رول آپ (Rollup) در بلاکچین چیست؟ حل مشکل ترافیک و کارمزدهای سنگین اتریوم

زمانی را تصور کنید که بازار در حال نوسان است و تصمیم دارید یک معامله را سریعاً نهایی کنید. درست در همین لحظه، با یک کارمزد (Gas Fee) نجومی در شبکه اتریوم روبرو می‌شوید که بخش بزرگی از سرمایه یا سود شما را می‌بلعد. در این شرایط، ترافیک سنگین شبکه نه‌تنها زمان طلایی معامله را از بین می‌برد، بلکه فعالیت در بازار را برای سرمایه‌گذاران خرد کاملاً غیرمنطقی و زیان‌ده می‌کند. در این مقاله، ساختار دقیق رول‌آپ‌ها و نحوه عملکرد لایه دوم را قدم به قدم بررسی می‌کنیم. با خواندن این مطلب متوجه می‌شوید که تفاوت مدل‌های مختلف آن (مثل Optimistic و ZK) چیست، چگونه این فناوری هزینه‌های شما را به حداقل می‌رساند و کدام پروژه‌ها برای فعالیت‌های مالی شما مناسب‌ترند.

مشکل مقیاس پذیری در بلاک چین چیست و چرا اهمیت دارد؟

برای درک بهتر این موضوع، یک اتوبان دو بانده را در نظر بگیرید که برای عبور و مرور روزانه‌ی هزاران ماشین طراحی شده است. تا زمانی که تعداد ماشین‌ها کم باشد، همه چیز به خوبی و با سرعت پیش می‌رود. اما اگر ناگهان یک میلیون ماشین بخواهند همزمان از همین اتوبان عبور کنند، چه اتفاقی می‌افتد؟ بدون شک شاهد ترافیک‌های سنگین، کلافگی رانندگان و ساعت‌ها انتظار خواهیم بود.

در دنیای رمزارزها، مقیاس پذیری (Scalability: توانایی یک سیستم برای پاسخگویی به رشد روزافزون کاربران بدون افت کیفیت و سرعت) دقیقاً مشابه همین اتوبان است. زمانی که شبکه‌ی بلاکچین نتواند همزمان با افزایش تعداد کاربران، تراکنش‌های آن‌ها را به سرعت و با هزینه‌ی منطقی پردازش کند، می‌گوییم این شبکه مشکل مقیاس‌پذیری دارد. اهمیت این موضوع در این است که اگر قرار باشد ارزهای دیجیتال روزی جایگزین سیستم‌های مالی سنتی شوند و در خریدهای روزمره‌ی ما مورد استفاده قرار بگیرند، باید بتوانند در هر ثانیه هزاران تراکنش را بدون وقفه تایید کنند.

ترافیک در شبکه‌ی اتریوم؛ ریشه‌ی نیاز به راهکارهای جدید

اتریوم یکی از محبوب‌ترین و پرکاربردترین شبکه‌های بلاکچینی در جهان است، زیرا به برنامه‌نویسان اجازه می‌دهد قراردادهای هوشمند (Smart Contracts: کدهای برنامه‌نویسی که توافقات را بدون نیاز به واسطه و به صورت خودکار اجرا می‌کنند) را روی آن بسازند. این ویژگی جذاب باعث شد تا هزاران برنامه‌ی مالی، صرافی‌ها و بازی‌های دیجیتال روی شبکه‌ی اتریوم راه‌اندازی شوند و سیل عظیمی از کاربران به سمت آن سرازیر شوند.

اما این محبوبیت بی‌سابقه یک چالش بزرگ به همراه داشت. ظرفیت پردازش اتریوم محدود است (حدود 15 تراکنش در ثانیه). وقتی تعداد درخواست‌ها از این ظرفیت فراتر رفت، کاربران برای اینکه تراکنش آن‌ها در اولویت قرار بگیرد و زودتر تایید شود، مجبور شدند گس فی (Gas Fee: کارمزدی که برای انجام تراکنش و جبران هزینه‌ی پردازش به شبکه‌ی اتریوم پرداخت می‌شود) بیشتری پیشنهاد دهند. این رقابت باعث شد تا در زمان‌های شلوغی بازار، هزینه‌ی یک انتقال ساده گاهی به ده‌ها یا حتی صدها دلار برسد که برای سرمایه‌گذاران خرد و تازه‌کار به هیچ وجه منطقی نبود. در اینجا بود که نیاز به یک راهکار جدید برای نجات شبکه‌ی مادر به شدت احساس شد.

مثلث بلاکچین؛ چرا نمی‌توانیم همزمان سرعت، امنیت و تمرکززدایی را داشته باشیم؟

شاید برای شما این سوال پیش بیاید که چرا توسعه‌دهندگان اتریوم به سادگی ظرفیت شبکه‌ی خود را افزایش نمی‌دهند و این اتوبان را عریض‌تر نمی‌کنند؟ پاسخ این سوال در مفهومی کلیدی به نام مثلث بلاکچین نهفته است که توسط خالق اتریوم مطرح شد. این مفهوم نشان می‌دهد که در طراحی یک بلاکچین، رسیدن همزمان به سه هدف اصلی زیر بسیار دشوار است:

• تمرکززدایی (Decentralization: کنترل نشدن سیستم توسط یک شخص یا بانک مرکزی و توزیع قدرت بین هزاران کامپیوتر در سراسر جهان).
• امنیت (Security: محافظت قدرتمند از دارایی‌های کاربران در برابر هکرها و تقلب‌های سایبری).
• مقیاس پذیری (Scalability: همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، سرعت بالا و کارمزد پایین برای پردازش تراکنش‌ها).

