معاملات آف چین (Off-Chain) چیست؟ بررسی راهکار کاهش کارمزد و افزایش سرعت

تصور کنید در یک کافه نشسته‌اید و قصد دارید هزینه سفارش خود را با بیت‌کوین بپردازید. شبکه اصلی به قدری شلوغ است که تایید تراکنش شما ده‌ها دقیقه زمان می‌برد و در نهایت، کارمزدی که ماینرها از شما کسر می‌کنند، از قیمت خود سفارش بیشتر تمام می‌شود. در این مقاله، بررسی می‌کنیم که چگونه فناوری‌های آف چین، از کانال‌های پرداخت لایتنینگ گرفته تا رول‌آپ‌ها، این بن‌بست را می‌شکنند و امکان انجام تراکنش‌های فوری و بسیار ارزان را بدون فدا کردن امنیت شبکه‌های اصلی، فراهم می‌کنند.

مفهوم معاملات آف چین یا برون زنجیره‌ای چیست؟

معاملات آف چین یا برون زنجیره‌ای به زبان ساده، تراکنش‌هایی هستند که بیرون از شبکه‌ی اصلی بلاکچین (دفتر کل دیجیتال و عمومی که اطلاعات مالی را ثبت می‌کند) پردازش و انجام می‌شوند. برای درک بهتر این موضوع، یک کافه‌ی شلوغ را تصور کنید. اگر شما هر روز صبح از این کافه یک قهوه بخرید و بخواهید هر بار برای پرداخت مبلغی ناچیز از کارت بانکی خود استفاده کنید، هم وقت شما و صندوق‌دار گرفته می‌شود و هم بابت هر تراکنش، درگیر سیستم بانکی می‌شوید. در مقابل، شما می‌توانید یک حساب دفتری با صاحب کافه باز کنید. هر روز قهوه‌ی خود را می‌گیرید و فقط در پایان ماه، کل مبلغ را یک‌جا با یک تراکنش بانکی تسویه می‌کنید.

تراکنش‌های آف چین دقیقا همین رویکرد را در دنیای رمزارزها پیاده می‌کنند. به جای اینکه هر انتقال کوچک و روزمره در همان لحظه روی شبکه‌ی اصلی ثبت شود، دو طرف معامله یک فضای اختصاصی و بیرون از شبکه برای خود ایجاد می‌کنند. آن‌ها می‌توانند هزاران بار با هم تبادل مالی داشته باشند و در نهایت، فقط نتیجه‌ی پایانی و تسویه‌حساب نهایی را روی بلاک چین اصلی ذخیره کنند. این روش هوشمندانه باعث می‌شود تا سرعت کار به شدت بالا برود و هزینه‌ی تراکنش‌ها تقریبا به صفر برسد.

تاریخچه پیدایش تراکنش‌های آف چین؛ چرا به راهکارهای جدید نیاز داریم؟

در روزهای اولیه‌ی پیدایش رمزارزها، به ویژه زمانی که بیت کوین تازه به دنیا معرفی شده بود، ایده‌ی اصلی این بود که تمام پرداخت‌های مالی به صورت مستقیم بین افراد انجام شود و واسطه‌ها حذف شوند. در آن زمان، تعداد کاربران بسیار کم بود و شبکه‌ی بیت کوین به راحتی می‌توانست تراکنش‌ها را در زمان کوتاهی و با کارمزد بسیار پایین تایید کند.

اما با گذشت زمان و رشد محبوبیت چشمگیر بازار رمزارزها، شرایط تغییر کرد. میلیون‌ها نفر در سراسر جهان شروع به خرید، فروش و انتقال دارایی‌های دیجیتال کردند. این هجوم ناگهانی کاربران باعث شد تا شبکه‌های اصلی به شدت شلوغ شوند. در این نقطه بود که توسعه‌دهندگان متوجه یک بن‌بست بزرگ شدند: اگر قرار باشد هر نفر برای خرید یک فنجان قهوه یا انتقال مبالغ خرد، منتظر تایید شبکه‌ی اصلی بماند، کل سیستم فلج خواهد شد. به همین دلیل، متخصصان به فکر ایجاد راهکارهای آف چین افتادند تا بار اضافی را از روی دوش شبکه‌ی اصلی بردارند و راهی برای استفاده‌ی روزمره و روان از ارزهای دیجیتال پیدا کنند.

درک معضل مقیاس‌پذیری در بلاک چین‌های محبوبی مانند بیت کوین و اتریوم

برای اینکه دلیل اصلی تولد راهکارهای آف چین را بهتر درک کنیم، باید با مفهومی به نام مقیاس‌ پذیری (توانایی یک سیستم برای بزرگ شدن و مدیریت حجم عظیمی از درخواست‌ها بدون افت کیفیت و سرعت) آشنا شویم. بزرگترین چالش شبکه‌های محبوبی مانند بیت کوین و اتریوم، پایین بودن میزان مقیاس‌پذیری آن‌ها در برابر تقاضای جهانی است.

بیایید این مشکل را با یک مثال ملموس بررسی کنیم. شبکه‌ی بیت کوین را مانند یک جاده‌ی تک‌بانده در نظر بگیرید که فقط می‌تواند میزبان تعداد محدودی ماشین در هر دقیقه باشد. بیت کوین به طور متوسط توانایی پردازش حدود ۷ تراکنش در ثانیه را دارد. اتریوم نیز در شبکه‌ی اصلی خود می‌تواند تقریبا ۱۵ تراکنش در ثانیه را مدیریت کند. در مقابل، سیستم‌های پرداخت سنتی مانند ویزا کارت می‌توانند در هر ثانیه ده‌ها هزار تراکنش را به راحتی پردازش کنند.

