نیک سابو کیست؟ بررسی نقش خالق قراردادهای هوشمند در تکامل ارزهای دیجیتال

تصور کنید در حال تحلیل پروژه‌های دیفای برای سرمایه‌گذاری هستید و می‌خواهید بدانید این سیستم‌های بدون نیاز به اعتماد، دقیقا روی چه پایه‌های فکری و تاریخی بنا شده‌اند. عدم شناخت خالق اصلی این مفهوم و منطق اولیه او، تحلیل شبکه‌هایی که امروز میلیاردها دلار سرمایه را مدیریت می‌کنند، به کاری سطحی تقلیل می‌دهد و باعث می‌شود منطق بنیادین قراردادهای هوشمند را به درستی درک نکنید. در این مقاله، چهره‌ی پشت پرده‌ی قراردادهای هوشمند، یعنی نیک سابو را معرفی می‌کنیم و نشان می‌دهیم ایده‌های او در سال ۱۹۹۴، چگونه ساختار بازارهای مالی مدرن امروز را شکل داده است.

نیک سابو کیست؟ نگاهی به خالق ایده قراردادهای هوشمند

احتمالا وقتی نام قرارداد هوشمند (Smart Contract - کدهایی که توافقات مالی یا کاری را به صورت خودکار و بدون واسطه اجرا می‌کنند) به گوشتان می‌خورد، بلافاصله یاد شبکه اتریوم می‌افتید. اما سال‌ها قبل از اینکه اتریوم یا حتی بیت کوین وجود داشته باشند، مردی به نام نیک سابو (Nick Szabo) این ایده‌ی جذاب را مطرح کرد.

نیک سابو یکی از مرموزترین و تاثیرگذارترین چهره‌های تاریخ دنیای رمزارز است. او را می‌توانید مانند معماری تصور کنید که نقشه‌ی یک شهر بسیار پیشرفته را سال‌ها قبل از اختراع مصالح ساختمانی مدرن، طراحی کرده است. سابو تنها یک برنامه‌نویس ساده نیست؛ او دانشمند بزرگی است که با ترکیب چند شاخه از دانش‌های مختلف، توانست آینده‌ی پول و قراردادهای دیجیتال را پیش‌بینی و پایه‌گذاری کند.

پیشینه علمی، تحصیلات و تخصص‌های چندگانه

دلیل اصلی اینکه نیک سابو توانست چنین ایده‌های نوآورانه‌ای را خلق کند، به تحصیلات و پیشینه‌ی علمی بسیار خاص او برمی‌گردد. او در سال ۱۹۸۹ میلادی در رشته‌ی علوم کامپیوتر از دانشگاه واشنگتن فارغ‌التحصیل شد. اما ماجرا به همین جا ختم نشد؛ او سال‌ها بعد تصمیم گرفت مسیر متفاوتی را طی کند و مدرک دکترای حقوق خود را نیز از دانشگاه جورج واشنگتن دریافت کرد.

شاید از خود بپرسید کامپیوتر چه ربطی به حقوق دارد؟ دقیقا همین ترکیب استثنایی، نقطه‌ی قوت اصلی او بود. سابو هم زبان ماشین‌ها و برنامه‌نویسی را می‌فهمید و هم با قوانین حقوقی، قراردادهای انسانی و تاریخچه‌ی پول آشنایی کامل داشت. تخصص‌های چندگانه‌ی او را می‌توان در موارد زیر خلاصه کرد:

• علوم کامپیوتر: برای طراحی و ساختن سیستم‌های دیجیتال و امن.
• دانش حقوق: برای درک اینکه قراردادهای سنتی بین انسان‌ها چگونه کار می‌کنند و چگونه می‌توان نقاط ضعف آن‌ها را برطرف کرد.
• رمزنگاری: برای ایجاد امنیت در پول‌ها و قراردادهای دیجیتال.

این ترکیب بی‌نظیر باعث شد تا او به این فکر بیفتد که چرا ما نباید قراردادهای قانونی و کاغذی را به شکل کدهای کامپیوتری بنویسیم تا بدون نیاز به قاضی، وکیل یا شرکت‌های واسطه، خودبه‌خود و با دقت کامل اجرا شوند؟

ورود به دنیای رمزنگاری و نقش کلیدی در جنبش سایفرپانک (Cypherpunks)

برای درک بهتر مسیر زندگی سابو و ریشه‌ی ایده‌های او، باید به دهه‌ی ۱۹۹۰ میلادی برگردیم. در آن زمان، گروهی از برنامه‌نویسان، ریاضیدانان و فعالان حوزه تکنولوژی دور هم جمع شدند و یک جامعه‌ی غیررسمی به نام سایفرپانک را تشکیل دادند. اعضای این گروه معتقد بودند که با گسترش شبکه‌ی اینترنت، حریم خصوصی انسان‌ها در خطر است و تنها راه محافظت از آزادی افراد، استفاده از رمزنگاری قدرتمند است. آن‌ها رویای ساختن پولی را در سر داشتند که به هیچ دولت، نهاد یا بانکی وابسته نباشد.

