هاوینگ (Halving) چیست؟ بررسی مکانیزم ضد تورمی بیت کوین

هاوینگ (Halving) به زبان ساده چیست؟

بگذارید خیلی ساده شروع کنیم. «هاوینگ» (Halving) یک رویداد بسیار مهم و از پیش برنامه‌ریزی شده در کد اصلی شبکه‌ی بیت کوین است. این رویداد تقریباً هر چهار سال یکبار اتفاق می‌افتد و همان‌طور که از نامش (Half به معنی نصف) پیداست، همه‌چیز درباره «نصف شدن» است.

اما دقیقاً چه چیزی نصف می‌شود؟ پاداش استخراج بیت کوین.

تعریف هاوینگ: مفهوم «نصف شدن پاداش» در استخراج بیت کوین

در شبکه‌ی بیت کوین، افرادی به نام «ماینر» (Miner) با استفاده از کامپیوترهای بسیار قدرتمند، صحت تراکنش‌ها (مانند انتقال بیت کوین از فردی به فرد دیگر) را تایید می‌کنند. آن‌ها این تراکنش‌های تایید شده را در دسته‌هایی به نام «بلاک» (Block) جمع‌آوری کرده و به زنجیره‌ی اصلی اضافه می‌کنند.

شبکه‌ی بیت کوین برای تشکر از این کار سخت (که به آن استخراج یا ماینینگ گفته می‌شود و امنیت شبکه را تامین می‌کند)، به ماینری که موفق به ساخت بلاک جدید شده است، مقداری بیت کوین کاملاً جدید به عنوان «پاداش بلاک» (Block Reward) هدیه می‌دهد. این تنها راهی است که بیت کوین‌های جدید به وجود می‌آیند.

هاوینگ رویدادی است که این پاداش را دقیقاً نصف می‌کند.

• در ابتدای کار بیت کوین (سال ۲۰۰۹)، پاداش ساخت هر بلاک ۵۰ بیت کوین بود.
• پس از اولین هاوینگ (۲۰۱۲)، این پاداش به ۲۵ بیت کوین کاهش یافت.
• پس از هاوینگ دوم (۲۰۱۶)، به ۱۲.۵ بیت کوین رسید.
• پس از هاوینگ سوم (۲۰۲۰)، پاداش ۶.۲۵ بیت کوین شد.
• و پس از هاوینگ اخیر در سال ۲۰۲۴، این پاداش به ۳.۱۲۵ بیت کوین برای هر بلاک رسیده است.

این فرآیند نصف شدن پاداش، عرضه و ورود بیت کوین‌های جدید به بازار را سخت‌تر و محدودتر می‌کند و مستقیماً بر عواملی مانند قیمت بیت کوین تأثیر می‌گذارد.

یک مثال ساده برای درک بهتر هاوینگ

برای اینکه هاوینگ را بهتر درک کنید، آن را مانند استخراج طلا در دنیای واقعی تصور کنید.

فرض کنید در ابتدای کشف یک معدن بزرگ طلا، کارگران (ماینرها) به ازای هر سبد خاکی که جابجا می‌کنند (ساخت هر بلاک)، ۱۰ گرم طلا (پاداش) پیدا می‌کردند. کار آسان بود و طلای زیادی به سرعت وارد بازار می‌شد.

اما صاحب معدن (که در اینجا همان کد بیت کوین است) قانونی گذاشته که هر چهار سال، رگه‌های طلا کمیاب‌تر شوند. بعد از چهار سال اول، کارگران به ازای همان یک سبد خاک، فقط ۵ گرم طلا پیدا می‌کنند. چهار سال بعد، این مقدار به ۲.۵ گرم می‌رسد.

در این سناریو چه اتفاقی می‌افتد؟

• سرعت تولید طلای جدید کاهش می‌یابد.
• اگر تقاضا برای طلا ثابت بماند یا افزایش یابد، چون طلای جدید کمتری وارد بازار می‌شود، ارزش طلای موجود بالاتر می‌رود.

هاوینگ بیت کوین دقیقاً همین کار را می‌کند؛ سرعت تولید بیت کوین‌های جدید را به صورت برنامه‌ریزی شده کاهش می‌دهد تا از تورم جلوگیری کند. این یکی از دلایل اصلی است که چرا بسیاری بیت کوین را «طلای دیجیتال» می‌نامند و برای خرید بیت کوین اقدام می‌کنند.

تلفظ صحیح: هاوینگ یا هالوینگ؟

یک سوال رایج که همیشه برای کاربران ایرانی پیش می‌آید، تلفظ صحیح این کلمه است. این واژه از فعل انگلیسی "Halve" (به معنی نصف کردن) گرفته شده است. در زبان انگلیسی، حرف "L" در کلماتی مانند "Half" (نیمه) یا "Halve" معمولاً خوانده نمی‌شود (Silent L).

بنابراین، تلفظ صحیح‌تر و رایج‌تر در دنیای رمزارز «هاوینگ» (Hāving) است. البته اگر در جایی «هالوینگ» (Halving) را هم شنیدید، منظور دقیقاً همین رویداد است، اما «هاوینگ» به تلفظ اصلی آن در زبان مبدأ نزدیک‌تر است.

چرا هاوینگ اصلاً وجود دارد؟ (فلسفه بیت کوین)

هاوینگ یک رویداد تصادفی یا یک باگ (Bug) نرم‌افزاری نیست؛ بلکه یکی از هوشمندانه‌ترین و بنیادی‌ترین بخش‌های طراحی بیت کوین است. اما چرا خالق بیت کوین چنین مکانیزم عجیبی را طراحی کرد که پاداش ماینرها را نصف کند؟

پاسخ کوتاه در یک کلمه است: ارزش.

هاوینگ برای این طراحی شده که بیت کوین، برخلاف پول‌های رایج امروزی، بتواند ارزش خود را در طول زمان حفظ کند و حتی افزایش دهد.

