، بخش بسیار بزرگی از بازار رمزارزها را به خود آلوده کرده است.

میلیاردها دلار سرمایه قفل شده در پروژه‌های بدون کاربرد

بر اساس بررسی‌های مجله‌ی فوربس، متاسفانه میلیاردها دلار از سرمایه‌ی کاربران سراسر جهان در پروژه‌هایی قفل شده است که عملا هیچ آینده، تیم پشتیبان و کاربرد واقعی ندارند. برای درک بهتر این موضوع، باید بدانیم سرمایه‌ی قفل شده در یک پروژه‌ی مرده دقیقا چه معنایی دارد.

تصور کنید شما زمین گران‌قیمتی را در یک شهرک نوساز خریده‌اید. مهندسان به شما قول داده بودند که این شهرک به زودی پر از امکانات رفاهی خواهد شد، اما ناگهان پیمانکاران فرار می‌کنند و آنجا به یک شهر ارواح تبدیل می‌شود. روی کاغذ، شما صاحب یک زمین ارزشمند هستید، اما در واقعیت چون هیچ خریداری برای آن وجود ندارد، پول شما در آنجا محبوس شده است.

در دنیای کریپتو نیز وضع به همین شکل است. گاهی اوقات مارکت کپ (Market Cap یا ارزش بازار، به معنی کل پولی که برای خرید یک ارز وارد شبکه‌ی آن شده است) یک ارز دیجیتال عدد بزرگی را نشان می‌دهد و سرمایه‌گذاران مبتدی با دیدن این عدد فریب می‌خورند. آن‌ها توکن را می‌خرند اما هنگام فروش متوجه می‌شوند که خریداری در بازار وجود ندارد و سرمایه‌ی آن‌ها برای همیشه در این پروژه‌ی بی‌روح گرفتار شده است.

واکنش بازار و پلتفرم‌های تحلیلی به شناسایی پروژه‌های مرده

انتشار این گزارش‌ها باعث شد تا بازار و پلتفرم‌های بزرگ بی‌تفاوت نمانند. زمانی که مشخص شد بخش بزرگی از سرمایه‌ی در گردش بازار در این پروژه‌ها هدر می‌رود، پلتفرم‌های تحلیلی و صرافی‌ها اقدامات مهمی را برای محافظت از کاربران شروع کردند.

این واکنش‌های پیشگیرانه به شکل‌های زیر خود را نشان دادند:

• اضافه کردن برچسب هشدار: سایت‌های مرجع و تحلیلی بزرگ در صفحه‌ی ارزهای مشکوک و رها شده، پیام‌های هشداری قرار دادند تا کاربران پیش از خرید ارز دیجیتال بدانند که این پروژه‌ی خاص ریسک بالایی دارد.
• دی‌لیست شدن توکن‌ها: بسیاری از صرافی‌های معتبر جهانی شروع به دی‌لیست کردن (Delist یا حذف کردن کامل یک ارز دیجیتال از لیست خرید و فروش صرافی) توکن‌های زامبی کردند. این کار دقیقا شبیه به رفتار مدیر یک فروشگاه است که محصولات تاریخ‌گذشته و فاسد را از قفسه‌های خود جمع‌آوری می‌کند تا مشتریان به اشتباه آن‌ها را نخرند و بیمار نشوند.
• افزایش آگاهی جامعه‌ی رمزارز: تحلیل‌گران شروع به بررسی دقیق‌تر کدها کردند و لیست سیاهی از این پروژه‌های مرده تشکیل دادند تا معامله‌گران تازه‌کار در دام آن‌ها نیفتند.

چرا سرمایه‌گذاری روی توکن‌های Zombie خطرناک است؟

خرید یک ارز دیجیتال ارزان قیمت که افت شدیدی داشته، شاید در نگاه اول جذاب به نظر برسد، اما وقتی پای یک پروژه‌ی رها شده در میان باشد، این کار شبیه به پریدن در یک استخر خالی از آب است. در این بخش می‌خواهیم با هم بررسی کنیم که چرا ورود به دنیای این ارزهای متروکه، یک اشتباه بزرگ و پرخطر برای سرمایه‌ی شماست.

ریسک از دست رفتن کامل نقدینگی و ناتوانی در فروش توکن

فرض کنید یک تابلوی نقاشی خریده‌اید که روی کاغذ ارزش زیادی دارد، اما در دنیای واقعی هیچکس حاضر نیست بابت آن پولی پرداخت کند. این دقیقا همان اتفاقی است که برای خریداران توکن‌های زامبی می‌افتد.

