بررسی جامع قوانین استخراج ارز دیجیتال در ایران؛ چگونه به شکل قانونی ماینینگ کنیم؟

بسیاری از افراد با خرید چند دستگاه ماینر و اتصال آن‌ها به برق خانگی یا کارگاه شخصی، تصور می‌کنند یک کارخانه‌ی پول‌سازی خانگی به راه انداخته‌اند؛ اما این رویا در لحظه توقیف دستگاه‌ها و جریمه‌های سنگین میلیاردی، به یک کابوس تمام‌عیار تبدیل می‌شود. در این مقاله، تمام مسیر قانونی و اصولی استخراج ارز دیجیتال در ایران را از صفر تا صد بررسی می‌کنیم تا بتوانید بدون ترس از توقیف سرمایه، مجوزهای لازم را دریافت کرده و با آگاهی کامل وارد این صنعت شوید.

استخراج ارز دیجیتال چیست و چگونه انجام می‌شود؟

ورود به دنیای رمزارزها ممکن است در ابتدا کمی پیچیده به نظر برسد، اما اگر مفاهیم پایه را به درستی درک کنید، متوجه می‌شوید که پشت این اصطلاحات تخصصی، منطق بسیار ساده و زیبایی نهفته است. یکی از مهم‌ترین و جذاب‌ترین بخش‌های این دنیا، پروسه‌ی استخراج یا همان ماینینگ است. در این بخش قصد داریم به دور از پیچیدگی‌های فنی، بررسی کنیم که استخراج ارز دیجیتال دقیقا چه معنایی دارد و برای شروع این کار به چه ابزارهایی نیاز داریم.

مفهوم ماینینگ برای افراد تازه‌کار

برای درک بهتر مفهوم ماینینگ، بیایید از یک مثال ساده استفاده کنیم. سیستم بانکی سنتی را در نظر بگیرید. وقتی شما پولی برای دوستتان می‌فرستید، کارمند بانک یا سیستم مرکزی بانک، این تراکنش را بررسی و در دفترچه‌ی حساب‌های خود ثبت می‌کند. اما در دنیای ارزهای دیجیتال مانند بیت کوین، هیچ بانک، مدیر یا سازمان مرکزی وجود ندارد. این شبکه‌ها به صورت غیرمتمرکز (Decentralized - سیستمی که توسط یک فرد یا نهاد خاص کنترل نمی‌شود و قدرت در آن پخش شده است) اداره می‌شوند.

حالا سوال اینجاست که اگر بانکی وجود ندارد، چه کسی تراکنش‌ها را تایید و ثبت می‌کند؟ پاسخ این سوال، ماینرها (Miners) هستند. ماینرها در واقع حسابداران شبکه‌ی ارز دیجیتال هستند. آن‌ها با استفاده از کامپیوترهای قدرتمند خود، مسائل پیچیده‌ی ریاضی را حل می‌کنند. هر ماینری که بتواند زودتر از بقیه این معمای ریاضی را حل کند، حق پیدا می‌کند تا یک صفحه‌ی جدید از تراکنش‌ها که به آن بلاک (Block) می‌گویند را به دفترچه‌ی کل شبکه که همان بلاک‌چین (Blockchain) است، اضافه کند. شبکه برای قدردانی از این زحمت و مصرف برق و تجهیزات، به آن ماینر مقداری ارز دیجیتال جدید به عنوان پاداش می‌دهد. بنابراین، ماینینگ دو هدف اصلی دارد: اول تایید و ایمن‌سازی تراکنش‌های کاربران و دوم، تولید و تزریق سکه‌های جدید به چرخه‌ی بازار.

پیش‌نیازهای فنی و سخت‌افزاری برای شروع استخراج

حالا که متوجه شدیم ماینینگ چیست، شاید به این فکر بیفتید که شما هم وارد این حوزه شوید. درست مانند یک معدنچی واقعی که برای استخراج طلا با دست خالی به معدن نمی‌رود و به کلنگ و تجهیزات نیاز دارد، شما هم برای استخراج ارز دیجیتال به ابزارهای خاصی نیازمندید. پیش‌نیازهای راه‌اندازی یک عملیات استخراج موفق شامل موارد زیر است:

• سخت‌افزار قدرتمند: شما نمی‌توانید با لپ‌تاپ شخصی یا کامپیوترهای خانگی معمولی به استخراج ارزهای معروفی مثل بیت کوین بپردازید. برای این کار به دستگاه‌های تخصصی به نام ایسیک (ASIC) یا ریگ استخراج (Rig - ترکیبی از چند کارت گرافیک قدرتمند که به یکدیگر متصل شده‌اند) نیاز دارید.
• کیف پول دیجیتال امن: وقتی دستگاه شما ارزی را استخراج می‌کند، باید آن را در جایی امن ذخیره کنید. برای این کار به یک کیف پول ارز دیجیتال نیاز دارید تا پاداش‌های شما مستقیما به آن واریز شود.
• اینترنت پایدار و بدون قطعی: دستگاه‌های ماینر برای ارتباط با شبکه‌ی جهانی و دریافت اطلاعات تراکنش‌ها، باید همیشه به اینترنت متصل باشند. در اینجا سرعت خیلی بالا ملاک نیست، بلکه پایداری و قطع نشدن اینترنت است که اهمیت حیاتی دارد.
• تامین برق مناسب و سیستم خنک‌کننده: دستگاه‌های استخراج در تمام طول شبانه‌روز با حداکثر توان کار می‌کنند. این موضوع باعث مصرف بسیار بالای برق و تولید گرمای شدید می‌شود. داشتن یک سیستم تهویه‌ی قوی و زیرساخت برقی استاندارد، از الزامات اصلی این کار است تا دستگاه‌های شما آسیب نبینند.
• نرم‌افزار استخراج: برای اینکه سخت‌افزار شما بتواند با شبکه‌ی بلاک‌چین ارتباط برقرار کند، باید نرم‌افزار مخصوص استخراج را روی سیستم خود نصب و پیکربندی کنید.
• عضویت در استخر استخراج: امروزه رقابت در ماینینگ بسیار سخت شده است و یک دستگاه به تنهایی شانس کمی برای حل معماهای شبکه دارد. به همین دلیل، ماینرها به یک استخر استخراج (Mining Pool) یا فضایی مجازی برای جمع کردن قدرت پردازشی چند ماینر در جهت افزایش شانس دریافت پاداش، می‌پیوندند و سود حاصل را به نسبت قدرت دستگاهشان بین خود تقسیم می‌کنند.

به طور کلی، شروع موفق در استخراج ارز دیجیتال، نیازمند تجهیزات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری اختصاصی، زیرساخت پایدار برق، اینترنت و تهویه، در کنار کیف پول امن و عضویت در استخر استخراج است.

بررسی وضعیت قانونی استخراج رمز ارز در ایران

ورود پدیده‌ی جدیدی مثل ارزهای دیجیتال به هر کشوری، در ابتدا با ابهامات قانونی زیادی همراه است. در ایران نیز داستان استخراج یا ماینینگ، فراز و نشیب‌های فراوانی داشته است. برای درک بهتر این موضوع، استخراج ارز دیجیتال را مانند رانندگی در سطح شهر در نظر بگیرید؛ نفس رانندگی کردن جرم نیست، اما اگر گواهینامه نداشته باشید یا از چراغ قرمز عبور کنید، مرتکب تخلف شده‌اید. در دنیای رمزارزها نیز قانون‌گذار چارچوب‌های مشخصی را تعیین کرده است تا این فعالیت به صورت شفاف و قانونی انجام شود.

آیا استخراج ارزهای دیجیتال در ایران جرم محسوب می‌شود؟

پاسخ کوتاه به این سوال خیر است. دولت ایران از سال ۱۳۹۸، استخراج ارزهای دیجیتال را به عنوان یک صنعت قانونی به رسمیت شناخته است. اما این قانونی بودن یک شرط بسیار مهم دارد: شما باید مجوزهای لازم را دریافت کنید.

اگر فردی بدون داشتن مجوزهای قانونی و با استفاده از برق یارانه‌ای (برقی که دولت با قیمت ارزان‌تر برای مصارف خانگی، کشاورزی یا عمومی تامین می‌کند) اقدام به استخراج کند، مرتکب جرم شده است. همچنین استفاده از دستگاه‌های ماینری که به صورت قاچاق وارد کشور شده‌اند، پیگرد قانونی دارد و باعث توقیف دستگاه‌ها و جریمه‌ی نقدی سنگین می‌شود. پس ماینینگ به خودی خود جرم نیست، بلکه انجام پنهانی و بدون مجوز آن غیرقانونی است.

معرفی نهادهای قانون‌گذار و ناظر بر حوزه‌ی ماینینگ

برای راه‌اندازی یک مزرعه‌ی استخراج قانونی، باید با چند نهاد دولتی مختلف آشنا باشید. هر کدام از این سازمان‌ها وظیفه‌ی خاصی را در زمینه‌ی ساماندهی و نظارت بر ماینرها بر عهده دارند:

• وزارت صمت (صنعت، معدن و تجارت): این وزارت‌خانه متولی اصلی و قلب تپنده‌ی صدور مجوز است. شما برای شروع کار باید از این نهاد جواز تاسیس (پروانه‌ی اولیه‌ای که نشان می‌دهد شما قانونا اجازه دارید زیرساخت‌های یک واحد صنعتی را آماده کنید) و سپس پروانه‌ی بهره‌برداری دریافت کنید.
• وزارت نیرو و شرکت توانیر: این سازمان وظیفه‌ی تامین برق قانونی برای مزرعه‌ی استخراج شما را بر عهده دارد. همچنین شرکت توانیر با رصد لحظه‌ای شبکه‌ی برق، افرادی را که از برق خانگی برای ماینینگ استفاده می‌کنند شناسایی کرده و با آن‌ها برخورد می‌کند.
• اداره‌ی گمرک جمهوری اسلامی ایران: تمام دستگاه‌های استخراج باید از مبادی قانونی گمرک وارد شوند. این اداره وظیفه‌ی بررسی مشخصات دستگاه‌ها، دریافت عوارض قانونی و ثبت شناسه‌ی آن‌ها را بر عهده دارد.
• پلیس امنیت اقتصادی: این بخش از نیروی انتظامی، بازوی اجرایی قانون است و وظیفه‌ی برخورد با متخلفان، کشف مزرعه‌های غیرمجاز و ضبط دستگاه‌های بدون مجوز را بر عهده دارد.