هدف اصلی: کنترل تورم و ایجاد کمیابی (Anti-Inflation)

بیایید نگاهی به پول‌های رایج (مانند ریال، دلار یا یورو) بیندازیم که به آن‌ها «ارز فیات» (Fiat Currency) گفته می‌شود. دولت‌ها و بانک‌های مرکزی می‌توانند هر زمان که تصمیم بگیرند، مقدار نامحدودی از این پول‌ها را چاپ و به بازار تزریق کنند.

نتیجه‌ی این کار چیست؟ وقتی مقدار زیادی پول جدید وارد چرخه می‌شود، ارزش پولی که شما در دست دارید کاهش می‌یابد. به این پدیده «تورم» می‌گوییم.

بیت کوین دقیقاً برای مبارزه با همین مشکل ساخته شده است. هاوینگ، مکانیزم اصلی «ضد تورمی» (Anti-Inflation) بیت کوین است. این رویداد دو کار کلیدی انجام می‌دهد:

• عرضه‌ی قابل پیش‌بینی: هاوینگ تضمین می‌کند که سرعت تولید (یا استخراج) بیت کوین‌های جدید، به صورت کاملاً شفاف و قابل پیش‌بینی، کاهش می‌یابد.
• ایجاد کمیابی (Scarcity): هر چیزی که هم مفید باشد و هم کمیاب، ارزش پیدا می‌کند. هاوینگ به صورت برنامه‌ریزی شده، عرضه‌ی بیت کوین‌های جدید را محدودتر و در نتیجه، بیت کوین را کمیاب‌تر می‌کند.

هاوینگ چگونه به «طلای دیجیتال» بودن بیت کوین کمک می‌کند؟

شما به احتمال زیاد شنیده‌اید که به بیت کوین لقب «طلای دیجیتال» را داده‌اند. هاوینگ، مهم‌ترین دلیلی است که این تشبیه را بسیار دقیق می‌کند.

فکر کنید چرا طلا هزاران سال است که ارزش خود را حفظ کرده؟

• محدود است: مقدار کل طلای موجود در کره‌ی زمین محدود است.
• استخراج آن سخت است: هر سال فقط مقدار کمی طلای جدید (نسبت به طلای موجود) استخراج و به بازار اضافه می‌شود.

بیت کوین دقیقاً از همین مدل پیروی می‌کند:

1. محدودیت نهایی: می‌دانیم که در نهایت فقط ۲۱ میلیون واحد بیت کوین وجود خواهد داشت.
2. استخراج کنترل‌شده: هاوینگ تضمین می‌کند که فرآیند «استخراج» این طلای دیجیتال، هر چهار سال سخت‌تر می‌شود (یعنی پاداش آن کمتر می‌شود). این یعنی سرعت ورود سکه‌های جدید به بازار مدام کندتر و کندتر می‌شود.

این کمیابیِ برنامه‌ریزی‌شده، بیت کوین را به یک «ذخیره‌ی ارزش» (Store of Value) قابل اعتماد تبدیل می‌کند و همین موضوع است که در بلندمدت بر قیمت بیت کوین تأثیر می‌گذارد.

نقش ساتوشی ناکاموتو در طراحی این مکانیزم

این طراحی هوشمندانه، مستقیماً از ذهن «ساتوشی ناکاموتو» (Satoshi Nakamoto)، خالق یا خالقان ناشناس بیت کوین، آمده است. ساتوشی، بیت کوین را درست در اوج بحران مالی جهانی سال ۲۰۰۸ معرفی کرد؛ زمانی که اعتماد مردم به بانک‌های مرکزی و سیستم‌های مالی سنتی به شدت آسیب دیده بود.

فلسفه‌ی ساتوشی ساختن یک سیستم پولی بود که:

• تحت کنترل هیچ دولت یا بانک مرکزی نباشد (غیرمتمرکز باشد).
• قوانین آن شفاف، ثابت و بر پایه‌ی ریاضیات باشد (نه تصمیمات سیاسی).

هاوینگ، قلب تپنده‌ی این فلسفه است. به جای اینکه یک رئیس بانک مرکزی تصمیم بگیرد که آیا پول بیشتری چاپ کند یا نه، این قانونِ هاوینگ است که در کد اصلی بیت کوین نوشته شده و به صورت خودکار و غیرقابل تغییر، عرضه‌ی پول را کنترل می‌کند. این اعتماد و پیش‌بینی‌پذیری، یکی از دلایل اصلی است که افراد زیادی را به خرید بیت کوین ترغیب کرده است.

هاوینگ دقیقاً چگونه کار می‌کند؟ (نگاهی به سازوکار فنی)

حالا که فهمیدیم هاوینگ چیست و چرا وجود دارد، بیایید کمی عمیق‌تر شویم و ببینیم این فرآیند چطور به صورت خودکار در شبکه‌ی بیت کوین اجرا می‌شود. هاوینگ یک رویداد جادویی یا تصمیم یک شرکت نیست، بلکه قانونی است که در هسته‌ی مرکزی کدهای بیت کوین نوشته شده است.

نقش «ماینرها» و «بلاک‌ها» در فرآیند هاوینگ

برای درک هاوینگ، ابتدا باید نقش دو جزء اصلی شبکه را به خوبی درک کنیم:

1. بلاک (Block): هر «بلاک» را مانند یک صفحه‌ی جدید در یک دفتر حسابداری بسیار بزرگ و عمومی (به نام بلاک‌چین) در نظر بگیرید. تمام تراکنش‌های جدیدی که تایید می‌شوند، در این صفحه نوشته می‌شوند.
2. ماینر (Miner): «ماینرها» افرادی هستند که با کامپیوترهای قدرتمند خود، این تراکنش‌ها را تایید می‌کنند و صفحه‌ی جدید (بلاک) را به دفتر حساب اضافه می‌کنند

شبکه‌ی بیت کوین برای اینکه ماینرها را تشویق به انجام این کار کند (که هم هزینه‌ی برق دارد و هم نیازمند سخت‌افزار گران‌قیمت است)، به آن‌ها پاداش می‌دهد. این پاداش، همان بیت کوین‌های جدیدی هستند که قبلاً درباره‌شان صحبت کردیم.