می‌توانید سایفرپانک‌ها را مانند گروهی از مبارزان دیجیتال تصور کنید که سلاح اصلی آن‌ها ریاضیات و کدهای کامپیوتری بود. نیک سابو یکی از اعضای کلیدی و بسیار فعال این گروه بود. او در لیست ایمیل‌های این گروه (جایی که متخصصان ایده‌های خود را با هم به اشتراک می‌گذاشتند)، بحث‌های بسیار عمیق و تخصصی درباره‌ی ساختار پول و سیستم‌های بدون نیاز به اعتماد (Trustless - سیستمی که برای کار کردن به هیچ واسطه‌ای مثل بانک نیاز ندارد و روی پای خودش می‌ایستد) مطرح می‌کرد.

حضور مستمر در همین گروه و تبادل نظر با دیگر نوابغ دنیای رمزنگاری بود که بستر لازم را برای سابو فراهم کرد. همین محیط پویای علمی باعث شد تا او در سال‌های بعد، دو مورد از مهم‌ترین ایده‌های تاریخ تکنولوژی مالی، یعنی مفهوم قراردادهای هوشمند و همچنین پروژه‌ی بیت گلد (Bit Gold - یک پول دیجیتال اولیه که الهام‌بخش بیت کوین شد) را به دنیا معرفی کند.

تولد قراردادهای هوشمند (Smart Contracts) در سال ۱۹۹۴

شاید برایتان جالب باشد که بدانید یکی از مدرن‌ترین مفاهیم دنیای رمزارز، یعنی قراردادهای هوشمند، قدمتی بسیار بیشتر از خود بیت کوین دارد. در سال ۱۹۹۴، یعنی بیش از یک دهه قبل از پیدایش اولین ارز دیجیتال، نیک سابو مقاله‌ای نوشت و در آن مفهوم قرارداد هوشمند را برای اولین بار به دنیا معرفی کرد. این ایده در آن زمان بسیار جلوتر از تکنولوژی روز بود، اما پایه‌های یک انقلاب بزرگ را برای آینده بنا کرد.

ایده اولیه سابو و هدف از طراحی قراردادهای خودکار

هدف اصلی نیک سابو از طراحی این مفهوم، حذف واسطه‌های اضافی و پرهزینه از توافقات روزمره‌ی انسان‌ها بود. او به عنوان فردی که هم به دانش حقوق و هم به علوم کامپیوتر مسلط بود، می‌دید که ثبت و اجرای قراردادهای کاغذی چقدر زمان‌بر، گران و وابسته به اعتماد به دیگران (مثل وکلا، بانک‌ها یا دفاتر اسناد) است.

برای اینکه این ایده را بهتر متوجه شوید، سابو از یک استعاره‌ی بسیار ساده و هوشمندانه استفاده کرد: دستگاه فروش خودکار نوشیدنی (Vending Machine). وقتی شما یک سکه داخل این دستگاه می‌اندازید و دکمه‌ی نوشابه‌ی مورد نظرتان را فشار می‌دهید، دستگاه به صورت خودکار پول شما را بررسی کرده و نوشیدنی را تحویل می‌دهد. در این فرآیند، هیچ فروشنده‌ای وجود ندارد که بخواهد سر شما کلاه بگذارد یا از تحویل کالا امتناع کند. دستگاه صرفا بر اساس یک قانون از پیش برنامه‌ریزی شده کار می‌کند. ایده‌ی درخشان سابو این بود که تمام قراردادهای مالی و تجاری نیز می‌توانند به همین شکل، کاملا خودکار و بدون نیاز به اعتماد به یک شخص ثالث اجرا شوند.

مکانیزم اجرایی قراردادهای هوشمند چگونه است؟

قرارداد هوشمند در واقع یک برنامه‌ی کامپیوتری است که قوانین یک توافق را در قالب کدهای دیجیتال در خود ذخیره می‌کند. مکانیزم اجرایی این قراردادها بر پایه‌ی یک منطق شرطی بسیار ساده در برنامه‌نویسی به نام اگر-آنگاه (If-Then) استوار است.

به زبان ساده، این کدها به سیستم می‌گویند: اگر شرط الف به درستی انجام شد، آنگاه نتیجه‌ی ب را اجرا کن.