در یک شبکه‌ی بلاک چین، معمولاً برای تقویت یکی از این سه ویژگی، باید دیگری را فدا کرد. برای مثال، اگر بخواهیم اتریوم بسیار سریع و ارزان کار کند، باید وظیفه‌ی تایید تراکنش‌ها را تنها به چند نود (Node: کامپیوترهایی که به شبکه‌ی بلاکچین متصل هستند و اطلاعات را بررسی و ذخیره می‌کنند) اختصاص دهیم. این کار باعث می‌شود شبکه متمرکز و در برابر حملات آسیب‌پذیر شود.

از سوی دیگر، شبکه‌ی اتریوم بالاترین سطح امنیت و تمرکززدایی را انتخاب کرده است؛ به همین دلیل تمام کامپیوترهای سراسر شبکه باید تک‌تک تراکنش‌ها را بررسی کنند که این فرآیند سرعت را به شدت پایین می‌آورد. این بن‌بست فنی، دقیقاً همان دلیلی است که توسعه‌دهندگان به جای دستکاری شبکه‌ی اصلی، به سراغ ساختن مسیرهای جانبی و ایده‌ی جذابی به نام رول آپ رفتند.

رول آپ در بلاکچین چیست؟ مفهوم ساده یک ایده‌ی بزرگ

تصور کنید به یک فروشگاه بزرگ و شلوغ رفته‌اید و صدها نفر در صف یک صندوقدار ایستاده‌اند. صندوقدار باید سبد خرید هر شخص را جداگانه بررسی و حساب کند که این کار زمان و انرژی بسیار زیادی می‌گیرد. حالا فرض کنید چند دستیار به فروشگاه اضافه شوند. این دستیارها خریدهای ۵۰ نفر را با هم جمع می‌زنند، حساب و کتاب‌ها را گوشه‌ای انجام می‌دهند و در نهایت فقط یک فاکتور نهایی و مجموع پول را به صندوقدار اصلی تحویل می‌دهند. با این ترفند ساده، سرعت پرداخت ده‌ها برابر می‌شود.

در دنیای کریپتو، رول آپ (Rollup) دقیقاً نقش همین دستیارهای هوشمند را بازی می‌کند. رول آپ‌ها صدها یا هزاران تراکنش را در خارج از زنجیره (Off-chain: محیطی مستقل و بیرون از شبکه‌ی اصلی بلاکچین که برای پردازش سریع‌تر استفاده می‌شود) پردازش می‌کنند. آن‌ها تمام این تراکنش‌ها را در یک بسته‌ی واحد می‌پیچند و سپس فقط اطلاعات ضروری و نهایی را به شبکه‌ی اصلی ارسال می‌کنند. این ایده‌ی بزرگ، بار پردازشی سنگینی را از دوش شبکه‌ی مادر برمی‌دارد.

لایه دوم بلاکچین یا Layer 2 به زبان ساده

برای اینکه جایگاه دقیق رول آپ‌ها را بهتر درک کنیم، باید با مفهوم لایه‌ها در بلاکچین آشنا شویم. شبکه‌ای مثل اتریوم را به عنوان لایه اول (Layer 1: بستر اصلی و پایه‌ای که امنیت و قوانین کل سیستم را تامین می‌کند) در نظر بگیرید. این لایه بسیار امن است و پایه‌ی همه‌چیز محسوب می‌شود، اما ظرفیت محدودی برای پردازش همزمان اطلاعات دارد.

حالا اگر بخواهیم ظرفیت این شبکه را افزایش دهیم، منطقی نیست که ساختار امن و قدرتمند پایه‌ای را دستکاری کنیم؛ بلکه یک طبقه‌ی جدید روی آن می‌سازیم. به این طبقه‌ی جدید، لایه دوم (Layer 2: شبکه‌ای کمکی که روی شبکه‌ی اصلی ساخته می‌شود تا سرعت را بالا و هزینه‌ها را پایین بیاورد) می‌گوییم. رول آپ‌ها در واقع یکی از محبوب‌ترین و کارآمدترین راهکارهای لایه دوم هستند. آن‌ها مثل پل‌های هوایی و تونل‌هایی هستند که برای مدیریت ترافیک یک خیابان اصلی ساخته می‌شوند؛ ترافیک را روان می‌کنند اما در نهایت همه‌ی ماشین‌ها تحت نظارت همان سیستم امنیتی مسیر اصلی قرار دارند.