وقتی تعداد درخواست‌ها برای عبور از این جاده‌ی تک‌بانده و دیجیتال زیاد می‌شود، دو اتفاق ناخوشایند رخ می‌دهد:

• ترافیک شدید و کندی آزاردهنده: تراکنش‌ها در صف تایید گره‌ها (کامپیوترهای متصل به شبکه که وظیفه‌ی بررسی و تایید اطلاعات را دارند) گیر می‌کنند و گاهی ساعت‌ها زمان می‌برد تا یک انتقال ساده انجام شود.
• رقابت بر سر کارمزدها: در این شلوغی، ماینر ها (استخراج‌کنندگان یا کسانی که تراکنش‌ها را تایید و امنیت شبکه را تامین می‌کنند) اولویت را به کاربرانی می‌دهند که حاضرند پول بیشتری برای تایید سریع‌تر بپردازند. در نتیجه، هزینه‌ی کارمزدها به شکل نجومی بالا می‌رود.

راهکار آف چین چگونه مشکل سرعت پایین و کارمزدهای سنگین را حل می‌کند؟

راهکارهای آف چین دقیقا مانند ساختن پل‌های هوایی و جاده‌های فرعی سریع‌السیر در کنار همان جاده‌ی تک‌بانده و شلوغ هستند. وقتی شما از یک شبکه‌ی برون زنجیره‌ای استفاده می‌کنید، در واقع مسیر معاملاتی خود را از ترافیک سنگین بلاک چین اصلی جدا کرده‌اید.

این سیستم به این شکل عمل می‌کند که شما و طرف مقابلتان، مقداری از سرمایه‌ی خود را در شبکه‌ی اصلی قفل می‌کنید و یک بستر یا کانال ارتباطی می‌سازید. از این لحظه به بعد، هر اتفاقی که در این کانال بیفتد، دیگر نیازی به تایید تک‌تک گره‌های شبکه‌ی اصلی ندارد. استفاده از این مسیر فرعی مزایای زیر را برای شما به همراه دارد:

• سرعت نور در معاملات: چون منتظر تایید هزاران کامپیوتر در سراسر جهان نیستید، تراکنش شما در کسری از ثانیه و به صورت کاملا آنی انجام می‌شود.
• حذف هزینه‌های اضافی: از آنجایی که ماینرها درگیر پردازش تراکنش‌های خرد شما در فضای آف چین نیستند، نیازی به پرداخت کارمزدهای سنگین شبکه ندارید و هزینه‌ی نقل و انتقالات به شدت کاهش می‌یابد.
• کمک به خلوت شدن شبکه‌ی اصلی: با انتقال تراکنش‌های خرد به فضای بیرون از زنجیره، شبکه‌ی اصلی نیز نفس راحتی می‌کشد و فضا برای پردازش تراکنش‌های کلان و مهم‌تر باز می‌شود.

در نهایت، زمانی که کار شما در این مسیر فرعی تمام شد، کانال ارتباطی را می‌بندید و سیستم فقط نتیجه‌ی نهایی دارایی‌های شما را در قالب یک تک‌تراکنش به شبکه‌ی اصلی می‌فرستد. به این ترتیب، شما هم از امنیت بالای بلاک چین بهره‌مند شده‌اید و هم گرفتار کندی و هزینه‌های سرسام‌آور آن نشده‌اید.

تراکنش‌های آف چین چگونه کار می‌کنند؟ (بررسی مراحل انجام یک تراکنش)

برای درک بهتر نحوه‌ی کار تراکنش‌های برون زنجیره‌ای، بیایید فرایند آن را مرحله به مرحله بررسی کنیم. تصور کنید می‌خواهید با یک دوست یا یک فروشگاه، چندین بار در طول ماه پول رد و بدل کنید. اگر بخواهید هر بار از شبکه‌ی اصلی بلاک چین استفاده کنید، کارمزد و زمان زیادی هدر می‌رود. اما راهکار آف چین این مشکل را در سه قدم ساده و جذاب حل می‌کند.

ساخت بستر ارتباطی و قفل کردن دارایی‌ها در شبکه اصلی

قدم اول، ایجاد یک فضای امن و اختصاصی بین شما و طرف مقابل است. در این مرحله، هر دو طرف باید مقداری از ارزهای دیجیتال خود را به عنوان پشتوانه در شبکه‌ی اصلی بلاک چین قفل کنند. این کار معمولا از طریق یک قرارداد هوشمند (Smart Contract: کدهای برنامه‌نویسی شده‌ای که به صورت خودکار شرایط یک توافق را اجرا می‌کنند و نیازی به واسطه‌ی انسانی ندارند) انجام می‌شود.

این مرحله دقیقا شبیه به شارژ کردن یک کارت هدیه یا پرداخت یک بیعانه‌ی اولیه در حساب دفتری یک فروشگاه است. با ثبت این تراکنش اولیه در شبکه‌ی اصلی و پرداخت کارمزد معمول آن، کانال ارتباطی شما رسما باز می‌شود و همه چیز برای شروع معاملات سریع در فضای بیرون از زنجیره آماده است.

