در این مطلب از کیف پول من، مکانیزم دقیق دابل اسپندینگ را باز میکنیم و به شما نشان میدهیم که فناوری بلاکچین با چه روشهایی جلوی این تقلب را میگیرد تا خیال شما از بابت امنیت تراکنشها و داراییتان راحت باشد.
مفهوم دابل اسپندینگ یا دو بار خرج کردن به زبان ساده
وقتی وارد دنیای پیچیدهی خرید و فروش ارزهای دیجیتال میشویم، یکی از اولین اصطلاحاتی که ممکن است به گوشتان بخورد، دابل اسپندینگ است. شاید در نگاه اول این کلمه فنی و دشوار به نظر برسد، اما مفهوم پشت آن بسیار ساده و منطقی است. در این بخش، بدون اینکه وارد جزئیات پیچیدهی برنامهنویسی شویم، با هم بررسی میکنیم که این مشکل دقیقاً چیست و چرا در سیستمهای مالی دیجیتال اهمیت حیاتی دارد.
دابل اسپندینگ (Double Spending) دقیقاً چیست؟
دابل اسپند یا همان دو بار خرج کردن، در واقع نوعی نقص یا تلاش برای تقلب در سیستمهای پرداخت دیجیتال است که در آن، یک فرد موفق میشود یک واحد پول مشخص را بیش از یک بار خرج کند. برای درک بهتر، بیایید یک مثال ساده بزنیم:
تصور کنید شما در کیف پول دیجیتال (Digital Wallet) خود فقط یک بیتکوین دارید. اگر بتوانید این یک بیتکوین را همزمان برای خرید یک لپتاپ به فروشگاه A بفرستید و همان یک بیتکوین را برای خرید گوشی به فروشگاه B انتقال دهید، شما عملاً مرتکب دابل اسپندینگ شدهاید. یعنی با یک موجودی ثابت، دو کالای متفاوت خریدهاید و شبکه را فریب دادهاید. هدف اصلی فناوری بلاکچین (Blockchain) دقیقاً جلوگیری از همین اتفاق است تا مطمئن شویم هر واحد پول، تنها یک بار مصرف میشود.
تفاوت ماهیت پول فیزیکی و ارز دیجیتال در خرج کردن
برای اینکه بفهمیم چرا این مشکل در دنیای دیجیتال وجود دارد، باید تفاوت آن را با پول نقد یا همان پول فیزیکی که هر روز با آن سر و کار داریم، بررسی کنیم.
- پول فیزیکی: وقتی شما در یک فروشگاه، یک اسکناس ۵۰ هزار تومانی را به فروشنده میدهید، آن اسکناس به صورت فیزیکی از دست شما خارج میشود و به دخل فروشنده میرود. دیگر امکان ندارد که شما همان اسکناس را دوباره بردارید و در مغازهی کناری خرج کنید؛ چون آن اسکناس دیگر در جیب شما نیست. در واقع فیزیکی بودن پول، خود به خود جلوی دو بار خرج کردن را میگیرد.
- ارز دیجیتال: پولهای دیجیتال مثل بیتکوین، ماهیت فیزیکی ندارند و در واقع فایلها یا کدهای کامپیوتری هستند. وقتی شما یک فایل دیجیتال دارید، این امکان (به صورت تئوری) وجود دارد که بتوانید آن را کپی کنید یا همزمان برای چند نفر بفرستید. در اینجا، چون مبادلهی فیزیکی رخ نمیدهد، سیستم باید مکانیزمی داشته باشد که مطمئن شود وقتی پولی را فرستادید، آن مبلغ از حساب شما کسر شده و دیگر به آن دسترسی ندارید.
چرا کپی کردن فایل دیجیتال آسان است اما پول دیجیتال نباید کپی شود؟
احتمالاً بارها برای دوستانتان عکس یا فایلی را در پیامرسانها ارسال کردهاید. وقتی شما عکسی را برای دوستتان میفرستید، چه اتفاقی میافتد؟ شما هنوز عکس اصلی را در گوشی خود دارید و دوستتان هم یک نسخه کپی (Copy) از آن را دریافت میکند. در دنیای دادهها، کپی کردن بسیار آسان و تقریبا بدون هزینه است. اما در مورد پول، ماجرا کاملاً متفاوت است:
- ارزش پول در کمیابی آن است: اگر همه بتوانند پولهای دیجیتال خود را مثل یک عکس کپی کنند و بینهایت بار خرج کنند، آن پول دیگر هیچ ارزشی نخواهد داشت و سیستم اقتصادی فوراً سقوط میکند (تورم بینهایت).
