صرافی غیرمتمرکز (DEX) چیست؟ معامله ارز دیجیتال بدون نیاز به احراز هویت KYC

صرافی غیرمتمرکز (DEX) به زبان ساده: خداحافظی با واسطه‌ها!

اگر مدتی در دنیای رمزارزها فعال بوده باشید، احتمالاً نام صرافی‌های بزرگی را شنیده‌اید که به عنوان واسطه، امکان خرید ارز دیجیتال و فروش آن را فراهم می‌کنند. اما آیا می‌دانستید روشی برای معامله وجود دارد که در آن هیچ شخص یا شرکت ثالثی دخالت ندارد و کنترل کامل دارایی‌ها در دستان خودتان است؟ به این دنیای جدید و هیجان‌انگیز خوش آمدید؛ دنیای صرافی‌های غیرمتمرکز یا DEX.

تعریف صرافی غیرمتمرکز: معامله مستقیم بین کیف پول‌ها

یک صرافی غیرمتمرکز (Decentralized Exchange)، که به اختصار DEX نامیده می‌شود، یک پلتفرم معاملاتی است که بر بستر فناوری بلاکچین ساخته شده. ویژگی اصلی و انقلابی یک DEX این است که به کاربران اجازه می‌دهد ارزهای دیجیتال خود را به صورت مستقیم و نفر به نفر (Peer-to-Peer) با یکدیگر مبادله کنند.

در اینجا دیگر خبری از یک مدیر یا نهاد مرکزی نیست که دارایی‌های شما را نگهداری کند. در واقع، تمام تراکنش‌ها مستقیماً از کیف پول دیجیتال شما به کیف پول شخص دیگر و با کمک کدهای برنامه‌نویسی‌شده‌ی شفافی به نام قرارداد هوشمند (Smart Contract) انجام می‌شود. این قراردادها مانند یک وکیل رباتیک، تضمین می‌کنند که معامله به درستی و بدون خطا صورت بگیرد.

یک مثال ساده برای درک بهتر

برای اینکه موضوع کاملاً برایتان روشن شود، یک بازارچه محلی را تصور کنید.

• صرافی متمرکز (CEX) مانند یک بازارچه سنتی است که یک مدیر قدرتمند دارد. شما برای خرید و فروش، میوه‌های خود (دارایی‌های دیجیتال) را به انبار این مدیر تحویل می‌دههید. مدیر بازار قیمت‌ها را روی تخته اعلام می‌کند (مثلاً قیمت دوج کوین یا قیمت شیبا) و معاملات را مدیریت می‌کند. در این حالت، شما به مدیر بازار اعتماد کرده‌اید و دارایی شما تا زمان خروج از بازار، در انبار او باقی می‌ماند.
• صرافی غیرمتمرکز (DEX) اما شبیه یک بازارچه هوشمند و خودکار است. در این بازارچه، هیچ مدیری وجود ندارد. قوانین بازار (مانند نحوه تعیین قیمت و شرایط معامله) روی یک تابلوی اعلانات عمومی و غیرقابل تغییر برای همه نوشته شده است (این همان قرارداد هوشمند است). شما با سبد میوه‌ی خود (کیف پول شخصی) وارد می‌شوید، خریدار یا فروشنده دیگری را پیدا می‌کنید و معامله را مستقیماً انجام می‌دهید. میوه‌ها هرگز از دستان شما خارج نمی‌شوند و فقط در لحظه معامله، مستقیماً با میوه‌های طرف مقابل جابجا می‌شوند.

تفاوت اصلی با صرافی‌های متمرکز (CEX) در چیست؟

مهم‌ترین و بنیادی‌ترین تفاوت این دو نوع صرافی در یک کلمه خلاصه می‌شود: کنترل.

وقتی شما در یک صرافی متمرکز فعالیت می‌کنید و برای مثال، مقداری از دارایی خود را برای فروش بیت کوین به آن پلتفرم واریز می‌کنید، در عمل کنترل آن را به صرافی واگذار کرده‌اید. آن بیت کوین دیگر مستقیماً در کیف پول شما نیست، بلکه در حساب صرافی قرار دارد.

اما در یک DEX، دارایی‌های شما هرگز از کیف پول شخصی‌تان خارج نمی‌شوند. شما فقط به پلتفرم اجازه می‌دهید تا در لحظه‌ی انجام یک سواپ ارز دیجیتال، به مقدار مشخصی از دارایی شما دسترسی داشته باشد تا آن را با ارز دیگری معاوضه کند. به محض انجام تراکنش، ارز جدید مستقیماً به کیف پول شما واریز می‌شود. پس می‌توان گفت که در دنیای DEXها، شما واقعاً بانک خودتان هستید.