هاوینگ مستقیماً به این «بلاک‌ها» گره خورده است. ساتوشی ناکاموتو (خالق بیت کوین) هاوینگ را بر اساس تاریخ تقویمی (مثلاً هر ۴ سال در یک روز مشخص) تنظیم نکرد، بلکه آن را بر اساس تعداد بلاک‌های ساخته شده برنامه‌ریزی کرد.

قانون ۲۱۰,۰۰۰ بلاک: شمارش معکوس چگونه انجام می‌شود؟

قانون هاوینگ در کد بیت کوین بسیار ساده، شفاف و غیرقابل تغییر است:

«هر ۲۱۰,۰۰۰ بلاک که استخراج (ماین) شود، پاداش بلاک نصف خواهد شد.»

این فرآیند را مانند یک شمارش معکوس خودکار یا کیلومتر شمار دقیق تصور کنید:

• بلاک ۱ تا ۲۱۰,۰۰۰: پاداش برای ساخت هر بلاک ۵۰ بیت کوین بود.
  • هاوینگ اول (در بلاک ۲۱۰,۰۰۰): پاداش نصف شد.
• بلاک ۲۱۰,۰۰۱ تا ۴۲۰,۰۰۰: پاداش برای ساخت هر بلاک ۲۵ بیت کوین بود.
  • هاوینگ دوم (در بلاک ۴۲۰,۰۰۰): پاداش نصف شد.
• بلاک ۴۲۰,۰۰۱ تا ۶۳۰,۰۰۰: پاداش برای ساخت هر بلاک ۱۲.۵ بیت کوین بود.
  • هاوینگ سوم (در بلاک ۶۳۰,۰۰۰): پاداش نصف شد.
• بلاک ۶۳۰,۰۰۱ تا ۸۴۰,۰۰۰: پاداش برای ساخت هر بلاک ۶.۲۵ بیت کوین بود.
  • هاوینگ چهارم (در بلاک ۸۴۰,۰۰۰ - در سال ۲۰۲۴): پاداش به ۳.۱۲۵ بیت کوین کاهش یافت.

این شمارشگر همچنان ادامه دارد و تا زمانی که آخرین بیت کوین (حدود سال ۲۱۴۰) استخراج شود، این قانون پابرجا خواهد بود.

چرا هاوینگ دقیقاً هر ۴ سال یکبار رخ نمی‌دهد؟ (رابطه با سختی شبکه)

شما اغلب می‌شنوید که هاوینگ «هر چهار سال» اتفاق می‌افتد، اما این یک تخمین بسیار دقیق است، نه یک قانون ثابت. قانون ثابت همان ۲۱۰,۰۰۰ بلاک است.

طراحان بیت کوین در نظر داشتند که هر بلاک جدید به طور متوسط در ۱۰ دقیقه پیدا شود. اگر یک محاسبه‌ی ساده انجام دهیم:

۲۱۰,۰۰۰ (بلاک) × ۱۰ (دقیقه) = ۲,۱۰۰,۰۰۰ دقیقه

این مقدار دقیقه، تقریباً برابر با ۴ سال می‌شود.

اما چرا این زمان «تقریبی» است؟ چون سرعت ماینرها تغییر می‌کند.

• گاهی اوقات، با افزایش قیمت بیت کوین، ماینرهای زیادی وارد شبکه می‌شوند و با قدرت محاسباتی (Hash Rate) بالا، بلاک‌ها را سریع‌تر از ۱۰ دقیقه (مثلاً در ۹ دقیقه) پیدا می‌کنند.
• گاهی هم ممکن است ماینرها شبکه را ترک کنند و پیدا کردن بلاک بیشتر طول بکشد.

این نوسان باعث می‌شود که شمارش معکوس ۲۱۰,۰۰۰ بلاکی، گاهی کمی زودتر (مثلاً در ۳ سال و ۱۰ ماه) یا کمی دیرتر از ۴ سال دقیق تمام شود.

البته بیت کوین برای این مشکل هم راه‌حل دارد: «تنظیم سختی شبکه» (Difficulty Adjustment). 

شبکه‌ی بیت کوین به طور خودکار هر ۲۰۱۶ بلاک (تقریباً هر دو هفته)، سختیِ پیدا کردن بلاک جدید را بررسی می‌کند. اگر بلاک‌ها خیلی سریع پیدا شده باشند، کار را سخت‌تر می‌کند و اگر کند شده باشند، آن را آسان‌تر می‌کند تا متوسط زمان همان ۱۰ دقیقه باقی بماند. با این حال، به دلیل همین نوسانات طبیعی در قدرت شبکه، زمان هاوینگ همیشه «حدود» ۴ سال است، نه «دقیقاً» ۴ سال.

تاریخچه هاوینگ‌های بیت کوین (از گذشته تا آینده)

برای اینکه درک کنیم چرا هاوینگ تا این حد در دنیای رمزارز اهمیت دارد و معمولاً هیجان زیادی پیرامون آن شکل می‌گیرد، بهترین کار، نگاهی به گذشته است. تاریخ هرگز دقیقاً تکرار نمی‌شود، اما اغلب الگوهای مشابهی را به ما نشان می‌دهد. بیایید سفری کوتاه به تاریخچه‌ی هاوینگ‌های بیت کوین داشته باشیم.

