اوردر بوک (Order Book) چیست؟ بررسی نحوه پردازش سفارشات صرافی‌ها

بسیاری از معامله‌گران تازه‌کار، با دیدن یک دیوار خرید بزرگ (Buy Wall) فریب می‌خورند و وارد معامله می‌شوند، غافل از اینکه نهنگ‌ها با ثبت سفارشات جعلی در حال هدایت آن‌ها به سمت یک تله قیمتی هستند. نتیجه این ناآگاهی، خرید در اوج قیمت و تماشای ریزش سرمایه به دلیل پدیده اسپوفینگ (Spoofing) است. در این مقاله، ساختار دقیق اوردر بوک را بررسی می‌کنیم تا یاد بگیرید چگونه دستکاری‌های بازار را تشخیص دهید، عمق نقدینگی را بسنجید و از این ابزار برای پیدا کردن بهترین نقاط ورود و خروج استفاده کنید.

مفهوم دفتر سفارش یا اوردر بوک (Order Book) به زبان ساده

وقتی برای اولین بار وارد صفحه‌ی معاملاتی یک صرافی ارز دیجیتال می‌شوید، احتمالا چشمتان به دو ستون پر از اعداد سبز و قرمز می‌افتد که مدام در حال تغییر و نوسان هستند. این بخش که شاید در نگاه اول کمی گیج‌کننده به نظر برسد، همان دفتر سفارش یا اوردر بوک (Order Book - یک لیست زنده و الکترونیکی از تمام سفارش‌های خرید و فروش در بازار) است.
برای درک بهتر این موضوع، فرض کنید قصد خرید یک دارایی دیجیتال را دارید. اوردر بوک دقیقا مانند یک تابلوی اعلانات هوشمند و بزرگ عمل می‌کند که در آن، خریداران اعلام می‌کنند حاضرند چه مقدار از یک ارز را با چه قیمتی بخرند (ستون سبز رنگ) و فروشندگان نیز قیمت و مقدار پیشنهادی خود را برای فروش ثبت می‌کنند (ستون قرمز رنگ). این تابلوی دیجیتال به شما نشان می‌دهد که در هر لحظه، نبض بازار در دست چه کسانی است و دارایی‌ها در چه قیمت‌هایی دست به دست می‌شوند.

هدف از طراحی دفتر سفارش در بازارهای مالی چیست؟

شاید بپرسید که چرا بازارهای مالی و حوزه‌ی رمزارز به چنین سیستمی نیاز دارند؟ در گذشته‌های دور و در بازارهای سنتی، پیدا کردن شخصی که دقیقا کالای شما را با قیمت دلخواهتان بخرد یا بفروشد، کار بسیار سخت و زمان‌بری بود. هدف اصلی از طراحی اوردر بوک، حل کردن همین مشکل است. مهم‌ترین دلایل وجود این دفترچه‌ی هوشمند شامل موارد زیر است:

• شفافیت کامل قیمت‌ها: اوردر بوک به تمام کاربران نشان می‌دهد که تقاضای واقعی برای یک دارایی چقدر است و قیمت‌ها به صورت شفاف و بدون پنهان‌کاری مشخص می‌شوند.
• کشف قیمت عادلانه: بر اساس برخورد مداوم سفارش‌های خرید و فروش در این سیستم، قیمت لحظه‌ای و واقعی یک ارز دیجیتال به صورت خودکار و بر اساس عرضه و تقاضا شکل می‌گیرد.
• سرعت بخشیدن به معاملات: با جمع‌آوری تمام سفارش‌ها در یک نقطه‌ی مرکزی، خریداران و فروشندگان به سرعت یکدیگر را پیدا می‌کنند و چرخه‌ی بازار متوقف نمی‌شود.

در واقع، این سیستم طراحی شده است تا خیال شما راحت باشد که همیشه یک مرجع دقیق برای مشاهده‌ی وضعیت خریداران و فروشندگان در اختیار دارید.

موتور تطبیق یا Matching Engine و نحوه کار اوردر بوک در صرافی‌ها

حالا که می‌دانیم دفتر سفارش چیست، باید با مغز متفکر پشت این سیستم آشنا شویم. تمام اعدادی که در اوردر بوک می‌بینید، توسط یک سیستم نرم‌افزاری قدرتمند به نام موتور تطبیق (Matching Engine - هسته‌ی پردازشی مرکزی صرافی که وظیفه‌ی بررسی و اتصال سفارشات خریداران و فروشندگان به یکدیگر را بر عهده دارد) مدیریت می‌شوند.