جادوی پشت پرده DEXها: چطور بدون مدیر کار می‌کنند؟

شاید این سوال برایتان پیش آمده باشد که اگر هیچ شرکت یا مدیر مرکزی وجود ندارد، پس چه کسی تضمین می‌کند که معاملات درست انجام شوند، کلاهبرداری صورت نگیرد و قیمت‌ها منصفانه باشند؟ پاسخ در سه مفهوم کلیدی و نوآورانه نهفته است که مانند یک تیم هماهنگ، موتور محرک صرافی‌های غیر متمرکز هستند.

نقش کلیدی قراردادهای هوشمند (Smart Contracts): قوانین خودکار و غیرقابل تغییر

قرارداد هوشمند، همان‌طور که از نامش پیداست، یک قرارداد دیجیتال است که به صورت خودکار اجرا می‌شود. این قراردادها در واقع کدهای کامپیوتری هستند که روی شبکه بلاکچین زندگی می‌کنند و مجموعه‌ای از قوانین "اگر... آنگاه..." را دنبال می‌کنند.

یک مثال ساده: یک دستگاه فروش خودکار (Vending Machine) را در نظر بگیرید. این دستگاه یک قرارداد هوشمند ساده است.

• اگر شما مبلغ درستی را وارد کنید (شرط اول)،
• و اگر دکمه محصول مورد نظر خود را فشار دهید (شرط دوم)،
• آنگاه دستگاه به صورت خودکار محصول را به شما تحویل می‌دهد (نتیجه).

در این فرآیند هیچ فروشنده‌ای حضور ندارد و قوانین از قبل مشخص شده‌اند. قراردادهای هوشمند در یک DEX دقیقاً همین کار را برای تراکنش‌های مالی انجام می‌دهند. برای مثال، یک قرارداد هوشمند تضمین می‌کند که اگر شما قصد خرید سولانا را دارید، به محض پرداخت مبلغ توافق‌شده، مقدار دقیق سولانا به کیف پول شما منتقل شود. این قوانین شفاف، غیرقابل تغییر و برای همه قابل مشاهده هستند.

استخرهای نقدینگی (Liquidity Pools) از کجا می‌آیند؟

در صرافی‌های سنتی، شما برای خرید یا فروش باید منتظر فرد دیگری باشید که سفارش مخالفی با شما ثبت کند. اما در اکثر DEXها نیازی به این انتظار نیست، و این به لطف مفهومی به نام استخر نقدینگی (Liquidity Pool) است.

استخر نقدینگی را مانند یک انبار بزرگ و مشترک از دو نوع ارز دیجیتال تصور کنید؛ برای مثال، یک استخر می‌تواند شامل مقادیر زیادی اتریوم و تتر باشد. این انبار توسط چه کسانی پر می‌شود؟ توسط خود کاربران!

کاربرانی که مقداری از دارایی‌های خود را در این استخرها قفل می‌کنند، تأمین‌کننده نقدینگی (Liquidity Provider) نامیده می‌شوند. آن‌ها در ازای کمک به روان شدن معاملات، بخش کوچکی از کارمزد تمام تراکنش‌هایی که در آن استخر انجام می‌شود را به عنوان پاداش دریافت می‌کنند.

پس وقتی شما می‌خواهید یک سواپ ارز دیجیتال انجام دهید، مثلاً خرید تتر انجام دهید یا مقداری از اتریوم خود را بفروشید، در واقع با این استخر بزرگ معامله می‌کنید، نه با یک شخص خاص. این فرآیند باعث می‌شود معاملات تقریباً به صورت آنی انجام شوند.

بازارساز خودکار (AMM) چیست؟ رباتی که قیمت‌ها را تعیین می‌کند.

خب، حالا که یک انبار بزرگ از دو ارز داریم، چطور قیمت ارز دیجیتال در هر لحظه مشخص می‌شود؟ اینجا جایی است که بازارساز خودکار (Automated Market Maker) یا به اختصار AMM وارد میدان می‌شود.