مهم‌ترین خطر این پروژه‌ها، از دست رفتن کامل امکان خرید و فروش است. شما ممکن است در نمودار صرافی متوجه شوید که قیمت این توکن کمی افزایش یافته است، اما وقتی دکمه‌ی فروش را می‌زنید، هیچ خریداری در طرف دیگر بازار وجود ندارد که ارز شما را بخرد. به این حالت تله‌ی نقدینگی (Liquidity Trap: وضعیتی که در آن سرمایه‌گذار به دلیل نبود خریدار، نمی‌تواند دارایی خود را به پول نقد تبدیل کند) می‌گویند. در نهایت، شما می‌مانید و کیف پولی پر از توکن‌هایی که فقط چند عدد بی‌ارزش روی صفحه‌ی نمایشگر هستند و به هیچ دردی نمی‌خورند.

خطرات امنیتی قراردادهای هوشمند به دلیل عدم بروزرسانی

در دنیای ارزهای دیجیتال، همه‌چیز توسط برنامه‌های کامپیوتری به نام قرارداد هوشمند (Smart Contract: کدهایی که روی بلاک‌چین اجرا می‌شوند و وظیفه دارند توافقات و تراکنش‌ها را به صورت خودکار، دقیق و بدون نیاز به واسطه انجام دهند) کنترل می‌شود.

در پروژه‌های زنده و فعال، برنامه‌نویس‌ها دائما در حال بررسی این کدها هستند تا اگر باگ یا حفره‌ی امنیتی پیدا شد، سریعا آن را برطرف کنند. اما از آنجایی که در توکن‌های زامبی تیم توسعه‌دهنده به طور کامل ناپدید شده است، این قراردادهای هوشمند به حال خود رها می‌شوند.

این وضعیت دقیقا شبیه به این است که قفل گاوصندوق خانه‌ی شما خراب شده باشد و شما هیچ تعمیرکاری برای درست کردن آن نیاورید. در این شرایط بی‌دفاع، هکرها به راحتی می‌توانند از کدهای قدیمی و آسیب‌پذیر سوءاستفاده کنند و حتی همان مقدار کم از سرمایه‌ی باقی‌مانده در شبکه را به سرقت ببرند.

از بین رفتن ارزش زمانی سرمایه در مقایسه با پروژه‌های فعال بازار

یکی از مفاهیم بسیار مهم در بازارهای مالی، ارزش زمانی پول (Time Value of Money: یک اصل اقتصادی که می‌گوید پولی که امروز در دست دارید، به دلیل امکان سرمایه‌گذاری و کسب سود، از همان مقدار پول در آینده ارزش بیشتری دارد) است. به زبان ساده‌تر، هر روزی که پول شما در یک نقطه‌ی کور راکد بماند و سودی نسازد، شما در واقع در حال ضرر کردن هستید.

وقتی شما سرمایه‌ی خود را پای یک توکن زامبی می‌ریزید و به امید بازگشت قیمت صبر می‌کنید، در حال از دست دادن فرصت‌های طلایی بازار هستید. در همان هفته‌ها و ماه‌هایی که توکن رها شده‌ی شما هیچ حرکتی نمی‌کند و گوشه‌ی کیف پولتان خاک می‌خورد، پروژه‌های سالم، فعال و آینده‌دار در حال رشد و ثبت رکوردهای قیمتی جدید هستند. بنابراین، شما نه تنها اصل پول خود را در یک پروژه‌ی مرده به خطر انداخته‌اید، بلکه سودهای قطعی و ارزشمندی را که می‌توانستید از سرمایه‌گذاری روی پروژه‌های معتبر به دست بیاورید نیز فدا کرده‌اید.

دسته‌بندی انواع توکن‌های زامبی در کوین مارکت کپ

وقتی به سایت کوین مارکت کپ (CoinMarketCap: یکی از بزرگترین پلتفرم‌های مرجع برای بررسی اطلاعات و قیمت رمزارزها) سر می‌زنید، با لیستی از هزاران ارز مختلف روبرو می‌شوید که در نگاه اول همه‌ی آن‌ها زنده و فعال به نظر می‌رسند. اما بر اساس بررسی‌های انجام شده، بخش بزرگی از این لیست را توکن‌های رها شده تشکیل می‌دهند. به طور کلی، می‌توان این مرده‌های متحرک را در سه دسته‌ی اصلی قرار داد.

پروژه‌های شکست‌خورده در دنیای متاورس و بازی‌های درآمدزا (Play-to-Earn)

در سال‌های گذشته، تب بازی‌های بلاک‌چینی و متاورس (Metaverse: یک دنیای مجازی و سه‌بعدی که کاربران می‌توانند در آن با یکدیگر تعامل داشته باشند، بازی کنند و دارایی‌های دیجیتال بخرند) بسیار داغ شد. همزمان با این موج، بسیاری از پروژه‌ها با مدل کسب درآمد از بازی (Play-to-Earn: سیستمی که در آن بازیکنان با انجام دادن مراحل بازی، ارز دیجیتال واقعی به عنوان پاداش می‌گیرند) به میدان آمدند.