- مشکل اعتماد: اگر فروشنده مطمئن نباشد پولی که دریافت کرده، قبلاً جای دیگری خرج نشده است، هرگز کالای خود را به شما نمیدهد.
بنابراین، چالش اصلی در ارزهای دیجیتال این بود: چگونه سیستمی بسازیم که مثل ارسال ایمیل یا عکس دیجیتال باشد، اما جلوی کپی کردن پول را بگیرد؟ پاسخ این سوال، همان نوآوری بزرگی است که بیتکوین با استفاده از فناوری دفتر کل توزیع شده (Distributed Ledger) ارائه کرد تا جلوی کپیبرداری و دابل اسپند را بگیرد.
انواع روشهای حمله دابل اسپندینگ و نحوه عملکرد آنها
حالا که متوجه شدیم دابل اسپندینگ به معنای دو بار خرج کردن یک پول دیجیتال است، شاید بپرسید که کلاهبرداران دقیقاً چگونه این کار را انجام میدهند؟ مگر سیستم امن نیست؟ واقعیت این است که در دنیای فناوری، همیشه نبردی بین امنیت و هکرها وجود دارد. برای انجام دابل اسپند، مهاجمان باید از روشهای پیچیدهای استفاده کنند تا شبکه را فریب دهند. در این بخش، معروفترین روشهای این حملات را با زبانی ساده بررسی میکنیم.
حمله 51 درصدی یا 51% Attack؛ تسلط بر شبکه
این معروفترین و شاید ترسناکترین نوع حمله در دنیای ارزهای دیجیتال است. برای درک این حمله، باید بدانید که شبکههایی مثل بیتکوین توسط تعداد زیادی از کامپیوترها اداره میشوند که به آنها ماینر (Miner یا استخراجکننده) میگوییم. این کامپیوترها با هم تصمیم میگیرند که کدام تراکنشها معتبر هستند. تصمیمگیری در این شبکه بر اساس رأی اکثریت است. حمله 51 درصدی زمانی اتفاق میافتد که یک گروه یا یک فرد، بتواند بیش از نیمی از قدرت پردازش شبکه (بیش از 50 درصد) را در اختیار بگیرد.
- قدرت دیکتاتوری: وقتی مهاجم 51 درصد قدرت را دارد، انگار در یک جلسه رأیگیری، اکثریت آرا را خریده است. او میتواند تاریخچهی تراکنشها را به نفع خود تغییر دهد.
- نحوه دابل اسپندینگ: مهاجم پولی را خرج میکند و کالا را دریافت میکند. سپس با استفاده از قدرت خود، زنجیرهی بلاکچین (Blockchain) را بازنویسی میکند تا آن تراکنش اولیه حذف شود. انگار که آن پول هرگز خرج نشده است و دوباره به کیف پول او برمیگردد.
نکته مهم: انجام این حمله برای شبکههای بزرگی مثل بیتکوین، به دلیل نیاز به تجهیزات و برق بسیار زیاد، تقریباً غیرممکن و بسیار پرهزینه است، اما در ارزهای دیجیتال کوچکتر و ناشناخته، احتمال وقوع آن بیشتر است.
حمله ریس Race Attack؛ مسابقه سرعت برای فریب فروشنده
در این روش، همه چیز به سرعت عمل بستگی دارد. کلمه Race در اینجا به معنی مسابقه است و دقیقاً توصیفکنندهی کاری است که مهاجم انجام میدهد. این حمله زمانی موفق میشود که فروشنده عجول باشد و منتظر تایید نهایی شبکه نماند. سناریوی حمله ریس به این صورت است:
- مهاجم یک تراکنش ایجاد میکند تا مبلغی را بابت خرید کالا به حساب فروشنده بریزد.
- همزمان، یک تراکنش دیگر ایجاد میکند که همان مبلغ را به کیف پول خودش برمیگرداند.
- مهاجم سعی میکند تراکنش دوم (پول به حساب خودش) را طوری به شبکه بفرستد که زودتر از تراکنش اول تایید شود.
- اگر فروشنده فقط با دیدن پیام ارسال، کالا را تحویل دهد و صبر نکند تا شبکه تراکنش را تایید کند (Confirmation)، در این مسابقه بازنده میشود؛ پول به جیب مهاجم برمیگردد و کالا هم از دست میرود.