AMM یک الگوریتم یا فرمول ریاضی هوشمند است که وظیفه‌ی قیمت‌گذاری را بر عهده دارد. این ربات به طور مداوم موجودی دو ارز داخل استخر نقدینگی را زیر نظر دارد و بر اساس یک اصل ساده قیمت را تعیین می‌کند: کمیابی.

• وقتی تعداد زیادی از کاربران برای خرید نات کوین به یک استخر هجوم می‌آورند، موجودی نات کوین در استخر کم می‌شود. AMM به صورت خودکار قیمت نات کوین را بالاتر می‌برد.
• برعکس، اگر کاربران زیادی اقدام به فروش نات کوین کنند و موجودی آن در استخر زیاد شود، AMM قیمت آن را کاهش می‌دهد تا تعادل حفظ شود.

بنابراین، این سه عنصر در کنار هم یک سیستم هماهنگ را تشکیل می‌دهند:

1. استخرهای نقدینگی، سرمایه لازم برای انجام معاملات را فراهم می‌کنند.
2. بازارساز خودکار (AMM)، قیمت‌ها را بر اساس عرضه و تقاضای لحظه‌ای تنظیم می‌کند.
3. قرارداد هوشمند، کل این فرآیند را به صورت امن، شفاف و خودکار به اجرا درمی‌آورد.

مقایسه دو غول: صرافی متمرکز (CEX) در مقابل غیرمتمرکز (DEX)

اکنون که با مفهوم کلی هر دو نوع صرافی آشنا شدیم، بهتر است آن‌ها را رودررو قرار دهیم. بسیاری از کاربران، مسیر خود در دنیای رمزارز را با یک صرافی متمرکز (Centralized Exchange) یا به اختصار CEX آغاز می‌کنند، چرا که تجربه‌ای شبیه به پلتفرم‌های مالی سنتی ارائه می‌دهند. اما درک تفاوت‌های کلیدی آن‌ها با صرافی‌های غیرمتمرکز (DEX) به شما کمک می‌کند تا بسته به نیاز خود، ابزار مناسب را برای فعالیت‌هایتان، از یک سواپ ارز دیجیتال ساده گرفته تا سرمایه‌گذاری‌های پیچیده‌تر، انتخاب کنید.

برای درک بهتر این تفاوت‌ها، جدول زیر را آماده کرده‌ایم که ویژگی‌های اصلی این دو غول دنیای ارز دیجیتال را با هم مقایسه می‌کند.

ویژگی	صرافی متمرکز (CEX) - مانند بایننس	صرافی غیرمتمرکز (DEX) - مانند یونی‌سواپ
کنترل دارایی	دارایی شما در کیف پول‌های صرافی نگهداری می‌شود و کنترل اصلی در اختیار آن است.	دارایی شما همیشه در کیف پول شخصی خودتان باقی می‌ماند و کنترل کامل آن با شماست.
نیاز به احراز هویت (KYC)	برای فعالیت و برداشت مبالغ بالا، تقریباً همیشه الزامی است.	نیازی نیست. شما به صورت ناشناس و تنها با اتصال کیف پول خود فعالیت می‌کنید.
امنیت	ریسک اصلی: هک شدن سرورهای مرکزی صرافی و سرقت دارایی‌های کاربران.	ریسک اصلی: وجود باگ یا آسیب‌پذیری در کدهای قرارداد هوشمند (Smart Contract).
حریم خصوصی	تمام اطلاعات هویتی و تاریخچه معاملات شما در سرورهای شرکت ثبت و ضبط می‌شود.	فعالیت شما کاملاً ناشناس است و تنها آدرس کیف پول شما در بلاکچین قابل مشاهده است.
مسئولیت کلید خصوصی	بر عهده صرافی است. اگر رمز عبور خود را فراموش کنید، معمولاً قابل بازیابی است (آسان‌تر برای مبتدی).	کاملاً بر عهده کاربر است. اگر کلید خصوصی یا عبارت بازیابی خود را گم کنید، دارایی شما برای همیشه از دست می‌رود (امنیت بالاتر، مسئولیت سنگین‌تر).
تنوع توکن‌ها	توکن‌ها پس از بررسی و تایید توسط تیم صرافی لیست می‌شوند (محدود اما معمولاً معتبرتر).	تقریباً هر توکنی می‌تواند لیست شود. این یعنی دسترسی به پروژه‌های جدید و کمیاب، اما همزمان ریسک بالای توکن‌های کلاهبرداری (Scam).
کارمزدها	معمولاً یک کارمزد معاملاتی ثابت و مشخص (مثلاً ۰.۱٪ از حجم معامله) دریافت می‌شود.	کارمزد شما کارمزد شبکه (Gas Fee) است که بسته به شلوغی بلاکچین، متغیر بوده و گاهی بسیار گران می‌شود.

