علوم غیرمتمرکز (DeSci) چیست؟ راهنمای جامع کاربرد وب ۳ در آینده تحقیقات علومی

یک تیم تحقیقاتی را در نظر بگیرید که پس از ماه‌ها کار طاقت‌فرسا در آزمایشگاه، به فرمول اولیه‌ی یک داروی حیاتی می‌رسد. درست در همین نقطه بحرانی، پروژه به دلیل اتمام بودجه و بروکراسی‌های پیچیده‌ی نهادهای متمرکز متوقف می‌شود و ایده در فضایی که محققان به آن دره مرگ می‌گویند، برای همیشه دفن می‌شود. در این میان، سرمایه‌گذاران خرد هم هرگز فرصت مشارکت در چنین پروژه‌های پرپتانسیلی را پیدا نمی‌کنند. در این مقاله، بررسی می‌کنیم که چگونه ابزارهایی مانند قراردادهای هوشمند و اقتصاد توکنی (Tokenomics) در اکوسیستم DeSci، این چرخه معیوب را می‌شکنند و راهی برای عبور از دره مرگ و مشارکت عمومی در آینده‌ی علم باز می‌کنند.

علوم غیرمتمرکز یا DeSci چیست و چه هدفی دارد؟

دنیای علم همیشه موتور محرک پیشرفت بشر بوده است، اما این موتور گاهی به دلیل ساختارهای قدیمی و کند، به درستی کار نمی‌کند. علوم غیرمتمرکز یا DeSci (Decentralized Science) آمده است تا با کمک فناوری‌های جدید، این سیستم را نوسازی کند. در این بخش، قدم به قدم با این مفهوم، ریشه‌های آن و تفاوت‌هایش با روش‌های سنتی آشنا می‌شویم تا درک بهتری از این نوآوری جذاب داشته باشیم.

آشنایی با مفهوم علوم غیرمتمرکز به زبان ساده

برای درک بهتر علوم غیرمتمرکز، بیایید سیستم علمی فعلی را مثل یک کتابخانه‌ی بزرگ اما خصوصی در نظر بگیریم. در این کتابخانه‌ی سنتی، فقط افراد خاصی حق دارند کتاب بنویسند و برای خواندن این کتاب‌ها هم باید هزینه‌های سنگینی پرداخت کنید. علاوه بر این، تصمیم‌گیری درباره‌ی اینکه چه کتابی چاپ شود، تنها در دست چند مدیر محدود است.

حالا علوم غیرمتمرکز یا DeSci را مثل یک شبکه‌ی اطلاعاتی عمومی و جهانی تصور کنید. در این شبکه‌ی جدید، هر پژوهشگری در سراسر دنیا می‌تواند ایده‌ی خود را مطرح کند و همه‌ی افراد می‌توانند در تامین هزینه‌ی آن مشارکت داشته باشند. DeSci در واقع یک جنبش جدید بر پایه‌ی فناوری Web3 (نسل سوم اینترنت که اطلاعات در آن توسط خود کاربران و بدون حضور واسطه‌های متمرکز کنترل می‌شود) است. هدف اصلی این جنبش، استفاده از قابلیت‌های شبکه‌ی بلاکچین (یک دفتر کل دیجیتال و غیرقابل تغییر که اطلاعات را به صورت امن و شفاف در شبکه‌ای از کامپیوترها ثبت می‌کند) برای ایجاد یک محیط علمی عادلانه‌تر، شفاف‌تر و در دسترس‌تر برای همه است. در این ساختار، دیگر نیازی نیست منتظر تایید یک نهاد خاص بمانیم؛ بلکه خود جامعه‌ی علمی و علاقه‌مندان، مسیر پیشرفت را مشخص می‌کنند.

تاریخچه پیدایش و مسیر تکامل اکوسیستم DeSci

شاید برایتان جالب باشد که بدانید ایده‌ی علوم غیرمتمرکز چطور شکل گرفت. همه‌چیز از موفقیت‌های دنیای رمزارزها و به خصوص رشد چشمگیر حوزه‌ی DeFi (امور مالی غیرمتمرکز که با حذف واسطه‌هایی مثل بانک‌ها، خدمات مالی را مستقیما روی شبکه‌های دیجیتال ارائه می‌دهد) شروع شد. وقتی متخصصان دیدند که بلاکچین می‌تواند قدرت مالی را از دست نهادهای بزرگ خارج کند و به مردم عادی بسپارد، این سوال در ذهنشان جرقه زد: چرا همین کار را برای علوم انجام ندهیم؟

جنبش DeSci به شکل جدی در سال‌های 2021 و 2022 میلادی شروع به رشد کرد. در این زمان، گروهی از محققان، دانشمندان و توسعه‌دهندگان متوجه شدند که روش‌های سنتی در تامین بودجه‌ی پروژه‌های علمی بسیار کند و ناعادلانه است. آن‌ها شروع به ایجاد DAO (سازمان خودمختار غیرمتمرکز که بدون مدیر مرکزی و تنها با سیستم رای‌گیری شفاف اعضای جامعه اداره می‌شود) کردند. اولین سازمان‌های این حوزه با هدف جمع‌آوری سرمایه‌ی خرد از مردم برای حمایت از تحقیقات پزشکی و بیوتکنولوژی شکل گرفتند و خیلی زود به دیگر شاخه‌های علمی نیز گسترش یافتند.

تفاوت‌های اساسی علوم غیرمتمرکز با سیستم علومی سنتی

برای اینکه دقیق‌تر متوجه شویم DeSci چه تغییری در دنیای ما ایجاد می‌کند، بهترین راه این است که آن را در کنار سیستم علمی سنتی قرار دهیم. در اینجا تفاوت‌های کلیدی این دو ساختار را با هم مرور می‌کنیم:

• نحوه تامین مالی پروژه‌ها: در سیستم سنتی، یک محقق برای دریافت بودجه باید ماه‌ها منتظر تایید سازمان‌های دولتی یا دانشگاهی بماند و اغلب با جواب رد روبه‌رو می‌شود. اما در اکوسیستم DeSci، سرمایه‌ی لازم از طریق پلتفرم‌های جمع‌سپاری و توسط اعضای شبکه‌ی غیر متمرکز تامین می‌شود. یعنی شما هم می‌توانید با خرید توکن‌های یک پروژه‌ی علمی، در تامین مالی آن شریک شوید.
• مالکیت فکری و حقوق مادی: به طور معمول، وقتی یک دانشمند کشف مهمی می‌کند، حقوق مالکیت آن متعلق به دانشگاه یا شرکت سرمایه‌گذار است. اما در علوم غیرمتمرکز، پژوهشگران با استفاده از فناوری NFT (توکن غیرقابل تعویض که به عنوان یک سند دیجیتال و منحصر‌به‌فرد برای اثبات مالکیت قطعی عمل می‌کند) می‌توانند مالکیت فکری دستاورد خود را به صورت مستقل ثبت کنند و از سود آن بهره‌مند شوند.
• دسترسی به اطلاعات و مقالات: خواندن مقالات علمی معتبر در سیستم سنتی معمولا نیازمند پرداخت حق اشتراک‌های گران‌قیمت به ناشران بزرگ است. در مقابل، یکی از اهداف اصلی DeSci دسترسی آزاد است؛ به این معنی که داده‌های تحقیقاتی روی شبکه ذخیره می‌شوند و همه می‌توانند به صورت رایگان به این گنجینه‌ی دانش دسترسی داشته باشند.
• نحوه همکاری و شفافیت: تحقیقات سنتی معمولا پشت درهای بسته‌ی آزمایشگاه‌ها انجام می‌شود و تا زمان چاپ مقاله، کسی از روند آن خبر ندارد. اما در پلتفرم‌های علوم غیرمتمرکز، محققان می‌توانند داده‌های خام خود را در هر مرحله با همتایان خود در سراسر جهان به اشتراک بگذارند. این کار باعث می‌شود تا خطاهای علمی سریع‌تر کشف شوند و روند توسعه‌ی علوم با شفافیت کامل پیش برود.

چرا به علوم غیرمتمرکز نیاز داریم؟ بررسی بحران‌های سیستم علومی فعلی

وقتی از دور به دنیای علوم نگاه می‌کنیم، همه‌چیز عالی و بی‌نقص به نظر می‌رسد؛ اما اگر کمی به این ماشین عظیم نزدیک‌تر شویم، صدای جیرجیر چرخ‌دنده‌های آن را می‌شنویم. سیستم علمی سنتی سال‌هاست که با مشکلات اساسی دست‌وپنجه نرم می‌کند. مشکلاتی که باعث کند شدن روند پیشرفت بشر شده‌اند. در این بخش، می‌خواهیم ببینیم چه بحران‌هایی باعث شده‌اند تا دانشمندان و متخصصان به فکر ایجاد یک جایگزین غیرمتمرکز بیفتند.

انحصار در چاپ مقالات و دسترسی محدود به دانش

آیا تا به حال سعی کرده‌اید یک مقاله‌ی علمی معتبر را در اینترنت جستجو کنید و برای خواندن آن با صفحه‌ی پرداخت روبرو شوید؟ این یکی از بزرگترین مشکلات امروز ماست. سیستم چاپ مقالات علمی، در انحصار چند شرکت بزرگ و قدرتمند قرار دارد.

برای درک بهتر، این مثال را در نظر بگیرید: تصور کنید شما یک آشپز ماهر هستید که دستور پخت بی‌نظیری خلق کرده‌اید. این دستور پخت را به صورت رایگان در اختیار یک رستوران زنجیره‌ای بزرگ قرار می‌دهید. اما وقتی خودتان یا دیگران بخواهید از آن غذا بچشید، رستوران از شما پول هنگفتی طلب می‌کند! در دنیای پژوهش نیز دقیقا همین اتفاق می‌افتد:

• دانشمندان ماه‌ها تحقیق می‌کنند و مقاله‌ی خود را بدون دریافت دستمزد به ناشران می‌سپارند.
• همتایان آن‌ها (دانشمندان دیگری که وظیفه‌ی داوری و بررسی درستی مقاله‌ها را دارند) نیز بدون دریافت حقوق، مقاله‌ها را بررسی می‌کنند.
• ناشران بزرگ مقاله را چاپ کرده و آن را با قیمت‌های بسیار بالا به دانشگاه‌ها و مردم می‌فروشند.

علوم غیرمتمرکز این انحصار را می‌شکند تا دسترسی به دانش برای همه رایگان و آزاد باشد و درآمدهای احتمالی به جای واسطه‌ها، به جیب خود محققان برود.

تمرکزگرایی در تامین مالی و پدیده دره مرگ در پژوهش‌ها

یکی از تلخ‌ترین واقعیت‌های دنیای پژوهش، پدیده‌ای به نام دره مرگ (Valley of Death) است. دره مرگ به فاصله‌ی بحرانی میان کشف یک ایده‌ی عالی در آزمایشگاه و تبدیل شدن آن به یک محصول کاربردی در دنیای واقعی (مثل یک داروی جدید) گفته می‌شود. بسیاری از پروژه‌های شگفت‌انگیز، دقیقا در همین مرحله به دلیل تمام شدن بودجه متوقف می‌شوند و می‌میرند.

دلیل اصلی این اتفاق، تمرکزگرایی (کنترل شدن منابع مالی و تصمیم‌گیری‌ها توسط چند نهاد محدود مرکزی) در سیستم توزیع بودجه است. چند سازمان دولتی یا نهاد خاص تصمیم می‌گیرند که پول‌ها به کدام پروژه‌ها اختصاص یابد. این روند بسیار کند، پر از کاغذبازی و گاهی همراه با اعمال سلیقه‌های شخصی است. با اکوسیستم DeSci، محققان نیازی به این نهادها ندارند؛ آن‌ها می‌توانند ایده‌ی خود را مستقیما به مردم جهان ارائه دهند و با استفاده از شبکه‌های غیرمتمرکز، سرمایه‌ی لازم برای عبور از این دره را به صورت جمعی جذب کنند.

نبود شفافیت داده‌ها و بحران تکرارپذیری در آزمایش‌های علمی

برای اینکه یک ادعای علمی معتبر باشد، دانشمندان دیگر باید بتوانند با انجام همان آزمایش، دقیقا به همان نتیجه برسند. به این ویژگی، تکرارپذیری می‌گویند. اما در حال حاضر، دنیای علم با بحران تکرارپذیری مواجه است. چرا؟ چون بسیاری از محققان، داده‌های خام و جزئیات دقیق آزمایش‌های خود را با دیگران به اشتراک نمی‌گذارند.

این شرایط مانند زمانی است که کسی ادعا می‌کند می‌تواند یک معمای سخت را حل کند، اما راه حل خود را به شما نشان نمی‌دهد و فقط جواب نهایی را روی کاغذ می‌نویسد. شما نمی‌دانید او تقلب کرده است یا واقعا مسیر درستی را رفته است. در سیستم غیرمتمرکز، تمام داده‌های خام و مراحل پژوهش روی شبکه‌های شفاف و امن بلاکچین ثبت می‌شوند. هیچ‌کس نمی‌تواند این داده‌ها را بعدا تغییر دهد یا دستکاری کند و این موضوع، اعتبار و شفافیت پژوهش‌ها را به شدت افزایش می‌دهد.

عدم توزیع عادلانه فرصت‌ها برای محققان مستقل

در سیستم سنتی، نام دانشگاهی که در آن کار می‌کنید یا کشوری که در آن زندگی می‌کنید، تاثیر زیادی روی موفقیت شما دارد. یک محقق مستقل یا استعدادی که در یک کشور در حال توسعه زندگی می‌کند، شانس بسیار کمی برای دریافت بودجه‌های بین‌المللی یا چاپ مقاله در مجلات معتبر دارد، حتی اگر ایده‌ی او دنیا را تغییر دهد. این سیستم شبیه به یک باشگاه خصوصی است که فقط افراد خاصی کارت ورود به آن را دارند.