رول آپ چگونه گره از کار شبکه‌ی اصلی باز می‌کند؟

رول آپ‌ها با یک روش بسیار مهندسی‌شده، ترافیک شبکه‌ی اتریوم را دور می‌زنند و مشکلات آن را حل می‌کنند. اما این گشایش و باز شدن گره‌ها دقیقاً چگونه اتفاق می‌افتد؟ این فرآیند جذاب را می‌توانیم در سه مرحله‌ی کلیدی خلاصه کنیم:

• انجام محاسبات در بیرون از شبکه: رول آپ‌ها فضایی خلوت و سریع فراهم می‌کنند تا کاربران بتوانند دارایی‌های خود را با سرعت بالا جابجا کنند. از آنجایی که این محیط از شلوغی‌های لایه‌ی اول دور است، سرعت انجام کارها بسیار بالا می‌رود و معطلی به حداقل می‌رسد.
• بسته‌بندی و فشرده‌سازی داده‌ها: پس از انجام تراکنش‌ها، رول آپ آن‌ها را مانند یک فایل فشرده در کامپیوتر شما، کوچک و خلاصه می‌کند. در این مرحله جزئیات و اطلاعات اضافی حذف می‌شود و فقط داده‌های حیاتی و اثبات‌کننده‌ی تراکنش‌ها باقی می‌مانند.
• ثبت یکپارچه‌ی نتایج در شبکه‌ی اصلی: در نهایت، این بسته‌ی فشرده که حاوی نتایج صدها معامله است، به عنوان یک تراکنش واحد به شبکه‌ی اتریوم فرستاده می‌شود. از آنجا که شبکه‌ی اصلی فقط با یک تراکنش روبرو است، کارمزد پرداختی بین تمام کاربرانی که در آن بسته حضور داشتند سرشکن و تقسیم می‌شود.

به این ترتیب، شبکه‌های رول آپ نه‌تنها هزینه‌ها را برای هر کاربر به شکل چشمگیری کاهش می‌دهند، بلکه با جلوگیری از شلوغی شبکه‌ی اصلی، سرعت تایید تراکنش‌ها را بالا می‌برند، در حالی که همچنان از امنیت بی‌نظیر اتریوم بهره‌مند هستند.

3Rollup ها چگونه کار می‌کنند؟ بررسی قدم به قدم

برای درک بهتر عملکرد رول آپ، بیایید شبکه‌ی اتریوم را مانند یک اداره‌ی پست مرکزی در نظر بگیریم. در حالت عادی، اگر هزار نفر بخواهند نامه‌های خود را ارسال کنند، باید یک به یک در صف بایستند، تمبر بخرند و نامه‌ی خود را به کارمند پست تحویل دهند. این کار زمان و هزینه‌ی زیادی می‌طلبد. اما اگر یک نماینده، تمام این هزار نامه را در محله‌ی شما جمع‌آوری کند، آن‌ها را در یک بسته‌ی بزرگ قرار دهد و تنها همان یک بسته را به اداره‌ی پست مرکزی ببرد، چه اتفاقی می‌افتد؟ این دقیقاً همان کاری است که فناوری رول آپ در دنیای رمزارزها انجام می‌دهد. بیایید این فرآیند را قدم به قدم بررسی کنیم.

جمع‌آوری و دسته‌بندی تراکنش‌ها در خارج از زنجیره اصلی

در مرحله‌ی اول، وقتی شما می‌خواهید مقداری ارز دیجیتال منتقل کنید یا خریدی مثل خرید اتریوم انجام دهید، درخواست شما به جای شبکه‌ی شلوغ اتریوم، به شبکه‌ی لایه دوم ارسال می‌شود. در اینجا یک بخش ویژه به نام سیکوئنسر (Sequencer: یک رایانه یا گره‌ی مرکزی در شبکه‌ی رول آپ که وظیفه‌ی دریافت، مرتب‌سازی و تایید اولیه‌ی تراکنش‌ها را بر عهده دارد) وارد عمل می‌شود.

سیکوئنسرها با سرعت بسیار بالا تراکنش‌های کاربران را دریافت می‌کنند. از آنجایی که در این محیط نیازی نیست هزاران رایانه در سراسر جهان تک‌تک تراکنش‌ها را تایید کنند، سرعت کار بسیار بالا است. این تراکنش‌ها در فضایی خارج از زنجیره‌ی اصلی شبکه‌ی مادر پردازش می‌شوند. به زبان ساده، رول آپ در این مرحله یک دفترچه‌ی یادداشت موقت دارد که تمام انتقالات را به سرعت در آن ثبت و دسته‌بندی می‌کند.

فشرده‌سازی و ثبت اطلاعات نهایی در بلاکچین لایه اول

وقتی تعداد قابل توجهی تراکنش در دفترچه‌ی یادداشت موقت ثبت شد، نوبت به مرحله‌ی حساس فشرده‌سازی می‌رسد. رول آپ صدها یا گاهی هزاران تراکنش را در قالب یک دسته‌ی واحد یا بچ (Batch: مجموعه‌ای از اطلاعات که به هم چسبانده شده و به عنوان یک واحد در نظر گرفته می‌شوند) جمع‌آوری می‌کند.

در این فرآیند، تمام اطلاعات اضافی حذف می‌شود و سیستم فقط داده‌های حیاتی و اثبات‌کننده‌ی تراکنش‌ها را نگه می‌دارد. سپس، این بسته‌ی فوق‌فشرده به شبکه‌ی اصلی اتریوم ارسال می‌شود. حالا اتریوم با این بسته‌ی عظیم، نه به عنوان هزاران تراکنش مجزا، بلکه تنها به عنوان یک تراکنش منفرد برخورد می‌کند. شبکه‌ی اصلی این اطلاعات را در فضایی به نام کال دیتا (Calldata: بخش خاصی از حافظه‌ی بلاکچین که برای ذخیره‌سازی ارزان‌تر اطلاعات فشرده کاربرد دارد) ذخیره کرده و امنیت آن‌ها را با استفاده از قدرت شبکه‌ی خود برای همیشه تضمین می‌کند.