همان‌طور که مشاهده می‌کنید، انتخاب بین یک CEX و DEX، در نهایت یک انتخاب بین راحتی و کنترل است. هیچ‌کدام به طور مطلق بر دیگری برتری ندارند و بسیاری از معامله‌گران حرفه‌ای، بسته به اهداف خود، از هر دو نوع پلتفرم به صورت همزمان استفاده می‌کنند.

انواع صرافی‌های غیرمتمرکز: آشنایی با ۳ مدل اصلی

دنیای صرافی‌های غیرمتمرکز یک شکل واحد ندارد و پلتفرم‌های مختلف از معماری‌های متفاوتی برای ممکن ساختن معاملات استفاده می‌کنند. آشنایی با این مدل‌ها به شما کمک می‌کند تا پلتفرم مناسب‌تری را برای نیازهای خود انتخاب کنید. به طور کلی، سه نوع اصلی از DEXها وجود دارد که در ادامه با هرکدام آشنا می‌شویم.

بازارسازهای خودکار (AMM): محبوب‌ترین نوع

این دسته، همان مدلی است که در بخش‌های قبلی با آن آشنا شدیم و امروزه قلب تپنده‌ی دیفای (DeFi یا امور مالی غیرمتمرکز) را تشکیل می‌دهد. این صرافی‌ها به جای استفاده از لیست سفارشات خرید و فروش، از استخرهای نقدینگی که توسط کاربران تامین شده، برای انجام فوری معاملات استفاده می‌کنند.

• چگونه کار می‌کند؟ قیمت‌ها توسط یک فرمول ریاضی (الگوریتم AMM) و بر اساس نسبت ارزهای موجود در استخر تعیین می‌شود. شما در حال معامله با استخر هستید، نه یک شخص دیگر.
• بهترین کاربرد: انجام معاملات سریع و آسان، به خصوص برای توکن‌های جدید یا کمتر شناخته‌شده. تقریباً هر نوع سواپ ارز دیجیتال، از شیبا گرفته تا بیبی دوج، در این پلتفرم‌ها امکان‌پذیر است.
• مثال‌های معروف:Uniswap (بر روی شبکه اتریوم) و PancakeSwap (بر روی شبکه هوشمند بایننس).

مبتنی بر دفتر سفارش (Order Book): تجربه‌ای شبیه‌تر به صرافی‌های سنتی

این نوع از DEXها تلاش می‌کنند تا تجربه کاربری صرافی‌های متمرکز را در یک محیط غیرمتمرکز شبیه‌سازی کنند. در اینجا، کاربران سفارش‌های خرید یا فروش خود را با قیمت‌های مشخص در یک لیست عمومی به نام دفتر سفارش (Order Book) ثبت می‌کنند.

• چگونه کار می‌کند؟ درست مانند یک بورس سنتی، این پلتفرم سفارش‌های خرید را با سفارش‌های فروش تطبیق می‌دهد. برای مثال، اگر شما سفارشی برای خرید بیت کوین با قیمت ۶۰ هزار دلار ثبت کنید، سیستم منتظر می‌ماند تا فروشنده‌ای با همین قیمت پیدا شود.
• بهترین کاربرد: برای معامله‌گران حرفه‌ای که می‌خواهند کنترل کاملی روی قیمت سفارشات خود داشته باشند و از ابزارهای تحلیلی پیشرفته‌تری استفاده کنند.
• مثال‌های معروف:dYdX و Serum.

تجمیع‌کننده‌ها (Aggregators): بهترین قیمت را برای شما پیدا می‌کنند

تجمیع‌کننده‌ها خودشان یک صرافی مستقل نیستند، بلکه یک ابزار هوشمند برای جستجو در میان ده‌ها DEX دیگر هستند. وظیفه اصلی آن‌ها، پیدا کردن بهترین نرخ تبدیل برای معامله شماست.