بررسی تغییرات قوانین استخراج در ایران

قوانین حوزه‌ی استخراج در ایران یک‌شبه نوشته نشده‌اند و در طول سال‌های گذشته با توجه به شرایط اقتصادی و وضعیت شبکه‌ی برق، تغییرات زیادی کرده‌اند. برای اینکه دید بهتری نسبت به این روند داشته باشید، مسیر تغییرات قانونی را در جدول زیر به صورت ساده و خلاصه مرور می‌کنیم:

سال شمسی	رویداد قانونی و تغییرات مهم در حوزه‌ی ماینینگ
۱۳۹۷	ابهام قانونی، ممنوعیت اولیه‌ی واردات دستگاه‌های ماینر و برخورد شدید با فعالیت‌های استخراج به دلیل نبود چارچوب مشخص.
۱۳۹۸	نقطه‌ی عطف ماینینگ؛ به رسمیت شناختن استخراج ارز دیجیتال به عنوان یک صنعت قانونی توسط هیئت دولت و الزام به دریافت مجوز از وزارت صمت.
۱۳۹۹	ایجاد سامانه‌ی خوداظهاری تا افرادی که دستگاه‌های ماینر بدون مجوز در اختیار دارند، بتوانند با پرداخت عوارض دولتی، آن‌ها را قانونی ثبت کنند.
۱۴۰۰	مواجهه با قطعی‌های گسترده‌ی برق در کشور که منجر به صدور دستور توقف موقت فعالیت، حتی برای ماینرهای دارای مجوز قانونی در زمان‌های اوج مصرف شد.
۱۴۰۱ تا امروز	سخت‌گیری بسیار شدیدتر برای ماینرهای غیرمجاز، افزایش چشمگیر جریمه‌های نقدی و تشویق سرمایه‌گذاران به تامین برق از طریق انرژی‌های تجدیدپذیر (مانند خورشید یا باد که طبیعت آن‌ها را مدام جایگزین می‌کند و آلودگی ندارند).

قوانین دریافت مجوز استخراج ارز دیجیتال

همان‌طور که در بخش قبلی اشاره کردیم، برای فعالیت قانونی در حوزه‌ی رمزارزها باید مسیر اداری مشخصی را طی کنید. برای درک بهتر این مسیر، راه‌اندازی یک فارم ماینینگ (Mining Farm - سوله‌ها یا مکان‌های صنعتی بزرگی که ده‌ها یا صدها دستگاه استخراج در آن‌ها نصب و روشن می‌شوند) را دقیقا شبیه به ساخت یک کارخانه‌ی تولیدی در نظر بگیرید. شما نمی‌توانید یک‌شبه و بدون اطلاع دولت کارخانه بسازید. ابتدا باید به دولت بگویید که قصد دارید چه چیزی بسازید تا موافقت اولیه را بگیرید و سپس بعد از ساخت کارخانه، اجازه‌ی شروع به کار و روشن کردن دستگاه‌ها را دریافت کنید. در این بخش، قدم‌به‌قدم این مسیر را با هم مرور می‌کنیم.

شرایط اولیه برای دریافت جواز تاسیس از وزارت صمت

اولین قدم برای ورود قانونی به دنیای استخراج، دریافت جواز تاسیس (موافقت اولیه‌ی نهادهای دولتی برای شروع فرآیند آماده‌سازی زیرساخت‌های مکان ماینینگ) از وزارت صمت است. اما پیش از اینکه درخواست خود را ثبت کنید، باید مطمئن شوید که شرایط اولیه‌ی زیر را دارید:

• مکان مناسب و غیرمسکونی: شما نمی‌توانید در خانه‌ی مسکونی، آپارتمان یا مغازه‌های داخل شهر مزرعه‌ی استخراج راه‌اندازی کنید. مکان شما باید در شهرک‌های صنعتی مصوب، مناطق ویژه‌ی اقتصادی یا نیروگاه‌ها باشد.
• رعایت حریم مصوب: محل احداث مزرعه‌ی ماینینگ شما باید فاصله‌ی استانداردی از مناطق مسکونی داشته باشد تا آلودگی صوتی دستگاه‌ها برای مردم مزاحمتی ایجاد نکند.
• توان برقی مورد نیاز: وزارت صمت برای اعطای مجوز، حداقل ظرفیت برقی مشخصی را تعیین کرده است. یعنی اگر فقط قصد دارید یکی دو دستگاه کوچک را روشن کنید، به شما مجوز احداث یک فارم بزرگ را نمی‌دهند. توان مصرفی درخواستی شما باید توجیه صنعتی داشته باشد.