حمله فینی Finney Attack؛ همکاری ماینر و مهاجم
این حمله نامش را از هال فینی، یکی از اولین توسعهدهندگان بیتکوین گرفته است. این روش کمی پیچیدهتر است و نیاز دارد که مهاجم خودش یک ماینر باشد یا با یک ماینر همکاری کند. در حمله فینی:
- مهاجم یک بلوک (Block) استخراج میکند که در آن تراکنشی وجود دارد که پول را از حساب الف به حساب ب (که هر دو متعلق به خودش است) منتقل میکند. اما این بلوک را به شبکه اعلام نمیکند و آن را پنهان نگه میدارد.
- سپس با همان موجودی حساب الف، از یک فروشگاه خرید میکند.
- به محض اینکه فروشنده کالا را تحویل داد، مهاجم آن بلوک پنهانی را منتشر میکند.
- چون شبکه معمولاً بلوکهای استخراجشده توسط ماینرها را معتبرتر میداند، تراکنش خرید از فروشگاه باطل میشود و پول در واقع قبلاً به حساب دوم مهاجم منتقل شده است.
حمله اکلیپس Eclipse Attack
حمله اکلیپس یا خسوف، روشی زیرکانه است که در آن مهاجم کل شبکه را هدف نمیگیرد، بلکه یک کاربر یا گره (Node) خاص را ایزوله میکند. تصور کنید شما در یک اتاق هستید و تنها راه ارتباطی شما با دنیای بیرون، چند خط تلفن است. اگر یک مهاجم تمام خطوط تلفن شما را قطع کند و خودش پشت خط بیاید و اخبار دروغین به شما بدهد، شما آن اخبار را باور میکنید.
در حمله اکلیپس، مهاجم تمام ورودیها و خروجیهای اطلاعات کامپیوتر قربانی را محاصره میکند. سپس اطلاعات غلطی دربارهی وضعیت شبکه و تراکنشها به او میدهد. قربانی فکر میکند تراکنش انجام شده و پول دریافت شده است، در حالی که در شبکهی واقعی چنین اتفاقی نیفتاده است. این حمله معمولاً بسیار فنی است و اجرای آن دشوار میباشد.
راهکارهای بلاک چین برای مقابله با دو بار خرج کردن
شاید تا اینجا با خودتان فکر کرده باشید که اگر روشهای کلاهبرداری اینقدر متنوع هستند، پس چگونه بیتکوین و سایر ارزها توانستهاند تا امروز سرپا بمانند و میلیاردها دلار ارزش داشته باشند؟ پاسخ در معماری هوشمندانه و چندلایهی بلاکچین نهفته است. بلاکچین مجموعهای از قوانین سفت و سخت ریاضی است که راه را بر هرگونه تقلب میبندد. در این بخش، چهار ستون اصلی امنیت بلاکچین را که مثل یک دژ محکم در برابر دابل اسپندینگ عمل میکنند، بررسی میکنیم.
نقش دفاتر کل توزیع شده یا Distributed Ledger در شفافیت
برای درک این مفهوم، بیایید سیستم بانکهای سنتی را تصور کنیم. در بانک، یک دفتر مرکزی (سرور بانک) وجود دارد که تمام حسابها و موجودیها را در خود نگه میدارد. اگر کسی بتواند به این دفتر مرکزی نفوذ کند، میتواند اعداد را تغییر دهد. اما بلاکچین از فناوری دفتر کل توزیع شده (Distributed Ledger) استفاده میکند.
- دفترچه برای همه: در این سیستم، به جای یک دفتر مرکزی، یک نسخه کپی دقیق از دفتر کل حسابها در اختیار تمام اعضای شبکه قرار دارد. هزاران کامپیوتر در سراسر جهان، همزمان یک نسخه از تمام تراکنشها را دارند.
- شفافیت مطلق: اگر یک کلاهبردار بخواهد بگوید من هنوز این پول را دارم در حالی که قبلاً آن را خرج کرده است، هزاران دفترچه دیگر در شبکه وجود دارند که فریاد میزنند: خیر! طبق سوابق ما، تو این پول را دیروز خرج کردی.
این توزیع اطلاعات باعث میشود که هیچکس نتواند مخفیانه تغییری در سیستم ایجاد کند، زیرا باید تغییر را در کامپیوتر همهی اعضا اعمال کند که عملاً غیرممکن است.