جنبش علوم غیرمتمرکز، مرزهای جغرافیایی و نام برند دانشگاه‌ها را بی‌اهمیت می‌کند. در این فضای جدید، چیزی که اهمیت دارد کیفیت ایده‌ی شما و میزان حمایت جامعه‌ی کاربری از آن است. این توزیع عادلانه‌ی فرصت‌ها، باعث می‌شود تا هیچ استعداد نابی در هیچ گوشه‌ای از جهان هدر نرود و پیشرفت علوم به معنای واقعی کلمه، به یک دستاورد جهانی تبدیل شود.

ساختار و نحوه عملکرد DeSci: فناوری‌های پیشران در علوم غیرمتمرکز

حالا که متوجه شدیم چرا سیستم سنتی نیاز به تغییر دارد، وقت آن است که به زیر کاپوت ماشین علوم غیرمتمرکز نگاهی بیندازیم. این سیستم جدید برای اینکه بتواند بدون نیاز به مدیران مرکزی کار کند، از فناوری‌های پیشرفته‌ی دنیای وب 3 کمک می‌گیرد. در این بخش با ابزارها و چرخ‌دنده‌های اصلی این اکوسیستم آشنا می‌شویم و می‌بینیم که هر کدام چه نقشی در پیشبرد پروژه‌های علومی دارند.

نقش بلاکچین و قراردادهای هوشمند در اعتبارسنجی تحقیقات

هسته‌ی اصلی تمام پلتفرم‌های علوم غیرمتمرکز، شبکه‌ی بلاکچین است. اطلاعات پژوهشی به جای ذخیره شدن در سرورهای خصوصی یک دانشگاه، روی این شبکه‌ی امن و عمومی ثبت می‌شوند. اما بلاکچین به تنهایی کافی نیست؛ اینجا پای قراردادهای هوشمند (کدهای برنامه‌نویسی شده‌ای که بدون نیاز به واسطه‌ی انسانی و به صورت خودکار، شرایط یک توافق را اجرا می‌کنند) به میان می‌آید.

برای درک بهتر، یک دستگاه خودکار فروش خوراکی را در نظر بگیرید؛ شما پول را وارد می‌کنید و دستگاه بدون نیاز به فروشنده، خوراکی را به شما تحویل می‌دهد. قراردادهای هوشمند هم در دنیای پژوهش همین‌گونه عمل می‌کنند. برای مثال، یک قرارداد می‌تواند به این شکل تنظیم شود: اگر سه دانشمند مستقل، نتایج این آزمایش را بررسی و تایید کردند، بودجه‌ی مرحله‌ی بعدی به صورت خودکار به حساب تیم تحقیقاتی واریز شود. این کار باعث می‌شود تا فرآیند اعتبارسنجی تحقیقات، دقیق، بدون تقلب و بسیار سریع‌تر از روش‌های سنتی انجام پذیرد.

سازمان‌های خودمختار غیرمتمرکز یا DAO در مدیریت پروژه‌های علومی

در سیستم‌های سنتی، همیشه یک رئیس یا هیئت مدیره وجود دارد که برای همه تصمیم می‌گیرد. اما در علوم غیرمتمرکز، این وظیفه بر عهده‌ی DAO (سازمان خودمختار غیرمتمرکز یا نهادی که بدون مدیرعامل و تنها بر اساس سیستم رای‌گیری شفاف اعضای جامعه اداره می‌شود) است.

تصور کنید یک ساختمان مسکونی به جای داشتن یک مدیر ساختمان، توسط تمام ساکنان اداره شود؛ به این صورت که هر تصمیمی (مثل انجام تعمیرات) به رای گذاشته می‌شود و نرم‌افزار به صورت خودکار نتیجه‌ی آرا را اجرا می‌کند. در یک DAO علومی، محققان، بیماران و سرمایه‌گذاران دور هم جمع می‌شوند. آن‌ها با استفاده از توکن‌های دیجیتال خود، درباره‌ی اینکه کدام پروژه‌ی تحقیقاتی بودجه دریافت کند یا قوانین پلتفرم چگونه باشد، رای می‌دهند. این ساختار باعث می‌شود تا قدرت تصمیم‌گیری بین تمام افراد توزیع شود و هیچ‌کس نتواند نظرات شخصی خود را به کل جامعه‌ی علومی تحمیل کند.

مفهوم IP-NFT و ایجاد تحول در مالکیت فکری پژوهش‌ها

یکی از جذاب‌ترین نوآوری‌های علوم غیرمتمرکز، استفاده از مفهوم IP-NFT (توکن غیرقابل تعویض مالکیت فکری که به عنوان یک سند دیجیتال رمزنگاری‌شده، مالکیت قطعی یک دستاورد علومی را اثبات می‌کند) است. در بخش‌های قبل گفتیم که یکی از مشکلات بزرگ محققان، از دست دادن حقوق مادی و معنوی پژوهش‌هایشان به نفع ناشران بزرگ است.

فناوری IP-NFT مثل یک سند منگوله‌دار دیجیتال برای داده‌های علومی عمل می‌کند. وقتی یک تیم تحقیقاتی به فرمول جدیدی می‌رسد، آن را در قالب یک IP-NFT روی بلاکچین ثبت می‌کند. این کار چند مزیت بزرگ دارد:

• اثبات مالکیت: دیگر کسی نمی‌تواند ایده‌ی آن‌ها را سرقت کند، چون تاریخ و نام خالق اثر برای همیشه و به صورت غیرقابل تغییر روی شبکه ثبت شده است.
• کسب درآمد مستقیم: محققان می‌توانند حق استفاده از این داده‌ها را مستقیما به شرکت‌های داروسازی بفروشند یا حتی بخشی از مالکیت آن را بین سرمایه‌گذاران خرد تقسیم کنند.
• حذف واسطه‌ها: نیازی به وکلای گران‌قیمت یا فرآیندهای زمان‌بر ثبت اختراع در نهادهای سنتی نیست.

نقش توکنومیکس و ارزهای دیجیتال در اقتصاد علوم

برای اینکه هر سیستم جدیدی بتواند زنده بماند و رشد کند، به یک چرخه‌ی مالی سالم نیاز دارد. در اکوسیستم DeSci، این چرخه توسط توکنومیکس (اقتصاد توکنی یا قواعدی که ارزش، کاربرد و نحوه‌ی توزیع یک ارز دیجیتال را در یک شبکه مشخص می‌کنند تا کاربران به فعالیت مفید تشویق شوند) مدیریت می‌شود.

