در این مقاله قرار است ذرهبین را روی استاندارد BRC-20 بگیریم و بدون درگیر کردن شما با پیچیدگیهای فنی، به زبانی ساده بررسی کنیم که این توکنها دقیقا چه هستند، چگونه روی شبکه سختگیر بیت کوین ایجاد شدهاند و آیا ریسک کردن روی آنها منطقی است یا خیر.
استاندارد BRC-20 چیست؟
برای درک اینکه استاندارد BRC-20 دقیقا چیست، ابتدا باید تصورات قبلی خود را کمی تغییر دهیم. تا پیش از این، اکثر ما بلاکچین بیت کوین را تنها به عنوان بستری برای انتقال و ذخیرهی خود بیت کوین میشناختیم. اما استاندارد BRC-20 یک روش آزمایشی و نوین است که اجازه میدهد روی همین شبکه، توکنهای جدیدی ساخته و جابهجا شوند.
نام BRC-20 از استاندارد معروف شبکهی اتریوم یعنی ERC-20 الهام گرفته شده است، اما مکانیزم عملکرد آن کاملا متفاوت و بسیار سادهتر است. به زبان خیلی ساده، BRC-20مجموعهای از قوانین و دستورالعملهاست که به توسعهدهندگان میگوید چگونه میتوانند دادههای متنی خاصی را روی کوچکترین واحد بیت کوین ذخیره کنند تا یک توکن جدید خلق شود.
توکن BRC-20 دقیقا چه ماهیتی دارد؟
برای درک ماهیت این توکنها، بیایید یک مثال ملموس بزنیم. فرض کنید شما یک اسکناس هزار تومانی دارید. این اسکناس ارزش مشخصی دارد. حالا اگر شما روی گوشهی این اسکناس یک یادداشت کوچک بنویسید که این اسکناس حکم یک بلیط سینما را هم دارد، شما به آن اسکناس یک ویژگی جدید اضافه کردهاید.
در دنیای بیت کوین، هر واحد بیت کوین از صد میلیون واحد کوچکتر به نام ساتوشی (Satoshi) تشکیل شده است. استاندارد BRC-20 با استفاده از تکنولوژی خاصی به نام پروتکل اردینال (Ordinals Protocol)، به کاربران اجازه میدهد تا یک فایل متنی بسیار کمحجم با فرمت JSON (فرمت استاندارد برای تبادل دادهها) را روی هر ساتوشی بنویسند یا اصطلاحا حکاکی کنند.
این فایل متنی شامل سه دستور ساده است:
- Deploy: ایجاد و تعریف توکن جدید
- Mint: تولید یا ضرب کردن توکنها
- Transfer: انتقال توکن به دیگران
بنابراین، ماهیت توکن BRC-20 در واقع همان ساتوشیهای بیت کوین است که یک فایل متنی خاص به آنها ضمیمه شده و به آنها هویتی مستقل و جدید بخشیده است. نکتهی مهم اینجاست که این توکنها مثلی یا تعویضپذیر (Fungible) هستند؛ یعنی ارزش تمام توکنهای یک نوع خاص با هم برابر است، درست مانند اینکه هر اسکناس دلار با اسکناس دلار دیگر همارزش است.
تفاوت توکن BRC-20 با خود بیت کوین (BTC)
شاید برایتان سوال شود که اگر این توکنها روی شبکهی بیت کوین هستند، پس چه فرقی با خود ارز دیجیتال بیت کوین دارند؟ این دو با وجود اینکه در یک خانه (بلاکچین بیت کوین) زندگی میکنند، تفاوتهای بنیادی با هم دارند:
- کوین در برابر توکن: بیت کوین (BTC) ارز بومی و اصلی شبکه است، درست مانند طلا که ارزش ذاتی دارد. اما BRC-20 یک توکن است که روی زیرساخت بیت کوین سوار شده است، مانند جواهری که با استفاده از آن طلا ساخته شده باشد.
- کاربرد در پرداخت کارمزد: برای انتقال توکنهای BRC-20، شما همچنان باید کارمزد شبکه (Gas Fee) را با استفاده از بیت کوین پرداخت کنید. خود توکنهای BRC-20 نمیتوانند به عنوان کارمزد استفاده شوند.
- امنیت و وابستگی: بیت کوین امنیت کل شبکه را تامین میکند، اما توکنهای BRC-20 برای بقا و انتقال، کاملا به امنیت و پایداری بلاکچین بیت کوین وابسته هستند.