مدارک مورد نیاز برای اشخاص حقیقی و حقوقی

دولت برای ارائه‌ی مجوز، بین دو دسته‌ی اصلی از متقاضیان تفاوت قائل می‌شود. بسته به اینکه شما به عنوان یک فرد عادی درخواست می‌دهید یا به عنوان یک شرکت رسمی، مدارک متفاوتی از شما خواسته می‌شود. مدارک برای اشخاص حقیقی یا افراد عادی و شهروندانی که مستقلا قصد راه‌اندازی کسب‌وکار دارند، شامل موارد زیر است:

• کپی شناسنامه و کارت ملی متقاضی
• ارائه‌ی کارت پایان خدمت یا معافیت دائم (برای آقایان)
• سند مالکیت یا اجاره‌نامه‌ی معتبر و رسمی مکانی که قرار است فارم در آن احداث شود
• ارائه‌ی طرح توجیهی (یک گزارش مکتوب که نشان می‌دهد پروژه‌ی شما چقدر هزینه دارد، چطور اجرا می‌شود و چه سودی خواهد داشت)

مدارک برای اشخاص حقوقی یا شرکت‌ها، موسسات و سازمان‌های رسمی که شماره ثبت قانونی دارند، شامل موارد زیر است:

• کپی اساس‌نامه‌ی شرکت و روزنامه‌ی رسمی که آگهی تاسیس در آن چاپ شده است
• مدارک هویتی اعضای هیئت مدیره و مدیرعامل شرکت
• ارائه‌ی کد اقتصادی و شناسه ملی شرکت
• سند مالکیت یا اجاره‌نامه‌ی معتبر به نام شرکت
• طرح توجیهی جامع و مهر شده توسط شرکت

مراحل اخذ پروانه‌ی بهره‌برداری برای راه اندازی فارم ماینینگ

گرفتن جواز تاسیس به این معنی نیست که می‌توانید فورا شروع به استخراج کنید. جواز تاسیس فقط به شما اجازه می‌دهد تا زیرساخت‌ها را آماده کنید. پس از آماده‌سازی، باید پروانه‌ی بهره‌برداری یا همان مجوز نهایی و اصلی برای روشن کردن قانونی دستگاه‌ها و آغاز تولید را دریافت کنید. این مسیر شامل مراحل زیر است:

• ثبت نام در سامانه‌ی بهین‌یاب: ابتدا باید به سامانه‌ی بهین‌یاب (پلتفرم آنلاین و رسمی وزارت صمت برای ثبت درخواست‌های سرمایه‌گذاری و صنعتی) مراجعه کرده و یک حساب کاربری بسازید. در این سامانه باید اطلاعات شخصی و طرح توجیهی خود را بارگذاری کنید.
• بررسی و صدور جواز تاسیس: کارشناسان وزارت صمت طرح شما را بررسی می‌کنند. اگر مدارک و مکان معرفی شده استانداردهای لازم را داشته باشد، جواز تاسیس صادر می‌شود. این جواز معمولا مدت زمان محدودی (مثلا یک سال) اعتبار دارد تا شما زیرساخت‌ها را آماده کنید.
• تجهیز مکان و واردات قانونی دستگاه‌ها: در این مرحله شما باید سوله‌ی خود را آماده کنید، سیستم‌های خنک‌کننده را نصب کرده و دستگاه‌های استخراج را به صورت کاملا قانونی (از طریق گمرک) وارد کشور کنید.
• درخواست تامین برق قانونی: با در دست داشتن جواز تاسیس، باید به شرکت برق منطقه‌ای مراجعه کنید تا انشعاب برق صنعتی مخصوص ماینینگ برای مکان شما کشیده شود.
• بازرسی کارشناسان و صدور پروانه‌ی بهره‌برداری: پس از اینکه همه‌ی تجهیزات نصب شد و سیستم‌های ایمنی و برقی تکمیل شدند، از طریق همان سامانه‌ی بهین‌یاب درخواست صدور پروانه‌ی بهره‌برداری می‌دهید و کارشناسان مربوطه از فارم شما بازدید می‌کنند.

در نهایت، اگر همه‌چیز دقیقا مطابق با طرح اولیه‌ی شما و استانداردهای قانونی باشد، پروانه‌ی نهایی صادر می‌شود و شما می‌توانید به صورت کاملا قانونی ماینینگ را آغاز کنید.

قوانین واردات و ثبت قانونی دستگاه‌های استخراج

ورود دستگاه‌های ماینر به ایران قوانین خاص خود را دارد. برای درک بهتر این موضوع، واردات تجهیزات استخراج را شبیه به وارد کردن یک خودروی خارجی در نظر بگیرید. شما نمی‌توانید یک خودرو را مخفیانه از مرز رد کنید و در خیابان‌های شهر برانید؛ بلکه باید از مسیر قانونی گمرک عبور کنید، عوارض دولتی را بپردازید و در نهایت برای آن پلاک و سند رسمی بگیرید. دستگاه‌های استخراج ارز دیجیتال هم دقیقا به همین شکل باید به صورت کاملا قانونی وارد کشور شوند تا سرمایه‌ی شما در آینده با خطراتی مثل توقیف یا جریمه‌های سنگین مواجه نشود.

