شاخص پوئل چیست؟ از نحوه محاسبه تا کاربرد آن در تشخیص روند

شاخص پوئل چیست؟

وقتی وارد بازار رمزارزها می‌شوید، با ابزارهای تحلیل زیادی روبرو خواهید شد که هرکدام سعی دارند آینده‌ی قیمت را پیش‌بینی کنند. در میان این ابزارها، شاخص پوئل یا Puell Multiple یکی از دقیق‌ترین و محبوب‌ترین شاخص‌هاست. اما این شاخص دقیقا چه کاری انجام می‌دهد؟ به زبان ساده، شاخص پوئل به ما کمک می‌کند تا بفهمیم آیا قیمت بیت کوین در حال حاضر نسبت به ارزش واقعی‌اش گران است یا ارزان.

این شاخص به جای تمرکز بر خریداران و فروشندگان معمولی، نگاهش را به سمت یکی از مهم‌ترین بازیگران بازار، یعنی استخراج‌کنندگان یا ماینرها می‌چرخاند. دیوید پوئل، خالق این شاخص، معتقد بود که سلامت بازار بیت کوین به شدت به وضعیت اقتصادی ماینرها گره خورده است.

تعریف شاخص پوئل به زبان ساده

بیایید با یک مثال ساده از دنیای واقعی شروع کنیم. فرض کنید شما تولیدکننده‌ی سیب هستید. اگر قیمت فروش سیب در بازار ناگهان خیلی بالاتر از میانگین قیمت سالانه‌ی آن برود، شما به عنوان تولیدکننده چه می‌کنید؟ احتمالا وسوسه می‌شوید تا تمام انبارتان را بفروشید و سود زیادی کسب کنید. برعکس، اگر قیمت خیلی پایین بیاید، احتمالا فروش را متوقف می‌کنید چون برایتان صرفه‌ی اقتصادی ندارد.

شاخص پوئل دقیقا همین منطق را در مورد بیت کوین بررسی می‌کند. این شاخص دو فاکتور اصلی را با هم مقایسه می‌کند:

• درآمدی که ماینرها همین امروز از استخراج بیت کوین به دست می‌آورند.
• میانگین درآمدی که ماینرها در یک سال گذشته (۳۶۵ روز اخیر) داشته‌اند.

وقتی درآمد امروز ماینرها خیلی بیشتر از میانگین یک سال گذشته باشد، شاخص پوئل عدد بالایی را نشان می‌دهد که یعنی بازار احتمالا بیش از حد داغ شده است. اما وقتی درآمد امروزشان خیلی کمتر از میانگین سالانه باشد، یعنی بازار سرد شده و احتمالا قیمت در کف قرار دارد.

چرا درآمد ماینرها برای تریدرها مهم است؟

پاسخ در قدرت و نقش آن‌ها نهفته است. ماینرها تنها کسانی هستند که بیت کوین‌های جدید را تولید می‌کنند. آن‌ها برای روشن نگه‌داشتن دستگاه‌های قدرتمندشان، هزینه‌های سنگینی بابت برق و سخت‌افزار می‌پردازند.

این هزینه‌ها باعث می‌شود ماینرها همیشه فروشندگان اجباری بازار باشند؛ یعنی مجبورند برای پوشش هزینه‌های خود، بخشی از بیت کوین‌های استخراج‌شده را بفروشند. بنابراین:

• فشار فروش: وقتی قیمت بیت کوین بالاست و سودآوری ماینینگ زیاد می‌شود، ماینرها تمایل بیشتری به فروش دارند تا سودشان را نقد کنند. این افزایش عرضه می‌تواند باعث ریزش قیمت شود.
• فشار تسلیم: وقتی قیمت خیلی پایین می‌آید و درآمد ماینرها حتی کفاف پول برقشان را نمی‌دهد، ماینرهای ضعیف‌تر مجبور می‌شوند دستگاه‌هایشان را خاموش کنند یا بیت کوین‌هایشان را با ضرر بفروشند و از بازار خارج شوند. این مرحله معمولا نشان‌دهنده‌ی کف قیمت بازار است.