جدول کامل هاوینگ‌های بیت کوین

این جدول، خلاصه‌ای از تمام رویدادهای halving بیت کوین از ابتدا تا امروز است:

رویداد هاوینگ	تاریخ تقریبی	شماره بلاک	پاداش بلاک (قبل)	پاداش بلاک (بعد)	قیمت تقریبی در زمان هاوینگ
هاوینگ اول	نوامبر ۲۰۱۲	۲۱۰,۰۰۰	۵۰ BTC	۲۵ BTC	حدود ۱۲ دلار
هاوینگ دوم	جولای ۲۰۱۶	۴۲۰,۰۰۰	۲۵ BTC	۱۲.۵ BTC	حدود ۶۶۰ دلار
هاوینگ سوم	می ۲۰۲۰	۶۳۰,۰۰۰	۱۲.۵ BTC	۶.۲۵ BTC	حدود ۸,۸۰۰ دلار
هاوینگ چهارم	آوریل ۲۰۲۴	۸۴۰,۰۰۰	۶.۲۵ BTC	۳.۱۲۵ BTC	حدود ۶۴,۰۰۰ دلار

هاوینگ اول (۲۰۱۲): آغاز یک الگو

هاوینگ اول زمانی رخ داد که بیت کوین هنوز یک پروژه‌ی بسیار نوپا و ناشناخته بود و بیشتر توسط گروه کوچکی از علاقه‌مندان به رمزنگاری دنبال می‌شد. در آن زمان، پاداش ماینرها از ۵۰ بیت کوین (که امروز ثروت هنگفتی است) به ۲۵ بیت کوین کاهش یافت.

در آن مقطع، قیمت بیت کوین بسیار پایین و حدود ۱۲ دلار بود. بسیاری نگران بودند که نصف شدن پاداش، ماینرها را دلسرد کند و شبکه از کار بیفتد. اما این اتفاق نیفتاد. در عوض، حدود یک سال پس از این هاوینگ، قیمت بیت کوین وارد اولین چرخه‌ی صعودی (Bull Run) بزرگ خود شد و تا نزدیکی ۱۰۰۰ دلار هم رشد کرد. این رویداد، الگوی «کاهش عرضه و افزایش قیمت» را پایه‌گذاری کرد.

هاوینگ دوم (۲۰۱۶): تثبیت اهمیت

در سال ۲۰۱۶، دنیای بیت کوین بسیار بزرگتر شده بود. پاداش از ۲۵ به ۱۲.۵ بیت کوین کاهش یافت. این بار، بازار با آگاهی بیشتری منتظر این رویداد بود. قیمت در زمان هاوینگ حدود ۶۶۰ دلار بود.

دوباره، تاریخ تکرار شد. اگرچه افزایش قیمت بلافاصله رخ نداد، اما این هاوینگ، سوخت لازم برای چرخه‌ی صعودی معروف سال ۲۰۱۷ را فراهم کرد. در آن سال، قیمت بیت کوین به شکل انفجاری رشد کرد و به نزدیکی ۲۰,۰۰۰ دلار رسید. این اتفاق، انتظارات را برای خرید بیت کوین در سطح جهانی بالا برد و اهمیت Halving را به همه ثابت کرد.

هاوینگ سوم (۲۰۲۰): بلوغ بازار

هاوینگ سوم در شرایطی بسیار متفاوت رخ داد. بازار کریپتو به یک صنعت چند صد میلیارد دلاری تبدیل شده بود و سرمایه‌گذاران بزرگ و نهادی نیز وارد آن شده بودند. این هاوینگ که پاداش را از ۱۲.۵ به ۶.۲۵ بیت کوین رساند، درست در میانه‌ی عدم قطعیت‌های ناشی از همه‌گیری ویروس کرونا (COVID-19) اتفاق افتاد.

با وجود تمام نگرانی‌ها، این هاوینگ نه تنها به شبکه آسیب نزد، بلکه مقدمات بزرگترین چرخه‌ی صعودی تاریخ بیت کوین را فراهم کرد. پس از این رویداد، نمودار بیت کوین در سال ۲۰۲۱ سقف تاریخی جدیدی را در حدود ۶۹,۰۰۰ دلار ثبت کرد.

رویداد هاوینگ در عصر جدید (۲۰۲۴)

آخرین هاوینگ بیت کوین در آوریل ۲۰۲۴ رخ داد و پاداش استخراج را به ۳.۱۲۵ بیت کوین کاهش داد. این رویداد یک تفاوت اساسی با موارد قبلی داشت: برای اولین بار در تاریخ، قیمت بیت کوین قبل از وقوع هاوینگ، سقف تاریخی قبلی خود را شکست.

دلیل اصلی این اتفاق، ورود سرمایه‌گذاران بزرگ نهادی از طریق صندوق‌های ETF بیت کوین (صندوق‌های قابل معامله در بورس که به افراد اجازه می‌دهند بدون نگهداری مستقیم بیت کوین، روی آن سرمایه‌گذاری کنند) در آمریکا بود. این هاوینگ نشان داد که بازار بیت کوین در حال ورود به مرحله‌ی جدیدی از بلوغ است و تقاضا برای خرید ارز دیجیتال بسیار جدی‌تر از گذشته شده است.

آینده‌ی هاوینگ و بیت کوین

تا اینجا، گذشته و حال هاوینگ را بررسی کردیم. اما این فرآیند قرار نیست تا ابد ادامه داشته باشد. هاوینگ یک بخش کلیدی از برنامه‌ی بلندمدت بیت کوین است که یک پایان کاملاً مشخص و از پیش تعریف‌شده دارد. بیایید ببینیم در دهه‌ها و قرن آینده چه اتفاقی برای این مکانیزم خواهد افتاد.