جدول مقایسه فرایند یک تراکنش عادی با تراکنش رول آپ

برای اینکه تفاوت این دو روش در ذهن شما کاملاً شفاف شود، تمام فرآیندهایی که تا اینجا بررسی کردیم را در قالب یک جدول ساده مقایسه کرده‌ایم. با نگاهی به این جدول به راحتی متوجه می‌شوید که چرا معامله‌گران علاقه‌ی زیادی به استفاده از این فناوری دارند:

ویژگی مورد بررسی	تراکنش عادی در لایه‌ی اول (مثل اتریوم)	تراکنش در شبکه‌ی رول آپ (لایه‌ی دوم)
محل پردازش و محاسبات	داخل شبکه‌ی اصلی	خارج از شبکه‌ی اصلی (محیط ایزوله و سریع)
سرعت تایید تراکنش	پایین (به دلیل ترافیک بالای کاربران در شبکه)	بسیار بالا (تایید تقریباً آنی در لایه‌ی دوم)
میزان کارمزد	بالا (هزینه‌ی پردازش به تنهایی توسط شما پرداخت می‌شود)	بسیار پایین (هزینه‌ی نهایی بین هزاران کاربر حاضر در بسته تقسیم می‌شود)
محل ثبت نهایی اطلاعات	بلاکچین اصلی	بلاکچین اصلی (به صورت یک بسته‌ی فشرده)
تامین‌کننده‌ی امنیت نهایی	رایانه‌های شبکه‌ی مادر	رایانه‌های شبکه‌ی مادر

آشنایی با انواع رول آپ ها در بازار ارز دیجیتال

اکنون که متوجه شدیم شبکه‌های لایه‌ی دوم چگونه اطلاعات را دسته‌بندی و فشرده می‌کنند، زمان آن رسیده است که با دو خانواده‌ی اصلی آن‌ها آشنا شویم. تفاوت اصلی در این شبکه‌ها، روشی است که برای اثبات صحت تراکنش‌ها به شبکه‌ی مادر (اتریوم) استفاده می‌کنند. به زبان ساده، اتریوم چگونه باید مطمئن شود که اطلاعات این بسته‌های فشرده درست و بدون تقلب است؟ برای پاسخ به این سوال، دو راهکار بسیار هوشمندانه طراحی شده است که در ادامه به آن‌ها می‌پردازیم.

رول آپ خوش بینانه یا Optimistic Rollup چیست و چه کاربردی دارد؟

همان‌طور که از نام این مدل پیداست، سیستم در حالت پیش‌فرض نسبت به همه‌چیز خوش‌بین است. فرض کنید یک معلم برگه‌ی امتحانی دانش‌آموزان را صحیح نمی‌کند و به همه نمره‌ی کامل می‌دهد، مگر اینکه یکی از دانش‌آموزان اعتراض کند و بگوید در برگه‌ی شخص دیگری تقلبی صورت گرفته است!

در رول آپ خوش‌بینانه نیز فرض بر این است که تمام تراکنش‌های داخل بسته معتبر و قانونی هستند. شبکه این اطلاعات را بدون بررسی دقیق به اتریوم می‌فرستد. اما برای جلوگیری از تقلب، یک بازه‌ی زمانی به نام دوره‌ی چالش (Challenge Period: یک فرصت چند روزه که به کاربران و ناظران شبکه داده می‌شود تا تراکنش‌ها را بررسی کنند) در نظر گرفته می‌شود.

اگر در این مدت کسی متوجه خطایی شود، می‌تواند یک اثبات تقلب (Fraud Proof: یک سند رمزنگاری شده که نشان می‌دهد تراکنش اشتباه یا تقلبی بوده است) ارائه دهد. در صورت تایید تقلب، تراکنش باطل شده و فرد متقلب جریمه می‌شود. کاربرد اصلی این مدل در حال حاضر، انتقال سریع برنامه‌های دیفای (DeFi: امور مالی غیرمتمرکز که بدون نیاز به بانک‌ها و موسسات مالی سنتی کار می‌کنند) به لایه‌ی دوم است، زیرا این شبکه‌ها سازگاری بسیار راحتی با کدهای شبکه‌ی اتریوم دارند.

رول آپ دانش صفر یا ZK Rollup چیست و چه تفاوتی دارد؟

اگر مدل خوش‌بینانه بر پایه‌ی اعتماد کار می‌کند، رول آپ دانش صفر بر پایه‌ی ریاضیات محض و شکاکیت مطلق بنا شده است. کلمه‌ی ZK مخفف عبارت دانش صفر (Zero-Knowledge: روشی در علم رمزنگاری که به شما اجازه می‌دهد ثابت کنید یک حقیقت را می‌دانید، بدون اینکه جزئیات آن را فاش کنید) است.

برای درک این مدل، فرض کنید می‌خواهید به دوست خود ثابت کنید که رمز یک گاوصندوق را می‌دانید. به جای اینکه رمز را به او بگویید (فاش کردن اطلاعات)، در گاوصندوق را باز می‌کنید و یک شیء خاص را از داخل آن بیرون می‌آورید. شما بدون دادن هیچ دانشی از خود رمز، قطعا ثابت کرده‌اید که آن را بلدید.

در این نوع رول آپ، برای هر بسته‌ی تراکنش، یک معادله‌ی پیچیده‌ی ریاضی حل می‌شود و یک اثبات اعتبار (Validity Proof: یک مهر تایید رمزنگاری شده که صحت قطعی تراکنش را در همان لحظه تضمین می‌کند) تولید می‌شود. شبکه‌ی اتریوم با دیدن این مهر تایید، فوراً بسته را می‌پذیرد. در این روش هیچ نیازی به دوره‌ی چالش و انتظار کشیدن نیست، زیرا ریاضیات دروغ نمی‌گوید و امکان تقلب از همان ابتدا صفر است.