بدون موتور تطبیق، اوردر بوک فقط یک لیست ساده و بی‌کاربرد است. اما این موتور چگونه کار می‌کند؟ بیایید با یک سناریوی ساده مراحل کار آن را بررسی کنیم:

• ثبت سفارش: شما به عنوان خریدار، درخواست خرید بیت کوین را با قیمتی دلخواه در صرافی ثبت می‌کنید.
• بررسی و صف‌بندی: موتور تطبیق بلافاصله سفارش شما را دریافت کرده و آن را در سمت سبز اوردر بوک قرار می‌دهد تا دیگران آن را ببینند.
• جستجوی همتا: این سیستم با سرعت فوق‌العاده بالایی (در حد میلی‌ثانیه) در سمت قرمز بازار جستجو می‌کند تا ببیند آیا فروشنده‌ای حاضر است دارایی خود را دقیقا با قیمت پیشنهادی شما بفروشد یا خیر.
• تطبیق و انجام معامله: به محض اینکه قیمت پیشنهادی شما با قیمت یک فروشنده برابر شود، موتور تطبیق این دو سفارش را به هم متصل کرده، معامله را قطعی می‌کند و آن سفارش‌ها را از لیست اوردر بوک خط می‌زند تا جا برای سفارش‌های جدید باز شود.

در نتیجه، کارکرد اصلی دفتر سفارش این است که خواسته‌های کاربران را منظم کند و موتور تطبیق نیز با سرعت بالایی این خواسته‌ها را به هم گره بزند تا معاملات شما در روان‌ترین حالت ممکن انجام شوند.

اجزای اصلی دفتر سفارش

حالا که فهمیدیم اوردر بوک چیست، بیایید در کاپوت این ماشین معاملاتی را باز کنیم و نگاهی دقیق‌تر به قطعات سازنده‌ی آن بیندازیم. هر دفتر سفارش از چند بخش مجزا اما کاملا متصل به هم تشکیل شده است. درک عملکرد این اجزا به شما کمک می‌کند تا جریان بازار را مثل یک معامله‌گر حرفه‌ای بخوانید و تصمیمات بهتری بگیرید.

بخش خریداران Bid؛ سمت سبز بازار و تقاضا

این بخش که معمولا با رنگ سبز در صرافی‌های ارز دیجیتال نمایش داده می‌شود، خانه‌ی خریداران است. در اینجا تمام سفارش‌های خرید در انتظار لیست می‌شوند. به این سفارش‌ها اصطلاحا Bid (بالاترین قیمتی که یک خریدار حاضر است برای یک دارایی بپردازد) می‌گویند.
خریداران همیشه دوست دارند دارایی را در پایین‌ترین قیمت ممکن بخرند. با این حال، قوانین صرافی می‌گوید کسی که بالاترین قیمت خرید را در بین تمام خریداران پیشنهاد می‌دهد، در صدر لیست سبز رنگ قرار می‌گیرد و اولویت اول برای انجام معامله است. این بخش به خوبی نمایانگر میزان تقاضای بازار است؛ هرچه لیست سبز رنگ طولانی‌تر و پرحجم‌تر باشد، نشان می‌دهد که افراد بیشتری خواهان خرید آن رمزارز هستند.

بخش فروشندگان Ask؛ سمت قرمز بازار و عرضه

در نقطه‌ی مقابل خریداران، بخش فروشندگان قرار دارد که معمولا با رنگ قرمز مشخص می‌شود. این بخش نمایانگر میزان عرضه‌ی دارایی در بازار است. به سفارش‌های ثبت شده در این سمت اصطلاحا Ask (پایین‌ترین قیمتی که یک فروشنده حاضر است دارایی خود را در آن بفروشد) گفته می‌شود.
برعکس خریداران، فروشندگان همیشه به دنبال بالاترین سود هستند و می‌خواهند دارایی خود را گران‌تر بفروشند. اما موتور تطبیق صرافی، شخصی را در صدر لیست قرمز رنگ قرار می‌دهد که ارزان‌ترین قیمت فروش را پیشنهاد داده باشد. این رقابت همیشگی برای ارزان‌تر فروختن و گران‌تر خریدن، همان موتور محرکی است که قیمت‌ها را در دنیای رمزارز به حرکت درمی‌آورد.

قیمت میانی Mid-Price و مفهوم Spread

حالا به جذاب‌ترین بخش ماجرا می‌رسیم؛ یعنی نقطه‌ی برخورد خریداران و فروشندگان. در وسط دفتر سفارش، ما با دو مفهوم بسیار مهم سر و کار داریم که نبض بازار را نشان می‌دهند:

• قیمت میانی یا Mid-Price : (میانگین بالاترین قیمت پیشنهاد خرید و پایین‌ترین قیمت پیشنهاد فروش) این عدد در واقع همان قیمتی است که در بالای نمودار صرافی به عنوان قیمت لحظه‌ای دارایی به شما نشان داده می‌شود و مبنای محاسبات قرار می‌گیرد.
• اسپرد یا Spread : (اختلاف عددی بین بالاترین قیمت خرید و پایین‌ترین قیمت فروش) فرض کنید در پلتفرمی بهترین خریدار حاضر است یک دارایی را با قیمت 100 دلار بخرد، اما بهترین فروشنده حاضر است آن را با قیمت 102 دلار بفروشد. این اختلاف 2 دلاری همان اسپرد است.