چند هاوینگ دیگر در پیش رو داریم؟

فرآیند هاوینگ در کدهای اصلی بیت کوین به گونه‌ای طراحی شده که تا زمانی که پاداش بلاک به صفر برسد، ادامه یابد. در مجموع، ۳۲ رویداد هاوینگ برای بیت کوین تعریف شده است.

تا امروز (پس از رویداد ۲۰۲۴)، ما ۴ مورد از این هاوینگ‌ها را پشت سر گذاشته‌ایم. با یک حساب ساده، متوجه می‌شویم که هنوز ۲۸ هاوینگ دیگر در پیش رو داریم. این رویدادها تقریباً هر چهار سال یکبار رخ خواهند داد و پاداش استخراج را مدام نصف و نصف‌تر خواهند کرد تا در نهایت به صفر برسد.

آخرین هاوینگ چه زمانی خواهد بود؟

اگر این چرخه‌های تقریباً ۴ ساله را ادامه دهیم، پیش‌بینی می‌شود که آخرین هاوینگ بیت کوین (سی و دومین رویداد) در حوالی سال ۲۱۴۰ میلادی رخ دهد.

در آن زمان، پاداش استخراج بلاک آنقدر کوچک می‌شود (به ۱ ساتوشی، که کوچکترین واحد بیت کوین است می‌رسد) و سپس عملاً صفر می‌شود. این همان لحظه‌ای است که آخرین بیت کوین استخراج شده و تعداد کل بیت کوین‌های در گردش به سقف نهایی خود، یعنی ۲۱ میلیون واحد، خواهد رسید. از آن تاریخ به بعد، دیگر هیچ بیت کوین جدیدی به وجود نخواهد آمد.

پس از استخراج تمام ۲۱ میلیون بیت کوین چه اتفاقی می‌افتد؟ (سرنوشت ماینرها)

این یکی از مهم‌ترین سوالاتی است که برای افراد پیش می‌آید. اگر «پاداش بلاک» (Block Reward) که همان بیت کوین‌های جدید است، صفر شود، پس ماینرها چه انگیزه‌ای برای ادامه‌ی کار و تامین امنیت شبکه خواهند داشت؟ آیا شبکه‌ی بیت کوین متوقف می‌شود؟

پاسخ کوتاه: خیر. طراحان بیت کوین برای این روز هم فکری کرده‌اند.

درآمد ماینرها از دو بخش تشکیل شده است:

1. پاداش بلاک (Block Reward): همان بیت کوین‌های جدیدی که در هر بلاک ساخته می‌شوند (و در هر هاوینگ نصف می‌شوند).
2. کارمزد تراکنش‌ها (Transaction Fees): هزینه‌ی کوچکی که کاربران برای انجام تراکنش‌های خود (مانند خرید بیت کوین یا انتقال آن به کیف پول دیگر) پرداخت می‌کنند.

ساتوشی ناکاموتو این سیستم را طوری طراحی کرده که یک انتقال قدرت تدریجی صورت بگیرد. فلسفه‌ی طراحی این است که تا حدود سال 2140:

• پاداش بلاک به تدریج کم و در نهایت صفر می‌شود.
• اما همزمان، با افزایش پذیرش و استفاده‌ی جهانی از بیت کوین، تعداد تراکنش‌ها در شبکه به شدت افزایش می‌یابد.

بر اساس این نظریه، در آینده، مجموع همان «کارمزدهای کوچک» تراکنش‌ها در هر بلاک، آنقدر زیاد خواهد شد که به تنهایی بتواند هزینه‌های ماینرها را پوشش دهد و برای آن‌ها سودآور باشد. به عبارت دیگر، انگیزه ماینرها از «خلق پول جدید» به «دریافت کارمزد برای ارائه‌ی خدمات (تایید تراکنش‌ها)» تغییر خواهد کرد و به این ترتیب، امنیت شبکه حتی پس از استخراج آخرین بیت کوین نیز حفظ خواهد شد.

هاوینگ چه تاثیری بر قیمت بیت کوین دارد؟ (تحلیل و بررسی)

این، مهم‌ترین و هیجان‌انگیزترین سوالی است که بیشتر افراد در مورد هاوینگ می‌پرسند. واقعیت این است که هیچ‌کس نمی‌تواند آینده‌ی قیمت را با قطعیت ۱۰۰ درصدی پیش‌بینی کند، اما هاوینگ به دلیل تأثیر مستقیم بر یکی از مهم‌ترین فاکتورهای اقتصادی، یعنی «عرضه»، همیشه کانون توجه سرمایه‌گذاران بوده است.

بیایید این رابطه را به زبان ساده و با نگاهی به علم اقتصاد و تاریخچه‌ی بازار بررسی کنیم.

تحلیل اقتصادی هاوینگ: رابطه عرضه و تقاضا

در اقتصاد، یک قانون ساده و بنیادی وجود دارد: قیمت هر کالا بر اساس تعادل بین «عرضه» (Supply) و «تقاضا» (Demand) تعیین می‌شود.

• تقاضا: یعنی چه تعداد افراد مایل به خرید بیت کوین هستند.
• عرضه: یعنی چه مقدار بیت کوین برای فروش موجود است (که شامل بیت کوین‌های جدیدی که ماینرها استخراج می‌کنند نیز می‌شود).

هاوینگ مستقیماً بر بخش «عرضه» تأثیر می‌گذارد. این رویداد، سرعت ورود بیت کوین‌های جدید به بازار را ناگهان نصف می‌کند. این فرآیند را «شوک عرضه» (Supply Shock) می‌نامند.

حالا بیایید سناریوهای اقتصادی این رویداد را ببینیم:

• اگر تقاضا ثابت بماند (یا افزایش یابد): وقتی تعداد خریداران ثابت است (یا بیشتر می‌شود)، اما مقدار کالای جدیدی که به بازار می‌آید نصف می‌شود، رقابت برای خریدن بیت کوین‌های موجود بیشتر می‌شود. این افزایش رقابت، به طور طبیعی قیمت را به سمت بالا هل می‌دهد.
• اگر تقاضا کاهش یابد: حتی اگر عرضه‌ی جدید کم شود، اما تقاضا (به دلایل اقتصادی دیگر) کاهش شدیدی داشته باشد، ممکن است قیمت رشد نکند.