اجرای هزاران تراکنش سریع و بدون کارمزد در فضای آف چین

حالا که بستر ارتباطی آماده شد، بخش جذاب ماجرا شروع می‌شود. در این فضای خارج از زنجیره، شما و طرف مقابل می‌توانید به صورت نامحدود با یکدیگر معامله کنید. از آنجایی که این تبادلات روی بلاک چین اصلی ثبت نمی‌شوند، سرعت تایید تراکنش‌ها تقریبا آنی است. در واقع، هر بار که شما پولی برای یکدیگر می‌فرستید، فقط یک دفترچه‌ی یادداشت خصوصی بین خودتان را به‌روزرسانی می‌کنید. این یادداشت‌ها با رمزنگاری پیشرفته‌ای امضا می‌شوند تا هیچ‌کس نتواند تقلب کند.

این مرحله‌ی پر جنب و جوش مزایای فوق‌العاده‌ای برای کاربران به همراه دارد که در ادامه به چند مورد از آن‌ها اشاره می‌کنیم:

• امکان انجام پرداخت‌های بسیار خرد با سرعت نور بدون نیاز به منتظر ماندن در صف تایید.
• حفظ حریم خصوصی کاربران، زیرا جزئیات هر خرید یا انتقال در یک لجر عمومی (Ledger: دفتری دیجیتال و همگانی برای ثبت تمامی حساب‌ها و تراکنش‌ها) پخش نمی‌شود.
• صفر شدن کارمزدهای شبکه‌ی اصلی در تمام طول دوره‌ی فعالیت کانال، که به معنای صرفه‌جویی چشمگیر در هزینه‌هاست.

ثبت وضعیت نهایی و تسویه‌حساب روی بلاک چین اصلی

در نهایت، زمانی می‌رسد که شما دیگر قصد ندارید با طرف مقابل معامله‌ای انجام دهید و می‌خواهید پول‌های خود را برداشت کنید. در این مرحله، کانال ارتباطی باید بسته شود. برای این کار، آخرین نسخه‌ی مورد توافق از دفترچه‌ی یادداشت خصوصی شما به شبکه‌ی اصلی فرستاده می‌شود.

شبکه‌ی اصلی آخرین وضعیت مالی هر دو طرف را بررسی می‌کند و دارایی‌های قفل شده‌ی اولیه را بر اساس آن دفترچه، بین شما تقسیم می‌کند و به کیف پول اصلی‌تان برمی‌گرداند. مهم‌ترین ویژگی این مرحله آن است که شبکه‌ی اصلی فقط همین تسویه‌ی نهایی را ثبت می‌کند و اصلا کاری به این ندارد که شما در فضای آف چین، دو بار معامله کرده‌اید یا ده هزار بار! این روش هوشمندانه باعث می‌شود بار پردازشی شبکه‌ی اصلی به شدت کاهش یابد و شما نیز فقط دو بار کارمزد شبکه‌ی اصلی را پرداخت کنید؛ یک بار برای باز کردن کانال و یک بار برای بستن آن.

آشنایی با انواع راهکارهای معاملات Off-Chain در دنیای کریپتو

تا اینجای کار متوجه شدیم که انتقال پردازش‌ها به بیرون از شبکه‌ی اصلی، چقدر می‌تواند به سرعت و کاهش هزینه‌ها کمک کند. اما توسعه‌دهندگان دنیای کریپتو برای پیاده‌سازی این ایده، روش‌های مختلفی را طراحی کرده‌اند. هر کدام از این روش‌ها برای حل مشکل خاصی در شبکه‌های متفاوت ایجاد شده‌اند. در این بخش، با مهم‌ترین و پرکاربردترین راهکارهای آف چین به زبانی بسیار ساده آشنا می‌شویم.

کانال‌های پرداخت؛ راهکار طلایی شبکه لایتنینگ برای بیت کوین

کانال‌های پرداخت یکی از قدیمی‌ترین و محبوب‌ترین روش‌های آف چین هستند. معروف‌ترین نمونه‌ی این سیستم، شبکه لایتنینگ (Lightning Network: یک لایه‌ی نرم‌افزاری که روی بیت کوین سوار می‌شود تا امکان پرداخت‌های فوری و ارزان را فراهم کند) است.

همان‌طور که پیش‌تر با مثال کافه بررسی کردیم، کانال پرداخت دقیقا شبیه یک چرتکه‌ی دیجیتال بین دو نفر است. وقتی شما یک کانال پرداخت با یک فروشگاه اینترنتی باز می‌کنید، می‌توانید هزاران بار بدون پرداخت کارمزد شبکه، بیت کوین رد و بدل کنید. این روش برای پرداخت‌های خرد روزمره، مثل خرید بلیت، پرداخت حق اشتراک سایت‌ها یا حتی انعام دادن در اینترنت فوق‌العاده است. شبکه لایتنینگ باعث شده است تا بیت کوین از یک دارایی صرفا برای سرمایه‌گذاری، به یک پول نقد روزمره و سریع تبدیل شود.