برای درک بهتر این مکانیزم، فرض کنید می‌خواهید خانه‌ای را اجاره کنید:

• در حالت سنتی: شما باید به یک بنگاه معاملات املاک بروید، قرارداد کاغذی امضا کنید، پول را به حساب واسطه یا صاحب‌خانه واریز کنید و در نهایت منتظر بمانید تا کلید فیزیکی به شما تحویل داده شود.
• در حالت هوشمند: یک قرارداد دیجیتال بین شما و صاحب‌خانه نوشته می‌شود که می‌گوید: اگر مستاجر مبلغ تعیین شده را به این حساب دیجیتال واریز کرد، آنگاه رمز عبور دیجیتال قفل در خانه، به صورت خودکار برای او ارسال شود.

در این روش مدرن، کدهای کامپیوتری جایگزین بنگاه‌دار می‌شوند و به محض انجام تعهدات از سوی دو طرف، قرارداد بدون هیچ تاخیر، خطا یا نیاز به چانه‌زنی اجرا می‌گردد.

مقایسه قراردادهای سنتی با قراردادهای هوشمند (جدول کاربردی)

برای اینکه تفاوت‌های بنیادین این دو سیستم را در یک نگاه مرور کنیم، جدول زیر یک مقایسه‌ی ساده و کاربردی را به شما نشان می‌دهد:

ویژگی اصلی	قرارداد سنتی و کاغذی	قرارداد هوشمند دیجیتال
نیاز به واسطه	بالا (نیاز قطعی به وکیل، بانک یا دفترخانه)	ندارد (کدهای برنامه‌نویسی جایگزین واسطه می‌شوند)
سرعت اجرا	کند (ممکن است روزها یا هفته‌ها زمان ببرد)	آنی (به محض تایید شدن شرط، بلافاصله اجرا می‌شود)
هزینه‌ی پرداختی	بالا (پرداخت کارمزد و حق کمیسیون به واسطه‌ها)	بسیار پایین (فقط پرداخت کارمزد شبکه‌ی کامپیوتری)
شفافیت و امنیت	متوسط (احتمال گم شدن سند، تقلب یا تغییر در متن وجود دارد)	بسیار بالا (کدها قفل می‌شوند و غیرقابل دستکاری هستند)

تاثیر غیرقابل‌انکار نیک سابو بر پیدایش شبکه اتریوم و سیستم‌های دیفای (DeFi)

ایده‌ی بی‌نظیر سابو در سال ۱۹۹۴ بسیار رویایی و بلندپروازانه بود، زیرا در آن زمان هنوز بستر امنی برای اجرای این کدهای خودکار در مقیاس جهانی وجود نداشت. سال‌ها گذشت تا اینکه با پیدایش فناوری بلاکچین (Blockchain - یک دفتر کل دیجیتال و غیرمرکزی که اطلاعات را به صورت امن و غیرقابل تغییر ثبت می‌کند)، بالاخره قطعه‌ی گمشده‌ی این پازل پیدا شد.

در سال ۲۰۱۳، جوانی به نام ویتالیک بوترین با مطالعه و الهام گرفتن از همین ایده‌ی قدیمی نیک سابو، شبکه‌ی اتریوم را طراحی کرد. اتریوم به عنوان اولین بستر جهانی برای نوشتن و اجرای قراردادهای هوشمند شناخته می‌شود. این دستاورد تئوریک سابو، مسیر را برای ظهور پدیده‌ی شگفت‌انگیز دیگری به نام دیفای (DeFi - سیستم‌های مالی غیرمتمرکز که امکان وام‌دهی، سپرده‌گذاری و معامله را کاملا بدون نیاز به بانک‌ها فراهم می‌کنند) هموار کرد.

امروزه، میلیاردها دلار سرمایه در برنامه‌های مالی غیرمتمرکز در حال گردش است؛ اکوسیستم عظیمی که ریشه‌ی اصلی آن مستقیما به ذهن خلاق نیک سابو و مقاله‌ی تاریخی او در دهه‌ی نود میلادی بازمی‌گردد.

پروژه بیت گلد (Bit Gold)؛ پیش‌گام و الهام‌بخش بیت کوین

سال‌ها قبل از اینکه ساتوشی ناکاموتو شبکه‌ی بیت کوین را به دنیا معرفی کند و توجه همه را به خود جلب نماید، نیک سابو در سال ۱۹۹۸ میلادی طرحی را ارائه داد که به طرز شگفت‌انگیزی شبیه به پادشاه ارزهای دیجیتال امروزی بود. این طرح معماری، بیت گلد نام داشت. با اینکه بیت گلد هرگز به یک پول واقعی و قابل استفاده تبدیل نشد، اما نقش یک نقشه‌ی راه بی‌نقص را برای اختراع و توسعه‌ی بیت کوین بازی کرد.

