دهمین سالگرد زی‌کش: بررسی مدل تأمین مالی و چالش‌های آینده

شبکه زی‌کش (Zcash) در تاریخ ۲۸ اکتبر، دهمین سالگرد خود را با سابقه‌ای از ارتقاهای متعدد پروتکل جشن می‌گیرد. به گفته شرکت تحلیل‌گر گری‌اسکیل (Grayscale)، یکی از دلایل تکامل مداوم این شبکه ارز دیجیتال متمرکز بر حریم خصوصی، تصمیم غیرمعمول آن برای اختصاص ۲۰ درصد از پاداش استخراج بلاک به تأمین مالی توسعه‌دهندگان و اکوسیستم است.

صندوق توسعه ۲۰ درصدی، وجه تمایز زی‌کش با بیت‌کوین

زی‌کش با یک مدل توسعه که تفاوت چشمگیری با بیت‌کوین دارد، ۱۰ ساله می‌شود. گری‌اسکیل با اشاره به ساختار تأمین مالی داخلی این شبکه، استدلال می‌کند که توانایی زی‌کش برای ارائه مستمر ارتقاهای فنی در چرخه‌های مختلف بازار ارزهای دیجیتال، توسط این بودجه در سطح پروتکل برای تحقیق و توسعه پشتیبانی شده است.

در حال حاضر، ماینرها ۸۰ درصد از پاداش بلاک ZEC را دریافت می‌کنند، در حالی که ۲۰ درصد به برنامه‌های مرتبط با توسعه اختصاص می‌یابد. این ساختار به جای وابستگی کامل به سرمایه‌گذاری خطرپذیر یا کمک‌های مالی خصوصی، یک منبع درآمد مکرر برای زی‌کش فراهم کرده است.

پیشنهاد جدید برای تغییر مدل تأمین مالی زی‌کش

صندوق توسعه فعلی، ۸ درصد از پاداش بلاک را به «گرنت‌های جامعه زی‌کش» (ZCG) و ۱۲ درصد دیگر را به مکانیزم تأمین مالی تحت کنترل هولدرها اختصاص می‌دهد. اما این ساختار ممکن است به زودی تغییر کند.

شان بو (Sean Bowe)، هم‌بنیان‌گذار و توسعه‌دهنده پروتکل زی‌کش، پیش‌نویس یک «پیشنهاد بهبود زی‌کش» (Zcash Improvement Proposal) را ارائه کرده است که بر اساس آن، یارانه ۸ درصدی بلاک که به ZCG اختصاص می‌یابد، متوقف و به «مکانیزم پایداری شبکه» (NSM) هدایت می‌شود. طبق این مکانیزم پیشنهادی، این مقدار ZEC به جای ورود فوری به چرخه، نگهداری خواهد شد.

بو استدلال می‌کند که ZCG در حال حاضر ذخایر کافی برای ادامه تأمین مالی گرنت‌ها را در اختیار دارد. این پیشنهاد، خزانه‌داری موجود ZCG را دست‌نخورده باقی می‌گذارد و همچنین تخصیص ۱۲ درصدی دیگر، سهم ماینرها از پاداش بلاک و حداکثر عرضه ZEC را حفظ می‌کند. این بحث نشان می‌دهد که مدل تأمین مالی زی‌کش همگام با فناوری که پشتیبانی می‌کند، در حال تحول است.

یک دهه تکرار و بهبود با استخرهای حریم خصوصی

واضح‌ترین پیشرفت فنی زی‌کش از طریق «استخرهای محافظت‌شده» (shielded pools) آن حاصل شده است. این شبکه با پروتکل Sprout راه‌اندازی شد و پس از آن Sapling در سال ۲۰۱۸ و Orchard در سال ۲۰۲۲ معرفی شدند. آپدیت Ironwood نیز یک آسیب‌پذیری کد را برطرف کرد و در عین حال آدرس‌های قابل بازیابی در برابر کامپیوترهای کوانتومی و «تأیید رسمی» (formal verification) را معرفی نمود.

تأیید رسمی از روش‌های ریاضی برای اثبات اینکه آیا نرم‌افزار ویژگی‌های امنیتی مشخصی را برآورده می‌کند یا خیر، استفاده می‌کند که یک اقدام حفاظتی بسیار مهم برای زیرساخت‌های حریم خصوصی است. هر نسل از این ارتقاها به طور مؤثری بخش‌هایی از معماری حریم خصوصی زی‌کش را بازسازی کرده‌اند.

امنیت پساکوانتوم: آزمون بعدی زی‌کش

گری‌اسکیل انتظار دارد که توسعه آینده به طور فزاینده‌ای بر ظرفیت تراکنش، آمادگی برای دوران پساکوانتوم و خطرات امنیت سایبری ناشی از هوش مصنوعی متمرکز شود. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که ارزهای دیجیتال متمرکز بر حریم خصوصی با یک چالش امنیتی فوق‌العاده دشوار روبرو هستند. شبکه باید هم از وجوه کاربران و هم از محرمانگی تراکنش‌های آنها محافظت کند.

بنابراین، سالگرد زی‌کش در لحظه‌ای مهم فرا می‌رسد. پس از یک دهه توسعه با بودجه مبتنی بر پروتکل، دیگر سؤال این نیست که آیا این مدل می‌تواند نوآوری را تأمین مالی کند یا خیر. بلکه سؤال این است که زی‌کش با تغییر اولویت‌هایش به سمت امنیت کوانتومی، پایداری و نسل بعدی فناوری حریم خصوصی، چگونه باید این منابع را تخصیص دهد.