رول‌آپ‌ها (Rollups)؛ موتور محرک شبکه‌های لایه دوم اتریوم

اتریوم شبکه‌ی بسیار محبوبی است، اما کارمزدهای آن در زمان شلوغی می‌تواند هر کاربری را فراری دهد. برای حل این مشکل، تکنولوژی جذابی به نام رول‌آپ معرفی شد. رول‌آپ‌ها ستون فقرات شبکه‌های لایه دوم اتریوم (Layer 2: شبکه‌هایی که روی بلاک چین اصلی ساخته می‌شوند تا بار ترافیکی آن را کم کنند)هستند.

برای درک رول‌ آپ، سیستم حمل‌ونقل شهری را تصور کنید. اگر ۱۰۰ نفر بخواهند با ۱۰۰ ماشین شخصی از یک عوارضی عبور کنند، هم ترافیک سنگینی ایجاد می‌شود و هم هر نفر باید عوارض جداگانه‌ای بپردازد. حالا اگر این ۱۰۰ نفر سوار یک اتوبوس شوند، فقط یک بار عوارض پرداخت می‌شود و ترافیک هم از بین می‌رود.

رول‌آپ‌ها دقیقا نقش همین اتوبوس را دارند و به این شکل عمل می‌کنند:

• هزاران تراکنش خرد کاربران را در فضای آف چین جمع‌آوری می‌کنند.
• این تراکنش‌ها را مانند یک ساندویچ به هم می‌پیچند و تبدیل به یک بسته‌ی واحد می‌کنند.
• در نهایت، این بسته‌ی فشرده را به عنوان یک تک‌تراکنش به شبکه‌ی اصلی اتریوم می‌فرستند.
• با این کار، کارمزد شبکه‌ی اصلی بین هزاران نفر تقسیم می‌شود و هزینه‌ی نهایی برای هر کاربر به شکل چشمگیری کاهش می‌یابد.

زنجیره‌های جانبی یا سایدچین‌ها (Sidechains) و نحوه اتصال آن‌ها به شبکه اصلی

زنجیره‌ی جانبی یا سایدچین، همان‌طور که از نامش پیداست، یک بلاک چین کاملا مستقل است که به موازات شبکه‌ی اصلی حرکت می‌کند. این شبکه‌ی جانبی را مانند یک جاده‌ی فرعی در نظر بگیرید که در کنار یک بزرگراه شلوغ (شبکه‌ی اصلی) کشیده شده است. سایدچین‌ها قوانین سرعت، کارمزد و امنیت مخصوص به خودشان را دارند.

اما چگونه این جاده‌ی فرعی به بزرگراه اصلی متصل می‌شود؟ این کار از طریق یک پل دیجیتالی به نام گره‌خوردگی دوطرفه (Two-way peg: یک مکانیزم نرم‌افزاری که اجازه می‌دهد ارزهای دیجیتال با امنیت کامل بین دو شبکه‌ی مختلف جابه‌جا شوند) انجام می‌پذیرد. شما دارایی خود را در شبکه‌ی اصلی قفل می‌کنید و معادل آن را در سایدچین دریافت می‌کنید. حالا می‌توانید در این شبکه‌ی جانبی با سرعت بالا و هزینه‌ی کم معامله کنید و هر زمان که خواستید، از طریق همان پل به شبکه‌ی اصلی برگردید.

کانال‌های وضعیت (State Channels) در قراردادهای هوشمند

کانال‌های وضعیت برادر بزرگتر کانال‌های پرداخت هستند. تفاوت آن‌ها در این است که کانال‌های پرداخت فقط برای جابه‌جایی پول استفاده می‌شوند، اما کانال‌های وضعیت می‌توانند هر نوع اطلاعات یا فعالیتی را در قراردادهای هوشمند مدیریت کنند.

بیایید این مفهوم را با یک بازی شطرنج دیجیتال روی بلاک چین تصور کنیم. اگر بخواهید هر حرکت مهره‌ی شطرنج را روی شبکه‌ی اصلی ثبت کنید، باید بابت هر حرکت کارمزد بدهید و منتظر تایید بمانید؛ این کار عملا غیرممکن است. به جای این کار، شما و رقیبتان یک کانال وضعیت (State: آخرین شرایط یا اطلاعات ذخیره‌شده‌ی یک برنامه در یک لحظه‌ی خاص) باز می‌کنید. تمام حرکات بازی با سرعت برق در فضای آف چین انجام می‌شود و در پایان، فقط نام برنده‌ی بازی به شبکه‌ی اصلی ارسال می‌گردد.

صرافی‌های متمرکز؛ رایج‌ترین سرویس آف چین برای کاربران روزمره

شاید برایتان جالب باشد بدانید که اکثر کاربران مبتدی، بدون اینکه بدانند، هر روز در حال استفاده از سیستم‌های آف چین هستند. صرافی‌های متمرکز (مانند بایننس یا صرافی‌های داخلی خودمان) یکی از بزرگترین پلتفرم‌های برون زنجیره‌ای محسوب می‌شوند.

وقتی شما درون پلتفرم یک صرافی خرید و فروش تتر یا اتریوم انجام می دهید، هیچ‌کدام از این تراکنش‌ها روی بلاک چین ثبت نمی‌شوند. صرافی صرفا یک پایگاه داده یا دفترچه‌ی داخلی دارد و اعداد را در حساب کاربری شما تغییر می‌دهد. این فرایند با استفاده از دفتر سفارشات (Order book: لیستی دیجیتال که درخواست‌های خرید و فروش کاربران را در یک صرافی ثبت و با هم تطبیق می‌دهد) انجام می‌شود. به همین دلیل است که ترید کردن داخل صرافی‌ها آنی است و کارمزد شبکه‌ی بلاک چین را به همراه ندارد. تراکنش شما تنها زمانی روی زنجیره‌ی اصلی ثبت می‌شود که بخواهید دارایی خود را از صرافی خارج کرده و به کیف پول شخصی‌تان منتقل کنید.

