معاملات اف چین (Off chain) چیست؟

دنیای تراکنش‌های رمزارزی هر روز گسترده‌تر و پیچیده‌تر از قبل می‌شود. هر تراکنش فارغ از اندازه آن می‌تواند بر سرعت، امنیت و هزینه‌های کارمزدی تأثیراتی بر جای بگذارد و موجب کاهش مقیاس‌پذیری شبکه بلاکچین شود. دقیقاً در همین نقطه است که معاملات اف چین (Off chain) به عنوان یک راهکار عملی ظاهر می‌شود؛ راهکاری که امکان انتقال ارزش خارج از شبکه بلاکچین اصلی را فراهم کرده و تأثیرات مثبتی بر هزینه کارمزدها، سرعت پردازش تراکنش‌ها و همچنین حفظ حریم خصوصی گذاشته است.
تسلط کافی بر تفاوت‌های معاملات اف چین (Off chain) و آن‌چین (On-chain) می‌تواند به شما در مدیریت هوشمندانه‌تر تراکنش‌های رمزارزی کمک کند. به همین علت ما این مقاله از بلاگ کیف پول من را به بررسی جامع مفهوم معاملات اف چین (Off chain)، کاربردها و مزایا و محدودیت‌های آن اختصاص داده‌ایم. اگر شما هم درباره ماهیت معاملات اف چین کنجکاو هستید، حتماً تا انتهای این مطلب با ما همراه باشید.

معاملات Off-chain چیست؟

معاملات اف چین (Off chain) به تراکنش‌هایی اطلاق می‌شود که خارج از شبکه بلاکچین اصلی انجام می‌شوند و سپس در شرایط خاص و بعد از جمع‌بندی، به شبکه بلاکچین اصلی ارسال می‌شوند. معاملات اف چین (Off chain) عموماً از طریق شبکه‌های لایه دوم (Layer-2) و سایر راهکارهای جانبی اجرا می‌شوند و هدف از آن‌ها چیزی جز کاهش هزینه‌های کارمزدی، بهبود مقیاس‌پذیری و افزایش سرعت پردازش شبکه نیست.
تفاوت اصلی معاملات اف چین (Off chain) با تراکنش‌های آن‌چین نیز دقیقاً در همین مکان و نحوه پردازش تراکنش‌هاست. در تراکنش‌های On-chain تمامی داده‌ها مستقیماً روی شبکه بلاکچین ثبت می‌شود و به شکل غیرقابل تحریف و تغییرناپذیر در دسترس کلیه کاربران قرار می‌گیرند. به اعتقاد کارشناسان، معاملات آن‌چین دارای امنیت بالایی هستند؛ اما روند پردازش آن‌ها می‌تواند کند و پرهزینه باشد (به‌ویژه زمانی که در شبکه بلاکچین با ازدحام و ترافیک بالا مواجه هستیم).
در نقطه مقابل، معاملات اف چین (Off chain) از انعطاف بیشتری برخوردار هستند و می‌توانند تراکنش‌های متعدد را سریع‌تر و با هزینه کمتری انجام دهند؛ به عنوان مثال، شبکه لایتنینگ بیت کوین، امکان باز کردن کانال‌های پرداخت میان کاربران را فراهم کرده است. در چنین کانال‌هایی، کاربران می‌توانند چندین تراکنش را بدون نیاز به ثبت جداگانه در بلاکچین انجام دهند و بعد از بسته شدن کانال، نتایج تراکنش‌ها به صورت یکجا روی شبکه بلاکچین اصلی ثبت می‌شود.
این شیوه نه تنها برای انجام تراکنش‌های خرد و مکرر مناسب است، بلکه به کسب‌وکارها این امکان را می‌دهد تا حجم بالای تراکنش‌ها را به راحتی مدیریت کرده و هزینه عملیاتی خود را کاهش دهند.