در نتیجه، تریدرها با نگاه کردن به شاخص پوئل، در واقع دارند ذهنیت و وضعیت جیب ماینرها را می‌خوانند تا قبل از تغییر روند بازار، تصمیم درست را بگیرند.

فرمول و نحوه محاسبه شاخص پوئل

شاید شنیدن کلمه‌ی «فرمول» کمی ترسناک به نظر برسد، اما نگران نباشید. منطق پشت این شاخص بسیار ساده و بر پایه‌ی مقایسه‌ی درآمد لحظه‌ای با درآمد میانگین بنا شده است. در واقع، ما می‌خواهیم بدانیم وضعیت جیب ماینرها در امروز، نسبت به عادت همیشگی‌شان چه تغییری کرده است.

مفهوم صدور روزانه کوین (Daily Coin Issuance)

قبل از اینکه سراغ فرمول اصلی برویم، باید با مفهوم "صدور روزانه" آشنا شویم. همان‌طور که می‌دانید، شبکه‌ی بیت کوین به ماینرها در ازای ساخت بلاک‌های جدید، پاداش می‌دهد. این پاداش شامل بیت کوین‌های تازه‌تولیدشده است.

صدور روزانه‌ی کوین یعنی ارزش کل بیت کوین‌های جدیدی که در طول ۲۴ ساعت گذشته استخراج شده‌اند، به دلار چقدر است.

برای محاسبه‌ی این عدد، کافی است تعداد بیت کوین‌های استخراج‌شده در یک روز را در قیمت لحظه‌ایِ بیت کوین ضرب کنیم. این عدد نشان‌دهنده‌ی کل درآمد صنعت استخراج در آن روز خاص است. وقتی قیمت بیت کوین بالا می‌رود، ارزش صدور روزانه هم زیاد می‌شود و وقتی قیمت می‌ریزد، ارزش دلاریِ درآمد ماینرها هم کاهش می‌یابد.

فرمول محاسبه پوئل بدون پیچیدگی ریاضی

حالا که مفهوم درآمد روزانه را متوجه شدیم، به سراغ فرمول اصلی می‌رویم. شاخص پوئل در واقع حاصل تقسیم درآمد امروز ماینرها بر میانگین درآمد یک سال گذشته‌ی آن‌هاست.

فرمول ریاضی آن به شکل زیر است:

بیایید این کسر را کالبدشکافی کنیم:

• صورت کسر (درآمد لحظه‌ای): ارزش دلاری تمام بیت کوین‌هایی که ماینرها همین امروز استخراج کرده‌اند چقدر است؟ این عدد نشان‌دهنده‌ی هیجان یا رکود لحظه‌ای است.
• مخرج کسر (میانگین سالانه): ماینرها به طور متوسط در ۳۶۵ روز گذشته، روزانه چقدر درآمد داشته‌اند؟ اینجا از یک میانگین متحرک (Moving Average) استفاده می‌شود تا معیار سنجش ما، یک عدد منطقی و باثبات باشد.

نتیجه‌ی این تقسیم چه چیزی را به ما نشان می‌دهد؟

• اگر حاصل عدد بالایی باشد: یعنی درآمد امروز ماینرها نسبت به میانگین یک سال گذشته، به شکل غیرعادی زیاد شده است. این یعنی قیمت جهش زیادی کرده و احتمالا بازار بیش از حد داغ شده است (نشانه‌ی سقف قیمت).
• اگر حاصل عدد پایینی باشد: یعنی درآمد امروزشان نسبت به استاندارد سالانه‌ی خودشان خیلی کمتر شده است. این یعنی قیمت به شدت افت کرده و احتمالا در نواحی ارزنده‌ای برای خرید قرار داریم (نشانه‌ی کف قیمت).