ارزهای دیجیتال در پلتفرم‌های علمی فقط برای خرید و فروش نیستند؛ آن‌ها سوخت حرکت ماشین علوم محسوب می‌شوند. به عنوان مثال:

• پاداش‌دهی: دانشمندانی که مقالات دیگران را بررسی و داوری می‌کنند، به جای کار مجانی، توکن پاداش می‌گیرند.
• تامین مالی: مردم عادی می‌توانند با خرید توکن‌های یک پروژه‌ی تحقیقاتی خاص، هزینه‌های آزمایشگاه را تامین کنند.
• اشتراک داده‌ها: بیمارانی که داده‌های پزشکی خود را به صورت کاملا ناشناس برای کمک به تحقیقات در اختیار پلتفرم قرار می‌دهند، می‌توانند در ازای این کار ارز دیجیتال دریافت کنند.

این اقتصاد پویا باعث می‌شود تا تمام افراد درگیر در چرخه‌ی پژوهش، انگیزه‌ی مالی کافی برای همکاری و پیشرفت داشته باشند.

هم‌افزایی هوش مصنوعی و یادگیری ماشین با پلتفرم‌های DeSci

در نهایت، ترکیب اکوسیستم علوم غیرمتمرکز با هوش مصنوعی، یک ترکیب برنده و بی‌نظیر می‌سازد. پلتفرم‌های DeSci پر از داده‌های خام، مقالات و نتایج آزمایش‌های مختلف هستند که به صورت آزاد و شفاف در دسترس قرار گرفته‌اند.

در اینجا، ابزارهای یادگیری ماشین (بخشی از هوش مصنوعی که به کامپیوترها اجازه می‌دهد با تحلیل حجم عظیمی از داده‌ها، الگوهای پنهان را کشف کرده و تصمیم‌گیری کنند) وارد عمل می‌شوند. یک هوش مصنوعی می‌تواند در عرض چند ساعت میلیون‌ها صفحه‌ی پژوهشی را در شبکه‌ی بلاکچین مطالعه کند تا:

• الگوهای پنهان بیماری‌ها را که از چشم انسان دور مانده‌اند، پیدا کند.
• ترکیبات دارویی جدید را با سرعت بسیار بالاتری شبیه‌سازی و پیشنهاد دهد.
• صحت داده‌های وارد شده به پلتفرم را با دقت بررسی کند تا جلوی انتشار اطلاعات تقلبی و اشتباه گرفته شود.

ترکیب هوش مصنوعی به عنوان یک تحلیلگر بسیار سریع و بلاکچین به عنوان یک بستر امن و شفاف، مسیر رسیدن به اکتشافات علمی را به طرز شگفت‌انگیزی کوتاه و کارآمد خواهد کرد.

مزایا و دستاوردهای Decentralized Science برای جامعه علمی و سرمایه‌گذاران

تا اینجای کار با ساختار و چرخ‌دنده‌های اکوسیستم DeSci آشنا شدیم. حالا زمان آن است که بپرسیم این سیستم جدید در عمل چه فایده‌ای دارد؟ علوم غیرمتمرکز نه تنها برای دانشمندان یک مسیر تازه باز کرده است، بلکه برای اولین بار به افراد عادی و سرمایه‌گذاران خرد نیز اجازه می‌دهد تا به طور مستقیم در پیشرفت‌های علمی شریک شوند. در این بخش، به سراغ دستاوردهای مهم این فناوری می‌رویم و می‌بینیم که چگونه مشکلات قدیمی را حل می‌کند.

شفافیت بالا و دسترسی آزاد به داده‌های تحقیقاتی

همان‌طور که پیش‌تر اشاره کردیم، یکی از بزرگترین موانع در دنیای سنتی علم، پنهان ماندن داده‌ها و نتایج آزمایش‌ها است. در علوم غیرمتمرکز، شعار اصلی دسترسی آزاد به اطلاعات است. اما این شفافیت در عمل چگونه اتفاق می‌افتد؟

تصور کنید در حال ساختن یک پازل بزرگ هستید. اگر فقط تصویر نهایی را داشته باشید اما ندانید هر قطعه کجا قرار می‌گیرد، ساختن آن بسیار سخت می‌شود. پلتفرم‌های DeSci تمام قطعات این پازل، یعنی داده‌های خام آزمایشگاهی، کدهای نرم‌افزاری و مراحل تحقیق را روی شبکه‌ی بلاکچین قرار می‌دهند. این کار چند مزیت مهم دارد:

• دانشمندان دیگر می‌توانند به راحتی مراحل پژوهش را بررسی کنند و از صحت آن مطمئن شوند.
• امکان تقلب یا دستکاری در نتایج آزمایش‌ها به صفر می‌رسد، زیرا اطلاعات ثبت‌شده در بلاکچین غیر قابل تغییر هستند.
• محققان جدید مجبور نیستند چرخ را از نو اختراع کنند؛ آن‌ها می‌توانند از داده‌های قبلی استفاده کرده و پژوهش‌های جدیدتری را آغاز کنند.

تامین مالی سریع‌تر، جمعی و عادلانه‌تر برای پژوهشگران

تامین بودجه‌ی تحقیقاتی معمولا طولانی‌ترین و خسته‌کننده‌ترین بخش کار یک دانشمند است. در سیستم سنتی، یک پژوهشگر برای دریافت بودجه‌ی دولتی یا دانشگاهی باید از سدهای طولانی اداری عبور کند. اما علوم غیرمتمرکز این مسیر را با استفاده از کرادفاندینگ (Crowdfunding: روشی نوین که در آن سرمایه‌ی مورد نیاز یک پروژه از طریق جمع‌آوری پول‌های خرد از تعداد زیادی از افراد در سراسر جهان تامین می‌شود) متحول کرده است.

این دستاورد یک بازی برد-برد است:

• برای محققان: آن‌ها ایده‌ی خود را در قالب یک پروژه‌ی شفاف معرفی می‌کنند و سرمایه‌ی لازم را به سرعت از هزاران حامی و علاقه‌مند در سراسر جهان جمع‌آوری می‌کنند.
• برای سرمایه‌گذاران: افراد عادی که پیش از این هیچ راهی برای سرمایه‌گذاری روی داروها یا تکنولوژی‌های جدید نداشتند، حالا می‌توانند با خرید توکن‌های یک پروژه‌ی علمی، هم به پیشرفت علوم کمک کنند و هم در صورت موفقیت پروژه، به سود مالی برسند.

ترویج همکاری‌های جهانی و حذف مرزهای جغرافیایی

علم مرز نمی‌شناسد، اما در دنیای واقعی، قوانین کشورها، تحریم‌ها و مشکلات انتقال پول باعث می‌شوند که دانشمندان نتوانند به راحتی با یکدیگر همکاری کنند. یک محقق با یک ایده‌ی درخشان در یک کشور در حال توسعه، ممکن است صرفا به دلیل محدودیت‌های جغرافیایی نتواند با آزمایشگاهی در اروپا کار کند.