هرچه اسپرد یک ارز کمتر باشد، نشان‌دهنده‌ی این است که بازار نقدینگی (میزان پول در گردش و راحتی خرید و فروش یک دارایی بدون تغییر شدید قیمت) بالایی دارد و خریداران و فروشندگان بر سر قیمت توافق بسیار نزدیکی دارند. در بازارهای پررونق، این فاصله گاهی به چند سنت می‌رسد.

تاریخچه معاملات یا Trade History و نقش آن در تایید سفارشات

اوردر بوک به تنهایی فقط سفارش‌های در انتظار را به ما نشان می‌دهد؛ یعنی خواسته‌ها و اهداف معامله‌گران که هنوز قطعی نشده‌اند. اما از کجا بفهمیم که این سفارش‌ها واقعا در حال انجام شدن هستند؟ اینجاست که تاریخچه‌ی معاملات یا Trade History (لیست معاملاتی که در گذشته‌ی نزدیک با موفقیت انجام و نهایی شده‌اند) وارد میدان می‌شود.
این بخش که معمولا در کنار یا پایین اوردر بوک نمایش داده می‌شود، جریان واقعی و قطعی بازار را به تصویر می‌کشد. با نگاه کردن به تاریخچه‌ی معاملات متوجه می‌شویم که در چند ثانیه‌ی گذشته، چه مقدار از دارایی و دقیقا در چه قیمت‌هایی دست به دست شده است. در واقع، این لیست به عنوان یک مهر تایید عمل می‌کند و به ما نشان می‌دهد که آیا هیجان دیده‌شده در اوردر بوک واقعی است یا صرفا سفارشاتی هستند که ثبت شده‌اند اما معامله‌ای روی آن‌ها صورت نمی‌گیرد.

انواع سفارشات در اوردر بوک و تاثیر آن‌ها بر جریان بازار

در دنیای رمزارز، شیوه‌ی خرید و فروش تمام معامله‌گران شبیه به هم نیست. برخی افراد عجله دارند تا دارایی خود را به سرعت معامله کنند و برخی دیگر صبور هستند تا قیمت به عدد دقیق و دلخواهشان برسد. به همین دلیل، صرافی‌ها انواع مختلفی از سفارشات را در اختیار شما قرار می‌دهند. انتخاب درست نوع سفارش، تاثیر مستقیمی بر جریان بازار، شکل‌گیری اوردر بوک و البته میزان موفقیت شما دارد. بیایید با این ابزارهای کاربردی بیشتر آشنا شویم.

سفارش محدود یا Limit Order؛ تعیین دقیق قیمت توسط معامله‌گر

سفارش محدود (Limit Order - درخواستی برای خرید یا فروش یک دارایی در یک قیمت مشخص یا حتی بهتر از آن) دقیقا همان چیزی است که بدنه‌ی اصلی اوردر بوک را می‌سازد. وقتی شما از این نوع سفارش استفاده می‌کنید، در واقع به صرافی می‌گویید، من این ارز دیجیتال را می‌خواهم، اما فقط به این قیمت مشخص یا ارزان‌تر.
سفارش شما پس از ثبت، مستقیما وارد دفتر سفارش می‌شود و در صف منتظر می‌ماند تا قیمت بازار به عدد دلخواه شما برسد. فایده‌ی بزرگ این روش، کنترل دقیق روی قیمت معامله است. اما نقطه‌ی ضعف آن کجاست؟ هیچ تضمینی وجود ندارد که معامله‌ی شما حتما انجام شود؛ اگر قیمت بازار هرگز به عدد شما نرسد، سفارش برای همیشه در دفتر باقی می‌ماند. از آنجایی که این سفارش‌ها به بازار نقدینگی اضافه می‌کنند، صرافی‌ها معمولا کارمزد کمتری برای آن‌ها در نظر می‌گیرند.

سفارش بازار یا Market Order؛ اجرای فوری معامله و مصرف نقدینگی

بر خلاف روش قبل، گاهی اوقات شما فقط می‌خواهید معامله‌ی شما در سریع‌ترین زمان ممکن انجام شود و تعیین قیمت دقیق برایتان در اولویت دوم قرار دارد. در این حالت از سفارش بازار (Market Order - درخواستی برای خرید یا فروش فوری یک دارایی در بهترین قیمت فعلی بازار) استفاده می‌کنید.
با ثبت این سفارش، شما به موتور تطبیق صرافی می‌گویید: همین الان این ارز را برای من بخر، با بهترین و منصفانه‌ترین قیمتی که در اوردر بوک موجود است. این نوع سفارش‌ها وارد دفتر نمی‌شوند، بلکه فورا سفارش‌های محدود موجود در لیست را مصرف می‌کنند. به خریدار یا فروشنده‌ای که از این روش استفاده می‌کند اصطلاحا گیرنده (Taker - کسی که سفارش‌های موجود در دفتر را برمی‌دارد و معامله را نهایی می‌کند) می‌گویند. به یاد داشته باشید که در بازارهای خلوت، استفاده از سفارش بازار ممکن است باعث شود دارایی خود را کمی گران‌تر از حد انتظار بخرید یا ارزان‌تر بفروشید.