ایده بیت گلد چیست و با چه هدفی معرفی شد؟

همان‌طور که از نام این پروژه پیداست، هدف اصلی نیک سابو خلق یک طلای دیجیتال بود. طلا در دنیای واقعی ارزشمند است چون کمیاب است و برای استخراج آن از دل زمین، به نیروی کار، تجهیزات و صرف انرژی نیاز داریم. سابو می‌خواست این ویژگی‌های ذاتی طلا را به دنیای کامپیوترها بیاورد تا پولی با ارزش واقعی بسازد.

ایده‌ی اصلی او این بود که یک سیستم مالی بسازد که برای تایید تراکنش‌ها و تولید پول جدید، نیازی به بانک مرکزی، دولت‌ها یا هیچ سازمان واسطه‌ای نداشته باشد. در واقع، هدف بیت گلد این بود که ارزش پول را به جای تصمیمات سیاستمداران، به ریاضیات و کدهای کامپیوتری گره بزند تا تورم، چاپ بی‌رویه‌ی پول و دستکاری در آن غیرممکن شود.

ساختار شبکه و معماری اثبات کار (Proof of Work) در طرح سابو

برای اینکه این طلای دیجیتال واقعا کمیاب و ارزشمند باشد و هر کسی نتواند به راحتی آن را کپی کند، سابو از مفهومی به نام اثبات کار (Proof of Work - سیستمی که در آن کامپیوترها باید برای تولید پول جدید، معماهای پیچیده ریاضی را حل کنند و انرژی مصرف کنند) استفاده کرد.

در شبکه‌ی پیشنهادی بیت گلد، ساختار به این شکل و بر اساس مراحل زیر طراحی شده بود:

• حل معما: کامپیوترهای متصل به شبکه باید قدرت پردازش خود را در اختیار سیستم قرار می‌دادند تا پاسخ یک سری مسائل رمزنگاری سخت را پیدا کنند.
• تولید سکه: وقتی یک کامپیوتر پاسخ درست را پیدا می‌کرد، یک رشته از کدهای دیجیتال تولید می‌شد که این کدها همان سکه‌ی باارزش بیت گلد بودند.
• زنجیره کردن سکه‌ها: هر سکه‌ی جدیدی که تولید می‌شد، به اطلاعات سکه‌ی قبلی خود متصل می‌گشت و یک زنجیره‌ی به هم پیوسته از ارزش را می‌ساخت (این دقیقا همان ایده‌ای است که سال‌ها بعد، مفهوم بلاکچین را شکل داد).

این معماری هوشمندانه تضمین می‌کرد که هیچ‌کس نمی‌تواند بدون صرف انرژی کامپیوتری و زمان، پول جدیدی در سیستم تولید کند.

چرا پروژه بیت گلد هرگز به صورت رسمی اجرایی نشد؟

با وجود طراحی بسیار قدرتمند، ایده‌ی بیت گلد در حد یک تئوری مفهومی باقی ماند و هرگز به صورت یک نرم‌افزار عمومی راه‌اندازی نشد. دلیل اصلی این اتفاق، یک چالش فنی بزرگ در دنیای کامپیوتر به نام مشکل خرج کردن دوگانه (Double Spending - یک باگ در سیستم‌های پولی دیجیتال که در آن یک شخص می‌تواند یک سکه دیجیتال را کپی کرده و همزمان به دو نفر متفاوت پرداخت کند) بود.

نیک سابو نتوانست راهکاری کاملا مستقل برای این مشکل پیدا کند. در شبکه‌ی بیت گلد، برای جلوگیری از تقلب و کپی کردن پول‌ها، همچنان به یک سیستم ثبت مرکزی یا گروهی از سرورهای مورد اعتماد نیاز بود تا بررسی کنند یک سکه دو بار خرج نشده باشد. همین وابستگی جزئی به یک نهاد کنترل‌کننده، باعث شد رویای سابو درباره‌ی یک پول کاملا غیرمتمرکز به طور کامل محقق نشود؛ تا اینکه یک دهه بعد، ساتوشی ناکاموتو موفق شد این گره‌ی تاریخی را باز کند.