علوم غیرمتمرکز این دیوارها را فرو می‌ریزد. در یک سازمان خودمختار غیرمتمرکز (DAO)، تنها چیزی که اهمیت دارد کیفیت کار شماست، نه ملیت یا محل زندگی شما. پرداخت‌ها به صورت ارز دیجیتال انجام می‌شود که نیازی به بانک‌های واسطه ندارد و محققان از هر گوشه‌ی دنیا می‌توانند داده‌های خود را به اشتراک بگذارند، هم‌فکری کنند و در قالب یک تیم جهانی، پروژه‌های علومی بزرگ را به سرانجام برسانند.

کاهش هزینه‌ها و حذف واسطه‌های چاپ و نشر مقالات

اگر بخواهیم یکی از سودآورترین تجارت‌های سنتی در دنیای علم را نام ببریم، باید به صنعت چاپ و نشر مقالات علومی اشاره کنیم. ناشران بزرگ، زحمات دانشمندان را بدون پرداخت هزینه دریافت می‌کنند و همان مقاله‌ی علمی را با قیمت‌های بسیار بالا به دانشجویان و دانشگاه‌ها می‌فروشند.

علوم غیرمتمرکز این واسطه‌ها را به طور کامل حذف می‌کند. پلتفرم‌های DeSci به محققان اجازه می‌دهند تا دستاوردهای خود را با هزینه‌ای بسیار ناچیز منتشر کنند. در این میان، فرآیند داوری همتا (Peer Review: مرحله‌ای که در آن مقاله‌ی یک محقق قبل از انتشار عمومی، توسط سایر متخصصان همان حوزه بررسی و تایید می‌شود تا اعتبار علومی آن تضمین شود) نیز متحول شده است. دانشمندانی که مقالات دیگران را بررسی و داوری می‌کنند، به جای اینکه کار رایگان انجام دهند، از پلتفرم ارز دیجیتال پاداش می‌گیرند. این سیستم، هزینه‌های اضافی را کاهش می‌دهد و ارزش واقعی کار را به خود پژوهشگران برمی‌گرداند.

کاربردهای واقعی و حوزه‌های فعالیت علوم غیرمتمرکز

حالا که با چرخ‌دنده‌ها و ساختار این سیستم آشنا شدیم، زمان آن رسیده است که بپرسیم این فناوری در دنیای واقعی چه کاربردی دارد؟ آیا علوم غیرمتمرکز فقط یک ایده‌ی تئوری روی کاغذ است یا در حال حاضر پروژه‌هایی وجود دارند که از آن استفاده کنند؟ خبر خوب این است که اکوسیستم DeSci همین الان هم در چندین بخش مهم در حال فعالیت است و نتایج ملموسی را به ثبت رسانده است. در این بخش، به سراغ مهم‌ترین حوزه‌هایی می‌رویم که بلاک چین توانسته است تغییرات مثبتی در آن‌ها ایجاد کند.

نوآوری در توسعه داروها، بیوتکنولوژی و فناوری‌های پزشکی

یکی از گران‌ترین و زمان‌برترین کارها در دنیای امروز، کشف و ساخت داروهای جدید است. شرکت‌های داروسازی بزرگ معمولا فقط روی بیماری‌هایی سرمایه‌گذاری می‌کنند که سود مالی زیادی برای آن‌ها داشته باشد. این یعنی بسیاری از بیماری‌های نادر یا تحقیقات مربوط به افزایش طول عمر، نادیده گرفته می‌شوند و بودجه‌ای دریافت نمی‌کنند.

پلتفرم‌های علوم غیرمتمرکز این مشکل را با ایجاد شبکه‌های تامین مالی جمعی حل کرده‌اند. برای درک بهتر، فرآیند کشف یک دارو را شبیه به حرکت در یک هزارتوی پیچیده و تاریک در نظر بگیرید. در روش سنتی، فقط یک تیم با یک چراغ قوه مجاز است وارد این هزارتو شود. اما در اکوسیستم DeSci، یک شبکه‌ی به هم پیوسته از دانشمندان و سرمایه‌گذاران در سراسر جهان تشکیل می‌شود که مانند یک ساختار شبکه‌ای سه بعدی، تمام مسیرها را همزمان روشن و بررسی می‌کنند.

به عنوان مثال، جوامع غیرمتمرکزی شکل گرفته‌اند که تمرکز آن‌ها فقط روی پیدا کردن درمان برای یک بیماری خاص است. در این جوامع، افراد عادی می‌توانند با سرمایه‌های کوچک خود روی توسعه‌ی یک دارو سرمایه‌گذاری کنند و در صورت موفقیت دارو، در سود فروش آن شریک شوند.

ایجاد پلتفرم‌های غیرمتمرکز برای انتشار مقالات و داوری همتا

صنعت چاپ مقاله‌ی علمی یک تجارت بسیار پرسود اما یک‌طرفه است. دانشمندان ماه‌ها روی یک موضوع کار می‌کنند، مقالات خود را می‌نویسند و مجلات علمی معتبر، آن مقالات را با دریافت هزینه‌های بالا منتشر کرده یا به دانشگاه‌ها می‌فروشند، بدون اینکه سودی به خود نویسنده برسد.

در سیستم علوم غیرمتمرکز، پلتفرم‌های انتشار محتوا روی شبکه‌ی بلاکچین ساخته می‌شوند. این پلتفرم‌ها مانند یک کتابخانه‌ی عمومی و جهانی عمل می‌کنند که در آن به روی همه باز است. در این ساختار:

• تمام پژوهشگران می‌توانند نتایج کارهای خود را با کمترین هزینه منتشر کنند و مالکیت فکری اثر خود را حفظ کنند.
• داوری همتا (Peer Review: فرآیندی که در آن متخصصان یک حوزه، مقاله‌ی یک دانشمند دیگر را قبل از انتشار رسمی مطالعه، بررسی و تایید می‌کنند تا از صحت آن مطمئن شوند) با دقت و شفافیت بیشتری انجام می‌شود.
• دانشمندانی که وقت خود را برای داوری مقالات دیگران صرف می‌کنند، به جای انجام کار رایگان، از شبکه‌ی مربوطه توکن پاداش می‌گیرند.

این روش باعث می‌شود تا روند تایید و انتشار یافته‌های جدید علمی بسیار سریع‌تر شود و دانش به صورت کاملا آزادانه در اختیار همه‌ی افراد قرار بگیرد.

آزمایش‌های علمی توزیع‌شده و اشتراک‌گذاری امن داده‌های بیماران

یکی از بزرگترین چالش‌های فناوری‌های پزشکی، دسترسی به داده‌های واقعی بیماران است. دانشمندان برای پیدا کردن الگوهای پنهان یک بیماری، به اطلاعات و پرونده‌های هزاران بیمار نیاز دارند، اما قوانین سخت‌گیرانه‌ی حفظ حریم خصوصی مانع از به اشتراک‌گذاری این اطلاعات با آزمایشگاه‌ها می‌شود.