نحوه ثبت دستگاه ماینر در سامانه‌ی جامع تجارت

اولین قدم برای اینکه نشان دهید فعالیت شما کاملا شفاف و قانونی است، ثبت دستگاه‌ها در سامانه‌ی جامع تجارت یا همان پلتفرم الکترونیکی و یکپارچه‌ی دولت برای ثبت و پیگیری تمامی امور مربوط به واردات و صادرات کالاها است. نهادهای نظارتی از طریق این سامانه متوجه می‌شوند که چه تعداد دستگاه، با چه مشخصاتی و توسط چه کسانی وارد کشور شده است. برای ثبت موفق در این سامانه، باید مسیر زیر را طی کنید:

• ایجاد حساب کاربری: ابتدا باید وارد سایت سامانه‌ی جامع تجارت شوید و با استفاده از اطلاعات هویتی خود یا شرکتتان، یک پروفایل رسمی بسازید.
• ثبت اطلاعات فنی: در این مرحله باید مشخصات دقیق دستگاه‌هایی که قصد وارد کردن آن‌ها را دارید، از جمله برند سازنده، مدل دقیق و میزان قدرت پردازشی آن‌ها را وارد سیستم کنید.
• ارائه‌ی مجوزهای اولیه: باید جواز تاسیسی که در مراحل قبل از وزارت صمت دریافت کرده‌اید را در سامانه بارگذاری کنید تا نشان دهید برای واردات این تجهیزات دلیل موجه و قانونی دارید.
• دریافت کد رهگیری: پس از تایید اطلاعات، سامانه به شما یک کد پیگیری می‌دهد که با استفاده از آن می‌توانید مراحل بعدی ترخیص کالا را انجام دهید.

قوانین گمرکی، پرداخت عوارض و دریافت شناسه‌ی کالا

پس از ثبت درخواست اولیه، تجهیزات شما به گمرک می‌رسد. در این مرحله، کارشناسان گمرک دستگاه‌های شما را ارزیابی می‌کنند. درست مانند هر کالای تجاری دیگری، واردات ماینر نیز شامل پرداخت حقوق و عوارض گمرکی می‌شود. این مبلغ بر اساس ارزش روز دستگاه‌ها و مدل آن‌ها محاسبه شده و باید به حساب دولت واریز شود.

بعد از تسویه حساب با گمرک، به هر کدام از دستگاه‌های شما یک شناسه‌ی کالا (کد یکتا و اختصاصی شبیه به کد ملی که هویت و قانونی بودن یک محصول را نشان می‌دهد) تعلق می‌گیرد. داشتن این شناسه بی‌نهایت مهم است؛ زیرا به پلیس و بازرسان ثابت می‌کند که دستگاه‌های شما قاچاق نیستند و تمام حقوق دولتی آن‌ها به طور کامل پرداخت شده است.

راهنمای دریافت سند مالکیت تجهیزات استخراج

آخرین مرحله در مسیر واردات، گرفتن سند مالکیت قطعی برای دستگاه‌ها است. وقتی تجهیزات از گمرک ترخیص شدند و شناسه‌ی کالا را گرفتید، باید مدرک معتبری داشته باشید که نشان دهد شما مالک قانونی آن‌ها هستید.

اهمیت این سند زمانی مشخص می‌شود که بازرسان اداره‌ی برق یا نهادهای نظارتی برای بازدید به مزرعه‌ی استخراج شما مراجعه کنند.

در این شرایط، اولین چیزی که برای بررسی قانونی بودن فعالیت شما می‌خواهند، همین سند مالکیت و شناسه‌ی کالاها است. برای دریافت این سند، باید اطلاعات ترخیص گمرکی و برگه‌های مربوطه را در سامانه‌های مرتبط وزارت صمت تایید نهایی کنید. با این کار، نام شما به عنوان مالک رسمی و قانونی در سیستم‌های دولتی ثبت می‌شود و می‌توانید با خیالی آسوده، دستگاه‌های خود را روشن کرده و به شبکه‌ی برق متصل کنید.

قوانین تامین برق برای دستگاه‌های استخراج رمز ارز

تامین انرژی در دنیای استخراج ارزهای دیجیتال، دقیقا شبیه به تامین سوخت برای یک ناوگان حمل و نقل بزرگ است. دستگاه‌های ماینر برای حل مسائل پیچیده‌ی ریاضی و تامین امنیت شبکه، به صورت شبانه‌روزی روشن هستند و انرژی بسیار زیادی مصرف می‌کنند. به همین دلیل، مهم‌ترین دغدغه‌ی دولت و وزارت نیرو، مدیریت این مصرف بالا است تا به شبکه‌ی برق سراسری آسیبی وارد نشود. در این بخش بررسی می‌کنیم که چگونه می‌توانید برق مزرعه‌ی استخراج خود را به صورت کاملا قانونی و بدون نگرانی تامین کنید.

تعرفه برق ماینینگ و نحوه محاسبه هزینه‌ها

اولین و مهم‌ترین نکته‌ای که باید بدانید این است که هزینه‌ی برق برای استخراج ارز دیجیتال، با برق خانگی یا کشاورزی تفاوت بسیار زیادی دارد. دولت برای حمایت از مردم، برق مصرفی خانه‌ها را با یارانه و قیمت ارزان ارائه می‌دهد، اما ماینینگ یک فعالیت تجاری و سودآور است؛ بنابراین یارانه‌ای به آن تعلق نمی‌گیرد.