جدول مقایسه جامع رول آپ خوش بینانه و رول آپ دانش صفر

برای اینکه بتوانید در زمان سرمایه‌گذاری یا استفاده از این شبکه‌ها تصمیم بهتری بگیرید، تفاوت‌های کلیدی این دو فناوری را در جدول زیر خلاصه کرده‌ایم:

ویژگی مورد بررسی	رول آپ خوش بینانه (Optimistic)	رول آپ دانش صفر (ZK)
روش اثبات صحت تراکنش	استفاده از اثبات تقلب (پس از انجام کار)	استفاده از اثبات اعتبار ریاضی (قبل از تایید کار)
سرعت برداشت و انتقال وجه به اتریوم	کند (معمولا بین 1 تا 7 روز به دلیل وجود دوره‌ی چالش)	بسیار سریع (تقریباً آنی پس از تایید معادله‌ی ریاضی)
پیچیدگی فنی و هزینه‌ی راه‌اندازی	پایین‌تر و ساده‌تر	بسیار بالا و نیازمند قدرت پردازش قوی
سازگاری با قراردادهای هوشمند اتریوم	بسیار عالی (تقریباً مشابه خود اتریوم عمل می‌کنند)	در حال توسعه (انطباق کدها کمی دشوارتر است)
پروژه‌های معروف بازار	آربیتروم (Arbitrum) و آپتیمیزم (Optimism)	زی‌کی سینک (ZKsync) و استارک‌نت (Starknet)

مزایا و دستاوردهای استفاده از رول آپ ها

تا به اینجا متوجه شدیم که رول آپ‌ها چه هستند و چگونه کار می‌کنند. اما چرا این فناوری تا این حد در دنیای رمز راز سروصدا به پا کرده است؟ برای پاسخ به این سوال، باید به سراغ مزایای عملی آن برویم. استفاده از شبکه‌های لایه‌ی دوم مانند یک ارتقای رایگان برای تجربه‌ی کاربری شماست؛ مثل این است که بلیط یک قطار معمولی را خریده باشید اما بدون پرداخت هزینه‌ی اضافه، سوار یک قطار سریع‌السیر با امکانات ویژه شوید. در ادامه چهار دستاورد مهم این شبکه‌ها را با هم بررسی می‌کنیم.

کاهش چشمگیر کارمزدها؛ تراکنش‌های به‌صرفه برای کاربران خرد

یکی از بزرگترین موانع ورود به شبکه‌ی اتریوم، کارمزدهای نجومی آن در زمان‌های شلوغی بازار است. این موضوع به خصوص برای کاربران خرد (Retail Users: سرمایه‌گذارانی که با مبالغ کم و برای پس‌انداز یا یادگیری وارد بازار می‌شوند) بسیار بازدارنده است. رول آپ‌ها این مشکل را با یک ترفند ساده یعنی تقسیم هزینه‌ها حل کرده‌اند.

زمانی که هزاران تراکنش در یک بسته‌ی فشرده جمع‌آوری می‌شوند و به عنوان یک تراکنش واحد به شبکه‌ی اصلی ارسال می‌گردند، هزینه‌ی پردازش آن تراکنش بین تمام هزار نفر تقسیم می‌شود. نتیجه‌ی این کار، کاهش ده‌ها برابری کارمزدهاست که باعث می‌شود جابجایی پول یا خرید و فروش ارزهای دیجیتال حتی با سرمایه‌های بسیار کوچک نیز منطقی و سودآور باشد.

سرعت بالای تایید تراکنش‌ها بدون افت کیفیت

در دنیای بازارهای مالی، زمان اهمیت بسیار زیادی دارد. شبکه‌های لایه‌ی دوم با انتقال بار پردازشی به خارج از شبکه‌ی شلوغ اتریوم، توان عملیاتی (Throughput: تعداد تراکنش‌هایی که یک شبکه می‌تواند در هر ثانیه به درستی پردازش و تایید کند) را به شکل خیره‌کننده‌ای افزایش می‌دهند.

شما دیگر نیازی ندارید تا منتظر تایید هزاران رایانه در شبکه‌ی اصلی بمانید. تراکنش شما در محیط خلوت رول آپ تقریباً به صورت آنی تایید می‌شود. این سرعت بالا، تجربه‌ی کار با صرافی‌های غیرمتمرکز و برنامه‌های مالی را به قدری روان می‌کند که کاربر تفاوت چندانی بین آن‌ها و برنامه‌های سریع اینترنتی احساس نمی‌کند.

حفظ امنیت شبکه به کمک اتکا به بلاکچین مادر

شاید با خود فکر کنید که این سرعت بالا و کارمزد پایین، حتماً به قیمت کاهش امنیت تمام می‌شود. اما نقطه‌ی قوت رول آپ‌ها دقیقاً همین‌جا خودنمایی می‌کند. برخلاف برخی دیگر از شبکه‌ها که امنیت خودشان را از صفر می‌سازند، رول آپ‌ها برای تایید نهایی اطلاعات به مکانیزم اجماع (Consensus: روشی که در آن تمام کامپیوترهای شبکه روی صحت اطلاعات توافق می‌کنند تا از تقلب جلوگیری شود) در شبکه‌ی اتریوم متکی هستند.