علوم غیرمتمرکز با استفاده از فناوری‌های رمزنگاری پیشرفته مانند اثبات دانش صفر (Zero-Knowledge Proof: یک روش ریاضی و رمزنگاری در بلاکچین که به شما اجازه می‌دهد درستی یک اطلاعات را ثابت کنید، بدون اینکه خود آن اطلاعات یا هویتتان را فاش کنید) این مشکل را به زیبایی برطرف کرده است.

با استفاده از این فناوری، بیماران می‌توانند اطلاعات پزشکی خود را به صورت کاملا ناشناس و امن روی شبکه‌ی غیرمتمرکز قرار دهند. محققان می‌توانند از این داده‌ها برای انجام آزمایش‌های علمی استفاده کنند و داروها را شبیه‌سازی کنند، بدون اینکه هویت هیچ بیماری در خطر بیفتد. جذاب‌تر اینکه در پلتفرم‌های DeSci، بیمارانی که داده‌های خود را برای پیشرفت علوم به اشتراک می‌گذارند، معمولا ارز دیجیتال پاداش می‌گیرند که این یک انگیزه‌ی اقتصادی عالی برای مشارکت عمومی در مسیر توسعه‌ی علوم است.

معرفی پروژه‌ها و پلتفرم‌های پیشگام در اکوسیستم DeSci

برای اینکه درک بهتری از علوم غیرمتمرکز داشته باشیم، بهتر است با چند نمونه‌ی واقعی که همین الان در حال فعالیت هستند آشنا شویم. این پروژه‌ها نشان می‌دهند که DeSci فقط یک تئوری نیست، بلکه یک اکوسیستم زنده و در حال رشد است.

بررسی پروژه‌های برتر در حوزه تامین مالی تحقیقات

در بخش تامین مالی، پروژه‌هایی مانند VitaDAO بسیار موفق عمل کرده‌اند. این پلتفرم تمرکز خود را روی تحقیقات مربوط به افزایش طول عمر و مبارزه با پیری گذاشته است. اعضای این سازمان با استفاده از سرمایه‌ی جمعی، بودجه‌ی آزمایشگاه‌های مختلف را تامین می‌کنند. پلتفرم دیگری به نام Gitcoin نیز وجود دارد که اگرچه مختص علوم نیست، اما بخش بزرگی از بودجه‌ی پروژه‌های علومی مستقل را از طریق کمک‌های مردمی فراهم می‌کند.

پلتفرم‌های فعال در زمینه مدیریت مالکیت فکری و IP-NFTها

همان‌طور که گفتیم، تبدیل دستاوردهای علمی به دارایی دیجیتال یکی از اهداف اصلی این حوزه است. پلتفرم Molecule یکی از پیشگامان این بخش است. این سایت به پژوهشگران اجازه می‌دهد تا داده‌های دارویی و تحقیقات پزشکی خود را به IP-NFT تبدیل کنند. با این کار، محققان می‌توانند حق استفاده از داده‌های خود را به صورت امن و مستقیم به سرمایه‌گذاران یا شرکت‌های داروسازی بفروشند.

آشنایی با توکن‌های مطرح و آینده‌دار در بخش علوم غیرمتمرکز

اکوسیستم علوم غیرمتمرکز، ارزهای دیجیتال مخصوص به خود را دارد که برای مدیریت شبکه‌ها استفاده می‌شوند. به عنوان مثال، توکن VITA مربوط به پروژه‌ی ویتا دائو است که به دارندگان آن حق رای در تصمیم‌گیری‌های علمی را می‌دهد. همچنین توکن RSC (مخفف ResearchCoin) متعلق به پلتفرم Research Hub است؛ شبکه‌ای که شبیه به یک شبکه‌ی اجتماعی برای دانشمندان عمل می‌کند و به کاربرانی که مقالات علمی را منتشر یا داوری می‌کنند، با این توکن پاداش می‌دهد (خرید ارز RSC).

چالش‌ها و موانع پیش روی پذیرش گسترده علوم غیرمتمرکز

اکوسیستم DeSci هنوز در روزهای ابتدایی خود به سر می‌برد و مانند هر فناوری نوپای دیگری، برای تبدیل شدن به یک استاندارد جهانی با موانع و دست‌اندازهای مهمی روبه‌رو است. در این بخش، می‌خواهیم با نگاهی واقع‌بینانه، چالش‌های اصلی پیش روی این حوزه را بررسی کنیم تا دید بازتری نسبت به آینده‌ی آن داشته باشیم.

خلاءهای قانونی، نظارتی و حقوقی در کشورهای مختلف

دنیای قانون و مقررات معمولا چند قدم از دنیای فناوری عقب‌تر است. وضعیت علوم غیرمتمرکز در حال حاضر شبیه به انجام یک بازی ورزشی کاملا جدید است که داوران هنوز قوانین دقیق آن را نمی‌دانند. کشورهای مختلف رویکردهای متفاوتی در قبال دارایی‌های دیجیتال دارند و پلتفرم‌های علمی جدید از ابزارهایی استفاده می‌کنند که در سیستم حقوقی بسیاری از دولت‌ها هنوز به رسمیت شناخته نشده‌اند.

این خلاء قانونی باعث ایجاد ابهامات و سوالات مهمی می‌شود، از جمله:

• چه کسی پاسخگو است: اگر یک پروژه‌ی تحقیقاتی که بودجه‌ی خود را از مردم دریافت کرده است به دلیل سهل‌انگاری با شکست مواجه شود، چه نهادی باید به شکایات سرمایه‌گذاران رسیدگی کند؟
• وضعیت ثبت اختراع: آیا دادگاه‌های سنتی در کشورهای مختلف، مالکیت یک فرمول دارویی را صرفا به این دلیل که روی یک توکن بلاکچینی ثبت شده است، به عنوان یک سند قانونی و رسمی قبول می‌کنند؟
• مالیات و درآمد: قوانین مالیاتی مربوط به سود حاصل از مشارکت در پژوهش‌های علومی هنوز در بسیاری از نقاط دنیا شفاف نیست.

تا زمانی که دولت‌ها و نهادهای بین‌المللی چارچوب‌های قانونی روشنی برای این اکوسیستم تعیین نکنند، ورود دانشگاه‌های بزرگ و سرمایه‌گذاران کلان به این حوزه با احتیاط فراوان همراه خواهد بود.

نوسانات بازار رمزارزها و ریسک‌های مرتبط با تامین مالی پروژه‌ها

یکی از بزرگترین جذابیت‌های علوم غیرمتمرکز، تامین مالی پروژه‌ها از طریق ارزهای دیجیتال است؛ اما این مزیت می‌تواند شبیه به یک شمشیر دولبه عمل کند. بازار رمزارزها به داشتن نوسانات قیمتی شدید مشهور است و این موضوع برای یک پژوهش علمی طولانی‌مدت به شدت خطرناک است.