سفارش استاپ یا Stop Order و کاربرد آن در مدیریت ریسک

در بازار پرنوسان ارزهای دیجیتال، محافظت از سرمایه اهمیت بسیار زیادی دارد. سفارش توقف یا استاپ (Stop Order - سفارشی که تنها زمانی فعال می‌شود که قیمت بازار به یک سطح تعیین شده برخورد کند) بهترین ابزار برای مدیریت ریسک (Risk Management - استفاده از ابزارها و استراتژی‌های منطقی برای کاهش و کنترل ضررهای احتمالی در معاملات) است.
فرض کنید یک ارز دیجیتال را خریده‌اید و نگران هستید که اگر قیمت آن ناگهان سقوط کرد، ضرر سنگینی را متحمل شوید. در اینجا شما یک قیمت توقف یا حد ضرر تعیین می‌کنید. تا زمانی که قیمت بازار به آن عدد نرسیده است، سفارش شما در اوردر بوک پنهان می‌ماند و دیده نمی‌شود. اما به محض اینکه قیمت به آن عدد خاص برخورد کند، سفارش شما بیدار شده و به عنوان یک سفارش بازار یا سفارش محدود وارد دفتر می‌شود تا دارایی شما را پیش از ریزش بیشتر بفروشد. این ابزار دقیقا مثل یک کمربند ایمنی در برابر تصادفات ناگهانی بازار عمل می‌کند.

زمان اعتبار سفارش Time In Force یا TIF چیست؟

معامله‌گران حرفه‌ای علاوه بر تعیین قیمت، زمان زنده ماندن سفارش خود را نیز در صرافی مدیریت می‌کنند. زمان اعتبار سفارش (Time In Force - پارامتری که مشخص می‌کند یک سفارش تا چه زمانی در اوردر بوک فعال بماند پیش از آنکه لغو یا اجرا شود) به شما کنترل کامل روی زمان معاملات را هدیه می‌دهد.
در پلتفرم‌های پیشرفته، شما می‌توانید با استفاده از گزینه‌های TIF شرایط زمانی خاصی را برای معاملات خود تعیین کنید. رایج‌ترین انواع آن عبارتند از:

• اعتبار تا زمان لغو (GTC): سفارش شما تا زمانی که خودتان آن را به صورت دستی لغو نکنید، در دفتر سفارش باقی می‌ماند.
• اجرای فوری یا لغو (IOC): به صرافی دستور می‌دهید که همین الان هر مقدار از سفارش که ممکن است را انجام بدهد و بقیه‌ی آن را به صورت خودکار لغو کند.
• انجام کامل یا لغو (FOK): این دستور بسیار سخت‌گیرانه است؛ به این معنا که صرافی باید کل سفارش را به صورت کامل و فوری انجام دهد و اگر امکان آن فراهم نبود، کل سفارش لغو می‌شود و هیچ بخشی از آن انجام نخواهد شد.

نمودار عمق بازار یا Market Depth و کاربرد آن در تحلیل

خواندن اعداد خام در دو ستون شلوغ دفتر سفارش، ممکن است برای بسیاری از معامله‌گران تازه‌کار خسته‌کننده یا گیج‌کننده باشد. به همین دلیل، صرافی‌ها این اعداد و ارقام را به یک تصویر گرافیکی و قابل فهم تبدیل می‌کنند که به آن نمودار عمق بازار (Market Depth - نمایشی بصری از حجم کل سفارش‌های خرید و فروش در قیمت‌های مختلف) می‌گویند. این نمودار به شما اجازه می‌دهد تا با یک نگاه سریع، قدرت خریداران و فروشندگان را با هم مقایسه کنید و ببینید وزنه‌ی ترازو به کدام سمت سنگینی می‌کند.

نمودار عمق بازار چیست و چگونه رسم می‌شود؟

نمودار عمق بازار در واقع همان اوردر بوک است که لباس گرافیکی به تن کرده است. اگر به این نمودار در صفحه‌ی یک صرافی نگاه کنید، دو کوه یا تپه‌ی رنگی را می‌بینید که در وسط تصویر به هم می‌رسند: یک سمت سبز رنگ برای نشان دادن قدرت خریداران و یک سمت قرمز رنگ برای نمایش قدرت فروشندگان.
محور افقی در این نمودار نشان‌دهنده‌ی قیمت دارایی و محور عمودی نشان‌دهنده‌ی حجم (Volume - مقدار کل ارز دیجیتالی که در یک قیمت خاص برای معامله آماده است) می‌باشد. هرچه به سمت لبه‌های بیرونی نمودار حرکت کنیم، سفارش‌های انباشته شده روی هم جمع می‌شوند و ارتفاع تپه‌ها بالاتر می‌رود. نقطه‌ی برخورد این دو تپه‌ی رنگی در وسط تصویر، همان قیمت فعلی بازار است. این نمایش تصویری به شما کمک می‌کند تا به جای محاسبه‌ی ذهنی اعداد، نمای کلی بازار را در کسری از ثانیه درک کنید.