مقایسه جامع معاملات آن چین (درون زنجیره‌ای) و آف چین (برون زنجیره‌ای)

تا به اینجای کار، با هر دو مفهوم به صورت جداگانه و با ذکر مثال‌های مختلف آشنا شدیم. اما برای اینکه خیالتان از بابت درک کامل این دو روش راحت شود، بیایید آن‌ها را در یک کفه‌ی ترازو قرار دهیم و با هم مقایسه کنیم تا ببینیم در دنیای واقعی هر کدام چه زمانی به کار ما می‌آیند.

فرض کنید قصد دارید یک خانه‌ی جدید بخرید. برای انجام این معامله‌ی بزرگ، حتما به دفترخانه‌ی اسناد رسمی می‌روید تا همه چیز به صورت قانونی، شفاف و غیرقابل انکار ثبت شود. این فرایند دقیقا مشابه تراکنش آن چین (On-Chain: تراکنشی که مستقیما روی شبکه‌ی اصلی بلاک چین ثبت و تایید می‌شود) است. در این حالت امنیت حرف اول را می‌زند، اما در عوض باید هزینه‌ی محضر را بپردازید و زمان زیادی را صرف کارهای اداری و انتظار در صف کنید.

حالا فرض کنید می‌خواهید از دوستتان پولی قرض بگیرید تا یک قهوه یا ساندویچ بخرید. آیا برای این معامله‌ی کوچک هم به دفترخانه می‌روید؟ قطعا نه! شما به راحتی پول را از او می‌گیرید و توافق خود را در یک دفترچه‌ی یادداشت شخصی ثبت می‌کنید. این همان تراکنش آف چین است؛ سریع، بدون هزینه‌ی جانبی و کاملا خصوصی بین شما دو نفر.

جدول مقایسه کلیدی برای درک بهتر تفاوت‌ها

برای مرور سریع و داشتن یک دید کلی از ویژگی‌های هر دو روش، تفاوت‌های کلیدی آن‌ها را در جدول زیر خلاصه‌ کرده‌ایم:

ویژگی مورد بررسی	معاملات آن چین (درون زنجیره‌ای)	معاملات آف چین (برون زنجیره‌ای)
سرعت تایید تراکنش	پایین و زمان‌بر (کاملا وابسته به میزان شلوغی شبکه است)	بسیار بالا و در لحظه (بدون نیاز به انتظار برای تایید گره‌های شبکه)
هزینه و کارمزد	بالا (به خصوص زمانی که ترافیک شبکه‌ی اصلی سنگین باشد)	بسیار ناچیز و در بسیاری از مواقع کاملا رایگان
امنیت و شفافیت	حداکثری (اطلاعات برای همیشه در دفتر کل عمومی ثبت می‌شوند)	متوسط تا بالا (بستگی به میزان اعتبار و امنیت شبکه‌ی واسط دارد)
حریم خصوصی	پایین (همه می‌توانند تاریخچه‌ی کیف پول شما را ببینند)	بالا (جزئیات خریدهای خرد شما روی شبکه‌ی عمومی همگانی نمی‌شود)
بهترین کاربرد	انتقال مبالغ سنگین، سرمایه‌گذاری کلان و هولد	پرداخت‌های خرد روزمره، ترید (خرید و فروش مستمر) و نوسان‌گیری

همان‌طور که در جدول مشاهده می‌کنید، هیچ‌کدام از این دو روش بر دیگری برتری مطلق ندارند؛ بلکه هر کدام برای پاسخ به یک نیاز خاص در دنیای رمزارزها طراحی شده‌اند.

اگر قصد دارید پس‌انداز سالانه‌ی خود را به بیت کوین تبدیل کنید و برای چند سال به آن دست نزنید، شبکه‌ی اصلی و تراکنش‌های آن چین بهترین خانه‌ی امن برای دارایی شماست. اما اگر یک معامله‌گر فعال هستید که روزانه ده‌ها خرید و فروش ارز دیجیتال انجام می‌دهید، یا می‌خواهید با ارزهای دیجیتال خود خریدهای روزمره‌ی اینترنتی داشته باشید، راهکارهای آف چین فرشته‌ی نجات شما خواهند بود تا از هدر رفتن سرمایه‌ی ارزشمندتان به عنوان کارمزد جلوگیری کنند.

چرا باید از معاملات آف چین استفاده کنیم؟ (بررسی مزایا)

شاید تا به اینجای کار این سوال برای شما پیش آمده باشد که با وجود امنیت فوق‌العاده‌ی شبکه‌های اصلی بلاک چین، چرا اصلا باید به سراغ روش‌های جایگزین و برون زنجیره‌ای برویم؟ پاسخ به این سوال در نیاز ما به استفاده‌ی روزمره، راحت و اقتصادی از ارزهای دیجیتال نهفته است.