وزارت نیرو برای محاسبه‌ی قبض برق ماینرها از تعرفه صادراتی (نرخ تعیین شده دولت، برای فروش برق به کشورهای همسایه) استفاده می‌کند. این یعنی هزینه‌ی برق شما بر اساس میانگین قیمت برق صادراتی ایران و نرخ ارز محاسبه می‌شود. این قیمت در فصل‌های مختلف سال ثابت نیست و ممکن است تغییر کند. بنابراین، پیش از ورود به این حوزه، باید با کمک یک ماشین حساب ماینینگ، هزینه‌ی برق را به دقت محاسبه کنید تا مطمئن شوید درآمد شما از استخراج، بیشتر از هزینه‌ی قبض برق مزرعه‌ی شما خواهد بود.

شرایط استفاده از برق صنعتی، تجاری و نیروگاه‌های تجدیدپذیر

بسیاری از افراد تازه‌کار تصور می‌کنند اگر یک کارگاه صنعتی یا مغازه‌ی تجاری داشته باشند، می‌توانند از برق همان مکان برای روشن کردن ماینرها استفاده کنند. این یک تصور کاملا اشتباه و از نظر قانونی تخلف است. شما مجاز نیستید از برقی که برای تولید صنعتی یا خدمات تجاری به شما داده شده، برای استخراج رمز ارز استفاده کنید. برای تامین انرژی قانونی، دولت سه مسیر اصلی را پیش روی شما قرار داده است:

• دریافت انشعاب اختصاصی از شبکه سراسری: در این روش، شما با ارائه‌ی مجوزهای قانونی خود به اداره‌ی برق، یک کنتور اختصاصی با تعرفه‌ی مخصوص ماینینگ دریافت می‌کنید.
• احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر: این بهترین و جذاب‌ترین روشی است که دولت به شدت از آن حمایت می‌کند. استفاده از نیروگاه تجدیدپذیر (مراکزی که از انرژی‌های پاک و بی‌پایان مانند نور خورشید یا نیروی باد برای تولید برق استفاده می‌کنند) نه تنها به محیط زیست آسیب نمی‌زند، بلکه دولت برای تشویق سرمایه‌گذاران در این بخش، تخفیف‌های بسیار خوبی برای هزینه‌ی انتقال برق در نظر گرفته است.
• استفاده از ژنراتور گازی: در این روش شما می‌توانید با خرید ژنراتور گازی (موتورهای بزرگی که با دریافت گاز شهری، آن را به انرژی برق تبدیل می‌کنند) انرژی مورد نیاز مزرعه‌ی خود را تولید کنید. البته برای این کار نیز باید تاییدیه و سهمیه‌ی گاز مخصوص را از شرکت گاز دریافت کنید.

قوانین و محدودیت‌های مصرف برق در زمان‌های اوج بار

شبکه‌ی برق کشور در تمام روزهای سال وضعیت یکسانی ندارد. در روزهای بسیار گرم تابستان که کولرها روشن می‌شوند یا در روزهای سرد زمستان، مصرف انرژی به بالاترین حد خود می‌رسد که به آن زمان اوج بار یا پیک مصرف می‌گویند. قانون‌گذار برای جلوگیری از خاموشی در خانه‌های مردم، محدودیت‌های سفت و سختی برای ماینرها در نظر گرفته است. بر اساس قوانین توانیر، مزارع استخراج ارز دیجیتال موظف هستند در زمان‌های اوج بار (که معمولا حدود ۳۰۰ ساعت در سال است) دستگاه‌های خود را خاموش کنند. اگر ماینری از این قانون تخطی کند، علاوه بر قطع انشعاب، با جریمه‌های سنگینی روبه‌رو خواهد شد. تنها استثنا در این زمینه، ماینرهایی هستند که برق خود را به طور کامل از نیروگاه‌های تجدیدپذیر متعلق به خودشان تامین می‌کنند؛ این افراد معمولا از قطعی‌های اجباری معاف هستند.

مجازات‌ها و جرایم مربوط به ماینرهای متخلف

قانون‌گذار برای محافظت از منافع عمومی، جلوگیری از قطعی برق خانه‌ها و حفظ ثبات اقتصادی کشور، خط قرمزهای مشخصی را در زمینه‌ی ماینینگ تعیین کرده است. در این بخش، بررسی می‌کنیم که اگر کسی تصمیم بگیرد قوانین را دور بزند، با چه عواقب و مجازات‌هایی روبه‌رو خواهد شد.

جریمه استفاده از برق یارانه‌ای، خانگی و کشاورزی برای ماینینگ

دولت برای رفاه مردم، برق مصرفی خانه‌ها، مدارس و زمین‌های کشاورزی را با قیمتی بسیار پایین‌تر از ارزش واقعی آن تامین می‌کند. استفاده از این برق ارزان برای روشن کردن دستگاه‌های پرمصرف استخراج، یک تخلف بزرگ محسوب می‌شود. اگر شرکت توانیر از طریق بررسی الگوهای مصرف یا افت فشار ناگهانی، متوجه شود که از انشعاب خانگی یا کشاورزی برای ماینینگ استفاده می‌کنید، بلافاصله انشعاب برق شما را قطع خواهد کرد.

علاوه بر قطع برق، متخلف باید بهای برق مصرف شده را با بالاترین نرخ ممکن و به صورت جریمه پرداخت کند. در مواردی حتی امکان قطع دائم انشعاب و محرومیت از دریافت خدمات دولتی نیز وجود دارد.