آموزش تشخیص دیوارهای خرید Buy Wall و دیوارهای فروش Sell Wall

گاهی اوقات وقتی به نمودار عمق بازار نگاه می‌کنید، می‌بینید که شیب ملایم کوه‌ها ناگهان تبدیل به یک پله‌ی عمودی و بسیار بلند می‌شود. این پله‌های غول‌پیکر اصطلاحا دیوار قیمتی نامیده می‌شوند و نشان می‌دهند که حجم بسیار عظیمی از سفارشات دقیقا در یک قیمت خاص و استراتژیک ثبت شده است.

• دیوار خرید (Buy Wall): این دیوار زمانی شکل می‌گیرد که حجم عظیمی از تقاضا در یک قیمت مشخص در سمت سبز بازار وجود داشته باشد. این دیوار مانند یک سد محکم عمل می‌کند و اجازه نمی‌دهد قیمت از آن سطح پایین‌تر برود؛ زیرا برای عبور از آن، فروشندگان باید تمام آن حجم عظیم را بخرند تا قیمت افت کند. معامله‌گران معمولا این دیوارها را به عنوان یک سطح حمایت (Support - سطحی از قیمت که در آن انتظار می‌رود ریزش بازار متوقف شده و روند صعودی آغاز شود) می‌شناسند.
• دیوار فروش (Sell Wall): این دیوار در سمت قرمز بازار و زمانی ایجاد می‌شود که افراد زیادی بخواهند دارایی خود را در یک قیمت مشخص بفروشند. دیوار فروش مانند یک سقف بتنی محکم جلوی رشد قیمت را می‌گیرد و به عنوان یک سطح مقاومت (Resistance - سطحی از قیمت که در آن عرضه زیاد می‌شود و جلوی افزایش بیشتر قیمت را می‌گیرد) عمل می‌کند.

ارتباط میزان نقدینگی با عمق بازار و نوسانات قیمت

برای اینکه بدانیم یک بازار تا چه حد امن و باثبات است، باید به مفهوم نقدینگی (Liquidity - میزان راحتی و سرعت خرید یا فروش یک دارایی بدون اینکه قیمت آن تغییر چشمگیری کند) توجه کنیم. در واقع، عمق بازار و نقدینگی دو دوست جدانشدنی هستند و رفتار بازار را به ما نشان می‌دهند.
وقتی تپه‌های سبز و قرمز در نمودار بسیار بلند و پرحجم باشند، می‌گوییم بازار عمیق است و نقدینگی بالایی دارد. در یک بازار عمیق، اگر یک سرمایه‌دار بزرگ بخواهد مقدار زیادی ارز دیجیتال بخرد یا بفروشد، قیمت تغییر چندانی نمی‌کند؛ زیرا سفارش‌های موجود در اوردر بوک به قدری زیاد هستند که به راحتی سفارش بزرگ او را هضم می‌کنند.
اما در مقابل، اگر نمودار عمق بازار کم‌ارتفاع و اصطلاحا کم‌عمق باشد، نوسانات قیمت بسیار شدید و خطرناک خواهد بود. در چنین بازاری، با ورود یک سفارش خرید یا فروش نسبتا بزرگ، تمام سفارش‌های موجود به سرعت مصرف می‌شوند و قیمت به صورت ناگهانی جهش می‌کند یا سقوط وحشتناکی را تجربه می‌کند. بنابراین، بررسی نمودار عمق بازار پیش از ورود به معامله، بهترین راه برای سنجش میزان ریسک و دوری از تلاطم‌های ناگهانی است.

چگونه از Order Book در معاملات و تحلیل قیمت استفاده کنیم؟

آشنایی با ظاهر دفتر سفارش تنها نیمی از راه است. نیمه‌ی مهم‌تر ماجرا این است که بدانیم چگونه از این ابزار برای بهبود معاملات و پیدا کردن بهترین نقطه‌ی ورود یا خروج استفاده کنیم. اوردر بوک مثل یک نقشه‌ی جنگی است که آرایش نیروهای خریدار و فروشنده را در لحظه به ما نشان می‌دهد. در این بخش یاد می‌گیریم که چطور این نقشه را بخوانیم و از آن به نفع سرمایه‌ی خود استفاده کنیم.