تا به امروز، تاریخ نشان داده که تقاضا برای بیت کوین در بلندمدت همواره در حال افزایش بوده است. بنابراین، منطق اقتصادی می‌گوید که هاوینگ (با کاهش عرضه) یک رویداد ذاتا «صعودی» (Bullish) برای قیمت بیت کوین است، به شرطی که تقاضا برای آن از بین نرود.

بررسی الگوهای قیمتی پس از هاوینگ‌های گذشته (آیا تاریخ تکرار می‌شود؟)

منطق اقتصادی یک بحث است، اما داده‌های تاریخی چه می‌گویند؟ نگاهی به گذشته نشان می‌دهد که هر سه هاوینگ قبلی، آغازگر چرخه‌های صعودی (Bull Run) بزرگی در بازار بوده‌اند:

• هاوینگ ۲۰۱۲: قیمت در ماه‌های بعد وارد روند صعودی شدیدی شد و حدود یک سال بعد، به سقف تاریخی جدیدی رسید.
• هاوینگ ۲۰۱۶: الگوی مشابهی تکرار شد. بازار در ماه‌های بعد به تدریج رشد کرد و در نهایت به چرخه‌ی صعودی معروف سال ۲۰۱۷ (رسیدن به نزدیکی ۲۰ هزار دلار) منجر شد.
• هاوینگ ۲۰۲۰: باز هم همین الگو تکرار شد. این هاوینگ، زمینه‌ساز رشد انفجاری بازار در سال ۲۰۲۱ و رسیدن به سقف تاریخی ۶۹ هزار دلار بود.

نکته‌ی کلیدی: یک تصور اشتباه رایج این است که قیمت بلافاصله در روز هاوینگ افزایش می‌یابد. تاریخ نشان می‌دهد که این‌طور نیست. معمولاً بازار چند ماه زمان نیاز داشته تا اثر واقعی «شوک عرضه» به طور کامل احساس شود. رشدهای اصلی، اغلب ۶ تا ۱۸ ماه پس از رویداد هاوینگ به اوج خود رسیده‌اند.

هشدار مهم: این الگوهای تاریخی بسیار جالب و قابل توجه هستند، اما در بازارهای مالی، «گذشته تضمین‌کننده‌ی آینده نیست». عوامل بسیار زیاد دیگری (مانند وضعیت اقتصاد جهانی، قوانین و مقررات جدید، و ورود سرمایه‌گذاران نهادی) نیز بر قیمت ارز دیجیتال تأثیر می‌گذارند.

نگاه تحلیل‌گران به هاوینگ ۲۰۲۴: بررسی سناریوهای مختلف

هاوینگ چهارم (آوریل ۲۰۲۴) در شرایطی بسیار منحصربه‌فرد اتفاق افتاد. برخلاف تمام دوره‌های قبلی، قیمت بیت کوین موفق شد پیش از وقوع هاوینگ، سقف تاریخی قبلی خود را بشکند.

دلیل اصلی این اتفاق، یک تغییر بزرگ در سمت «تقاضا» بود: تایید و راه‌اندازی صندوق‌های ETF اسپات بیت کوین (Spot Bitcoin ETFs) در آمریکا. این صندوق‌ها (که مانند سهام در بورس معامله می‌شوند و پشتوانه‌ی آن‌ها بیت کوین واقعی است) راه را برای ورود میلیاردها دلار سرمایه‌ی جدید و نهادی به بازار باز کردند و تقاضا را به شدت افزایش دادند.

به همین دلیل، تحلیل‌گران در مورد این چرخه، دیدگاه‌های متفاوتی داشتند:

• سناریوی اول (ادامه‌ی الگو): عده‌ای معتقد بودند که با وجود رشد قیمتیِ قبل از هاوینگ، اثر اصلی «شوک عرضه» هنوز خود را نشان نداده و بازار در ماه‌های آینده (اواخر ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵) به رشدهای بسیار بیشتری خواهد رسید.
• سناریوی دوم (تغییر الگو): گروهی دیگر باور داشتند که به دلیل ورود ETFها و بلوغ بازار، ممکن است چرخه‌های انفجاری ۴ ساله‌ی گذشته دیگر به آن شدت تکرار نشوند و بازار، نوسانات آرام‌تر اما پایدارتری را تجربه کند.

چیزی که مشخص است، هاوینگ ۲۰۲۴ در دوره‌ای رخ داد که تقاضا برای خرید ارز دیجیتال در سطح جهانی و نهادی، بسیار قوی‌تر از تمام دوره‌های قبلی بود.

هاوینگ بر سایر بخش‌های اکوسیستم چه اثری می‌گذارد؟

تأثیر هاوینگ فقط به نمودار قیمت محدود نمی‌شود؛ این رویداد مانند موجی، تمام بخش‌های اکوسیستم بیت کوین را تحت تأثیر قرار می‌دهد، از تولیدکنندگان (ماینرها) گرفته تا مصرف‌کنندگان (سرمایه‌گذاران). درک این تأثیرات به ما کمک می‌کند تا تصویر کامل‌تری از اهمیت این رویداد داشته باشیم.

چالش ماینرها: آیا استخراج پس از هاوینگ سودآور می‌ماند؟

ماینرها اولین گروهی هستند که هاوینگ را به صورت مستقیم و آنی احساس می‌کنند. تصور کنید درآمد اصلی شما در یک روز مشخص، دقیقاً نصف شود؛ این همان اتفاقی است که برای ماینرها رخ می‌دهد.