اما چه اتفاقی برای بیشتر آن‌ها افتاد؟ این پروژه‌ها شبیه به یک شهربازی بزرگ و پر زرق‌وبرق بودند که با تبلیغات فراوان افتتاح شدند، اما چون وسایل بازی جذابی نداشتند، خیلی زود خسته‌کننده شدند و کاربران خود را از دست دادند. وقتی بازیکنان از بازی خارج شدند و اقتصاد درون بازی فرو پاشید، تیم سازنده هم پروژه را رها کرد. حالا توکن‌های این بازی‌ها در صرافی‌ها باقی مانده‌اند، اما هیچکس نه آن بازی‌ها را انجام می‌دهد و نه خریدار آن توکن‌ها است.

میم کوین‌های فراموش‌شده که تنها بر پایه هیجان ایجاد شدند

دسته‌ی دوم و بسیار پرجمعیت توکن‌های زامبی، میم کوین‌ها هستند. میم کوین (Meme Coin: ارز دیجیتالی که معمولا بر اساس یک شوخی اینترنتی، عکس حیوانات یا افراد مشهور ساخته می‌شود و کاربرد فنی خاصی ندارد) معمولا در یک شب و بر اساس یک موج هیجانی یا فومو (FOMO: ترس از دست دادن فرصت، که باعث می‌شود افراد بدون تحقیق و صرفا از روی هیجان بازار خرید کنند) متولد می‌شود.

سازندگان این ارزها با تبلیغات گسترده در شبکه‌های اجتماعی، قیمت را به صورت مصنوعی بالا می‌برند. اما هیجان بازار دقیقا مثل یک طوفان زودگذر است. وقتی تب و تاب فروکش می‌کند و سازندگان با جیب‌های پر ناپدید می‌شوند، آن میم کوین به یک بیابان خشک و بی‌روح تبدیل می‌شود. امروزه صدها توکن با عکس سگ، گربه و قورباغه در بازار وجود دارند که هیچکس حتی نام آن‌ها را به یاد نمی‌آورد و به زامبی‌های کامل تبدیل شده‌اند.

پروژه‌های خاص با وعده‌های بزرگ اما بدون محصول واقعی

سومین دسته مربوط به پروژه‌هایی است که با ادعاهای بسیار بزرگ، پیچیده و انقلابی وارد بازار شدند. این تیم‌ها در وایت پیپر (Whitepaper: یک سند رسمی که هدف، تکنولوژی و نقشه‌ی راه یک ارز دیجیتال را به طور کامل برای سرمایه‌گذاران توضیح می‌دهد) ادعا می‌کردند که قرار است سرعت تراکنش‌ها را هزاران برابر کنند، سیستم بانکی جهانی را تغییر دهند یا یک شبکه‌ی مالی کاملا بی‌نقص بسازند.

این پروژه‌ها شبیه به ماکت یک برج مجلل و زیبا هستند. روی میز مهندس بسیار چشم‌نواز به نظر می‌رسند، اما در دنیای واقعی حتی یک آجر هم برای ساختن آن‌ها روی هم گذاشته نشده است. زمانی که سرمایه‌گذاران متوجه شدند که این تیم‌ها توانایی فنی اجرای وعده‌های خود را ندارند یا از ابتدا قصدشان فقط جذب سرمایه بوده است، پول‌های خود را بیرون کشیدند. نتیجه‌ی این اتفاق، تولد ارزهای زامبی جدیدی بود که روی کاغذ اهداف بزرگی داشتند، اما در عمل هیچ محصول مفیدی تولید نکردند و برای همیشه رها شدند.

مهم‌ترین ارزهای Zombie بازار کدام‌اند؟

وقتی درباره‌ی پروژه‌های رها شده صحبت می‌کنیم، شاید تصور کنید منظور ما فقط ارزهای دیجیتال ناشناخته‌ای هستند که نام آن‌ها را هرگز نشنیده‌اید. اما تاریخچه‌ی بازار رمزارزها نشان می‌دهد که گاهی پروژه‌های بسیار معروف نیز به سرنوشت تاریکی دچار شده و به مرده‌های متحرک تبدیل می‌شوند.