شناسایی سطوح حمایت و مقاومت روانی از طریق تجمع سفارشات

یکی از کاربردی‌ترین ویژگی‌های اوردر بوک، کمک به پیدا کردن سطوح روانی (Psychological Levels - قیمت‌هایی معمولا رند که به دلیل اهمیت تاریخی یا ذهنی، توجه تعداد زیادی از معامله‌گران را به خود جلب می‌کنند) است. انسان‌ها به صورت ذاتی به اعداد رند مثل 50 هزار دلار یا 100 دلار علاقه دارند و استراتژی‌های خود را بر اساس آن‌ها تنظیم می‌کنند.
با بررسی دقیق دفتر سفارش، شما می‌توانید تجمع بزرگ سفارش‌ها را در این اعداد ببینید. اگر متوجه شدید که در یک قیمت خاص، حجم عظیمی از سفارش‌های خرید روی هم تلنبار شده‌اند، شما در حال تماشای یک سطح حمایت قدرتمند هستید. این تجمع سفارشات به شما سیگنال می‌دهد که به احتمال زیاد، قیمت در برخورد با این ناحیه واکنش نشان داده و به سمت بالا برمی‌گردد. برعکس این حالت برای دیوارهای فروش نیز صدق می‌کند و محدوده‌ی مقاومت بازار را به روشنی به شما نشان می‌دهد.

آیا می‌توان روند آینده قیمت را با بررسی اوردر بوک پیش‌بینی کرد؟

پاسخ کوتاه به این سوال این است: بله، اما فقط برای کوتاه‌مدت. دفتر سفارش به شما نشان می‌دهد که در همین لحظه، کفه‌ی ترازوی بازار به کدام سمت سنگینی می‌کند. اگر حجم سفارش‌های خرید بسیار بیشتر از سفارش‌های فروش باشد، می‌توانیم انتظار داشته باشیم که مومنتوم (Momentum - قدرت و شتاب حرکت قیمت در یک جهت خاص) به نفع خریداران است و احتمال رشد قیمت در ساعات پیش رو وجود دارد.
اما باید به یک نکته‌ی حیاتی توجه کنید: اوردر بوک یک گوی بلورین برای پیش‌بینی آینده‌ی دور نیست. این لیست به دلیل ثبت و لغو مداوم سفارش‌ها، در کسری از ثانیه تغییر می‌کند. برای سرمایه‌گذاری‌های طولانی‌مدت، شما هرگز نباید فقط به داده‌های دفتر سفارش تکیه کنید. ترکیب اطلاعات این دفترچه با نمودارهای قیمتی و تحلیل تکنیکال، امن‌ترین و بهترین نتیجه را برای شما به همراه خواهد داشت.

خطرات و محدودیت‌ها: دستکاری بازار و پدیده Spoofing

رسیدیم به جنبه‌ی تاریک و پرخطر ماجرا. همان‌طور که قبلا اشاره کردیم، هر سفارشی که در دفتر ثبت می‌شود، لزوما به یک معامله‌ی واقعی ختم نخواهد شد. این ویژگی راه را برای دستکاری بازار توسط نهنگ‌ها (Whales - سرمایه‌داران یا موسسات بزرگی که حجم عظیمی از یک دارایی دیجیتال را در اختیار دارند و می‌توانند روند بازار را تغییر دهند) باز می‌گذارد.
یکی از معروف‌ترین تله‌های بازار، پدیده‌ی اسپوفینگ (Spoofing - ثبت یک سفارش بسیار بزرگ و جعلی در بازار بدون قصد انجام آن، صرفا برای فریب دادن دیگران و هدایت قیمت به سمتی خاص) است. این فریبکاری معمولا طی سه مرحله‌ی زیر اتفاق می‌افتد:

• ایجاد طعمه: یک نهنگ دیوار خرید بسیار بزرگی را در دفتر سفارش ثبت می‌کند تا به بقیه‌ی معامله‌گران این حس را القا کند که تقاضای شدیدی در بازار وجود دارد و قیمت به زودی پرواز خواهد کرد.
• فریب خوردن معامله‌گران خرد: معامله‌گران مبتدی با دیدن این دیوار خرید هیجان‌زده می‌شوند و با این تصور که بازار در حال رشد است، شروع به خرید دارایی در قیمت‌های بالاتر می‌کنند.
• لغو سفارش و برداشت سود: به محض اینکه قیمت به دلیل خریدهای هیجانی کمی بالا رفت، نهنگ سفارش خرید جعلی خود را فورا لغو می‌کند و دارایی‌های از پیش خریده‌ی خود را با قیمت بالاتر به همان معامله‌گران فریب‌خورده می‌فروشد.

به همین دلیل، در دنیای رمزارزها هرگز نباید هر دیوار بلندی را در اوردر بوک به عنوان یک حمایت یا مقاومت قطعی در نظر بگیرید. همیشه با چشمی باز و مراقب تله‌ی اسپوفینگ معامله کنید.

سطوح مختلف داده‌های بازار در دفتر سفارش

وقتی به صفحه‌ی معاملات یک صرافی نگاه می‌کنید، اطلاعاتی که به شما نمایش داده می‌شود بر اساس سطح دسترسی و نیاز شما طبقه‌بندی شده است. تصور کنید اوردر بوک شبیه به یک ساختمان چند طبقه است؛ هرچه به طبقات بالاتر یا سطوح عمیق‌تر بروید، اطلاعات دقیق‌تر و جزئیات بیشتری از پشت پرده‌ی بازار به دست می‌آورید. صرافی‌ها داده‌های بازار را به سه سطح اصلی تقسیم می‌کنند که هر کدام برای گروه خاصی از معامله‌گران کاربرد دارد.