شرایط توقیف دستگاه‌های ماینر قاچاق و بدون مجوز

فرض کنید شخصی بدون داشتن گواهینامه، با یک خودروی سرقتی در سطح شهر رانندگی می‌کند؛ طبیعی است که پلیس خودرو را متوقف و ضبط می‌کند. در دنیای استخراج هم دقیقا همین قانون حاکم است. اگر دستگاه‌های ماینر از مسیرهای غیرقانونی و بدون پرداخت حقوق گمرکی وارد کشور شده باشند، کالای قاچاق به حساب می‌آیند. در صورت کشف یک مزرعه‌ی غیرقانونی، تمام دستگاه‌های فاقد شناسه‌ی کالا و اسناد گمرکی، توسط نیروی انتظامی و پلیس امنیت اقتصادی توقیف و به انبارهای دولت منتقل می‌شوند. بازپس‌گیری این دستگاه‌ها تقریبا غیرممکن است و سرمایه‌ی فرد متخلف به طور کامل از بین می‌رود.

نحوه پیگیری قضایی و جریمه‌های نقدی برای متخلفان

ماجرا فقط به قطع برق و از دست دادن دستگاه‌ها ختم نمی‌شود. پرونده‌ی متخلفان به صورت رسمی به نهادهای قضایی مانند دادگاه یا سازمان تعزیرات حکومتی (مرجع اختصاصی رسیدگی به تخلفات اقتصادی و صنفی) ارجاع داده می‌شود. عواقب قانونی برای افراد قانون‌شکن به طور معمول شامل موارد زیر است:

• جریمه‌های نقدی سنگین: قاضی پرونده بر اساس تعداد دستگاه‌ها و مدت زمان فعالیت، جریمه‌ای را تعیین می‌کند که معمولا چندین برابر ارزش خود دستگاه‌ها و سود حاصل از استخراج آن‌ها است تا خاصیت بازدارندگی داشته باشد.
• جبران خسارت: اگر به دلیل مصرف بیش از حد برق، ترانس‌های محله آسیب دیده باشند یا وسایل برقی همسایه‌ها سوخته باشد، متخلف باید تمام این خسارت‌ها را جبران کند.
• مجازات‌های کیفری: در صورت تکرار تخلف، سازمان‌یافته بودن شبکه‌ی استخراج غیرمجاز، یا مقاومت در برابر ماموران قانون، احتمال صدور احکام حبس نیز برای افراد وجود دارد.

ساز و کار گزارش ماینرهای غیرمجاز و پاداش توانیر به گزارش‌دهندگان

از آنجایی که ماینرهای غیرمجاز فشار بسیار زیادی به شبکه‌ی برق محله‌ها وارد می‌کنند، وزارت نیرو طرحی را برای جلب مشارکت مردمی اجرا کرده است. بر اساس این طرح، شهروندان می‌توانند در صورت مشاهده یا اطلاع از وجود دستگاه‌های استخراج غیرقانونی در همسایگی خود، موضوع را گزارش دهند.

افراد می‌توانند به صورت کاملا محرمانه از طریق تماس با شماره‌ی ۱۲۱ یا ثبت گزارش در اپلیکیشن برق من، این تخلفات را به اطلاع توانیر برسانند. نکته‌ی جالب و تشویق‌کننده این است که پس از بررسی بازرسان و تایید صحت گزارش، مبلغ قابل توجهی به عنوان پاداش نقدی به شخص گزارش‌دهنده پرداخت می‌شود، در حالی که هویت او کاملا پنهان و امن باقی می‌ماند.

آیا ماینینگ ارز دیجیتال در ایران صرفه اقتصادی دارد؟

یکی از جذاب‌ترین و در عین حال چالش‌برانگیزترین سوالاتی که ذهن هر علاقه‌مند به دنیای رمزارز را به خود مشغول می‌کند، این است که آیا اصولا استخراج ارز دیجیتال در ایران توجیه اقتصادی دارد یا خیر؟ برای پاسخ به این سوال، باید ماینینگ را دقیقا شبیه به راه‌اندازی یک کارخانه‌ی تولیدی ببینید، نه به عنوان یک دستگاه جادویی چاپ پول. شما مواد اولیه‌ای مثل برق، تجهیزات و زمان را مصرف می‌کنید تا محصولی ارزشمند تولید کنید. اما آیا همیشه درآمد فروش این محصول، بیشتر از هزینه‌های تولید آن است؟ در این بخش تمام عوامل موثر بر سود و زیان این کسب‌وکار را با هم بررسی می‌کنیم.