اهمیت تایید تراکنشها و مکانیزم اجماع (Consensus)
داشتن دفتر کل توزیع شده به تنهایی کافی نیست؛ اعضای شبکه باید روی یک نسخه واحد از حقیقت توافق کنند. به این فرآیند توافق جمعی، مکانیزم اجماع (Consensus Mechanism) میگویند. وقتی شما تراکنشی انجام میدهید، این تراکنش فوراً نهایی نمیشود. بلکه وارد یک لیست انتظار میشود و ماینرها (استخراجکنندگان) باید آن را بررسی کنند. ماینرها مانند کارآگاهان شبکه عمل میکنند و بررسی میکنند که:
- آیا امضای دیجیتال شما واقعی است؟
- آیا شما موجودی کافی برای این تراکنش را دارید؟
- آیا این پول قبلاً جای دیگری خرج نشده است؟
تنها زمانی که اکثریت شبکه روی صحت این موارد توافق کنند (اجماع کنند)، تراکنش شما وارد بلوک شده و ثبت نهایی میشود. این فرآیند باعث میشود که تراکنشهای تقلبی یا دابل اسپند، توسط شبکه رد شوند چون با تاریخچهی مورد تایید اکثریت همخوانی ندارند.
برچسب زمانی یا Timestamp؛ راهکار بیت کوین برای ترتیب تراکنشها
یکی از سادهترین و در عین حال حیاتیترین بخشهای مقابله با دابل اسپندینگ، استفاده از زمان است. ساتوشی ناکاموتو (خالق بیتکوین) سیستمی به نام سرور برچسب زمانی (Timestamp Server) را در بیتکوین تعبیه کرد. این سیستم چگونه کار میکند؟ هر بلوکی که در بلاکچین ساخته میشود، دارای یک مهر زمانی دقیق است. این زمان مشخص میکند که تراکنشها دقیقاً به چه ترتیبی انجام شدهاند.
مثلاً اگر شما سعی کنید یک بیتکوین را در ساعت ۱۰:۰۰ به علی بدهید و همان بیتکوین را در ساعت ۱۰:۰۵ به رضا بدهید، شبکه به سادگی به زمان نگاه میکند. چون تراکنش اول زودتر ثبت و تایید شده است، تراکنش دوم که ۵ دقیقه دیرتر رسیده، به عنوان تلاش برای دابل اسپندینگ شناسایی شده و به طور خودکار باطل میشود. در واقع، زمان به عنوان داور نهایی عمل میکند.
الگوریتم اثبات کار PoW چگونه مانع تقلب میشود؟
شاید بپرسید اگر کسی هزاران کامپیوتر بخرد و سعی کند تاریخچه را تغییر دهد چه؟ اینجا آخرین خط دفاعی وارد میشود: الگوریتم اثبات کار (Proof of Work). این سیستم، امنیت شبکه را به انرژی فیزیکی و هزینه مالی گره میزند.
- حل پازل سخت: برای اینکه ماینرها بتوانند یک صفحه جدید (یک بلوک) به دفتر کل اضافه کنند، باید یک مسئلهی بسیار پیچیده ریاضی را حل کنند. حل این مسئله نیازمند قدرت پردازش بالا و مصرف برق زیاد است.
- هزینهی تقلب: اگر کسی بخواهد یک تراکنش قدیمی را تغییر دهد (مثلاً پولی را که خرج کرده دوباره زنده کند)، باید تمام محاسبات ریاضی آن بلوک و تمام بلوکهای بعد از آن را دوباره انجام دهد.
این کار نیازمند چنان انرژی و قدرت محاسباتی عظیمی است که هزینهی برق و تجهیزات آن، بسیار بیشتر از پولی است که فرد از طریق تقلب به دست میآورد. به زبان ساده، بلاکچین تقلب کردن را از نظر اقتصادی غیرمنطقی و ضررده کرده است.
مقایسه امنیت در سیستمهای متمرکز و غیرمتمرکز
بسیاری از کاربران میپرسند که اگر مشکل دابل اسپندینگ یا همان دو بار خرج کردن اینقدر مهم است، چرا ما در خریدهای روزمره با کارت بانکی نگران آن نیستیم؟ پاسخ در تفاوت ساختاری مدیریت اعتماد است. در واقع، هم بانکها و هم ارزهای دیجیتال این مشکل را حل کردهاند، اما روش حل مسئله در این دو سیستم کاملاً متفاوت است.