بررسی چند نمونه واقعی از پروژه‌هایی که به زامبی تبدیل شدند

• سیف مون (SafeMoon): این پروژه در دوران اوج هیجانات بازار با تبلیغات بسیار گسترده و وعده‌هایی جذاب مانند سود دهی خودکار به خریداران معرفی شد. در ابتدا، جامعه‌ی کاربری عظیمی پشت آن شکل گرفت، اما خیلی زود مشخص شد که تیم توسعه‌دهنده برنامه‌ی فنی خاصی برای آینده ندارد. با گذشت زمان، مدیران اصلی از پروژه جدا شدند و کدهای شبکه‌ی آن دیگر به‌روزرسانی نشدند.
• ترا کلاسیک (Terra Classic - LUNC): بعد از فروپاشی تاریخی شبکه‌ی اصلی لونا و از دست رفتن میلیاردها دلار از دارایی‌های مردم، تیم سازنده‌ی آن تصمیم گرفتند شبکه‌ی جدیدی بسازند و شبکه‌ی قبلی را به حال خود رها کردند. توکن شبکه‌ی رها شده به ترا کلاسیک تغییر نام داد. اگرچه هنوز خرید و فروش ارز LUNC انجام می‌شود، اما چون هیچ برنامه‌ی توسعه‌ای پشت آن نیست، عملا یک پروژه‌ی زنده محسوب نمی‌شود.
• توکن صرافی‌های ورشکسته مانند اف‌تی‌تی (FTT): زمانی که صرافی بزرگ اف‌تی‌ایکس (FTX) ورشکست شد، توکن اختصاصی این صرافی عملا کاربرد خود را از دست داد. با وجود اینکه دیگر هیچ شرکتی پشت آن نیست، هنوز هم در گوشه و کنار بازار معامله می‌شود و یک نمونه‌ی کلاسیک از توکن زامبی است.

درس‌هایی که باید از سقوط این پروژه‌ها بگیریم

• همیشه تحقیق کنید، نه تقلید: هرگز به خاطر اینکه یک توکن در شبکه‌های اجتماعی زیاد تبلیغ می‌شود، دکمه‌ی خرید را نزنید.
• بزرگی نام تضمین‌کننده‌ی بقا نیست: حتی پروژه‌هایی که میلیاردها دلار ارزش داشتند نیز در نهایت به زامبی تبدیل شدند.
• تیم توسعه‌دهنده، قلب تپنده‌ی پروژه است: هیچ توکنی بدون یک تیم متخصص و پاسخگو زنده نمی‌ماند. اگر دیدید سازندگان یک پروژه ماه‌هاست فعالیتی ندارند، از آن پروژه فاصله بگیرید.

چگونه در دام زامبی‌های بازار نیفتیم؟

بازار ارزهای دیجیتال شبیه به یک اقیانوس بزرگ است؛ همان‌طور که در اقیانوس باید مراقب صخره‌های پنهان باشید، در دنیای رمزارزها هم باید یاد بگیرید پروژه‌های مرده را پیش از برخورد با دارایی خود شناسایی کنید.

اهمیت بررسی نقشه راه (Roadmap) و فعالیت تیم پیش از خرید

هر پروژه‌ی معتبر باید یک نقشه راه (Roadmap: سندی که اهداف، برنامه‌ها و زمان‌بندی قدم‌های آینده‌ی یک پروژه را به صورت شفاف به کاربران نشان می‌دهد) داشته باشد. برای بررسی سلامت پروژه، بررسی کنید که آیا تیم سازنده به وعده‌های زمانی خود عمل کرده است؟ آیا در شبکه‌های اجتماعی فعال هستند و کدهای شبکه را توسعه می‌دهند؟ اگر پاسخ منفی است، از خرید صرف‌نظر کنید.

توجه به لیست شدن توکن در صرافی‌های معتبر جهانی

صرافی‌های بزرگ پیش از لیست کردن یک ارز سخت‌گیری‌های بسیار زیادی اعمال می‌کنند و تیم توسعه‌دهنده و امنیت کدها را می‌سنجند. پروژه‌ای که هیچ پلتفرم معتبری حاضر نیست آن را به کاربرانش پیشنهاد دهد، قطعا گزینه‌ی پرخطری برای سرمایه‌ی شما خواهد بود.

کاهش ریسک از طریق معامله در پلتفرم‌های امن و مطمئن ایرانی مانند کیف پول من

برای کاربران ایرانی، علاوه بر ریسک توکن‌های زامبی، خطرات مهم دیگری مانند تحریم‌ها نیز وجود دارد. استفاده از پلتفرم‌های معتبر داخلی مانند کیف پول من باعث می‌شود از شر پروژه‌های کلاهبرداری در امان بمانید، از پشتیبانی فارسی‌زبان بهره‌مند شوید و دارایی شما به دور از خطر مسدود شدن نگهداری شود.

منابع:

Medium.com

Bitget

Binance