• فشار مالی کوتاه‌مدت: بلافاصله پس از هاوینگ، درآمد (پاداش بلاک) ماینرها نصف می‌شود، در حالی که هزینه‌های آن‌ها (عمدتاً برق و نگهداری تجهیزات) ثابت باقی می‌ماند.
• خروج ماینرهای ناکارآمد: این شوک مالی باعث می‌شود ماینرهایی که از دستگاه‌های قدیمی‌تر (که برق زیاد و قدرت پردازش کمی دارند) یا از برق گران‌قیمت استفاده می‌کنند، دیگر سودآور نباشند. این گروه مجبور می‌شوند دستگاه‌های خود را خاموش کرده و از شبکه خارج شوند.
• بقای قوی‌ترین‌ها: در مقابل، ماینرهای بزرگ و بهینه که به برق ارزان (اغلب تجدیدپذیر) و جدیدترین دستگاه‌های استخراج (ASIC) دسترسی دارند، در رقابت باقی می‌مانند.
• عامل جبران‌کننده (قیمت): البته یک عامل کلیدی می‌تواند این فشار را جبران کند: افزایش قیمت بیت کوین. اگرچه ماینرها نصف مقدار قبلی بیت کوین را دریافت می‌کنند، اما اگر ارزش دلاری آن بیت کوین‌ها در ماه‌های پس از هاوینگ دو برابر (یا بیشتر) شود، درآمد دلاری آن‌ها نه‌تنها جبران، بلکه ممکن است افزایش هم بیابد. تاریخ نشان داده که این اتفاق معمولاً رخ می‌دهد، اما همیشه یک تأخیر زمانی وجود دارد.

تاثیر هاوینگ بر امنیت شبکه‌ی بیت کوین

امنیت شبکه‌ی بیت کوین مستقیماً به «قدرت هش» (Hash Rate) بستگی دارد. قدرت هش، مجموع کل قدرت پردازشی است که ماینرها برای تایید تراکنش‌ها و محافظت از شبکه به کار می‌گیرند. هرچه این قدرت بیشتر باشد، شبکه امن‌تر است.

• ریسک کوتاه‌مدت: همانطور که در بخش قبل گفتیم، پس از هاوینگ، برخی ماینرهای ناکارآمد دستگاه‌های خود را خاموش می‌کنند. این اتفاق معمولاً منجر به یک کاهش موقتی در کل قدرت هش شبکه می‌شود.
• (حمله ۵۱٪): اگر قدرت هش به طور ناگهانی و بسیار شدید کاهش یابد، شبکه از نظر تئوری می‌تواند در برابر «حمله ۵۱ درصدی» (51% Attack) آسیب‌پذیرتر شود. (حمله‌ای که در آن یک گروه یا فرد، کنترل بیش از نیمی از قدرت شبکه را به دست می‌آورد تا تراکنش‌ها را دستکاری کند).
• واقعیت و مکانیزم خودکار: خوشبختانه، بیت کوین یک مکانیزم دفاعی هوشمند به نام «تنظیم سختی شبکه» (Difficulty Adjustment) دارد. تقریباً هر دو هفته، شبکه به طور خودکار سختیِ استخراج را بررسی می‌کند. اگر ماینرها خارج شده باشند و قدرت هش کم شده باشد، شبکه سختی را پایین می‌آورد تا استخراج برای ماینرهای باقی‌مانده آسان‌تر و دوباره سودآور شود.
• نتیجه تاریخی: در تمام هاوینگ‌های گذشته، اگرچه افت‌های موقتی در قدرت هش رخ داده، اما امنیت شبکه هرگز به طور جدی به خطر نیفتاده و پس از مدتی کوتاه، با افزایش قیمت و بهینه‌سازی ماینرها، قدرت هش به رکوردهای جدیدی دست یافته است.

واکنش سرمایه‌گذاران و معامله‌گران به هاوینگ

هاوینگ برای سرمایه‌گذاران و معامله‌گران، بیشتر یک رویداد روانشناختی و خبری است تا یک اتفاق فنی.

• سرمایه‌گذاران بلندمدت (Investors): این گروه معمولاً هاوینگ را یک سیگنال بسیار مثبت (Bullish) می‌بینند. هاوینگ روایت «کمیابی» و «طلای دیجیتال» بودن بیت کوین را تقویت می‌کند. آن‌ها انتظار دارند که کاهش عرضه، در نهایت منجر به افزایش قیمت در ماه‌های آینده شود و به همین دلیل، هاوینگ را دلیلی برای نگهداری یا حتی افزایش خرید ارز دیجیتال خود می‌دانند.
• معامله‌گران کوتاه‌مدت (Traders): برای این گروه، هاوینگ دوره‌ای پر از «نوسان» (Volatility) است. از آنجایی که همه از قبل می‌دانند هاوینگ چه زمانی رخ می‌دهد، بازار اغلب رفتارهای پیچیده‌ای نشان می‌دهد. گاهی قیمت‌ها قبل از هاوینگ افزایش می‌یابند (چون مردم در انتظار رویداد خرید می‌کنند) و درست در زمان هاوینگ یا کمی بعد از آن، قیمت به طور موقت کاهش می‌یابد (چون معامله‌گران سود خود را شناسایی کرده و می‌فروشند).
• جو عمومی (Hype): به طور کلی، هاوینگ پوشش رسانه‌ای گسترده‌ای ایجاد می‌کند و توجه افراد جدید زیادی را به دنیای رمزارز جلب می‌کند که این خود می‌تواند به افزایش تقاضا کمک کند.

آیا ارزهای دیجیتال دیگر هم هاوینگ دارند؟

پاسخ کوتاه: خیر، همه‌ی آن‌ها هاوینگ ندارند. هاوینگ، امضای اختصاصی بیت کوین و ارزهایی است که با الهام از فلسفه‌ی اقتصادی آن (یعنی کنترل تورم از طریق استخراج یا ماینینگ) ساخته شده‌اند.