در سیستمهای متمرکز مانند بانکها یا سرویسهایی مثل پیپل (PayPal)، اعتماد شما به یک سازمان واحد است. وقتی شما کارتی میکشید، بانک مرکزی به دفترچهی حسابوکتاب خصوصی خودش نگاه میکند، موجودی شما را کم میکند و تراکنش را تایید میکند. در اینجا بانک نقش یک داور مطلق را بازی میکند.
اما در سیستمهای غیرمتمرکز (Decentralized) مانند بیتکوین، داوری وجود ندارد و هزاران داور (ماینرها) باید با هم به توافق برسند. برای اینکه تفاوت این دو رویکرد را در جلوگیری از کلاهبرداری و دابل اسپندینگ بهتر درک کنید، جدول زیر را با دقت مطالعه کنید:
|
ویژگی
|
سیستم متمرکز (مانند بانکها)
|
سیستم غیرمتمرکز (مانند بلاکچین)
|
|
چه کسی تراکنش را تایید میکند؟
|
یک سرور مرکزی یا بانک مشخص
|
هزاران ماینر یا اعضای شبکه به صورت جمعی
|
|
روش جلوگیری از دابل اسپندینگ
|
بانک موجودی حساب شما را در دیتابیس خود چک و کسر میکند.
|
شبکه با بررسی تاریخچه عمومی و اجماع همگانی، تراکنش تکراری را رد میکند.
|
|
محل ذخیره اطلاعات
|
سرورهای خصوصی بانک (هیچکس جز بانک دسترسی ندارد)
|
دفتر کل توزیعشده (همه یک کپی از تراکنشها را دارند)
|
|
شفافیت
|
پایین؛ شما نمیدانید در سرور بانک چه میگذرد.
|
بسیار بالا؛ همه میتوانند صحت تراکنشها را بررسی کنند.
|
|
نقطه شکست (آسیبپذیری)
|
اگر سرور بانک هک شود، کل سیستم به خطر میافتد.
|
حتی اگر بخشی از شبکه قطع شود، بقیه شبکه به کار خود ادامه میدهد.
|
|
هزینه اعتماد
|
شما کارمزد میدهید تا بانک امنیت را تامین کند.
|
شما کارمزد میدهید تا ریاضیات و شبکه امنیت را تامین کنند.
|
همانطور که در جدول بالا میبینید، سیستمهای بانکی برای جلوگیری از دابل اسپند به قدرت مرکزی تکیه میکنند، در حالی که بلاکچین به قدرت جمعی و ریاضیات تکیه دارد. حذف واسطه در بلاکچین باعث میشود که مسئولیت امنیت بین تمام اعضا تقسیم شود و احتمال دستکاری در اطلاعات به حداقل برسد.
نکات امنیتی مهم برای کاربران؛ چگونه قربانی دابل اسپند نشویم؟
تا به اینجا متوجه شدیم که فناوری بلاکچین سیستم امنیتی بسیار قدرتمندی دارد، اما حتی امنترین سیستمها هم اگر درست استفاده نشوند، ممکن است راه نفوذی برای کلاهبرداران باز بگذارند. در واقع خطر دابل اسپندینگ یا دو بار خرج کردن، بیشتر متوجه فروشندگان و کسانی است که ارز دیجیتال دریافت میکنند، نه کسانی که صرفاً آن را نگه میدارند. با رعایت چند نکتهی ساده که در ادامه میخوانید، میتوانید امنیت معاملههای خود را تضمین کنید.
اهمیت صبر کردن برای تایید تراکنشها (Confirmations)
مهمترین قانون در دریافت ارزهای دیجیتال، صبر است. وقتی کسی برای شما بیتکوین یا هر ارز دیگری میفرستد، این تراکنش بلافاصله نهایی نمیشود. تراکنش ابتدا وارد یک صف انتظار میشود و سپس ماینرها آن را در یک بلوک قرار میدهند. هر بار که یک بلوک جدید به بلاکچین اضافه میشود، میگوییم تراکنش یک تاییدیه (Confirmation) گرفته است.
- تاییدیه اول: یعنی تراکنش در بلاکچین ثبت شده است.
- تاییدیههای بعدی: یعنی بلوکهای جدیدی روی بلوک قبلی ساخته شدهاند و تغییر دادن آن تراکنش سختتر و سختتر شده است.
قانون طلایی برای مبالغ بالا این است که حداقل منتظر 6 تاییدیه بمانید. تصور کنید تاییدیهها مانند لایههای سیمان روی یک آجر هستند. با یک لایه سیمان، آجر سر جای خود قرار میگیرد، اما با 6 لایه سیمان، آن آجر چنان در دیوار محکم میشود که دیگر هیچ نیرویی نمیتواند آن را جابهجا کند. برای مبالغ کم و روزمره، معمولاً 1 یا 2 تاییدیه هم کافی است.