اطلاعات فشرده‌ی شما در نهایت روی امن‌ترین بلاکچین قراردادهای هوشمند دنیا ثبت می‌شود. این یعنی شما بدون پرداخت هزینه‌ی گزاف، از همان سپر دفاعی قدرتمندی که از میلیاردها دلار سرمایه‌ی شبکه‌ی اتریوم محافظت می‌کند، بهره‌مند می‌شوید.

سازگاری کامل با ماشین مجازی اتریوم (EVM)

برای اینکه یک شبکه‌ی جدید موفق شود، باید برنامه‌نویسان بتوانند به راحتی نرم‌افزارهای خود را روی آن پیاده‌سازی کنند. ماشین مجازی اتریوم (EVM: محیط نرم‌افزاری و مغز متفکر اتریوم که کدهای برنامه‌نویسی را می‌خواند و اجرا می‌کند) یک استاندارد شناخته‌شده در دنیای رمزارزهاست.

خبر خوب این است که اکثر پروژه‌های رول آپ کاملاً با این محیط سازگارند. این موضوع شبیه به این است که شما یک گوشی هوشمند جدید بخرید؛ نیازی نیست برنامه‌های جدیدی برای آن نوشته شود، بلکه تمام برنامه‌های قبلی به راحتی روی گوشی جدید شما نصب و اجرا می‌شوند. برنامه‌نویسان می‌توانند پروژه‌های موفق اتریوم را بدون نیاز به تغییر کدهای پیچیده، مستقیماً به شبکه‌ی رول آپ منتقل کنند. این ویژگی کلیدی باعث می‌شود تا شبکه‌های لایه‌ی دوم به سرعت رشد کنند و میزبان برنامه‌های کاربردی فراوانی شوند.

چالش‌ها و خطرات احتمالی در شبکه‌های Rollup

هر فناوری جدیدی در کنار مزایای فوق‌العاده‌ای که دارد، با چالش‌ها و نقاط ضعفی هم روبرو است که باید پیش از استفاده و سرمایه‌گذاری با آن‌ها آشنا شوید. شبکه‌های رول آپ با وجود تمام کمک‌هایی که به بهبود سرعت و کاهش هزینه‌های اتریوم می‌کنند، هنوز در مسیر تکامل خود هستند و بی‌نقص نیستند. در این بخش، به جای تمرکز روی نیمه‌ی پر لیوان، نگاهی واقع‌بینانه به سه چالش اصلی این شبکه‌ها می‌اندازیم تا با دیدی بازتر وارد این فضا شوید.

پیچیدگی‌های فنی در پیاده‌سازی و اجرای قراردادهای هوشمند

ساختن یک شبکه‌ی لایه‌ی دوم، به‌ویژه مدل‌های دانش صفر که بر پایه‌ی معادلات ریاضی بسیار سنگین کار می‌کنند، شبیه به مهندسی یک پل معلق و پیشرفته است. کوچک‌ترین اشتباه در محاسبات می‌تواند خطر آفرین باشد. از آنجایی که قراردادهای هوشمند در این شبکه‌ها باید صدها تراکنش را همزمان مدیریت و فشرده کنند، کدهای برنامه‌نویسی آن‌ها بسیار طولانی و پیچیده است.

این پیچیدگی بالا، احتمال بروز باگ (Bug: خطای نرم‌افزاری ناخواسته که باعث اختلال در عملکرد سیستم می‌شود) را افزایش می‌دهد. اگر یک هکر بتواند رخنه‌ای در این سیستم‌های پیچیده پیدا کند، ممکن است دارایی‌های موجود در شبکه‌ی رول آپ به خطر بیفتد. به همین دلیل، توسعه‌دهندگان مجبورند زمان و هزینه‌ی بسیار زیادی را صرف بررسی و تست امنیت شبکه‌های خود کنند.

خطرات متمرکز بودن در مراحل اولیه‌ی پروژه‌ها

یکی از ارزشمندترین ویژگی‌های دنیای رمزارزها، غیرمتمرکز بودن است؛ به این معنی که هیچ شخص یا شرکتی نتواند به تنهایی سیستم را کنترل کند. اما در حال حاضر، بیشتر پروژه‌های رول آپ برای اینکه بتوانند تراکنش‌ها را با سرعت بالا پردازش کنند، به یک بخش متمرکز به نام سیکوئنسر (Sequencer: یک سرور یا رایانه‌ی واحد که وظیفه‌ی دریافت و مرتب‌سازی اولیه‌ی تراکنش‌های کاربران را بر عهده دارد) وابسته‌اند. وجود این بخش متمرکز دو خطر مهم به همراه دارد:

• آسیب‌پذیری در برابر قطعی: اگر این سرور مرکزی به هر دلیلی (مثل نقص فنی یا حمله‌ی سایبری) قطع شود، کل شبکه‌ی رول آپ ممکن است برای ساعاتی از کار بیفتد و فرآیند تایید تراکنش‌ها متوقف شود.
• خطر سانسور: از نظر تئوری، سیستم متمرکز می‌تواند تصمیم بگیرد که تراکنش یک کاربر خاص را انجام ندهد یا به تاخیر بیندازد.

البته جای نگرانی دائمی نیست، زیرا تیم‌های توسعه‌دهنده به صراحت اعلام کرده‌اند که این وضعیت موقتی است و در آینده‌ای نزدیک، این بخش نیز مانند خود شبکه‌ی اتریوم، کاملاً غیرمتمرکز خواهد شد.