• چگونه کار می‌کند؟ یک تجمیع‌کننده را مانند یک موتور جستجوی پرواز در نظر بگیرید. شما به جای سر زدن به وب‌سایت هر ایرلاین، به یک سایت مراجعه می‌کنید و آن بهترین و ارزان‌ترین گزینه را از میان همه به شما نشان می‌دهد. این پلتفرم‌ها نیز نقدینگی را از چندین DEX مختلف جمع‌آوری می‌کنند تا اطمینان حاصل کنند که شما، برای مثال برای خرید تون کوین، بهترین قیمت ممکن را با کمترین لغزش قیمتی (Slippage) دریافت می‌کنید.
• بهترین کاربرد: برای انجام معاملات با حجم بالا و برای کاربرانی که می‌خواهند مطمئن شوند معامله خود را با بهینه‌ترین قیمت ممکن انجام می‌دهند.
• مثال‌های معروف: 1inch و Matcha.

مزایا و معایب کار با DEXها: یک نگاه بی‌طرفانه

مانند هر فناوری دیگری در دنیای رمزارز، صرافی‌های غیرمتمرکز نیز ابزارهایی قدرتمند با مجموعه‌ای از نقاط قوت و ضعف منحصر به فرد خود هستند. درک هر دو روی این سکه به شما کمک می‌کند تا با دیدی بازتر تصمیم بگیرید که آیا و چگونه از این پلتفرم‌ها استفاده کنید.

نقاط قوت (چرا باید از DEX استفاده کنیم؟)

• مالکیت واقعی دارایی: شما بانک خودتان هستیددر یک DEX، شما هرگز کنترل دارایی‌های خود را به شخص ثالثی واگذار نمی‌کنید. ارزهای شما همیشه در کیف پول شخصی‌تان قرار دارند و تنها با کلید خصوصی شما قابل دسترسی هستند. این یعنی هیچ صرافی‌ای نمی‌تواند حساب شما را مسدود کند، برداشت‌های شما را محدود کند یا در صورت ورشکستگی، دارایی شما را از بین ببرد.
• حریم خصوصی و عدم نیاز به احراز هویت
  برای استفاده از یک DEX، نیازی به ارسال مدارک هویتی، عکس سلفی یا ثبت اطلاعات شخصی نیست. تمام چیزی که نیاز دارید یک کیف پول دیجیتال است. این ویژگی به شما اجازه می‌دهد تا با حفظ کامل حریم خصوصی خود در بازارهای جهانی فعالیت کنید.
• دسترسی به اقیانوسی از توکن‌های جدید
  صرافی‌های غیرمتمرکز معمولاً اولین جایی هستند که پروژه‌های جدید و نوپای کریپتو، توکن‌های خود را لیست می‌کنند. این به شما فرصت می‌دهد تا قبل از آنکه یک توکن در صرافی‌های بزرگ و معروف لیست شود، به آن دسترسی داشته باشید. بسیاری از کسانی که به دنبال خرید نات کوین یا خرید همستر کامبت در روزهای اولیه بودند، از طریق DEXها اقدام کردند.
• کاهش ریسک‌های امنیتی متمرکز
  از آنجایی که هیچ سرور مرکزی برای نگهداری دارایی‌ها و اطلاعات کاربران وجود ندارد، ریسک حملات هکری گسترده برای سرقت دارایی‌ها (مانند اتفاقی که برای صرافی Mt.Gox افتاد) به شدت کاهش می‌یابد. امنیت در اینجا از یک نقطه مرکزی به خود شبکه بلاکچین و کدهای قرارداد هوشمند توزیع می‌شود.

نقاط ضعف (چه چالش‌هایی در انتظار ماست؟)