خطر پذیرش تراکنشهای تایید نشده یا Zero-confirmation
یکی از اشتباهات رایج، بهویژه در بین تازهکارها، اعتماد به تراکنشهای تایید نشده یا Zero-confirmation است. این اصطلاح به تراکنشهایی گفته میشود که هنوز توسط هیچ ماینری تایید نشده و در هیچ بلوکی ثبت نشدهاند، اما در کیف پول شما به عنوان در حال انجام یا "Pending" نمایش داده میشوند. چرا این کار خطرناک است؟
اگر شما فروشنده هستید و کالا را صرفاً با دیدن پیام در حال انجام به مشتری تحویل دهید، خود را در معرض خطر حمله ریس (Race Attack) قرار دادهاید. مهاجم میتواند بلافاصله همان پول را با کارمزد بیشتر به آدرس دیگری بفرستد تا ماینرها تراکنش دوم را تایید کنند و تراکنشی که برای شما آمده بود، حذف شود.
بنابراین، تا زمانی که تیک سبز تایید نهایی را ندیدهاید، کالا یا خدمات را تحویل ندهید. این کار دقیقاً مثل این است که قبل از پاس شدن چک، کلید خانه را به خریدار بدهید.
آیا باید نگران داراییهای خود در کیف پولها باشیم؟
بسیاری از کاربران نگران این هستند که نکند وقتی خواب هستند، کسی با دابل اسپندینگ موجودی کیف پول آنها را خالی کند. پاسخ کوتاه این است: جای نگرانی نیست.
حملات دو بار خرج کردن، تهدیدی برای موجودی ذخیره شده در کیف پول شما نیستند. این حملات فقط زمانی خطرناک هستند که شما در حال دریافت پول در ازای فروش یک کالا یا خدمات باشید. اگر شما هولدر (Holder یا نگهدارنده بلندمدت) هستید و ارزهایتان در کیف پول شخصیتان قرار دارد، هیچکس نمیتواند با دابل اسپندینگ آنها را از شما بگیرد. خطری که کیف پول شما را تهدید میکند، لو رفتن رمز عبور یا کلمات بازیابی است، نه دابل اسپند.
جمعبندی نهایی
به پایان این سفر آموزشی در دنیای امنیت ارزهای دیجیتال رسیدیم. دابل اسپندینگ یا همان دو بار خرج کردن، شاید در ابتدای مسیر یک اصطلاح فنی ترسناک و پیچیده به نظر میرسید، اما اکنون میدانید که این مفهوم صرفاً به چالش کپی شدن پولهای دیجیتال اشاره دارد؛ چالشی که خالقان بیتکوین و سایر رمزارزها سالها پیش راهکاری نبوغآمیز برای آن پیدا کردند.
فناوری بلاکچین با استفاده از دفتر کل توزیع شده و قدرت ریاضیات، نیاز به اعتماد به یک شخص یا بانک مرکزی را از بین برده و امنیت را به دست تمام اعضای شبکه سپرده است. اگر بخواهیم تمام آنچه گفتیم را در چند جملهی کلیدی خلاصه کنیم تا همیشه در ذهن داشته باشید:
- سیستم قابل اعتماد است: معماری بلاکچین به گونهای طراحی شده که تقلب در آن از نظر اقتصادی به صرفه نیست و بسیار دشوار است.
- نگران کیف پول خود نباشید: خطر دابل اسپندینگ متوجه کسانی است که کالا میفروشند و پول دریافت میکنند، نه کسانی که ارز دیجیتال را در کیف پول خود نگهداری میکنند.
- صبر، کلید امنیت است: تنها کاری که شما باید برای امنیت صددرصدی انجام دهید، صبر کردن برای دریافت تاییدیههای شبکه (حداقل ۱ تا ۶ تاییدیه) قبل از تحویل کالا یا خدمات است.
بنابراین، با خیال راحت از تکنولوژیهای نوین مالی استفاده کنید. آگاهی از خطراتی مثل حمله ۵۱ درصدی یا حمله ریس، نه برای ترساندن شما، بلکه برای این است که با چشمان باز و دانش کافی وارد این بازار شوید و از داراییهای ارزشمند خود به بهترین شکل محافظت کنید.
منابع:
Investopedia
Corporate Finance Institute
Coingecko