خالق BRC-20 کیست و هدف او چه بود؟
برخلاف بسیاری از پروژههای بزرگ دنیای کریپتو که تیمهای توسعهی وسیع و نقشهی راه (Roadmap) پیچیده دارند، استاندارد BRC-20 شروعی بسیار فروتنانه و عجیب داشت. این استاندارد در ماه مارس سال ۲۰۲۳ توسط یک تحلیلگر ناشناس و توسعهدهنده با نام مستعار Domo در توییتر معرفی شد.
نکتهی جالب ماجرا اینجاست که هدف Domo از خلق این استاندارد، ایجاد یک بازار مالی بزرگ یا رقابت با اتریوم نبود. او صرفا میخواست یک آزمایش فنی انجام دهد تا ببیند آیا میتوان با استفاده از پروتکل اردینال، توکنهای قابل تعویض را روی بیت کوین پیادهسازی کرد یا خیر.
خود Domo بارها تاکید کرده است که این استاندارد صرفا آزمایشی است و ممکن است دارای ایرادات فنی باشد. با این حال، جامعهی کاربری و سفتهبازان بازار به سرعت از این ایده استقبال کردند و چیزی که قرار بود یک آزمایش سادهی فنی باشد، به بازاری با ارزش چند صد میلیون دلاری تبدیل شد.
زیرساخت فنی: رابطه پروتکل اردینال و BRC-20
برای اینکه بفهمیم توکنهای BRC-20 چطور کار میکنند، لازم نیست مهندس کامپیوتر باشیم. فقط کافی است تصور کنیم که شبکهی بیت کوین مانند یک دفترچه یادداشت دیجیتال است. توکنهای BRC-20 روی هوا ساخته نمیشوند؛ آنها روی دوش تکنولوژی خاصی به نام «پروتکل اردینال» سوار شدهاند. بیایید این موضوع را خیلی ساده باز کنیم.
بیت کوین اردینال چیست؟
بیایید بیت کوین را مثل یک اسکناس ۱۰۰ دلاری در نظر بگیریم. این اسکناس قابلیت خرد شدن دارد. در دنیای بیت کوین، هر یک واحد بیت کوین به ۱۰۰ میلیون واحد خیلی کوچکتر تقسیم میشود که به آنها «ساتوشی» میگویند. درست مثل پول خرد.
تا قبل از آمدن اردینالها، همهی این ساتوشیها شبیه هم بودند و هیچ فرقی با هم نداشتند. اما پروتکل اردینال (Ordinals) آمد و یک کار جالب کرد:
به هر دانهی ساتوشی یک «شماره سریال» داد.
حالا هر ساتوشی یک هویت مخصوص به خودش را دارد. مثلا ما میدانیم این ساتوشی شمارهی ۵ است و آن یکی شمارهی ۶. این شمارهگذاری باعث شد که ما بتوانیم هر دانه ساتوشی را جداگانه شناسایی و ردیابی کنیم.
نقش کتیبهنویسی (Inscriptions) در ایجاد توکنها
حالا که هر ساتوشی شمارهگذاری شد، قدم بعدی چیست؟ اینجا مفهوم «کتیبهنویسی» یا همان Inscription وارد میشود. اسمش کمی سخت است، اما کارش خیلی ساده است: «نوشتن یک یادداشت روی ساتوشی.»
تصور کنید شما یک سکهی طلا دارید که شماره سریال دارد. حالا با یک ابزار ظریف، روی این سکه یک متن کوتاه حکاکی میکنید. در دنیای بیت کوین، به این کار کتیبهنویسی میگویند.
شما میتوانید روی هر ساتوشی شمارهگذاری شده، اطلاعاتی را ضمیمه کنید. این اطلاعات میتواند یک عکس باشد (که میشود NFT) یا یک متن ساده. نکتهی مهم اینجاست که وقتی چیزی روی ساتوشی نوشته شد، دیگر پاک نمیشود و تا ابد در شبکهی بیت کوین باقی میماند.
فایلهای JSON؛ زبان مشترک توکنهای BRC-20
شاید فکر کنید ساختن توکن نیاز به کدهای پیچیده دارد، اما در BRC-20 همه چیز با یک «فایل متنی» ساده انجام میشود.
برای اینکه یک ساتوشی تبدیل به توکن BRC-20 شود، ما فقط یک متن کوتاه با فرمتی به نام JSON روی آن مینویسیم.
اصلا نگران نام JSON نباشید؛ فکر کنید این یک «قرارداد کوچک متنی» است که همه آن را قبول دارند. این متن فقط چند خط ساده دارد که به شبکه میگوید:
- نام این توکن چیست؟ (مثلاً pepe)
- چه تعدادی از آن بساز؟ (مثلاً ۱۰۰۰ عدد)
- به کیف پول چه کسی بفرست؟
بنابراین، یک توکن BRC-20 در واقع همان پول خرد بیت کوین (ساتوشی) است که یک کاغذ یادداشت دیجیتال به آن چسبانده شده و روی آن نوشتهاند: «این ساتوشی الان نمایندهی توکن pepe است». به همین سادگی!