• پیچیدگی برای تازه‌کارها: مسئولیت همه‌چیز با خود شماست
  شعار "شما بانک خودتان هستید" یک روی دیگر هم دارد: "شما مسئول امنیت بانک خودتان هم هستید". در اینجا هیچ تیم پشتیبانی برای بازیابی رمز عبور فراموش‌شده وجود ندارد. اگر عبارت بازیابی کیف پول خود را گم کنید، دارایی‌هایتان برای همیشه از دست خواهد رفت. مسئولیت کامل امنیت و مدیریت دارایی‌ها بر عهده‌ی خود شماست.
• کارمزدهای شبکه (Gas Fee): گاهی اوقات غیرقابل پیش‌بینی و بالا
  کارمزد در DEXها، هزینه‌ای است که شما برای استفاده از شبکه بلاکچین (مانند اتریوم) پرداخت می‌کنید، نه به خود صرافی. این کارمزد که Gas Fee نام دارد، در زمان شلوغی شبکه می‌تواند به شدت افزایش یابد و انجام یک سواپ ارز دیجیتال کوچک را غیراقتصادی کند.
• ریسک کلاهبرداری (Rug Pull)
  از آنجایی که هر کسی می‌تواند به راحتی یک توکن جدید ایجاد کرده و در یک DEX لیست کند، ریسک پروژه‌های کلاهبرداری بسیار بالاست. یکی از شایع‌ترین کلاهبرداری‌ها راگ پول (Rug Pull) نام دارد؛ در این روش، سازندگان یک توکن پس از جمع‌آوری سرمایه از کاربران، ناگهان تمام نقدینگی پروژه را خالی کرده و با پول سرمایه‌گذاران ناپدید می‌شوند و یک توکن بی‌ارزش باقی می‌گذارند. بنابراین، قبل از خرید شیبا یا هر توکن جدید دیگری، حتماً تحقیق کامل انجام دهید.
• مفهوم "ضرر ناپایدار" (Impermanent Loss)
  این یک ریسک پیچیده و پنهان مخصوص تأمین‌کنندگان نقدینگی است (نه معامله‌گران عادی). به زبان ساده، اگر شما دو ارز را در یک استخر نقدینگی قفل کنید و قیمت یکی از آن‌ها نسبت به دیگری به شدت تغییر کند، ممکن است در زمان برداشت دارایی‌تان، ارزش دلاری کل آن کمتر از حالتی باشد که اگر آن دو ارز را به سادگی در کیف پول خود نگه می‌داشتید. این ضرر تا زمانی که دارایی خود را از استخر خارج نکنید، "ناپایدار" است.

راهنمای گام‌به‌گام معامله در یک صرافی غیرمتمرکز

شاید در ابتدا کار با یک صرافی غیرمتمرکز کمی پیچیده به نظر برسد، اما در عمل، فرآیند آن بسیار ساده و منطقی است. کافی است مراحل زیر را با دقت دنبال کنید تا اولین معامله خود را با موفقیت انجام دهید. بیایید این مسیر را به چهار قدم اصلی تقسیم کنیم:

قدم اول: انتخاب یک کیف پول مناسب

کیف پول ارز دیجیتال، دروازه‌ی ورود شما به دنیای وب غیرمتمرکز (Web3) و ابزار اصلی شما برای کار با DEXهاست. این کیف پول‌ها به شما اجازه می‌دهند تا کنترل کامل کلیدهای خصوصی و در نتیجه، دارایی‌هایتان را در اختیار داشته باشید.

• انواع محبوب: دو مورد از محبوب‌ترین و معتبرترین کیف پول‌ها، متامسک (MetaMask) به صورت افزونه مرورگر برای کامپیوتر، و تراست ولت (Trust Wallet) به صورت اپلیکیشن برای موبایل هستند.
• نکته امنیتی حیاتی: هنگام ساخت کیف پول، یک عبارت بازیابی ۱۲ یا ۲۴ کلمه‌ای (Seed Phrase) به شما داده می‌شود. این عبارت، شاه‌کلید تمام دارایی‌های شماست. آن را در یک جای امن به صورت آفلاین یادداشت کنید و هرگز با هیچ شخص یا وب‌سایتی به اشتراک نگذارید.

قدم دوم: واریز ارز دیجیتال به کیف پول

کیف پول شما در ابتدا خالی است. برای انجام هرگونه تراکنش یا پرداخت کارمزد شبکه، باید مقداری ارز دیجیتال به آن واریز کنید. نوع ارزی که نیاز دارید به شبکه بلاکچینی که DEX مورد نظر شما روی آن کار می‌کند، بستگی دارد.

• مثال: برای کار با صرافی Uniswap که روی شبکه اتریوم فعال است، شما به ارز اصلی این شبکه، یعنی اتر (ETH)، برای پرداخت کارمزد شبکه (Gas Fee) نیاز دارید. بنابراین، اولین قدم می‌تواند خرید اتریوم از یک صرافی معتبر و انتقال آن به آدرس کیف پول شخصی‌تان باشد. بهتر است مقداری استیبل کوین مانند تتر نیز برای انجام معاملات به کیف پول خود منتقل کنید. برای این کار می‌توانید از گزینه خرید تتر استفاده کنید.

قدم سوم: اتصال کیف پول به صرافی DEX

حالا که کیف پول شما آماده و شارژ شده است، وقت آن است که به صرافی غیرمتمرکز متصل شوید.