تاخیر در برداشت وجه در مدل‌های خوش‌بینانه

همان‌طور که در بخش‌های قبلی اشاره کردیم، رول آپ‌های خوش‌بینانه برای تامین امنیت خود از یک دوره‌ی چالش (Challenge Period: یک بازه‌ی زمانی، معمولاً هفت روزه، که به ناظران شبکه فرصت می‌دهد تا در صورت مشاهده‌ی تراکنش تقلبی، به آن اعتراض کنند) استفاده می‌کنند.

این مکانیزم امنیتی، با وجود کارایی بالا، یک مشکل بزرگ برای معامله‌گران ایجاد می‌کند. اگر شما بخواهید سرمایه‌ی خود را از شبکه‌ی رول آپ به شبکه‌ی اصلی اتریوم برگردانید (اصطلاحاً برداشت وجه انجام دهید)، درخواست شما فوراً انجام نمی‌شود. شما مجبورید تا پایان این دوره‌ی هفت روزه منتظر بمانید تا سیستم مطمئن شود هیچ اعتراضی روی تراکنش شما وجود ندارد. این تاخیر یک هفته‌ای برای سرمایه‌گذارانی که نیاز به دسترسی سریع به پول خود دارند یا می‌خواهند از نوسانات لحظه‌ای بازار سود ببرند، می‌تواند بسیار کلافه‌کننده باشد.

معرفی برترین پروژه‌ها و ارزهای دیجیتال مبتنی بر رول آپ

حالا که با نحوه‌ی کار، مزایا و چالش‌های شبکه‌های لایه‌ی دوم آشنا شدیم، وقت آن است که به دنیای واقعی قدم بگذاریم و با غول‌های این حوزه آشنا شویم. در بازار ارزهای دیجیتال، پروژه‌های متعددی برای حل مشکل ترافیک اتریوم با یکدیگر رقابت می‌کنند. برخی از این پروژه‌ها نه‌تنها بستر مناسبی برای انجام تراکنش‌های ارزان فراهم کرده‌اند، بلکه ارزهای دیجیتال اختصاصی خود را نیز روانه‌ی بازار کرده‌اند که فرصت خوبی برای یادگیری و حتی سرمایه‌گذاری ایجاد می‌کند.

شبکه‌های آربیتروم Arbitrum و آپتیمیزم Optimism؛ پیشتازان مدل خوش‌بینانه

در دنیای رول آپ‌های خوش‌بینانه، دو نام بزرگ بیش از بقیه می‌درخشند. این دو پروژه به دلیل استفاده‌ی آسان و شباهت بسیار زیاد به شبکه‌ی اتریوم، خیلی زود توانستند برنامه‌نویسان را به سمت خود بکشانند و میزبان برنامه‌های مالی متعددی باشند:

• آربیتروم (Arbitrum): این شبکه در حال حاضر بیشترین سهم بازار را در میان تمام شبکه‌های لایه‌ی دوم در اختیار دارد. اگر به دنبال محیطی هستید که صدها برنامه‌ی کاربردی روی آن فعال باشند و هزینه‌ی تراکنش‌ها در آن بسیار پایین باشد، آربیتروم یک انتخاب عالی است. ارز دیجیتال اختصاصی این شبکه در قالب یک توکن (Token: واحد پولی یا دارایی دیجیتالی که یک پروژه‌ی خاص برای شبکه‌ی خود صادر می‌کند) با نماد ARB در بازار معامله می‌شود (خرید ارز ARB )
• آپتیمیزم (Optimism): رقیب اصلی آربیتروم که با یک ساختار ساده و کارآمد، تمرکز ویژه‌ای روی حمایت از توسعه‌دهندگان دارد. آپتیمیزم توانسته است میزبان پروژه‌های بزرگی در دنیای دیفای باشد. ارز دیجیتال این شبکه با نماد OP شناخته می‌شود و یکی از ارزهای محبوب برای کاربرانی است که قصد فعالیت در شبکه‌های ارزان با خرید ارز OP را دارند.

پروژه‌های زی کی سینک ZKsync و استارک نت Starknet؛ طلایه‌داران مدل دانش صفر

از سوی دیگر، در دنیای پیچیده و ریاضی‌محور رول آپ‌های دانش صفر، پروژه‌هایی در حال رشد هستند که آینده‌ی درخشانی برای آن‌ها پیش‌بینی می‌شود. اگرچه ساخت و توسعه‌ی این شبکه‌ها سخت‌تر است، اما سرعت تایید بی‌نظیر و امنیت بالای آن‌ها باعث شده تا توجه بسیاری از کاربران به سمت آن‌ها جلب شود:

• زی کی سینک (ZKsync): این پروژه یکی از پیشگامان استفاده از اثبات‌های ریاضی برای تایید تراکنش‌ها است. هدف اصلی زی کی سینک این است که تجربه‌ی کار با بلاک چین را به قدری سریع و ارزان کند که حتی پرداخت‌های خرد روزمره‌ی ما نیز از طریق آن امکان‌پذیر باشد. توکن این شبکه‌ی قدرتمند با نماد ZK به بازار عرضه شده است.(خرید ارز کی سینک)
• استارک نت (Starknet): یک شبکه‌ی لایه‌ی دوم بسیار پیشرفته که برای ایجاد امنیت و سرعت فوق‌العاده بالا طراحی شده است. استارک نت برای پروژه‌هایی که نیاز به پردازش‌های سنگین دارند، مانند بازی‌های دیجیتال و سیستم‌های پیچیده‌ی مالی، یک بستر بی‌نظیر است. خرید و فروش ارز STRK ، ارز دیجیتال این شبکه‌ی جذاب در صرافی ها انجام می‌شود.