مقایسه ساختاری و فنی بیت گلد و بیت کوین

برای درک بهتر اینکه بیت کوین چگونه از ایده‌ی سابو الهام گرفت و توانست نقص‌های آن را برطرف کند، جدول مقایسه‌ای زیر یک دیدگاه روشن و ساده را به شما ارائه می‌دهد:

ویژگی اصلی شبکه	پروژه بیت گلد (طرح مفهومی نیک سابو)	پروژه بیت کوین (طرح اجرایی ساتوشی ناکاموتو)
سال معرفی پروژه	۱۹۹۸ میلادی	۲۰۰۸ میلادی
وضعیت اجرایی	فقط در حد طرح مفهومی باقی ماند	اجرایی شد، رشد کرد و همچنان فعال است
مکانیزم تولید پول	سیستم اثبات کار (حل معمای کامپیوتری)	سیستم اثبات کار (همان الگوریتم ماینینگ یا استخراج)
ساختار ثبت اطلاعات	اتصال مستقیم کدهای سکه‌ها به یکدیگر	استفاده از زنجیره‌ی بلوک‌ها (فناوری بلاکچین)
راهکار حل مشکل خرج دوگانه	وابستگی به یک سیستم ثبت متمرکز یا سرور معتمد	حل کامل و غیرمتمرکز به کمک الگوریتم اجماع شبکه‌ای

همان‌طور که در جدول بالا می‌بینید، شباهت‌های این دو پروژه به قدری زیاد است که بسیاری از محققان دنیای رمزارز، بیت گلد را پدر معنوی بیت کوین می‌دانند و معتقدند بدون طراحی‌ها و تلاش‌های اولیه‌ی نیک سابو، شاید بیت کوین هرگز با این قدرت متولد نمی‌شد.

معمای ساتوشی ناکاموتو؛ آیا نیک سابو خالق واقعی بیت کوین است؟

دنیای رمزارز پر از شگفتی است، اما شاید هیچ رازی به اندازه‌ی هویت پنهان ساتوشی ناکاموتو (Satoshi Nakamoto - نام مستعار فرد یا گروهی که شبکه‌ی بیت کوین را خلق کردند) برای کاربران جذاب نباشد. سال‌هاست که روزنامه‌نگاران و پژوهشگران به دنبال کشف هویت واقعی این نابغه‌ی ناشناس هستند و در این میان، نام نیک سابو همیشه در صدر لیست مظنونین قرار دارد. اما چرا بسیاری معتقدند سابو همان ساتوشی است؟ بیایید این معمای هیجان‌انگیز را بررسی کنیم.

شواهد موافق: بررسی شباهت‌های نگارشی، دانش فنی و ایده‌های مشترک

یکی از قوی‌ترین دلایلی که محققان را به سمت نیک سابو سوق می‌دهد، بررسی‌های علمی روی نوشته‌های اوست. گروهی از پژوهشگران در دانشگاه استون، از تکنیکی به نام سبک‌سنجی (Stylometry - علم بررسی الگوهای تکرارشونده در نوشتن، مثل نحوه‌ی جمله‌بندی یا استفاده از کلمات خاص) برای مقایسه‌ی مقالات سابو با مقاله‌ی اصلی معرفی بیت کوین استفاده کردند.

نتیجه‌ی این بررسی بسیار عجیب بود. سبک نگارش سابو شباهت بی‌نظیری به قلم ساتوشی ناکاموتو داشت. علاوه بر این، شواهد دیگری نیز این فرضیه را تقویت می‌کنند:

• دانش فنی بی‌نظیر: سابو یکی از معدود افرادی در جهان بود که هم به علم رمزنگاری و هم به تاریخچه‌ی پول تسلط کامل داشت؛ دقیقا همان تخصص‌هایی که برای خلق بیت کوین نیاز است.
• ایده‌های کاملا مشابه: همان‌طور که در بخش‌های قبلی دیدیم، پروژه‌ی بیت گلد شباهت ساختاری بسیار زیادی به بیت کوین دارد. مفاهیمی مثل حل معماهای کامپیوتری و استفاده از زنجیره‌ی اطلاعات، در هر دو پروژه به چشم می‌خورند.
• استفاده از عبارات مشترک: هر دو نفر در نوشته‌های خود علاقه‌ی شدیدی به استفاده از عبارت شخص ثالث معتمد (Trusted Third Party - واسطه‌هایی مثل بانک‌ها که برای انجام تراکنش‌ها به آن‌ها اعتماد می‌کنیم) داشتند و هدف اصلی هر دو، حذف این واسطه‌ها بود.