داده‌های سطح یک L1؛ اطلاعات پایه و بهترین قیمت‌ها

داده‌های سطح یک ساده‌ترین و پایه‌ای‌ترین لایه‌ی اطلاعاتی در بازار هستند. در این سطح، شما فقط بالاترین قیمت پیشنهادی برای خرید و پایین‌ترین قیمت پیشنهادی برای فروش را می‌بینید. به عبارت دیگر، این سطح فقط نوک کوه یخ را به شما نشان می‌دهد.
برای درک بهتر، فرض کنید می‌خواهید طلا بخرید و به تابلوی یک مغازه‌ی طلافروشی نگاه می‌کنید؛ روی تابلو فقط یک قیمت خرید و یک قیمت فروش نوشته شده است و شما نمی‌دانید در داخل مغازه چند نفر در صف خرید یا فروش هستند. اطلاعات سطح یک برای سرمایه‌گذارانی که فقط می‌خواهند قیمت لحظه‌ای دارایی را بدانند و قصد انجام یک معامله‌ی سریع را دارند، کاملا کافی است و آن‌ها را درگیر اعداد گیج‌کننده و پیچیده نمی‌کند.

داده‌های سطح دو L2؛ مشاهده عمق بازار و سفارشات در انتظار

داده‌های سطح دو همان چیزی است که اکثر معامله‌گران حرفه‌ای و روزانه از آن استفاده می‌کنند. وقتی شما به نمای کامل اوردر بوک در یک صرافی نگاه می‌کنید و لیست طولانی خریداران و فروشندگان را همراه با حجم سفارشات آن‌ها می‌بینید، در واقع در حال تماشای داده‌های سطح دو هستید.
این سطح به شما اجازه می‌دهد تا فراتر از بهترین قیمت‌ها، تمام سفارش‌های در انتظار را در قیمت‌های مختلف مشاهده کنید. دسترسی به این لایه‌ی اطلاعاتی مزایای بسیار مهمی دارد:

• تحلیل جریان سفارشات: (Order Flow - پیگیری مسیر ورود و خروج پول در بازار برای تشخیص قدرت خریدار یا فروشنده) با دیدن این داده‌ها می‌فهمید که در قیمت‌های پایین‌تر یا بالاتر، چه مقدار سرمایه منتظر ورود به بازار است.
• تشخیص دیوارهای قیمتی: همان‌طور که در بخش‌های قبلی یاد گرفتیم، با داده‌های سطح دو می‌توانید دیوارهای خرید و فروش را پیدا کنید و متوجه شوید که سدهای محکم بازار در چه قیمت‌هایی ساخته شده‌اند.
• بررسی نقدینگی: به شما نشان می‌دهد که آیا بازار توانایی هضم سفارش‌های بزرگ را دارد یا با یک خرید سنگین، قیمت دچار نوسان شدید می‌شود.

داده‌های سطح سه L3؛ دسترسی نهادنی و مدیریت سفارشات

داده‌های سطح سه پیشرفته‌ترین و عمیق‌ترین لایه‌ی اطلاعاتی در بازارهای مالی هستند که معمولا در دسترس کاربران عادی قرار نمی‌گیرند. این سطح از دسترسی بیشتر مخصوص نهادهای مالی بزرگ، صرافی‌ها و بازارسازها (Market Makers - افراد یا شرکت‌های بزرگی که با ثبت همزمان سفارشات خرید و فروش، نقدینگی بازار را تامین می‌کنند) است.
در سطح سه، افراد نه تنها تمام جزئیات سطح یک و دو را می‌بینند، بلکه قدرت مدیریت مستقیم و سریع سفارشات خود را در هسته‌ی مرکزی سیستم دارند. آن‌ها می‌توانند با سرعت بسیار بالا، سفارشات عظیمی را وارد سیستم کنند، تغییر دهند یا لغو کنند. این سطح از دسترسی ابزاری است که به نهادهای بزرگ اجازه می‌دهد تا ثبات بازار را حفظ کنند و استراتژی‌های پیچیده‌ی معاملاتی خود را با بالاترین دقت و سرعت ممکن اجرا نمایند.

مقایسه اوردر بوک در پلتفرم‌ها و بازارهای مختلف

شاید تصور کنید که دفتر سفارش در تمام بازارهای مالی دنیا دقیقا به یک شکل کار می‌کند، اما واقعیت این است که ساختار و نحوه‌ی نمایش داده‌ها در هر بازار و پلتفرم، داستان متفاوتی دارد. برای اینکه به یک معامله‌گر مسلط تبدیل شوید، باید بدانید که ابزار شما در محیط‌های مختلف چه تغییراتی می‌کند. بیایید اوردر بوک را در دو دنیای متفاوت بررسی و مقایسه کنیم.