تصور کنید یک تیم تحقیقاتی برای کشف یک داروی جدید، بودجه‌ای معادل یک میلیون دلار را در قالب یک ارز دیجیتال خاص جمع‌آوری کرده است. اگر ناگهان بازار دچار ریزش شود و ارزش آن ارز دیجیتال به نصف کاهش پیدا کند، بودجه‌ی پژوهشگران نیز نصف می‌شود و ممکن است کل پروژه در میانه‌ی راه متوقف شود. برنامه‌ریزی برای یک پروژه‌ی علمی چند ساله با پولی که ارزش آن هر روز تغییر می‌کند، شبیه به ساختن یک خانه‌ی محکم روی یک زمین لرزان است.

علاوه بر این، ریسک پروژه‌های کلاهبرداری یا اصطلاحا راگ پول (Rug Pull: اتفاقی در بازار کریپتو که در آن سازندگان یک پروژه پس از جمع‌آوری پول مردم، ناگهان ناپدید می‌شوند و ارزش توکن را به صفر می‌رسانند) نیز وجود دارد که می‌تواند اعتماد عمومی به بسترهای علومی جدید را خدشه‌دار کند.

چالش‌های فنی، مقیاس‌پذیری شبکه‌ها و امنیت حریم خصوصی

از زاویه‌ی فنی، فناوری بلاکچین هنوز تا رسیدن به بلوغ کامل فاصله دارد. یکی از موانع مهم در این مسیر، مسئله‌ی مقیاس‌ پذیری (Scalability: توانایی یک شبکه برای پردازش تعداد زیادی از تراکنش‌ها یا داده‌ها با سرعت بالا و کارمزد پایین) است.

وقتی تعداد محققان و حجم داده‌های علمی روی یک شبکه افزایش می‌یابد، شبکه شبیه به یک اتوبان شلوغ می‌شود که در آن ترافیک سنگینی شکل می‌گیرد. در این حالت، تایید اطلاعات با کندی همراه شده و هزینه‌ی ثبت داده‌ها به شدت بالا می‌رود. ذخیره و انتقال فایل‌های حجیم آزمایشگاهی روی بلاکچین در حال حاضر بسیار کند و پرهزینه است.

مسئله‌ی حیاتی دیگر، امنیت حریم خصوصی است. ذات شبکه‌ی غیرمتمرکز بر پایه‌ی شفافیت و عمومی بودن اطلاعات بنا شده است؛ اما اطلاعات پزشکی و ژنتیکی بیماران بسیار حساس هستند. پلتفرم‌های علمی باید از فناوری‌های بسیار پیچیده‌ی رمزنگاری استفاده کنند تا مطمئن شوند داده‌های بیماران بدون فاش شدن هویت واقعی آن‌ها در اختیار دانشمندان قرار می‌گیرد. کوچکترین اشتباه فنی در این بخش می‌تواند منجر به نشت اطلاعات خصوصی افراد در یک شبکه‌ی عمومی شود.

مقاومت دانشگاه‌ها و نهادهای سنتی در برابر تغییر مدل فعلی

تغییر ساختارهای قدیمی همیشه با مقاومت روبه‌رو می‌شود، به ویژه زمانی که پای پول، نفوذ و قدرت در میان باشد. سیستم فعلی پژوهش که شامل دانشگاه‌های بزرگ، موسسات دولتی و ناشران قدرتمند مجلات علمی است، ده‌ها سال است که کنترل جریان دانش و درآمدهای کلان این حوزه را در دست دارد.

علوم غیرمتمرکز قصد دارد واسطه‌ها را حذف کند و قدرت را به محققان و مردم عادی برگرداند. بسیار طبیعی است که ناشرانی که سالانه میلیاردها دلار از چاپ و فروش انحصاری مقالات علمی سود می‌برند، به این راحتی با مدل جدید کنار نیایند. آن‌ها ممکن است اعتبار پروژه‌های ثبت‌شده روی بلاکچین را زیر سوال ببرند یا به صورت غیرمستقیم محققان را تهدید کنند که در صورت استفاده از پلتفرم‌های جایگزین، شانس استخدام در دانشگاه‌های معتبر را از دست می‌دهند.

این مقاومت شبیه به تلاش فروشگاه‌های قدیمی کرایه‌ی فیلم برای رقابت با پلتفرم‌های پخش آنلاین است. اگرچه نوآوری در نهایت مسیر خود را پیدا می‌کند، اما غلبه بر اعتبار تاریخی و نفوذ نهادهای علمی سنتی، نیازمند زمان و اثبات کارایی سیستم جدید در دنیای واقعی است.

راهنمای برای ورود به اکوسیستم DeSci (ویژه محققان و سرمایه‌گذاران)

حالا که با مفاهیم، مزایا و چالش‌های علوم غیرمتمرکز آشنا شدید، احتمالا این سوال برایتان پیش آمده است که چگونه می‌توانیم وارد این دنیای جدید شویم؟ چه یک دانشمند باشید که به دنبال جذب سرمایه و انتشار آزاد مقاله‌ی خود است، و چه یک علاقه‌مند به علم که می‌خواهد روی پروژه‌های آینده‌دار سرمایه‌گذاری کند، مسیر ورود به اکوسیستم DeSci بسیار ساده‌تر از چیزی است که تصور می‌کنید. در این بخش، قدم به قدم شما را راهنمایی می‌کنیم تا اولین تجربه‌ی خود را در این فضای نوآورانه رقم بزنید.

انتخاب پلتفرم مناسب و راه‌اندازی کیف پول دیجیتال

اولین قدم برای ورود به هر بخش از دنیای وب 3، داشتن یک هویت دیجیتال است. در سیستم‌های سنتی شما برای ثبت نام به ایمیل و رمز عبور نیاز دارید، اما در شبکه‌ی بلاکچین، کلید ورود شما به تمام پلتفرم‌ها، یک کیف پول دیجیتال (Digital Wallet: یک نرم‌افزار رایگان و امن که مانند حساب بانکی شخصی شما در دنیای رمزارزها عمل می‌کند و برای نگهداری دارایی‌ها و اتصال به سایت‌ها استفاده می‌شود) است.

برای شروع کار، کافی است مراحل زیر را طی کنید:

• ساخت کیف پول: یک کیف پول معتبر مانند متامسک (MetaMask) را روی مرورگر اینترنت یا گوشی موبایل خود نصب کنید. این نرم‌افزار به شما یک آدرس اختصاصی می‌دهد که شناسه‌ی شما در دنیای غیرمتمرکز خواهد بود.
• تامین موجودی اولیه: برای انجام هر فعالیتی (مثل ثبت یک مقاله یا خرید یک توکن) نیاز به پرداخت کارمزد بسیار کمی به شبکه‌ی بلاکچین دارید. بنابراین، باید مقدار کمی ارز دیجیتال را از یک صرافی خریداری کرده مثلا خرید اتریوم و به کیف پول خود انتقال دهید.
• انتخاب پلتفرم هدف: حالا باید تصمیم بگیرید که می‌خواهید در چه حوزه‌ای فعالیت کنید. اگر به پروژه‌های افزایش طول عمر علاقه‌مند هستید، پلتفرم‌هایی مانند VitaDAO گزینه‌ی مناسبی هستند. اگر هدف شما تامین مالی تحقیقات عمومی است، می‌توانید به سراغ پلتفرم‌هایی مانند Gitcoin بروید.