در واقع شاخص پوئل به ما می‌گوید که آیا ماینرها در حال تجربه‌ی یک روز رویایی با سودهای نجومی هستند، یا در حال گذراندن روزهای سخت و کم‌درآمدی هستند که ممکن است آن‌ها را مجبور به تسلیم کند.

آموزش تحلیل نمودار پوئل؛ کی بخریم و کی بفروشیم؟

حالا که با منطق پشت این شاخص آشنا شدیم، نوبت به بخش جذاب ماجرا می‌رسد: چطور از روی این خطوط کج‌ومعوج بفهمیم چه زمانی باید دست‌به‌جیب شویم و چه زمانی باید سرمایه‌مان را نقد کنیم؟ تحلیل نمودار پوئل بسیار ساده‌تر از چیزی است که تصور می‌کنید. این نمودار شبیه به یک چراغ راهنمایی عمل می‌کند که به شما می‌گوید چه زمانی حرکت کنید و چه زمانی ترمز کنید.

به‌طور کلی، ما در این نمودار با دو ناحیه‌ی رنگی مهم و یک ناحیه‌ی خنثی سروکار داریم که در ادامه تک‌تک آن‌ها را بررسی می‌کنیم.

ناحیه‌ی سبز (زیر 0.5)؛ بهترین زمان خرید

ناحیه‌ی سبز که معمولاً در پایین نمودار قرار دارد، بهشت سرمایه‌گذاران صبور است. وقتی خط شاخص وارد این ناحیه می‌شود و عدد آن به زیر 0.5 می‌رسد، یک پیام مهم دارد: درآمد ماینرها به نصفِ میانگین درآمد سالانه‌ی آن‌ها کاهش یافته است.

این وضعیت چه معنایی دارد؟

• فشار شدید روی ماینرها: در این شرایط، ماینرها تحت فشار مالی شدیدی هستند و حتی ممکن است برخی از آن‌ها دستگاه‌هایشان را خاموش کنند.
• حراجی بزرگ: تاریخ نشان داده است که هرگاه شاخص به این ناحیه رسیده، قیمت بیت کوین در کف خود بوده است. این محدوده بهترین زمان برای انباشت (Accumulation - خرید تدریجی و ذخیره کردن دارایی در قیمت‌های پایین) محسوب می‌شود.

پس اگر نمودار را در منطقه‌ی سبز دیدید، بدانید که بازار در حال ارائه‌ی یک تخفیف اساسی است و ریسک خرید بیت کوین در این نقطه بسیار پایین است.

ناحیه‌ی قرمز (4.0 تا 10.0)؛ هشدار فروش و حباب

در سمت مقابل، ناحیه‌ی قرمز قرار دارد که معمولاً در بالای نمودار و در محدوده‌ی اعداد 4.0 تا 10.0 دیده می‌شود. ورود شاخص به این ناحیه، زنگ خطری جدی برای معامله‌گران است. وقتی عدد شاخص به بالای 4 می‌رسد، یعنی درآمد فعلی ماینرها 4 برابر بیشتر از میانگین سالانه‌ی آن‌هاست.

این وضعیت به ما چه می‌گوید؟

• طمع در بازار: سودآوری ماینینگ به‌شدت بالا رفته و هیجان و خوش‌بینی در بازار موج می‌زند.
• احتمال ریزش: چنین سودآوری بالایی معمولاً پایدار نیست. هر بار که شاخص وارد این ناحیه‌ی قرمز شده، قیمت بیت کوین به سقف تاریخی خود رسیده و پس از آن، ریزش سنگینی را تجربه کرده است.

بنابراین، ناحیه‌ی قرمز بهترین زمان برای سیو سود (Profit Taking) و خروج پله‌ای از بازار است، قبل از اینکه حباب قیمت بترکد.