بررسی مثال عملی از معاملات اف چین (Off chain)

برای درک بهتر کاربردهای معاملات اف چین (Off chain) در ادامه به 2 نمونه از مثال‌های عملی موجود در این عرصه اشاره می‌کنیم:

• توافقنامه‌های خصوصی میان طرفین: در برخی از معاملات اف چین (Off Chain) طرفین معامله مستقیماً با هم توافق می‌کنند که ارزش یک دارایی دیجیتال یا فیزیکی را منتقل کنند بدون آن که نیازی به ثبت فوری آن در شبکه بلاکچین باشد. این توافقنامه می‌تواند حاوی شرایط و قوانین مشخصی برای اجرای تراکنش باشد و از حریم خصوصی و امنیت اطلاعات کاربران مراقبت نماید.
• تبادل کلید خصوصی و سیستم کوپن: راهکارهایی مثل تبادل کلید خصوصی و سیستم کوپن است. در تبادل کلید، مالکیت دارایی دیجیتال به شکل خارج از زنجیره (off-chain) منتقل می‌شود؛ اما دارایی همچنان در کیف پول اصلی باقی می‌ماند. سیستم کوپن نیز به کاربر این امکان را می‌دهد که کد مخصوصی را برای دریافت ارز دیجیتال در آینده استفاده کند، بدون این که هر تراکنش به شکل جداگانه در بلاکچین ثبت شود.

کاربردهای معاملات اف چین (Off chain)

معاملات اف چین (Off chain) به عنوان یکی از نوآوری‌های مهم در دنیای بلاکچین، توانسته جایگاه ویژه‌ای در میان تریدرها و کسب‌وکارهای بزرگ برای خود ایجاد کند. این نوع خاص از تراکنش‌های کرپیتویی به دلیل سرعت بسیار بالا، انعطاف‌پذیری بیشتر و کارمزد حداقلی، پاسخی کاربردی به بسیاری از محدودیت‌ها و چالش‌های موجود در حوزه تراکنش‌های آن‌چین است. در ادامه به بررسی جامع کاربردهای معاملات اف چین (Off chain) می‌پردازیم:

انجام تراکنش‌های سریع و کم‌هزینه در صرافی‌ها

یکی از دلایل اصلی استفاده از معاملات اف چین (Off chain) به بحث کاهش هزینه‌های کارمزد و افزایش سرعت انجام معاملات در صرافی‌های ارز دیجیتال مربوط است. در شیوه معاملات اف چین (Off chain) زمانی که کاربران در یک صرافی نسبت به خرید یا فروش رمزارز اقدام می‌کنند، لزومی به ثبت مستقیم هر تراکنش در بلاکچین وجود ندارد.

به جای آن، صرافی‌ها تراکنش‌های داخلی کاربران را به صورت خارج از زنجیره (off-chain) مدیریت کرده و تنها زمانی که نیاز به برداشت یا واریز نهایی وجود داشته باشد، داده‌ها را روی بلاکچین ذخیره می‌کنند. این رویکرد 3 نتیجه کلیدی در پی دارد:

• انجام تراکنش‌ها در کمتر از چند ثانیه
• عدم الزام کاربران به پرداخت کارمزدهای بالای شبکه
• ممانعت از شلوغی و ازدحام بیش از حد در شبکه‌های بلاکچینی

به همین دلیل است که بسیاری از صرافی‌ متمرکز و حتی برخی از صرافی‌های غیرمتمرکز با هدف بهبود تجربه کاربر به سمت استفاده از قابلیت معاملات اف چین (Off chain) رفته‌اند.

حفظ حریم خصوصی و انجام خصوصی تراکنش‌ها

تراکنش‌ها و معاملات آن‌چین (On Chain) به شکل عمومی در شبکه بلاکچین ثبت می‌شوند و کلیه کاربرانی که به این شبکه دسترسی دارند، می‌توانند این تراکنش‌ها را مشاهده کنند. هرچند این شفافیت یکی از نقاط قوت شبکه‌های بلاکچینی به شمار می‌رود؛ اما در بسیاری از موارد، کاربران و کسب‌وکارها به دلیل محرمانه بودن داده‌های مالی و تجاری خود، تمایلی به این سطح از شفافیت و عمومی بودن ندارند.
معاملات اف چین (Off chain) این امکان را در اختیار کاربران قرار داده تا سطح بالاتری از حریم خصوصی را در فضای غیرمتمرکز شبکه‌های بلاکچینی تجربه کنند؛ به عنوان مثال، در توافق‌های خصوصی میان طرفین معامله یا در تراکنش‌هایی که فقط برای دو یا چند کاربر خاص دارای اهمیت است، استفاده از قابلیت تراکنش خارج از زنجیره می‌تواند راهکار شخصی‌تر و مطمئن‌تری باشد. این موضوع به‌ویژه برای کسب‌وکارهای بزرگ و سازمان‌های دولتی حائز اهمیت است؛ چراکه نباید برخی از داده‌های مالی به شکل عمومی ثبت شود.