1. با مرورگر خود به وب‌سایت رسمی DEX مورد نظر (مثلاً app.uniswap.org) بروید.
2. به دنبال دکمه "Connect Wallet" یا "اتصال کیف پول" بگردید و روی آن کلیک کنید.
3. لیستی از کیف پول‌های پشتیبانی‌شده نمایش داده می‌شود. کیف پول خود را (مثلاً MetaMask) انتخاب کنید.
4. کیف پول شما یک اعلان نمایش می‌دهد و از شما اجازه می‌خواهد تا به وب‌سایت متصل شود. با تایید این درخواست، یک اتصال امن بین کیف پول شما و صرافی برقرار می‌شود. توجه کنید که این مرحله تنها به صرافی اجازه می‌دهد آدرس عمومی و موجودی شما را ببیند و به معنای دسترسی به دارایی‌های شما نیست.

قدم چهارم: انجام معامله (Swap) و تایید تراکنش

این مرحله، جذاب‌ترین بخش کار است. در این قسمت شما عمل اصلی سواپ ارز دیجیتال را انجام می‌دهید.

1. در رابط کاربری صرافی، دو کادر را مشاهده می‌کنید. در کادر اول (From)، ارزی که قصد فروش آن را دارید (مثلاً ETH) انتخاب کنید و مقدار آن را وارد نمایید.
2. در کادر دوم (To)، ارزی که قصد خرید آن را دارید (مثلاً می‌خواهید خرید شیبا انجام دهید) انتخاب کنید.
3. پلتفرم به صورت خودکار مقدار شیبایی که در ازای اتریوم خود دریافت خواهید کرد را به همراه جزئیات کارمزد نمایش می‌دهد.
4. پس از بررسی نهایی، روی دکمه "Swap" یا "تایید معامله" کلیک کنید.
5. کیف پول شما مجدداً یک پنجره باز می‌کند و جزئیات نهایی تراکنش، از جمله میزان کارمزد شبکه (Gas Fee)، را برای تایید نهایی به شما نشان می‌دهد.
6. با کلیک روی "Confirm" یا "تایید"، تراکنش شما به شبکه بلاکچین ارسال می‌شود.

پس از چند لحظه و بعد از تایید تراکنش توسط شبکه، ارزهای جدید به صورت خودکار در کیف پول شما نمایش داده خواهند شد. تبریک می‌گوییم، شما اولین معامله خود را در یک صرافی غیرمتمرکز با موفقیت انجام دادید!

چطور یک DEX امن و معتبر را انتخاب کنیم؟ (چک‌لیست ضروری)

ورود به دنیای صرافی‌های غیرمتمرکز به معنای پذیرش مسئولیت کامل است و این مسئولیت شامل انتخاب یک پلتفرم امن و معتبر نیز می‌شود. اگرچه تمام DEXها بر پایه عدم تمرکز بنا شده‌اند، اما از نظر امنیت، کارایی و محبوبیت با یکدیگر تفاوت دارند. قبل از اتصال کیف پول و شروع معامله، این چک‌لیست چهار مرحله‌ای را بررسی کنید:

حجم معاملات و نقدینگی: آیا به اندازه کافی محبوب است؟

نقدینگی (Liquidity) به زبان ساده، به معنای میزان سرمایه‌ی موجود در استخرهای یک صرافی است. هرچه نقدینگی یک DEX بیشتر باشد، بهتر است.

• چرا اهمیت دارد؟ نقدینگی بالا تضمین می‌کند که شما می‌توانید معاملات بزرگ‌تری را بدون تأثیر شدید بر قیمت (Slippage) انجام دهید. یک DEX با نقدینگی کم مانند یک برکه کوچک است که انداختن یک سنگ کوچک در آن موج‌های بزرگی ایجاد می‌کند؛ در حالی که یک DEX با نقدینگی بالا مانند یک دریاچه بزرگ است که در آن معاملات بزرگ نیز به راحتی جذب می‌شوند.
• چطور بررسی کنیم؟ از وب‌سایت‌های تحلیل داده مانند DeFi Llama برای مشاهده ارزش کل قفل شده (TVL) در DEXهای مختلف استفاده کنید. TVL بالاتر معمولاً نشان‌دهنده نقدینگی و اعتماد بیشتر کاربران است.

حجم معاملات و نقدینگی: آیا به اندازه کافی محبوب است؟

قراردادهای هوشمند، ستون فقرات یک DEX هستند و اگر دارای خطا یا باگ باشند، می‌توانند منجر به از دست رفتن سرمایه کاربران شوند.