تفسیر وضعیت بازار در نواحی میانی نمودار

بیشترِ زمان بازار در ناحیه‌ی میانی (بین اعداد 0.5 تا 4.0) سپری می‌شود. در این محدوده، شاخص پوئل سیگنال خرید یا فروشِ قدرتمندی صادر نمی‌کند.

• صبر و نظاره: وقتی شاخص در این ناحیه است، بهتر است استراتژی اصلی خود را حفظ کنید. اگر قبلاً در ناحیه‌ی سبز خرید کرده‌اید، در این ناحیه فقط دارایی خود را نگه‌دارید (HODL کنید) و منتظر رسیدن به اهداف بالاتر باشید.
• ریسک میان‌مدت: خریدوفروش در این ناحیه ریسک بیشتری دارد، زیرا قیمت نه آنقدر ارزان است که خیالتان راحت باشد و نه آنقدر گران که مطمئن باشید می‌ریزد.

به‌عنوان یک قانون کلی: در ناحیه‌ی سبز خریدار باشید، در ناحیه‌ی قرمز فروشنده باشید و در ناحیه‌ی میانی، صبر کنید و از روند بازار لذت ببرید.

مزایا و معایب شاخص پوئل مولتیپل

هیچ ابزاری در بازارهای مالی جادویی نیست و نمی‌تواند با دقت ۱۰۰ درصد آینده را پیش‌بینی کند. شاخص پوئل مولتیپل هم از این قاعده مستثنی نیست. این شاخص مانند یک قطب‌نما عمل می‌کند؛ اگر بدانید چگونه آن را بخوانید، مسیر درست را به شما نشان می‌دهد، اما اگر بدون آگاهی از محدودیت‌هایش به آن تکیه کنید، ممکن است در بیراهه گرفتار شوید. در ادامه، مهم‌ترین ویژگی‌های مثبت و منفی این ابزار را بررسی می‌کنیم.

نقاط قوت؛ تشخیص عالی سقف و کف‌های اصلی

قدرت اصلی شاخص پوئل در "نگاه کلان" است. این ابزار برای کسانی طراحی شده که می‌خواهند تصویر بزرگ بازار را ببینند و درگیر نوسانات ریز و بی‌اهمیت نشوند.

• دقت تاریخی بالا: اگر به تاریخچه‌ی بیت کوین نگاه کنیم، شاخص پوئل تقریباً در تمام چرخه‌های بازار توانسته است سقف‌های قیمتی (زمانی که قیمت به اوج رسیده) و کف‌های قیمتی (زمانی که قیمت به پایین‌ترین حد رسیده) را با دقت بسیار خوبی شناسایی کند.
• حذف هیجانات لحظه‌ای: بازار رمزارز پر از نویز و خبرهای هیجانی است که باعث می‌شود قیمت در یک روز بالا و پایین شود. شاخص پوئل چون از میانگین ۳۶۵ روزه استفاده می‌کند، این نویزها را فیلتر کرده و وضعیت واقعی و بنیادی شبکه را نشان می‌دهد.
• سیگنال‌های واضح: برخلاف بسیاری از اندیکاتور های پیچیده که تفسیرشان دشوار است، پوئل با نواحی رنگی مشخص (قرمز و سبز) پیام خرید یا فروش را به ساده‌ترین شکل ممکن به سرمایه‌گذار منتقل می‌کند.

نقاط ضعف؛ عدم کارایی در نوسان‌گیری کوتاه‌مدت

همان‌طور که این شاخص برای سرمایه‌گذاران بلندمدت یک نعمت است، برای معامله‌گران کوتاه‌مدت می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