مقایسه مهم: تفاوت BRC-20 با ERC-20 اتریوم
وقتی صحبت از توکن میشود، ذهن اکثر فعالان بازار ناخودآگاه به سمت شبکهی اتریوم و استاندارد معروف آن یعنی ERC-20 میرود. حق هم دارند؛ اتریوم سالهاست که خانهی اصلی هزاران توکن مختلف بوده است. اما حالا که بیت کوین هم با استاندارد BRC-20 وارد این بازی شده، سوال اصلی اینجاست: این دو چه فرقی با هم دارند؟
برای درک بهتر، بیایید یک مقایسهی ساده انجام دهیم. استاندارد ERC-20 اتریوم مانند یک سیستم عامل پیشرفته و پیچیده است که قابلیت اجرای برنامههای سنگین را دارد. در مقابل، استاندارد BRC-20 بیت کوین مانند یک دفترچه یادداشت ساده و امن است که فقط اجازه میدهد اطلاعات ضروری را یادداشت کنید. هیچکدام لزوماً بهتر از دیگری نیستند؛ بلکه هر کدام برای هدف متفاوتی ساخته شدهاند.
تفاوت اصلی در "هوشمند بودن" است. توکنهای اتریوم توسط قراردادهای هوشمند (Smart Contracts) مدیریت میشوند. قرارداد هوشمند کدهای کامپیوتری هستند که میتوانند به صورت خودکار قوانین پیچیده را اجرا کنند (مثلاً اگر قیمت طلا بالا رفت، خودکار بفروش). اما BRC-20 فاقد قرارداد هوشمند است و تنها یک فایل متنی ساده روی بلاکچین بیت کوین است.
جدول مقایسهای ویژگیهای فنی
|
ویژگی
|
استاندارد ERC-20 (اتریوم)
|
استاندارد BRC-20 (بیت کوین)
|
|
شبکه میزبان
|
بلاکچین اتریوم (Ethereum)
|
بلاکچین بیت کوین (Bitcoin)
|
|
قرارداد هوشمند
|
دارد (قابلیت برنامهریزی پیچیده)
|
ندارد (فقط فایل متنی ساده)
|
|
سرعت تراکنش
|
نسبتاً سریع (بسته به شلوغی شبکه)
|
کندتر (تابع زمان تولید بلاک بیت کوین، حدود ۱۰ دقیقه)
|
|
هزینه تراکنش
|
متغیر (گاهی بسیار بالا در زمان شلوغی)
|
متغیر و معمولاً بالا (به دلیل رقابت بر سر فضای محدود بلاک)
|
|
کاربرد پذیری
|
بسیار بالا (DeFi، بازیها، DAO)
|
محدود (فعلاً بیشتر برای ذخیره ارزش و میمکوینها)
|
|
پیچیدگی فنی
|
پیچیده (نیاز به دانش برنامهریزی سالیدیتی)
|
ساده (بدون نیاز به کدنویسی پیچیده)
|
|
امنیت
|
وابسته به امنیت کدهای قرارداد هوشمند
|
تضمین شده توسط امنیت شبکه بیت کوین (بسیار بالا)
|
همانطور که میبینید، اگر به دنبال ساخت یک سیستم مالی پیچیده هستید، اتریوم گزینهی بهتری است. اما اگر به دنبال سادگی و استفاده از امنیت بینظیر بیت کوین برای ایجاد یک دارایی دیجیتال هستید، BRC-20 راهحل جذابی به نظر میرسد.
مزایا و نقاط قوت استاندارد BRC-20
چرا با وجود شبکههای سریعتر، استاندارد BRC-20 تا این حد محبوب شده است؟ پاسخ در ویژگیهای منحصربهفردی است که این توکنها از «پادشاه ارزهای دیجیتال» یعنی بیت کوین به ارث میبرند.
امنیت تضمین شده توسط شبکه بیت کوین
بزرگترین برگ برندهی توکنهای BRC-20، امنیت فوقالعادهی آنهاست. این توکنها روی بلاکچین اختصاصی و ناشناخته قرار ندارند، بلکه مستقیماً روی شبکهی اصلی بیت کوین ذخیره میشوند. از آنجا که بیت کوین امنترین شبکهی جهان است، هک کردن یا دستکاری این توکنها تقریباً غیرممکن است. این موضوع خیال سرمایهگذاران را از بابت امنیت داراییشان راحت میکند.