• چرا اهمیت دارد؟بررسی امنیتی یا Audit فرآیندی است که در آن، یک شرکت امنیت سایبری معتبر، کدهای قرارداد هوشمند یک پلتفرم را برای پیدا کردن هرگونه آسیب‌پذیری بررسی می‌کند. یک DEX که توسط شرکت‌های شناخته‌شده حسابرسی شده باشد، یک لایه اعتماد مهم به همراه دارد.
• چطور بررسی کنیم؟ به وب‌سایت رسمی صرافی مراجعه کرده و به دنبال بخشی با عنوان "Security" یا "Audits" بگردید. پلتفرم‌های معتبر، گزارش کامل این بررسی‌ها را برای مطالعه عموم قرار می‌دهند.

پشتیبانی از شبکه بلاکچین مورد نظر شما

صرافی‌های غیرمتمرکز روی شبکه‌های بلاکچین مختلفی ساخته می‌شوند و فقط از توکن‌های همان شبکه پشتیبانی می‌کنند.

• چرا اهمیت دارد؟ اگر شما قصد خرید سولانا یا توکن‌های اکوسیستم آن را دارید، باید از یک DEX ساخته‌شده بر روی شبکه سولانا (مانند Raydium) استفاده کنید. شما نمی‌توانید با استفاده از یک DEX مبتنی بر اتریوم (مانند Uniswap) مستقیماً توکن‌های شبکه سولانا را معامله کنید.
• چطور بررسی کنیم؟ همیشه قبل از کار با یک DEX، مطمئن شوید که روی کدام شبکه بلاکچین (Ethereum, Binance Smart Chain, Solana, Polygon و غیره) فعال است و آیا با اهداف سرمایه‌گذاری شما سازگار است یا خیر.

تجربه کاربری و رابط کاربری (UI/UX)

در نهایت، پلتفرمی که با آن کار می‌کنید باید برای شما قابل فهم و ساده باشد. یک رابط کاربری پیچیده و گیج‌کننده می‌تواند منجر به اشتباهات پرهزینه شود.

• چرا اهمیت دارد؟ فرآیند یک سواپ ارز دیجیتال باید شفاف و واضح باشد. شما باید به راحتی بتوانید جفت‌ارزهای معاملاتی را پیدا کنید، کارمزدها را ببینید و تراکنش خود را تایید کنید.
• چطور بررسی کنیم؟ قبل از انجام معامله، در محیط صرافی کمی جستجو کنید. گزینه‌های مختلف را بررسی کرده و ببینید آیا می‌توانید به راحتی با آن ارتباط برقرار کنید یا خیر. معمولاً پلتفرم‌های بزرگ‌تر، تجربه کاربری بهینه‌تری ارائه می‌دهند.

جمع‌بندی نهایی

صرافی‌های غیرمتمرکز (DEX) تنها یک ابزار معاملاتی جدید نیستند؛ آن‌ها نماینده یک تغییر بنیادین در فلسفه مالکیت و کنترل در دنیای مالی دیجیتال به شمار می‌روند. این پلتفرم‌ها با حذف واسطه‌ها، قدرت و کنترل را مستقیماً به دست خود کاربران بازمی‌گردانند، اما در ازای این آزادی، مسئولیت‌پذیری بیشتری را نیز طلب می‌کنند.

همان‌طور که دیدیم، ورود به این دنیا نیازمند درک مفاهیم جدیدی مانند قراردادهای هوشمند، استخرهای نقدینگی و مدیریت کلیدهای خصوصی است. آینده‌ی امور مالی به طور فزاینده‌ای به سمت سیستم‌های غیرمتمرکز در حرکت است و DEXها بدون شک یکی از ستون‌های اصلی این اکوسیستم خواهند بود.

توصیه نهایی:

سفر خود را با احتیاط آغاز کنید. قبل از اینکه مبالغ قابل توجهی را وارد این فضا کنید، ابتدا با مقادیر کم، چند معامله آزمایشی انجام دهید. یاد بگیرید که فرآیند یک تراکنش، از تایید در کیف پول گرفته تا پرداخت کارمزد شبکه، چگونه است. این تجربه عملی، بهترین معلم شما در مسیر تسلط بر دنیای هیجان‌انگیز صرافی‌های غیرمتمرکز خواهد بود.

منابع:

chain.link

Trustwallet

Gemini

Cointelegraph