ماجرای تغییر تاریخ پست‌های وبلاگ و سکوت سابو در زمان انتشار بیت کوین

علاوه بر شباهت‌های علمی، چند اتفاق عجیب و رفتار مشکوک نیز به شایعات دامن زده است. نیک سابو مقاله‌ای درباره‌ی ایده‌ی بیت گلد در وبلاگ شخصی‌اش منتشر کرده بود. اما نکته‌ی عجیب این بود که او مدتی بعد، تاریخ انتشار این پست را تغییر داد تا به نظر برسد بعد از معرفی بیت کوین (در اواخر سال ۲۰۰۸) نوشته شده است! بسیاری معتقدند او این کار را کرد تا نشان دهد ایده‌ی بیت گلد بعد از بیت کوین مطرح شده و به این ترتیب، ردپای خود را پاک کند.

همچنین، در ماه‌های اولیه‌ی معرفی بیت کوین که تمام فعالان دنیای رمزنگاری با هیجان درباره‌ی این اختراع شگفت‌انگیز صحبت می‌کردند، نیک سابو به طرز عجیبی سکوت کرد و تا مدت‌ها هیچ واکنشی نشان نداد.

جالب‌تر از همه، یک اتفاق ناخواسته در یک مصاحبه‌ی صوتی بود. سابو در حال صحبت درباره‌ی تاریخچه‌ی پول بود که دچار یک لغزش فرویدی (Freudian Slip - یک اشتباه کلامی ناخودآگاه که حقیقت پنهان در ذهن شخص را لو می‌دهد) شد و گفت: زمانی که من بیت کوین را طراحی می‌کردم... او بلافاصله حرف خود را قطع کرد و با دستپاچگی گفت: منظورم زمانی است که بیت گلد را طراحی می‌کردم!

شواهد مخالف و تکذیب صریح این شایعات توسط خود نیک سابو

با وجود تمام این شواهد جذاب و داستان‌های هیجان‌انگیز، دلایلی هم وجود دارند که نشان می‌دهند سابو احتمالا ساتوشی نیست. برای مثال، کدهای برنامه‌نویسی شبکه‌ی بیت کوین با سبکی نوشته شده‌اند که تفاوت‌هایی با روش معمول یک دانشمند دانشگاهی مثل سابو دارد.

اما مهم‌ترین دلیل مخالف، تکذیب‌های مکرر و قاطعانه خود نیک سابو است. او بارها در مصاحبه‌ها، ایمیل‌ها و پست‌های رسانه‌های اجتماعی خود، این موضوع را به شدت رد کرده است. در یکی از معروف‌ترین واکنش‌ها به یک نویسنده، سابو به صراحت و با لحنی مودبانه اعلام کرد: من ساتوشی نیستم، اما از این که مرا با او مقایسه می‌کنید ممنونم.

در نهایت، چه نیک سابو همان ساتوشی ناکاموتو باشد و چه نباشد، هیچ‌کس نمی‌تواند تاثیر عمیق و حیاتی او را بر شکل‌گیری شبکه‌ی بیت کوین و کل بازار ارزهای دیجیتال انکار کند. ایده‌های او راه را برای یکی از بزرگ‌ترین نوآوری‌های مالی تاریخ باز کرد.

فلسفه و تاریخچه پول از دیدگاه Nick Szabo

برای اینکه درک کنیم چرا ارزهای دیجیتال به وجود آمدند، ابتدا باید بدانیم پول اصلا چیست و چرا انسان‌ها به آن نیاز پیدا کردند. نیک سابو علاوه بر اینکه یک دانشمند کامپیوتر است، یک مورخ و پژوهشگر عمیق در زمینه‌ی اقتصاد نیز محسوب می‌شود. او سال‌ها از عمر خود را صرف مطالعه‌ی تاریخچه‌ی پول کرد تا بفهمد انسان‌ها از هزاران سال پیش تاکنون چگونه با یکدیگر معامله کرده‌اند و سیستم‌های مالی چگونه شکل گرفته‌اند. از دیدگاه سابو، بیت کوین و ارزهای دیجیتال یک اختراع ناگهانی نیستند، بلکه ادامه‌ی طبیعی مسیر تکامل پول در تاریخ بشر هستند.

تحلیل سابو از تکامل پول؛ از مبادلات سنتی تا عصر ارزهای دیجیتال

نیک سابو در مقاله‌ی بسیار معروفی با نام منشا پول، مسیر حرکت انسان از زمان غارنشینی تا عصر اینترنت را تحلیل می‌کند. او معتقد است که پول برای حل یک مشکل بسیار بزرگ در زندگی انسان‌ها اختراع شد. برای درک این تکامل، بیایید مراحل مختلف آن را با زبانی ساده مرور کنیم:

• مبادله‌ی کالا به کالا (تهاتر): در گذشته‌های دور، اگر شما گندم داشتید و به کفش نیاز داشتید، باید کسی را پیدا می‌کردید که کفش داشته باشد و دقیقا گندم بخواهد. این وضعیت که به آن نیازمندی متقابل (Coincidence of Wants - شرایطی که دو نفر دقیقا به کالای تولیدی یکدیگر نیاز همزمان داشته باشند) می‌گویند، بسیار سخت و زمان‌بر بود.
• اشیای قیمتی و کمیاب: برای حل مشکل تهاتر، انسان‌های اولیه شروع به استفاده از صدف‌های خاص، دندان حیوانات یا سنگ‌های کمیاب کردند. این اشیا اولین فرم پول بودند، زیرا کمیاب بودند و جعل کردن آن‌ها سخت بود.
• فلزات گران‌بها و سکه‌ها: با پیشرفت جوامع، طلا و نقره جایگزین صدف‌ها شدند. طلا فاسد نمی‌شد، به راحتی قابل تقسیم بود و ارزش ذاتی داشت.
• پول فیات (Fiat Money): حمل سکه‌های سنگین طلا سخت بود، بنابراین دولت‌ها تکه‌های کاغذی را چاپ کردند و به مردم قول دادند که این کاغذها معادل طلا ارزش دارند. پول فیات (پول‌های رایج مثل ریال، دلار یا یورو که ارزش آن‌ها نه به خاطر جنسشان، بلکه صرفا به دلیل اعتبار و قانون دولت‌هاست) به وجود آمد.
• ارزهای دیجیتال: از نگاه سابو، پول‌های کاغذی و بانکی هم مشکلات خودشان را دارند (مثل تورم و چاپ بی‌رویه). بنابراین، اختراع ارزهای دیجیتال مانند یک جهش تکاملی جدید است که ویژگی‌های خوب طلا (کمیابی) را با ویژگی‌های خوب اینترنت (سرعت و انتقال راحت) ترکیب می‌کند.

پول دیجیتال به عنوان راهکاری برای ایجاد اعتماد سیستماتیک و حذف واسطه‌ها

یکی از مهم‌ترین مفاهیمی که نیک سابو در فلسفه‌ی خود روی آن تاکید می‌کند، مسئله‌ی اعتماد است. در سیستم مالی فعلی دنیای ما، تمام کارها بر پایه‌ی اعتماد به اشخاص یا نهادها می‌چرخد. وقتی شما پول خود را در بانک می‌گذارید، در واقع به مدیران آن بانک اعتماد کرده‌اید که پول شما را حفظ کنند. سابو به این بانک‌ها و موسسات، شخص ثالث معتمد (Trusted Third Party - یک واسطه‌ی قدرتمند که بین دو نفر قرار می‌گیرد تا انجام یک معامله یا نگهداری پول را تضمین کند) می‌گوید.

اما از دیدگاه سابو، این واسطه‌ها یک نقطه‌ی ضعف بزرگ برای اقتصاد هستند. چرا؟ چون انسان‌ها و سازمان‌ها ممکن است اشتباه کنند، ورشکست شوند، قوانین را تغییر دهند، یا حتی حساب شما را مسدود کنند. اعتماد کردن به انسان‌ها هزینه‌ی بالایی دارد و ریسک‌پذیر است.

راه‌حل سابو برای این مشکل، ایجاد اعتماد سیستماتیک است. او می‌گوید به جای اینکه به اخلاق یا قول یک مدیر بانک اعتماد کنیم، بیایید به قوانین بی‌نقص ریاضیات و کدهای برنامه‌نویسی اعتماد کنیم. در شبکه‌ی ارزهای دیجیتال، هیچ مدیر یا رئیس بانکی وجود ندارد که بخواهد سر شما کلاه بگذارد. همه چیز توسط شبکه‌ای از کامپیوترها و بر اساس قوانین غیرقابل تغییر اجرا می‌شود. در این سیستم، اعتماد از روی دوش انسان‌ها برداشته شده و به دوش کدهای دیجیتال منتقل می‌شود که هرگز دروغ نمی‌گویند.

پیش‌بینی‌های سابو از آینده اقتصاد غیرمتمرکز

با توجه به درک عمیقی که نیک سابو از ماهیت قراردادهای هوشمند و تکامل پول داشت، پیش‌بینی‌های شگفت‌انگیزی درباره‌ی آینده‌ی اقتصاد انجام داد که امروز در حال تبدیل شدن به واقعیت هستند. او شکل‌گیری یک اقتصاد غیرمتمرکز (Decentralized Economy - یک سیستم مالی جهانی و آزاد که در آن هیچ سازمان، دولت یا بانک مرکزی قدرت کنترل مطلق ندارد و همه‌چیز توسط خود کاربران و کدهای کامپیوتری اداره می‌شود) را پیش‌بینی کرده بود.