نحوه آپلود داده‌ها، ثبت مقالات و تبدیل دستاوردها به NFT

این بخش مخصوص محققان و دانشمندانی است که می‌خواهند نتایج زحمات خود را به صورت امن و غیرقابل تغییر ثبت کنند و مالکیت فکری آن را برای همیشه در اختیار داشته باشند. فرآیند ثبت یک مقاله‌ی علومی روی شبکه‌ی بلاکچین، بسیار شبیه به دریافت سند مالکیت برای یک خانه‌ی نوساز است.

مراحل کار برای ثبت یک دستاورد علومی به این صورت است:

• آماده‌سازی فایل‌ها: ابتدا باید مقاله‌ی علمی، داده‌های خام آزمایشگاهی یا فرمول‌های خود را در قالب یک فایل دیجیتال آماده کنید.
• اتصال به پلتفرم انتشار: وارد یکی از پلتفرم‌های انتشار غیرمتمرکز در اکوسیستم DeSci شوید و کیف پول دیجیتال خود را با یک کلیک به سایت متصل کنید. با این کار، سایت شما را به عنوان صاحب حساب می‌شناسد.
• مینت کردن اطلاعات: حالا فایل خود را در سایت آپلود می‌کنید و دستور مینت کردن (Minting: فرآیند تبدیل یک فایل دیجیتال معمولی به یک دارایی رمزنگاری‌شده و ثبت دائمی آن روی شبکه‌ی بلاکچین) را می‌دهید.
• تبدیل به IP-NFT: با تایید این تراکنش در کیف پول خود، مقاله‌ی شما تبدیل به یک IP-NFT می‌شود. از این لحظه به بعد، سند مالکیت این پژوهش منحصرا در کیف پول شماست و هر زمان که شرکت‌ها بخواهند از داده‌های شما استفاده کنند، سود آن مستقیما به حساب شما واریز خواهد شد.

مشارکت در DAOهای علومی و رای‌دهی به پروژه‌ها

اگر محقق نیستید اما می‌خواهید به عنوان یک سرمایه‌گذار یا حامی علوم در این پروژه‌ها شرکت کنید، بهترین راه پیوستن به سازمان‌های خودمختار غیرمتمرکز یا همان پروژه‌های مدیریت جمعی است. مشارکت در این سازمان‌ها به شما اجازه می‌دهد تا در تصمیم‌گیری‌های مهم علومی نقش داشته باشید.

برای شروع فعالیت و رای‌دهی در این سازمان‌ها، این مراحل ساده را دنبال کنید:

• خرید توکن حاکمیتی: هر سازمان غیرمتمرکزی، یک ارز دیجیتال مخصوص به خود دارد که به آن توکن حاکمیتی (Governance Token: نوعی ارز دیجیتال که علاوه بر ارزش مالی، به دارنده‌ی آن حق رای و مشارکت در تصمیم‌گیری‌های یک پلتفرم را می‌دهد) می‌گویند. شما باید از طریق صرافی‌ها، مقداری از توکن پروژه‌ی مورد نظر خود را خریده و در کیف پول خود نگه دارید.
• ورود به تالار گفتگو: اعضای هر پروژه، قبل از رای‌گیری، در انجمن‌ها (مانند دیسکورد یا فروم‌های اختصاصی سایت) درباره‌ی طرح‌های پیشنهادی بحث می‌کنند. مثلا یک دانشمند طرحی برای تولید داروی جدید ارائه می‌دهد و بودجه درخواست می‌کند. شما می‌توانید طرح او را مطالعه کنید.
• ثبت رای: زمانی که موعد رای‌گیری فرا می‌رسد، به بخش رای‌گیری در سایت پلتفرم می‌روید، کیف پول خود را متصل می‌کنید و گزینه‌ی موافق یا مخالف را انتخاب می‌کنید. قدرت رای شما معمولا بر اساس تعداد توکن‌هایی که در کیف پول دارید محاسبه می‌شود.

با همین چند قدم ساده، شما از یک تماشاگر منفعل در سیستم سنتی، به یک تصمیم‌گیرنده‌ی فعال و سهام‌دار در دنیای پیشرفته‌ی علوم غیرمتمرکز تبدیل می‌شوید.

چشم‌انداز آینده: آیا علوم غیرمتمرکز جایگزین سیستم سنتی می‌شود؟

هر زمان که یک فناوری انقلابی معرفی می‌شود، اولین سوالی که در ذهن همه شکل می‌گیرد این است که آیا سیستم قبلی به طور کامل نابود خواهد شد؟ در مورد علوم غیرمتمرکز (DeSci)، پاسخ به این سوال نیازمند یک نگاه واقع‌بینانه و به دور از هیجانات زودگذر است. سیستم علمی سنتی با تمام ایراداتش، قرن‌هاست که دستاوردهای شگفت‌انگیزی برای بشریت داشته و دانشگاه‌های بزرگ همچنان قطب‌های اصلی دانش جهان هستند. بنابراین، انتظار اینکه شبکه‌های بلاکچینی در عرض چند سال تمام دانشگاه‌ها و موسسات تحقیقاتی را تعطیل کنند، منطقی نیست.

به جای جایگزینی مطلق، آینده‌ی محتمل‌تر، شکل‌گیری یک مدل ترکیبی و همزیستی مسالمت‌آمیز است. پلتفرم‌های علوم غیرمتمرکز قرار نیست جایگزین آزمایشگاه‌های فیزیکی شوند، بلکه به عنوان یک لایه‌ی ارتقادهنده روی سیستم فعلی قرار می‌گیرند تا نقاط ضعف آن را بپوشانند. در واقع، در آینده‌ی نزدیک شاهد خواهیم بود که نهادهای سنتی نیز برای زنده ماندن و افزایش سرعت پیشرفت خود، مجبور به پذیرش ابزارهای غیرمتمرکز خواهند شد.

در نهایت، علوم غیرمتمرکز یک رابط هوشمند میان علوم، فناوری و جامعه است. این فناوری شاید فردا صبح تمام مشکلات علومی جهان را حل نکند، اما قطعا قطاری است که روی ریل‌های شفافیت و کارآمدی به حرکت درآمده و به زودی چهره‌ی پژوهش و نوآوری را برای همیشه تغییر خواهد داد.

منابع:

Coingecko

DeSci.com

Kucoin