• کندی در واکنش: شاخص پوئل بر اساس داده‌های یک سال گذشته محاسباتش را انجام می‌دهد. این یعنی اگر امروز اتفاق ناگهانی در بازار بیفتد، مدتی طول می‌کشد تا اثر آن روی نمودار پوئل دیده شود. بنابراین، این ابزار برای نوسان‌گیری (Swing Trading) یا ترید روزانه اصلاً مناسب نیست.
• اثر اختلال هاوینگ: هر چهار سال یک‌بار، رویدادی به نام هاوینگ (Halving) رخ می‌دهد که پاداش ماینرها را نصف می‌کند. وقتی هاوینگ اتفاق می‌افتد، درآمد ماینرها ناگهان ۵۰ درصد کم می‌شود. این کاهش ناگهانی باعث می‌شود شاخص پوئل به سرعت سقوط کند و سیگنال خرید (ناحیه‌ی سبز) بدهد، در حالی که ممکن است قیمت بیت کوین تغییری نکرده باشد. در این دوره‌های خاص، باید با احتیاط بیشتری به این شاخص نگاه کرد.

بهترین سایت‌ها برای مشاهده نمودار پوئل

خوشبختانه برای استفاده از شاخص پوئل، نیازی نیست خودتان ماشین‌حساب به دست بگیرید و فرمول‌ها را محاسبه کنید. وب‌سایت‌های تحلیلی معتبری وجود دارند که این داده‌ها را به‌صورت نمودارهای آماده، رنگی و بسیار دقیق در اختیار شما قرار می‌دهند.

در جدول زیر، بهترین منابع برای مشاهده‌ی این شاخص را برایتان مقایسه کرده‌ایم تا بر اساس نیاز خود، گزینه‌ی مناسب را انتخاب کنید:

نام وب‌سایت	مناسب برای	وضعیت هزینه	ویژگی اصلی
لوک‌اینتو‌بیت‌کوین (LookIntoBitcoin)	افراد مبتدی	کاملاً رایگان	ساده‌ترین نمودار با نواحی رنگی مشخص
کریپتوکوانت (CryptoQuant)	تریدرهای متوسط	رایگان و پولی	امکان مقایسه‌ی هم‌زمان با سایر داده‌ها
گلس‌نود (Glassnode)	تحلیلگران حرفه‌ای	پولی (نسخه‌ی محدود رایگان)	دقیق‌ترین داده‌های آنچین و تخصصی
تریدینگ‌ویو (TradingView)	تحلیلگران تکنیکال	رایگان	قابلیت استفاده در کنار ابزارهای تکنیکال

در ادامه، نحوه‌ی کار با هرکدام را به‌صورت خلاصه مرور می‌کنیم:

• سایت LookIntoBitcoin: اگر تازه‌کار هستید، این بهترین گزینه برای شماست. این سایت نمودار پوئل را به‌صورت کاملاً رایگان و با رابط کاربری بسیار تمیز نمایش می‌دهد. کافی است وارد سایت شوید و در بخش جستجو نام Puell Multiple را بنویسید.
• سایت CryptoQuant: این پلتفرم (Platform) در بین کاربران ایرانی بسیار محبوب است. در نسخه‌ی رایگان CryptoQuant می‌توانید نمودار پوئل را ببینید، اما ممکن است برخی داده‌های لحظه‌ای با کمی تاخیر نمایش داده شوند.
• سایت Glassnode: این سایت مرجع اصلی داده‌های درون‌زنجیره‌ای است. اگرچه دقیق‌ترین اطلاعات را دارد، اما کار با آن کمی پیچیده است و برای دسترسی به جدیدترین داده‌ها معمولاً باید اشتراک ماهانه تهیه کنید.
• سایت TradingView: اگر اهل تحلیل تکنیکال هستید و همیشه از تریدینگ‌ویو استفاده می‌کنید، می‌توانید با جستجوی عبارت Puell Multiple در بخش اندیکاتورها، این شاخص را به نمودار قیمت خود اضافه کنید. توجه داشته باشید که این اندیکاتورها توسط کاربران ساخته شده‌اند و ممکن است کمی با داده‌های اصلی تفاوت داشته باشند.

منابع:

Coinmarketcap

Glassnode

Amberdata