سازگاری کامل با اکوسیستم بیت کوین
از آنجا که توکنهای BRC-20 در واقع همان ساتوشیهای بیت کوین هستند که فقط یک متن به آنها ضمیمه شده، به راحتی با تمام زیرساختهای فعلی بیت کوین کار میکنند. این یعنی برای نگهداری و انتقال آنها نیاز به تغییرات پیچیده در شبکه نیست و این توکنها از همان پایداری و ثبات شبکهی بیت کوین بهرهمند میشوند.
برابری در توزیع و غیرمتمرکز بودن
یکی از جذابترین ویژگیهای BRC-20، عدالت در توزیع است. در بسیاری از پروژههای دیگر، تیم سازنده بخش زیادی از توکنها را قبل از عرضه برای خود برمیدارد (Pre-mine). اما در BRC-20 چنین چیزی وجود ندارد. وقتی یک توکن تعریف میشود، همه کاربران از سراسر دنیا شانس برابری برای دریافت (مینت) آن دارند و هرکس زودتر اقدام کند، مالک توکن میشود. این ویژگی باعث میشود که توزیع توکنها بسیار عادلانهتر و غیرمتمرکز تر باشد.
معایب و ریسکهای سرمایهگذاری در BRC-20
همیشه پشت سر سودهای جذاب، ریسکهای بزرگی پنهان شده است. استاندارد BRC-20 هنوز یک فناوری نوپا و آزمایشی است و قبل از ورود سرمایه، باید خطرات جدی آن را بشناسید.
محدودیتهای عملکردی و فنی
باید بپذیریم که شبکهی بیت کوین اصلاً برای ساخت توکن طراحی نشده است. به همین دلیل، توکنهای BRC-20 برخلاف رقبای اتریومی خود، فاقد «قرارداد هوشمند» هستند و کاربرد پیچیدهای ندارند؛ آنها صرفاً فایلهای متنی سادهای هستند که قابلیت جابهجایی دارند. همچنین سرعت انجام تراکنشها در این استاندارد پایین است و در زمان شلوغی، انتقال آنها بسیار کند و زمانبر میشود.
وابستگی به ابزارهای جانبی و ایندکسرها
بلاکچین بیت کوین به تنهایی نمیتواند تشخیص دهد شما چقدر توکن دارید؛ چون این توکنها فقط یک سری نوشته روی ساتوشیها هستند و برای شبکه قابل درک نیستند. برای خواندن موجودی و مدیریت دارایی، ما وابسته به ابزارهای واسطهای به نام «Indexer» هستیم.
ایندکسر تمام بلاکهای بیتکوین را اسکن میکند، کدهای حک شده را میخواند و طبق قوانین استاندارد BRC-20، آنها را دستهبندی میکند. اگر این ابزارها دچار اختلال شوند یا اطلاعات غلط بدهند، ممکن است در نمایش دارایی شما مشکل ایجاد شود.
نوسانات شدید قیمتی و ذات آزمایشی بودن پروژه
فراموش نکنید که خالق این استاندارد، خودش اعلام کرده که BRC-20 فقط یک پروژهی آزمایشی است و ممکن است ایرادات فنی داشته باشد. اکثر توکنهای موجود در این بازار «میمکوین» هستند و هیچ کاربرد واقعی ندارند. قیمت این ارزها صرفاً بر اساس هیجان و جو بازار بالا و پایین میشود و خطر ریزشهای ناگهانی و از دست رفتن کل سرمایه در آنها بسیار زیاد است.
چالش بزرگ: تاثیر BRC-20 بر کارمزد تراکنشهای بیت کوین
استفاده از تکنولوژی جدید همیشه هزینه دارد و در مورد BRC-20، این هزینه را کاربران با پرداخت کارمزدهای سنگین میپردازند. یکی از مهمترین انتقادها به این استاندارد، شلوغ کردن بیش از حد شبکهی بیت کوین و گران شدن تراکنشهاست.
چرا تراکنشهای BRC-20 شبکه را شلوغ میکنند؟
تراکنشهای معمولی خرید و فروش بیت کوین بسیار سبک هستند، اما تراکنشهای BRC-20 حجم زیادی از دادههای متنی (JSON) را با خود حمل میکنند. تصور کنید در یک اتوبوس که ظرفیت محدودی دارد، مسافرانی با چمدانهای بسیار بزرگ سوار شوند؛ طبیعتاً جای بقیه تنگ میشود. این حجم زیاد داده باعث میشود فضای محدود بلاکهای بیت کوین زودتر پر شود و صف طولانی از تراکنشهای منتظر در ممپول (Mempool) ایجاد شود.