شبکه‌های اصلی بلاک چین را مانند گاوصندوق‌های بسیار بزرگ و فوق‌امنیتی بانک در نظر بگیرید. باز و بسته کردن درب این گاوصندوق برای هر جابه‌جایی کوچک، هم زمان‌بر است و هم به نیروی انسانی زیادی نیاز دارد. راهکارهای آف چین ایجاد شده‌اند تا پول خرد شما را در یک کیف پول جیبی قرار دهند تا بدون دردسر کارهای روزمره‌ی خود را انجام دهید. در ادامه، چهار دلیل اصلی و جذاب برای استفاده از این فناوری را با هم بررسی می‌کنیم.

سرعت بالا و تاخیر نزدیک به صفر در انجام تراکنش‌ها

در شبکه‌ی اصلی بیت کوین، تایید هر تراکنش به طور میانگین حدود ده دقیقه زمان می‌برد و در زمان شلوغی بازار، این زمان می‌تواند به ساعت‌ها کشیده شود. این اتفاق به دلیل فرایندی به نام زمان تایید بلاک (Block Confirmation Time: مدت زمانی که طول می‌کشد تا یک دسته‌ی جدید از تراکنش‌ها توسط دستگاه‌های استخراج‌کننده بررسی و تایید شوند) رخ می‌دهد.

اما در معاملات آف چین، شما این اتاق انتظار طولانی را به طور کامل دور می‌زنید. از آنجایی که تراکنش‌های شما نیازی به بررسی و تایید تک‌تک اعضای شبکه‌ی اصلی ندارند، جابه‌جایی پول دقیقا در همان لحظه‌ای که دکمه‌ی ارسال را می‌فشارید انجام می‌شود. این سرعت بالا و آنی، تجربه‌ای شبیه به پرداخت با کارت‌های بانکی معمولی یا دادن پول نقد به یک دوست را برای شما رقم می‌زند و برای خریدهای اینترنتی یا معامله‌گری سریع بسیار ایده‌آل است.

کاهش چشمگیر هزینه‌ها و فرار از کارمزدهای نجومی

هر بار که شما در شبکه‌ی اصلی درخواستی ثبت می‌کنید، باید مبلغی را تحت عنوان گس فی (Gas Fee: هزینه‌ای که به عنوان دستمزد به تاییدکنندگان و ماینرهای شبکه پرداخت می‌شود تا تراکنش شما را پردازش کنند) بپردازید. در روزهایی که بازار رمزارزها داغ است، این کارمزدها به قدری بالا می‌روند که گاهی هزینه‌ی انتقال، از خود مبلغی که قصد ارسالش را دارید بیشتر می‌شود!

بزرگترین معجزه‌ی راهکارهای آف چین، نجات دادن سرمایه‌ی شما از دست همین کارمزدهای سنگین است. این کاهش هزینه از طریق دو مکانیسم ساده اتفاق می‌افتد:

• حذف واسطه‌ها: وقتی تراکنش‌ها در یک فضای خصوصی (مثل کانال پرداخت) انجام می‌شوند، ماینری وجود ندارد که بخواهد از شما دستمزدی طلب کند.
• تقسیم هزینه‌ها: در سیستم‌هایی مثل رول‌آپ‌ها، کارمزد یک تراکنش بزرگ شبکه‌ی اصلی، بین هزاران کاربر آف چین تقسیم می‌شود؛ در نتیجه سهم هر فرد از این هزینه به نزدیک صفر می‌رسد.

افزایش حریم خصوصی در معاملات خرد

یکی از ویژگی‌های ذاتی بلاک چین‌های عمومی، شفافیت بی‌نظیر آن‌هاست. شبکه‌هایی مثل بیت کوین و اتریوم مانند یک دفتر کل توزیع‌شده (Distributed Ledger: پایگاه داده‌ای که یک نسخه‌ی کاملا شفاف از آن در اختیار تمام کامپیوترهای شبکه قرار دارد) عمل می‌کنند. یعنی هر کسی در دنیا می‌تواند ببیند که یک آدرس خاص، چه مقدار دارایی را در چه زمانی جابه‌جا کرده است.

اگرچه این شفافیت برای جلوگیری از فساد کلان عالی است، اما شاید شما دوست نداشته باشید تاریخچه‌ی خریدهای اینترنتی یا جزئیات خرد مالی‌تان برای همه قابل پیگیری باشد. تراکنش‌های آف چین این دغدغه را برطرف می‌کنند. از آنجا که جزئیات ریز معاملات شما در فضای بیرون از زنجیره انجام می‌شود، تنها چیزی که در نهایت روی شبکه‌ی عمومی همگانی می‌شود، موجودی نهایی شماست و هیچ‌کس متوجه جزئیات و تعداد پرداخت‌های خرد شما نخواهد شد.

کمک به مقیاس‌پذیری و جلوگیری از ترافیک شبکه‌های اصلی

استفاده از سیستم‌های آف چین فقط به نفع شخص شما نیست، بلکه به سلامت و کارایی کل دنیای رمزارزها نیز کمک می‌کند. شبکه‌های اصلی توان هضم میلیون‌ها درخواست همزمان جهانی را ندارند و در صورت هجوم کاربران، دچار ترافیک‌های فلج‌کننده می‌شوند.