بسیاری از ارزهای دیجیتال مدرن، اساساً مکانیزم «استخراج» (Mining) به شیوه‌ی بیت کوین را ندارند. برای مثال، پروژه‌هایی مانند اتریوم (پس از به‌روزرسانی بزرگش)، کاردانو یا سولانا از روش‌های دیگری مانند «اثبات سهام» (Proof-of-Stake یا PoS) استفاده می‌کنند. در این روش (PoS)، کاربران با قفل کردن یا «استیک کردن» سکه‌های خود به امنیت شبکه کمک می‌کنند و پاداش می‌گیرند؛ بنابراین، مدل اقتصادی آن‌ها متفاوت است و به هاوینگ نیازی ندارد.

با این حال، هاوینگ بیت کوین، حتی اگر مستقیماً روی کدهای سایر ارزها نباشد، بر کل بازار تأثیر می‌گذارد.

تاثیر هاوینگ بیت کوین بر بازار آلت کوین‌ها

در دنیای رمزارز، بیت کوین مانند یک لکوموتیو قدرتمند برای کل بازار عمل می‌کند. به تمام ارزهای دیجیتال به جز بیت کوین، «آلت کوین» (Altcoin یا سکه‌ی جایگزین) گفته می‌شود.

تاریخچه نشان داده است که هاوینگ بیت کوین، نه تنها بر قیمت بیت کوین، بلکه بر کل بازار آلت کوین‌ها نیز تأثیر چشمگیری دارد:

• آغاز «آلت سیزن» (Altseason): معمولاً، چرخه‌ی صعودی (Bull Run) که پس از هاوینگ بیت کوین آغاز می‌شود، ابتدا با رشد شدید خود بیت کوین همراه است. پس از مدتی که بیت کوین به سقف‌های جدید می‌رسد و رشد آن آرام می‌گیرد، سرمایه‌گذاران معمولاً سود خود را از بیت کوین خارج کرده و به دنبال فرصت‌های پرریسک‌تر اما با پتانسیل رشد بالاتر (یعنی آلت کوین‌ها) می‌گردند. این تزریق سرمایه، باعث رشد شدید آلت کوین‌ها می‌شود؛ پدیده‌ای که به آن «آلت سیزن» (فصل آلت کوین‌ها) می‌گویند.
• افزایش توجه عمومی: هاوینگ بیت کوین پوشش رسانه‌ای جهانی زیادی ایجاد می‌کند. این هیاهو باعث ورود پول و سرمایه‌گذاران جدید به کل اکوسیستم کریپتو می‌شود. این سرمایه‌ی جدید، فقط صرف خرید بیت کوین نمی‌شود، بلکه به سمت پروژه‌های دیگری مانند خرید اتریوم یا حتی میم‌کوین‌هایی مانند شیبا نیز سرازیر شده و به رشد کلی بازار کمک می‌کند.

معرفی چند رمزارز دیگر که مکانیزم هاوینگ دارند

برخی ارزها که مستقیماً از کد بیت کوین الگوبرداری کرده‌اند (یا از آن «فورک» (Fork) شده‌اند، به معنی شاخه‌ای که از کد اصلی منشعب شده)، مکانیزم هاوینگ مخصوص به خود را دارند.

معروف‌ترین آن‌ها عبارتند از:

• لایت کوین (Litecoin - LTC): لایت کوین که اغلب به عنوان «نقره‌ی دیجیتال» (در مقابل طلای دیجیتال بیت کوین) شناخته می‌شود، یکی از اولین فورک‌های بیت کوین است. به همین دلیل، رویدادهای هاوینگ خرید لایت کوین نیز همیشه مورد توجه بازار بوده است.
• بیت کوین کش (Bitcoin Cash - BCH): این ارز در سال ۲۰۱۷ مستقیماً از شبکه‌ی اصلی بیت کوین جدا شد. هاوینگ بیت کوین کش نیز معمولاً در زمانی نزدیک به هاوینگ بیت کوین اصلی رخ می‌دهد.
• ارزهای دیگر: ارزهای دیگری مانند Zcash (ZEC) و Dash (DASH) نیز مکانیزم‌های مشابهی برای کاهش تدریجی پاداش استخراج خود در طول زمان دارند.

تفاوت کلیدی هاوینگ لایت کوین و بیت کوین

اگرچه هر دو (بیت کوین و لایت کوین) چرخه‌های هاوینگ تقریباً ۴ ساله دارند، اما چند تفاوت کلیدی بین آن‌ها وجود دارد:

• زمان‌بندی متفاوت: هاوینگ این دو ارز در یک روز اتفاق نمی‌افتد. برای مثال، آخرین هاوینگ لایت کوین در آگوست ۲۰۲۳ رخ داد، در حالی که هاوینگ بیت کوین در آوریل ۲۰۲۴ بود. این تفاوت در زمان‌بندی گاهی به تحلیل‌گران اجازه می‌دهد تا واکنش بازار به هاوینگ «نقره‌ی دیجیتال» را تحلیل کنند تا شاید بتوانند رفتار بازار در هاوینگ «طلای دیجیتال» را بهتر پیش‌بینی کنند.
• تأثیر بازار (Market Impact): این مهم‌ترین تفاوت است. هاوینگ بیت کوین یک رویداد کلان اقتصادی است که پتانسیل تغییر روند کل قیمت ارزهای دیجیتال را دارد. اما هاوینگ لایت کوین، یک رویداد بسیار کوچکتر است و تأثیر آن عمدتاً به خود قیمت لایت کوین محدود می‌شود و به ندرت کل بازار را جابجا می‌کند.

منابع:

Investopedia

Coinbase

Crypto

Kraken