آینده رول آپ ها و تاثیر آن‌ها بر پذیرش عمومی کریپتو

فناوری رول آپ تنها یک راه‌حل موقت یا یک وصله‌ی پینه‌ای برای رفع مشکلات فعلی نیست، بلکه پایه‌ی اصلی آینده‌ی شبکه‌ی اتریوم و به طور کلی بازار ارزهای دیجیتال محسوب می‌شود. برای اینکه رمزارزها از یک ابزار سرمایه‌گذاری خاص برای افراد محدود، به پولی برای استفاده‌ی روزمره‌ی تمام مردم جهان تبدیل شوند، نیازمند بستری هستیم که سریع، ارزان و در دسترس باشد. رول آپ‌ها دقیقاً همین بستر را فراهم می‌کنند و مسیر را برای پذیرش جهانی هموار می‌سازند.

نقش رول آپ‌ها در جذب کاربران جدید به دنیای دیفای DeFi

امور مالی غیرمتمرکز (DeFi: سیستم‌های مالی شفاف و بدون واسطه مانند بانک‌ها که مستقیماً روی بلاکچین اجرا می‌شوند) پتانسیل عظیمی برای تغییر اقتصاد جهان دارند. اما تا پیش از پیدایش شبکه‌های لایه‌ی دوم، یک مانع بزرگ وجود داشت. فرض کنید یک کاربر تازه‌کار با ۵۰ دلار سرمایه می‌خواست وارد دنیای دیفای شود و ارزی را تبدیل کند یا یک وام دیجیتال بگیرد. اگر کارمزد شبکه‌ی اتریوم در آن لحظه ۳۰ دلار بود، عملاً انجام این کار غیرممکن و کاملاً زیان‌ده می‌شد.

رول آپ‌ها با شکستن این سد، درهای دیفای را به روی میلیون‌ها کاربر جدید باز کرده‌اند. تاثیر این شبکه‌ها در جذب مخاطب را می‌توان در سه بخش مهم خلاصه کرد:

• تسهیل پرداخت‌های خرد: ایجاد امکان جابجایی مبالغ بسیار کم بدون نگرانی از بلعیده شدن سرمایه توسط کارمزدها.
• رشد بازی‌های درآمدزا: بازی‌های مبتنی بر بلاکچین که نیاز به پردازش هزاران تراکنش در ثانیه دارند، حالا می‌توانند به راحتی روی رول آپ‌ها اجرا شوند و گیمرها را به سمت این تکنولوژی بکشانند.
• ایجاد فرصت برابر: با کاهش هزینه‌ها، حالا معامله‌گران خرد از کشورهای در حال توسعه نیز می‌توانند با سرمایه‌های کوچک، از همان امکانات مالی و سودهایی بهره‌مند شوند که پیش از این تنها در اختیار نهنگ‌ها (Whales: سرمایه‌گذاران بسیار بزرگ که میلیون‌ها دلار دارایی دیجیتال دارند) بود.

آیا رول آپ‌ها راه‌حل نهایی اتریوم هستند؟

با وجود تمام این مزایای شگفت‌انگیز، رول آپ‌ها به تنهایی راه‌حل نهایی و کامل نیستند، بلکه قطعه‌ای بسیار مهم از یک پازل بزرگ‌تر به شمار می‌روند. توسعه‌دهندگان و خالق اتریوم بارها اعلام کرده‌اند که آینده‌ی این شبکه، آینده‌ای مبتنی بر رول آپ خواهد بود، اما خود شبکه‌ی مادر (لایه‌ی اول) نیز باید ارتقا پیدا کند تا بتواند میزبان بهتری برای این دستیارهای هوشمند باشد.

شبکه‌ی اتریوم به طور مداوم در حال انجام به‌روزرسانی‌های جدیدی است که فضای ذخیره‌سازی شبکه را بسیار بزرگ‌تر و ارزان‌تر می‌کند. این برنامه‌ریزی هوشمندانه به این معناست که در آینده:

• لایه‌ی اول اتریوم وظیفه‌ی تامین امنیت بی‌نظیر و ذخیره‌ی پایه‌ای اطلاعات را بر عهده خواهد داشت و به عنوان قاضی نهایی عمل می‌کند.
• لایه‌ی دوم یا همان شبکه‌های رول آپ، به عنوان موتور پردازشگر عمل می‌کنند و سرعت و ارزان بودن تراکنش‌ها را برای کاربران نهایی تضمین می‌کنند.

بنابراین، رول آپ‌ها جایگزین اتریوم نمی‌شوند و قرار نیست شبکه‌ی اصلی را کنار بزنند؛ بلکه آن‌ها در کنار نسخه‌های ارتقا یافته‌ی اتریوم، یک تیم رویایی تشکیل می‌دهند تا سرعت را در دنیای بلاکچین به بی‌نهایت برسانند و مسیر را برای استفاده‌ی میلیاردها نفر از این تکنولوژی در دهه‌های آینده هموار کنند.

منابع:

Coinbase

Bitget

Intro.Maicoin