محاسبه هزینه‌های اولیه راه‌اندازی

پیش از آنکه بتوانید اولین سکه‌ی دیجیتال خود را استخراج کنید، باید سرمایه‌ی قابل توجهی را برای آماده‌سازی زیرساخت‌ها هزینه کنید. به این مخارج در اصطلاح اقتصادی هزینه‌ی سرمایه‌ای می‌گویند. هزینه‌های اولیه‌ی راه‌اندازی یک مزرعه‌ی استخراج شامل موارد زیر است:

• تهیه‌ی دستگاه ماینر: قلب تپنده‌ی مزرعه‌ی شما همین دستگاه‌ها هستند. قیمت این تجهیزات بر اساس قدرت پردازش، میزان مصرف برق و برند سازنده بسیار متغیر است و بخش عمده‌ای از بودجه‌ی شما را به خود اختصاص می‌دهد.
• اجاره یا خرید مکان مناسب: همان‌طور که در بخش‌های قبلی گفتیم، شما به یک سوله‌ی صنعتی یا فضای تجاری تایید شده نیاز دارید. هزینه‌ی رهن و اجاره‌ی چنین فضاهایی، به ویژه در شهرک‌های صنعتی، معمولا بالا است.
• زیرساخت برقی و سیستم‌های خنک‌کننده: کابل‌کشی‌های فشار قوی، خرید تابلو برق‌های استاندارد و نصب سیستم‌های تهویه‌ی قدرتمند برای دفع گرمای شدید دستگاه‌ها، از الزامات اصلی کار است که هزینه‌ی زیادی به همراه دارد.
• هزینه‌های اداری و مجوزها: پرداخت عوارض گمرکی برای واردات دستگاه‌ها، هزینه‌ی ثبت شرکت و طی کردن مراحل قانونی دریافت مجوز نیز باید در محاسبات اولیه‌ی شما گنجانده شود.

تاثیر نوسانات قیمت دلار و ارزش ارزهای دیجیتال بر سودآوری

درآمد شما از ماینینگ کاملا به دو عامل متغیر و غیرقابل پیش‌بینی بستگی دارد: قیمت جهانی ارز دیجیتال و نرخ دلار در ایران. وقتی دستگاه شما پاداشی دریافت می‌کند، این پاداش به شکل ارز دیجیتال (مثلا بیت کوین) است. ارزش این بیت کوین به دلار محاسبه می‌شود و سپس شما برای پرداخت هزینه‌های خود، آن را به ریال یا تومان تبدیل می‌کنید.

بنابراین، سودآوری شما تحت تاثیر دو موج پرنوسان قرار دارد. اگر قیمت بیت کوین در بازارهای جهانی افت کند، درآمد دلاری شما کاهش می‌یابد. از طرف دیگر، از آنجایی که هزینه‌ی برق ماینینگ در ایران با تعرفه‌ی صادراتی (که بر اساس نرخ ارز نوسان می‌کند) محاسبه می‌شود، با بالا رفتن قیمت دلار، هزینه‌ی قبض برق شما نیز سنگین‌تر خواهد شد. به همین دلیل، مدیریت ریسک در این کار حیاتی است. شما باید همیشه سناریوهای بدبینانه را هم در نظر بگیرید تا در صورت ریزش بازار، توانایی پرداخت هزینه‌های جاری مزرعه‌ی خود را داشته باشید.

جدول برآورد بازگشت سرمایه (ROI) و تحلیل ریسک به ریوارد

مهم‌ترین معیاری که هر سرمایه‌گذار پیش از شروع کار باید محاسبه کند، نرخ بازگشت سرمایه یا مدت زمانی که طول می‌کشد تا سود خالص کار، اصل پولی که سرمایه‌گذاری کرده‌اید را به شما برگرداند، است. در یک شرایط باثبات، بازگشت سرمایه در ماینینگ بین ۱۲ تا ۱۸ ماه زمان می‌برد، اما این عدد قطعی نیست.

برای درک بهتر نسبت ریسک به ریوارد (مقایسه‌ی میزان خطری که در یک سرمایه‌گذاری می‌پذیرید در برابر سود احتمالی که به دست می‌آورید)، سناریوهای مختلف بازار و تاثیر آن بر سودآوری را در جدول زیر دسته‌بندی کرده‌ایم:

وضعیت بازار	شرایط درآمدی و هزینه‌ها	وضعیت بازگشت سرمایه (ROI)
بازار صعودی (گاوی)	قیمت ارزهای دیجیتال در اوج است و درآمد دلاری به راحتی هزینه‌های برق و استهلاک را پوشش می‌دهد.	بسیار عالی؛ بازگشت اصل سرمایه در کمتر از یک سال رخ می‌دهد و حاشیه‌ی سود بسیار بالاست.
بازار خنثی (رنج)	قیمت‌ها نوسان کمی دارند و تغییرات شدیدی در درآمدها دیده نمی‌شود.	متوسط؛ بازگشت سرمایه معمولا بین یک تا یک و نیم سال طول می‌کشد و نیازمند مدیریت دقیق هزینه‌هاست.
بازار نزولی (خرسی)	افت شدید قیمت ارزهای دیجیتال اتفاق افتاده است، در حالی که هزینه‌ی برق و نگهداری دستگاه‌ها ثابت مانده یا بیشتر شده است.	خطرناک؛ ممکن است درآمد حاصل از استخراج حتی پاسخگوی قبض برق هم نباشد و بازگشت سرمایه سال‌ها زمان ببرد.

در نهایت، ماینینگ در ایران می‌تواند یک کسب‌وکار بسیار سودآور باشد، اما به این شرط که با دیدی بلندمدت، سرمایه‌ی اولیه کافی، آگاهی از قوانین و محاسبات محتاطانه وارد آن شوید. اگر به دنبال یک‌شبه پولدار شدن هستید، قطعا استخراج ارز دیجیتال مسیر مناسب و امنی برای شما نخواهد بود.