راهکارهای برون زنجیره‌ای دقیقا مانند ساختن جاده‌های کمربندی برای یک شهر پرترافیک هستند. وقتی شما و هزاران کاربر دیگر، تراکنش‌های خرد و سریع خود را به این مسیرهای فرعی منتقل می‌کنید، بار ترافیکی از روی دوش شبکه‌ی اصلی برداشته می‌شود. این کار باعث می‌شود تا شبکه‌ی اصلی خلوت‌تر شده و بتواند تراکنش‌های کلان و امنیتی را با سرعت و کیفیت بسیار بهتری پردازش کند. با این کار، هم شما از یک مسیر بدون ترافیک لذت می‌برید و هم به پایداری کل اکوسیستم بلاک چین کمک بزرگی می‌کنید.

معایب و ریسک‌های استفاده از راهکارهای Off-Chain چیست؟

همان‌طور که در بخش‌های قبلی دیدیم، انتقال تراکنش‌ها به بیرون از شبکه‌ی اصلی مزایای شگفت‌انگیزی مانند سرعت بالا و کارمزد صفر دارد. اما در دنیای فناوری و اقتصاد، هیچ چیز کاملا بی‌نقص نیست و هر مزیتی، بهایی دارد. برای اینکه بتوانید هوشمندانه‌ترین تصمیم را برای مدیریت دارایی‌های خود بگیرید، باید با روی دیگر سکه نیز آشنا شوید. در این بخش، مهم‌ترین چالش‌ها و خطراتی که ممکن است در استفاده از راهکارهای آف چین با آن‌ها مواجه شوید را با زبانی ساده بررسی می‌کنیم.

کاهش نسبی امنیت و خطر اتکا به نهادهای واسط

بزرگترین نقطه‌ی قوت بلاک چین‌های اصلی (مانند بیت کوین)، امنیت فوق‌العاده و غیرمتمرکز بودن آن‌هاست؛ یعنی هیچ شخص یا شرکتی نمی‌تواند به تنهایی پول شما را کنترل کند. اما وقتی دارایی خود را به یک فضای آف چین می‌برید، در واقع از گاوصندوق اصلی و به‌شدت محافظت‌شده‌ی بانک خارج شده‌اید و بخشی از این امنیت حداکثری را فدا می‌کنید.

در بسیاری از راهکارهای برون زنجیره‌ای، شما مجبور هستید به یک شخص ثالث یا یک واسطه اعتماد کنید. بارزترین مثال این موضوع، صرافی‌های متمرکز هستند. وقتی ارزهای خود را در کیف پول یک صرافی نگهداری می‌کنید، در حقیقت کنترل کلید خصوصی (Private Keys: رمز عبور فوق‌امنیتی کیف پول شما که مالکیت قطعی دارایی‌تان را ثابت می‌کند) را به آن شرکت سپرده‌اید. اگر آن صرافی هک شود، ورشکست گردد یا مدیران آن تصمیم به کلاه‌برداری بگیرند، سرمایه‌ی شما در خطر جدی قرار می‌گیرد. حتی در سیستم‌های غیرمتمرکزتر مانند شبکه‌ی لایتنینگ نیز، شما به گره‌های پردازش‌گر (Nodes: کامپیوترهایی که مسیر انتقال پول را در شبکه‌ی فرعی پیدا و هدایت می‌کنند) وابسته هستید و اگر آن‌ها به درستی کار نکنند، روند معامله‌ی شما دچار اختلال می‌شود.

خطر بسته شدن کانال‌های پرداخت و قفل شدن دارایی‌ها

یکی دیگر از ریسک‌های مهم در سیستم‌هایی مانند کانال‌های پرداخت، مسئله‌ی در دسترس بودن و پایداری اینترنت است. تصور کنید یک کانال مالی با شخص دیگری باز کرده‌اید تا خریدهای روزمره‌ی خود را انجام دهید. برای اینکه این سیستم امن بماند، هر دو طرف باید به صورت منظم آنلاین باشند تا وضعیت کانال را زیر نظر بگیرند.

اگر اینترنت شما برای مدت طولانی قطع شود یا گره آف چین شما از کار بیفتد، خطرات زیر شما را تهدید می‌کند:

• قفل شدن موقت سرمایه: اگر طرف مقابل شما به طور ناگهانی ناپدید شود و کانال را به درستی نبندد، ممکن است دارایی شما برای مدتی (گاهی چند روز) در یک قرارداد هوشمند معلق بماند تا شبکه‌ی اصلی بتواند وضعیت را بررسی و پول را آزاد کند.
• خطر تقلب: اگر شما آفلاین باشید، ممکن است طرف مقابل سعی کند یک وضعیت قدیمی از دفترچه‌ی حساب‌ها را به شبکه‌ی اصلی بفرستد تا پول بیشتری را به نفع خود برداشت کند. البته سیستم‌های آف چین جریمه‌های سنگینی برای این کار در نظر گرفته‌اند، اما برای دفاع از حق خودتان، نیازمند نرم‌افزارهای ناظر (Watchtowers: برنامه‌هایی که حتی در زمان خواب بودن شما، از کانال پرداخت‌تان در برابر تقلب طرف مقابل محافظت می‌کنند) هستید.

پیچیدگی‌های فنی برای کاربران تازه‌کار

استفاده از شبکه‌ی اصلی بلاک چین با وجود کندی و گرانی، بسیار سرراست است: شما یک آدرس گیرنده وارد می‌کنید، دکمه‌ی ارسال را می‌زنید و تمام! اما ورود به دنیای آف چین برای کاربری که به تازگی با دنیای رمزارز آشنا شده، می‌تواند شبیه به رانندگی با یک ماشین دنده‌ای مسابقه‌ای باشد که نیاز به یادگیری و مهارت بیشتری دارد.