تفاوت اوردر بوک در بازار ارز دیجیتال کریپتو و بازار فارکس

بازار ارزهای دیجیتال و بازار فارکس (Forex - بازار جهانی تبادل ارزهای رایج دولتی مانند دلار و یورو) تفاوت‌های ساختاری عمیقی دارند که مستقیما روی عملکرد دفتر سفارش آن‌ها تاثیر می‌گذارد.

• در بازار رمزارزها، هر پلتفرم برای خودش یک اوردر بوک مستقل و اختصاصی دارد. برای مثال، یک صرافی داخلی مانند صرافی ارز دیجیتال کیف پول من اوردر بوک خودش را دارد و یک صرافی جهانی نیز دفتر سفارش مخصوص به خود را مدیریت می‌کند. این یعنی شما تمام سفارش‌های خرید و فروش ثبت شده در آن پلتفرم خاص را به صورت شفاف و لحظه‌ای مشاهده می‌کنید. مزیت بزرگ دیگر این است که بازار کریپتو هرگز نمی‌خوابد و این دفترچه به صورت شبانه‌روزی و در تمام روزهای هفته فعال و در حال تغییر است.
• اما در فارکس، ماجرا کاملا متفاوت است. فارکس یک بازار متمرکز نیست؛ بلکه شبکه‌ای بی‌نهایت یکپارچه و عظیم از بانک‌ها و موسسات مالی در سراسر جهان است. به همین دلیل، چیزی به نام یک اوردر بوک جهانی و واحد برای کل بازار فارکس وجود ندارد. وقتی شما در یک پلتفرم فارکس معامله می‌کنید، دفتر سفارشی که می‌بینید فقط سفارش‌های همان شرکت کارگزاری و شرکای محدود آن را نشان می‌دهد، نه کل جریان پول در جهان را. همچنین بازار فارکس در روزهای تعطیل پایان هفته بسته می‌شود و دفتر سفارش آن موقتا از حرکت می‌ایستد.

مقایسه دفتر سفارش در صرافی‌های متمرکز و غیرمتمرکز

در دنیای جذاب رمزارزها، ما با دو مدل صرافی روبرو هستیم و نحوه‌ی کارکرد هسته‌ی معاملاتی در آن‌ها از زمین تا آسمان با هم فرق دارد.

• در صرافی‌های متمرکز (CEX - پلتفرم‌های معاملاتی که توسط یک شرکت یا نهاد مرکزی و مشخص مدیریت می‌شوند)، دقیقا از همان سیستم اوردر بوک سنتی و موتور تطبیق که در بخش‌های قبل توضیح دادیم استفاده می‌شود. در اینجا سرعت بسیار بالا است و معاملات در کسری از ثانیه انجام می‌شوند، زیرا همه چیز روی سرورهای قدرتمند یک شرکت پردازش می‌شود و نقدینگی بالایی در دسترس است.
• اما در صرافی‌های غیرمتمرکز (DEX - پلتفرم‌هایی که بدون واسطه‌ی انسانی و صرفا با کدهای برنامه‌نویسی روی شبکه‌ی بلاکچین کار می‌کنند)، استفاده از اوردر بوک سنتی بسیار کند و گران‌قیمت است. ثبت هر سفارش در دفتر و تغییر دادن آن روی شبکه‌ی بلاکچین، نیازمند پرداخت کارمزد است. برای حل این مشکل، صرافی‌های غیرمتمرکز مفهوم بسیار هوشمندانه‌ای به نام بازارساز خودکار (AMM - یک سیستم ریاضی و هوشمند که بدون نیاز به اتصال مستقیم خریدار و فروشنده، قیمت را تعیین و معامله را انجام می‌دهد) را معرفی کردند.

در سیستم بازارساز خودکار، دیگر خبری از لیست خریداران و فروشندگان در قالب اوردر بوک نیست. به جای آن، ما با استخر نقدینگی (Liquidity Pool - یک گاوصندوق دیجیتال و شفاف که کاربران دیگر، سرمایه‌ی خود را در آن قفل می‌کنند تا بقیه بتوانند به راحتی خرید و فروش کنند) سر و کار داریم.

برای درک بهتر این تفاوت، این استعاره را به خاطر بسپارید:

• اوردر بوک در صرافی متمرکز: شبیه به یک بازار سنتی و شلوغ است که خریدار و فروشنده باید رودرروی هم قرار بگیرند و بر سر یک قیمت مشخص با هم به توافق برسند.
• بازارساز خودکار در صرافی غیرمتمرکز: شبیه به یک دستگاه فروش خودکار (Vending Machine) است. شما ارز خود را وارد دستگاه می‌کنید و ارز جدید را برمی‌دارید. دستگاه بر اساس فرمول‌های ریاضی و موجودی باقی‌مانده‌ی خود، قیمت را در همان لحظه محاسبه می‌کند و شما برای خرید، نیازی ندارید که منتظر یک فروشنده‌ی انسانی بمانید.