نقش حیانی در آینده پرداخت‌های دیجیتال

با گسترش پذیرش ارزهای دیجیتال در میان مردم و کسب‌وکارها، نیاز به تراکنش‌های سریع و ارزان بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود. فرض کنید که یک فروشگاه زنجیره‌ای بخواهد روزانه میلیون‌ها تراکنش کوچک را پردازش کند، بدون استفاده از قابلیت تراکنش‌های Off-chain چنین امری غیرممکن به نظر می‌رسد!
به همین دلیل است که بسیاری از کارشناسان معتقدند آینده پرداخت‌های دیجیتال و حتی مسیر رشد سیستم‌های امور مالی غیرمتمرکز (DeFi) کاملاً به موفقیت راهکارهای خارج از زنجیره و Off-chain گره خورده است. در حال حاضر، از ولت‌های رمزارزی گرفته تا شبکه‌های پرداخت جهانی همگی در حال حرکت به سمت استفاده از این مدل تراکنش‌ها هستند.

Micropayments و انجام تراکنش‌های مکرر

یکی از چالش‌های مهم تراکنش‌های آن‌چین به کارمزد بالا و سرعت پردازش بسیار پایین آن مربوط است. فرض کنید که بخواهید برای استفاده از یک اپلیکیشن یا حتی خرید یک محتوای دیجیتال سبک و کوچک، چند هزار تومان پرداخت کنید. حال اگر این تراکنش قرار باشد روی بلاکچین اصلی انجام گیرد، ممکن است کارمزد شبکه چند برابر بیشتر از مبلغ پرداختی برای خود خرید باشد!
دقیقاً همینجاست که معاملات اف چین (Off chain) وارد ماجرا می‌شود. این نوع از تراکنش‌ها امکان اجرای پرداخت‌های خرد را به راحتی فراهم می‌کنند. در واقع با تراکنش‌های آف چین است که می‌توان در بازی‌های بلاکچینی بدون پرداخت کارمزد بالا، آیتم‌های کوچک را خریداری کرد. انجام تراکنش‌های مکرر روزانه از سوی کسب‌وکارها با هزینه‌ای نزدیک به صفر و پرداخت انعام در پلتفرم‌های تولید محتوا از طریق معاملات اف چین (Off chain) امکان‌پذیر می‌شود. این ویژگی به خصوص در حوزه اینترنت اشیاء (IoT) نیز حائز اهمیت است؛ یعنی دقیقاً همان جایی که دستگاه‌ها به شکل پیوسته باید مبادلات مالی کوچکی با همدیگر انجام دهند.

بهینه‌سازی سیستم‌های کسب‌وکار

کسب‌وکارهای دیجیتال و پروژه‌های مبتنی بر شبکه‌های بلاکچینی همواره به دنبال راه‌حل‌هایی برای کاهش هزینه‌های عملیاتی و افزایش مقیاس‌پذیری هستند. شبکه‌های بلاکچینی اصلی نظیر اتریوم، در زمان مواجهه با ترافیک بالایی از تراکنش‌ها کارمزد بسیار زیادی (بین 5 تا 20 دلار) از کاربران دریافت می‌کند و همین موضوع موجب شده تا بسیاری از استارت‌آپ‌ها نتوانند از این شبکه‌ها به طرز بهینه‌ای برای رشد خود استفاده کنند.
راهکارهای معاملات اف چین (Off chain) نظیر شبکه‌های لایه دوم اتریوم مثل آربیتروم، Optimism و zkSync، به صورت کاملاً عملی قادر هستند مشکلات یاد شده را برطرف ‌کنند. این شبکه‌ها با اجرای تراکنش‌ها در خارج از بلاکچین اصلی و ثبت نهایی داده‌ها به شکل دسته‌ای روی شبکه، هم سرعت پردازش تراکنش‌ها را بالاتر برده و هم هزینه‌ها را به شدت کاهش می‌دهند.
از طرفی، بسیاری از قراردادهای هوشمند که در صنایع مختلفی مثل لجستیک، بیمه، خدمات بانکی و زنجیره تأمین کاربرد دارند، می‌توانند با استفاده از تراکنش‌های خارج از زنجیره عملکرد سریع‌تری داشته باشند. این موضوع نه‌تنها به توسعه‌دهندگان کمک می‌کند، بلکه تجربه بهتری نیز برای کاربران نهایی به همراه دارد.