برخی از مهم‌ترین پیش‌بینی‌های او برای آینده‌ی بازارهای دیجیتال عبارتند از:

• پرداخت‌های خرد جهانی: سابو پیش‌بینی کرد که روزی سیستم‌هایی ساخته می‌شوند که امکان پرداخت‌های خرد (Micro-payments - تراکنش‌های مالی با مبالغ بسیار کم، مثلا در حد چند سنت، که در سیستم بانکی سنتی به دلیل کارمزدهای بالا غیرممکن و غیرمنطقی است) را فراهم می‌کنند. امروز این ایده در شبکه‌هایی مثل لایتنینگ بیت کوین در حال اجراست.
• قراردادهای تجاری بدون مرز: او معتقد بود در آینده انسان‌ها از کشورهای مختلف، بدون اینکه زبان یکدیگر را بدانند یا به سیستم قضایی کشور مقابل اعتماد داشته باشند، می‌توانند با استفاده از قراردادهای هوشمند با هم تجارت کنند و کدها نقش قاضی و مجری را بازی خواهند کرد.
• مالکیت دیجیتال و غیرقابل سانسور: سابو پیش‌بینی کرد که در آینده، دارایی‌های افراد (چه پول و چه اسناد دیجیتال) به گونه‌ای رمزنگاری می‌شوند که هیچ دولت یا قدرتی نتواند آن‌ها را به زور مصادره یا سانسور کند.

از دیدگاه نیک سابو، پول دیجیتال فقط یک ابزار برای سرمایه‌گذاری نیست، بلکه یک سپر دفاعی قدرتمند برای محافظت از آزادی اقتصادی انسان‌ها در برابر نقص‌های سیستم‌های مالی متمرکز است.

از ایده‌های سایفرپانک تا بازارهای مالی مدرن

وقتی به مسیر تکامل دنیای رمزارز نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که همه‌چیز از چند ایمیل ساده و بحث‌های تخصصی در گروه سایفرپانک‌ها شروع شد. ایده‌هایی که در دهه‌ی نود میلادی بیشتر شبیه به داستان‌های علمی‌تخیلی بودند، امروز به یک صنعت چند تریلیون دلاری تبدیل شده‌اند. نیک سابو با طراحی مفاهیم اولیه‌ی قرارداد هوشمند و پول دیجیتال، بذر درختی را کاشت که امروز شاخ و برگ‌های آن تمام بازارهای مالی جهان را در بر گرفته است.

چگونه دستاوردهای تئوریک سابو به ابزارهای کاربردی امروز تبدیل شدند؟

ایده‌ی قراردادهای هوشمند برای سال‌ها فقط یک تئوری جذاب روی کاغذ بود، زیرا زیرساخت کامپیوتری قدرتمند و امنی برای اجرای جهانی آن‌ها وجود نداشت. اما با اختراع شبکه‌ی بلاکچین، این نقشه‌ی مهندسی بالاخره زمین مناسب برای ساخت‌وساز را پیدا کرد. امروزه دستاوردهای تئوریک سابو به ابزارهایی تبدیل شده‌اند که روزانه توسط میلیون‌ها نفر استفاده می‌شوند. چند نمونه‌ی بارز از این ابزارهای کاربردی عبارتند از:

• پلتفرم‌های وام‌دهی غیرمتمرکز: سیستم‌هایی که در آن‌ها کاربران می‌توانند بدون نیاز به ارائه‌ی ضامن یا مراجعه به بانک‌ها، با استفاده از قراردادهای هوشمند وام بگیرند یا سرمایه‌ی خود را به دیگران قرض بدهند و سود دریافت کنند.
• برنامه‌های غیرمتمرکز: (DApps - نرم‌افزارهایی شبیه به اپلیکیشن‌های موبایل یا کامپیوتر که روی شبکه‌ی بلاکچین اجرا می‌شوند و هیچ فرد یا شرکتی نمی‌تواند آن‌ها را متوقف یا دستکاری کند) این برنامه‌ها خدمات متنوعی از بازی‌های دیجیتال تا شبکه‌های اجتماعی نسل جدید را شامل می‌شوند.
• توکن‌های غیرقابل تعویض: (NFT - سندهای دیجیتالی و رمزنگاری‌شده که مالکیت قطعی یک دارایی خاص و منحصربه‌فرد، مثل یک اثر هنری، موسیقی یا آیتم داخل بازی را در دنیای دیجیتال ثابت می‌کنند) قراردادهای هوشمند پشت این توکن‌ها به هنرمندان اجازه می‌دهند تا حق امتیاز آثار خود را به صورت خودکار در هر بار فروش مجدد دریافت کنند.

منابع:

Bitnovo

Cointribune

Binance