برای استفاده از این راهکارها، کاربران معمولا با چالش‌های فنی زیر روبه‌رو می‌شوند:

• فرایند راه‌اندازی پیچیده: باز کردن یک کانال لایتنینگ، انتقال دارایی به شبکه‌های لایه‌ی دوم از طریق پل‌های میان‌شبکه‌ای (Bridges: ابزارهایی که ارز دیجیتال شما را از شبکه‌ی اصلی به شبکه‌های جانبی و لایه دوم منتقل می‌کنند) و مدیریت آن‌ها، نیاز به دانش فنی اولیه‌ای دارد که ممکن است برای همه آسان نباشد.
• مدیریت نقدینگی: در کانال‌های پرداخت، شما فقط به اندازه‌ی پولی که در کانال قفل کرده‌اید می‌توانید تراکنش انجام دهید. به این محدودیت، ظرفیت کانال (Channel Capacity: حداکثر پولی که می‌تواند در یک مسیر ارتباطی خاص جابه‌جا شود) می‌گویند. اگر بخواهید مبلغی بیشتر از ظرفیت کانال خود جابه‌جا کنید، تراکنش با خطا مواجه می‌شود و باید کانال جدیدی باز کنید.

این پیچیدگی‌ها باعث می‌شود که بسیاری از کاربران مبتدی، همچنان پرداخت کارمزدهای سنگین در شبکه‌ی اصلی را به درگیری با مفاهیم فنی و راه‌اندازی شبکه‌های فرعی ترجیح دهند.

خلاصه مطلب و نتیجه‌گیری

همان‌طور که با هم بررسی کردیم، فناوری بلاک چین با تمام شگفتی‌ها و امنیت بی‌نظیری که دارد، در مسیر تبدیل شدن به یک پول جهانی و روزمره با یک دست‌انداز بزرگ روبه‌رو شد که به آن مشکل مقیاس‌پذیری می‌گویند. زمانی که شبکه‌ی اصلی شلوغ می‌شود، سرعت پردازش تراکنش‌ها به شدت افت می‌کند و هزینه‌ی کارمزدها سر به فلک می‌کشد.

در این نقطه بود که راهکارهای معاملات آف چین یا برون زنجیره‌ای به عنوان یک مسیر نجات‌بخش وارد میدان شدند. توسعه‌دهندگان به جای اینکه تلاش کنند تمام بار ترافیکی و مالی را روی دوش شبکه‌ی اصلی بیندازند، مسیرهای فرعی و هوشمندانه‌ای را بیرون از این فضا طراحی کردند تا کاربران بتوانند با سرعت نور و کارمزدی نزدیک به صفر، دارایی‌های خود را جابه‌جا کنند.

برای اینکه یک جمع‌بندی روشن و کاربردی برای تصمیم‌گیری‌های آینده در ذهن شما شکل بگیرد، همیشه این چند نکته‌ی کلیدی را به خاطر بسپارید:

• انتخاب ابزار مناسب بر اساس هدف: اگر قصد دارید سرمایه‌ی بزرگی را برای سال‌های آینده پس‌انداز کنید، شبکه‌ی اصلی و تراکنش‌های آن چین امن‌ترین گاوصندوق برای شماست. اما اگر یک معامله‌گر فعال هستید و روزانه ترید می‌کنید، یا می‌خواهید با ارزهای دیجیتال خود خریدهای اینترنتی انجام دهید، راهکارهای آف چین انتخاب بسیار منطقی‌تری هستند.
• گستردگی و تنوع راهکارها: سیستم‌های برون زنجیره‌ای محدود به یک روش خاص نیستند. از شبکه‌ی لایتنینگ برای بیت کوین گرفته تا رول‌آپ‌های اتریوم و حتی صرافی‌های متمرکزی که هر روز از آن‌ها استفاده می‌کنید، همگی ابزارهایی آف چین هستند که برای روان‌تر کردن تجربه‌ی کاربری شما خلق شده‌اند.
• پذیرش آگاهانه‌ی ریسک‌ها: فراموش نکنید که خروج از دژ محکم شبکه‌ی اصلی، به معنای پذیرش مقداری ریسک است. نیاز به اعتماد نسبی به واسطه‌ها، خطر قفل شدن موقت دارایی‌ها و درگیری با برخی پیچیدگی‌های فنی، هزینه‌ای است که برای به دست آوردن سرعت بالا و فرار از کارمزدها پرداخت می‌کنید.

در نهایت باید گفت که معاملات درون زنجیره‌ای و برون زنجیره‌ای رقیب یکدیگر نیستند، بلکه دو روی یک سکه و مکمل یکدیگرند. شبکه‌ی اصلی به عنوان یک لنگرگاه فوق‌امنیتی برای حفظ ارزش‌ها عمل می‌کند و راهکارهای آف چین، بال‌های پروازی هستند که استفاده‌ی روزمره، خرد و همگانی از این فناوری بی‌نظیر را ممکن می‌سازند. امیدواریم با درک این مفاهیم، از این پس بتوانید بهترین و ارزان‌ترین مسیر را برای مدیریت سرمایه‌ی دیجیتال خود انتخاب کنید.