مقایسه معاملات اف چین (off chain) و آن‌چین (On-chain)

برای درک بهتر میزان اهمیت و جایگاه معاملات اف چین (Off chain) باید نگاه مقایسه به تراکنش‌های آن‌چین و روی زنجیره داشته باشیم. هر دو نوع تراکنش آف‌چین و آن‌چین با اهداف و ویژگی‌های کاملاً متفاوتی طراحی شده‌اند و انتخاب از میان این دو کاملاً به نیاز خود کاربران و شرایط شبکه بستگی دارد. در یک نگاه مقایسه‌ای میان معاملات اف چین (Off chain) و آن‌چین (On Chain) جدول زیر به دست می‌آید:

چالش‌ها و محدودیت‌های معاملات اف چین (Off chain)

هرچند که معاملات اف چین (Off chain) راهکاری جذاب برای افزایش سرعت پردازش تراکنش‌ها و کاهش هزینه‌های کارمزدی هستند؛ اما باید توجه داشت که استفاده از این شیوه نیز به دور از محدودیت و چالش نیست! شناخت محدودیت‌های معاملات آف چین به شما کمک می‌کند تا تصمیمی هوشمندانه‌تر درباره استفاده یا عدم استفاده از آن اتخاذ کنید:

• کاهش امنیت: مهم‌ترین مزیت شبکه‌های بلاکچینی به بحث عدم امکان تحریف داده‌های ثبت شده در آن‌ها مربوط است. تراکنش‌های On-chain بعد از ثبت در شبکه قابل تغییر و تحریف نیستند؛ اما معاملات اف چین (Off chain) از این ویژگی به شکل کامل برخوردار نیستند؛ چراکه اطلاعات در ابتدا خارج از زنجیره نگهداری می‌شوند و در نتیجه امکان بروز خطا، تقلب و حتی حذف داده‌ها پیش از ثبت نهایی روی بلاک‌چین اصلی وجود دارد.
• احتمال اختلاف و سوءاستفاده در ثبت دیرهنگام تراکنش: تراکنش‌ها و معاملات اف چین (Off chain) عموماً در قالب توافق‌های خصوصی و کانال‌های پرداخت انجام می‌پذیرند و فقط نتیجه نهایی آن‌ها در شبکه بلاکچین اصلی ذخیره می‌شود. در صورتی که این ثبت نهایی با تأخیر صورت گیرد، امکان اختلاف بین طرفین یا حتی سوءاستفاده در تغییر شرایط معامله وجود دارد. این ریسک در معاملات بزرگ و طولانی‌مدت بیشتر مشهود است.
• نیازمند اعتماد به طرف سوم و شبکه‌های جانبی: در بسیاری از راهکارهای Off-chain، کاربران باید به یک واسطه، سرویس یا شبکه جانبی اعتماد کنند. این موضوع برخلاف ذات غیرمتمرکز شبکه بلاکچین است که حذف واسطه‌ها را هدف قرار داده است. حالا در صورتی که طرف سوم در معاملات اف چین (Off chain) دچار خطا، هک یا سوءمدیریت شود، ریسک از دست رفتن سرمایه وجود دارد.
• پیچیدگی در ادغام با سیستم‌های On-chain: یکی از چالش‌های مهم معاملات اف چین، ادغام اطلاعات و تراکنش‌ها با سیستم‌های On-chain است. در بسیاری از موارد، برای هماهنگی میان این دو لایه به یک طراحی پیچیده و ابزارهای جانبی نیاز داریم. این مسئله می‌تواند توسعه برنامه‌های بلاکچینی را دشوارتر و هزینه‌برتر کند.

معاملات off-chain؛ راهکاری برای افزایش مقیاس‌پذیری و کاهش هزینه‌ها

تراکنش‌های خارج از زنجیره توانسته‌اند بسیاری از چالش‌های موجود در حوزه تراکنش‌های On-chain نظیر سرعت پایین پردازش تراکنش‌ها، هزینه بالای کارمزدهای معاملاتی و مسئله مقیاس‌پذیری را برطرف کنند. این مدل خاص از تراکنش‌های بلاکچینی به کاربران کمک می‌کنند تا تجربه‌ای روان‌تر در زمینه کار با رمزارزها داشته باشند.
با این وجود، نباید از ریسک‌های امنیتی، احتمال اختلاف در صورت ثبت دیرهنگام تراکنش روی بلاکچین اصلی و نیاز به اعتماد به واسطه‌ها که در معاملات اف چین (Off chain) با آن مواجه هستیم، چشم‌پوشی کرد. نظر شما درباره معاملات Off-chain چیست؟ آیا همچنان تراکنش‌های On-chain را ترجیح می‌دهید؟ نظرات خود را با ما به اشتراک بگذارید.