نکات ایمنی برای جلوگیری از اشتباه در تراکنشها
در زمان شلوغی شبکه، احتمال گیر کردن تراکنشها بالاست. برای اینکه پولتان بلوکه نشود، حتماً قبل از ارسال، وضعیت شلوغی شبکه را چک کنید و هرگز کارمزد را روی کمترین مقدار نگذارید. ماینرها تراکنشهایی با کارمزد بالاتر را در اولویت قرار میدهند، بنابراین اگر در اوج ترافیک خساست به خرج دهید، ممکن است تراکنش شما روزها تایید نشود.
بررسی افزایش کارمزدها در زمان اوج محبوبیت BRC-20
در ماه مه ۲۰۲۳ و همزمان با تب داغ میمکوینهایی مثل پپه، کارمزد تراکنشهای بیت کوین رکوردهای عجیبی زد و از میانگین ۱ دلار به بیش از ۳۰ دلار رسید. این افزایش قیمت باعث شد که عملاً انتقال مبالغ خرد (مثلاً ۵۰ دلار) غیرمنطقی شود، زیرا نیمی از پول باید صرف کارمزد میشد.
آیا این توکنها تهدیدی برای شبکه هستند یا فرصت درآمدزایی ماینرها؟
این موضوع باعث اختلاف نظر شدید شده است. منتقدان معتقدند که BRC-20 نوعی «اسپم» است که بیدلیل شبکه را سنگین کرده و کارکرد اصلی بیت کوین (پول دیجیتال) را مختل میکند. اما در مقابل، ماینرها از این وضعیت راضی هستند؛ زیرا افزایش کارمزدها درآمد آنها را بالا برده و انگیزهی بیشتری برای تامین امنیت شبکه به آنها میدهد.
معرفی محبوبترین توکنهای BRC-20 بازار
اگرچه هزاران توکن در این شبکه ساخته شدهاند، اما اکثر آنها فاقد ارزش هستند. با این حال، سه نام بزرگ در این بازار وجود دارد که بیشترین توجه را به خود جلب کردهاند:
- توکن ORDI؛ اولین و تاریخیترین: توکن ORDI پادشاه این بازار است، اما نه به خاطر کاربرد خاصش، بلکه فقط به یک دلیل: این اولین توکن BRC-20 تاریخ است. این توکن هیچ مشکلی را حل نمیکند و ارزش آن دقیقاً مانند یک کالای عتیقه، به خاطر قدمت و جایگاه تاریخیاش است.
- توکن SATS؛ ادای احترام به خالق بیت کوین: دومین توکن محبوب، SATS نام دارد که برای ادای احترام به «ساتوشی ناکاموتو» ساخته شده است. تعداد کل این توکنها دقیقاً برابر با تعداد کل واحدهای کوچک بیت کوین (۲۱۰۰ تریلیون) طراحی شده است. قیمت ارزان و نام جذابش باعث شده تا محبوبیت زیادی بین کاربران خرد داشته باشد.
- ارتش حیوانات و میمکوینها (RATS و دیگران): بخش بزرگی از این بازار را توکنهای شوخی یا همان میمکوینها با نماد حیوانات تشکیل میدهند که معروفترین آنها RATS (موش) است. این توکنها هیچ پشتوانهی فنی ندارند و قیمتشان صرفاً با هیاهوی جامعهی مجازی بالا و پایین میشود، بنابراین ریسک سرمایهگذاری روی آنها بسیار بالاست.
جمعبندی: آینده توکنهای BRC-20 چگونه خواهد بود؟
آیندهی توکنهای BRC-20 هنوز در هالهای از ابهام قرار دارد و این استاندارد شبیه به روزهای اولیهی اینترنت، ترکیبی از فرصتهای نوآورانه و هرجومرج است. در حالی که احتمال بهبود زیرساختها و تکامل این بازار وجود دارد، خطر جایگزینی با تکنولوژیهای جدیدتر یا مقاومت جامعهی سنتی بیت کوین نیز همچنان پابرجاست؛ بنابراین اگر قصد ورود به این فضای پرنوسان را دارید، باید بدانید که در حال قدم گذاشتن در غرب وحشی دنیای کریپتو هستید و تنها باید مبلغی را سرمایهگذاری کنید که توانایی پذیرش ریسک از دست دادن کامل آن را داشته باشید، چرا که هیجان سودهای بالا نباید چشمان شما را روی خطرات فنی و ذات آزمایشی این پروژه ببندد.
منابع:
Coinbase
OSL
Binance
