فانتوم (Fantom) چیست؟ بررسی کامل پروژه و ارز FTM

در این راهنما ما تمام جزئیات فنی و اقتصادی این مهاجرت را موشکافی می‌کنیم تا شما بتوانید با دیدی باز و بدون ابهام، درباره نگهداری یا فروش دارایی خود در این اکوسیستم تصمیم بگیرید.

شبکه فانتوم چیست؛ حل مشکل مقیاس‌پذیری بدون قربانی کردن امنیت

تصور کنید در یک شهر شلوغ و پرترافیک زندگی می‌کنید که برای انجام هر کاری، از خرید یک قهوه تا انتقال پول، باید ساعت‌ها در صف بمانید و هزینه زیادی بابت سوخت و زمان پرداخت کنید. این دقیقاً مشکلی است که بسیاری از شبکه‌های قدیمی مانند اتریوم در زمان‌های شلوغی با آن روبرو می‌شوند. حالا فرض کنید یک بزرگراه فوق‌سریع، ایمن و بسیار ارزان در کنار آن شهر ساخته شود که به شما اجازه می‌دهد همان کارها را در کسری از ثانیه انجام دهید. این بزرگراه در دنیای کریپتو، شبکه فانتوم نام دارد.

فانتوم یک پلتفرم قرارداد هوشمند (Smart Contract) است. قرارداد هوشمند کدهایی هستند که به صورت خودکار اجرا می‌شوند و نیازی به واسطه ندارند. این شبکه با هدف اصلی حل مشکلات سرعت و هزینه در بلاک‌چین‌های قدیمی‌تر طراحی شده است، بدون اینکه امنیت را فدای سرعت کند.

معرفی پلتفرم فانتوم و هدف اصلی آن

فانتوم یک بستر لایه یک (Layer-1) است؛ به این معنی که خودش یک شبکه پایه و مستقل است و روی شبکه دیگری سوار نشده است (مانند بیت‌کوین یا اتریوم). هدف اصلی فانتوم ایجاد زیرساختی برای نسل آینده‌ی اینترنت و برنامه‌های غیرمتمرکز (DApps) است. برنامه‌های غیرمتمرکز نرم‌افزارهایی هستند که روی بلاک‌چین اجرا می‌شوند و تحت کنترل هیچ شرکت خاصی نیستند.

توسعه‌دهندگان فانتوم متوجه شدند که اگر قرار باشد فناوری بلاک‌چین در زندگی روزمره‌ی مردم (مثل پرداخت‌های بانکی، ثبت اسناد یا بازی‌های کامپیوتری) استفاده شود، نمی‌تواند کند و گران باشد. بنابراین، تمام تمرکز خود را روی دو ویژگی کلیدی گذاشتند:

• سرعت بالا: تراکنش‌ها تقریبا در لحظه (زیر 2 ثانیه) نهایی می‌شوند.
• هزینه بسیار کم: کارمزد تراکنش‌ها اغلب کمتر از یک سنت است.

مثلث سه گانه بلاک چین و راه حل اختصاصی فانتوم

در دنیای فناوری زنجیره‌ بلوکی یا همان بلاک‌چین، یک قانون نانوشته و قدیمی وجود دارد که به آن سه گانه بلاک‌چین (Blockchain Trilemma) می‌گویند. طبق این نظریه، یک شبکه بلاک‌چین تنها می‌تواند دو مورد از سه ویژگی زیر را همزمان داشته باشد و باید سومی را فدا کند:

• تمرکززدایی (Decentralization): یعنی شبکه توسط هیچ شخص یا گروه خاصی کنترل نشود.
• امنیت (Security): شبکه در برابر هک و حملات سایبری مقاوم باشد.
• مقیاس‌پذیری (Scalability): شبکه بتواند تعداد زیادی تراکنش را در ثانیه پردازش کند بدون اینکه کند شود.

برای مثال، بیت‌کوین امنیت و تمرکززدایی بسیار بالایی دارد، اما مقیاس‌پذیری آن کم است (کند است). سولانا سرعت بالایی دارد اما گاهی نقدهایی به تمرکززدایی آن وارد می‌شود.

راه حل فانتوم چیست؟

فانتوم ادعا می‌کند که این مثلث را شکسته است. این شبکه با استفاده از یک مکانیزم اجماع (روشی که کامپیوترهای شبکه با هم توافق می‌کنند) پیشرفته به نام لاکسیس (Lachesis)، توانسته است همزمان امن، غیرمتمرکز و بسیار سریع باشد. در لاکسیس، هر نود (Node) یا کامپیوتر متصل به شبکه، می‌تواند تراکنش‌ها را به صورت مستقل پردازش کند و نیازی نیست منتظر بقیه بماند، که این امر سرعت را به شدت افزایش می‌دهد.

تفاوت ساختاری فانتوم با بلاک چین‌های سنتی مانند بیت کوین

تفاوت اصلی فانتوم با بیت‌کوین یا اتریوم کلاسیک در معماری و ساختار چیدمان اطلاعات است.

• در بلاک‌چین‌های سنتی (مثل بیت‌کوین): اطلاعات درون بسته‌هایی به نام بلوک قرار می‌گیرند و این بلوک‌ها مثل واگن‌های یک قطار، پشت سر هم به یک زنجیره متصل می‌شوند. همه باید منتظر بمانند تا بلوک قبلی پر و تایید شود تا بلوک بعدی ساخته شود. این صف انتظار باعث کندی می‌شود.
• در شبکه فانتوم: از فناوری متفاوتی به نام دگ (DAG) یا گراف جهت‌دار غیر مدور استفاده می‌شود. در این ساختار، خبری از قطار و صف نیست. تراکنش‌ها مثل یک توری یا شبکه عنکبوت به هم وصل می‌شوند. هر تراکنش جدید می‌تواند چند تراکنش قبلی را تایید کند.

تاریخچه کوتاه و معرفی بنیان‌گذاران؛ از آندره کرونوی تا بنیاد فانتوم

پروژه‌ی فانتوم در سال 2018 متولد شد، زمانی که بازار کریپتو تشنه‌ی راه‌حل‌های سریع‌تر بود.

• خالق اولیه: این پروژه توسط یک دانشمند علوم کامپیوتر اهل کره جنوبی به نام دکتر آن بیونگ ایک ( Ahn Byung Ik) تاسیس شد. او و تیمش بنیاد فانتوم را با هدف حل مشکلات مقیاس‌پذیری که در بالا توضیح دادیم، پایه‌گذاری کردند.
• تیم فنی و بنیاد: توسعه‌ی اصلی شبکه توسط بنیاد فانتوم انجام شد که تیمی از مهندسان، دانشمندان و محققان برجسته از سراسر جهان را گرد هم آورده است.
• نقش آندره کرونوی (Andre Cronje): شاید مشهورترین چهره‌ای که با فانتوم شناخته می‌شود، آندره کرونوی باشد. او یکی از نوابغ برنامه‌نویسی در دنیای دیفای (DeFi) یا همان امور مالی غیرمتمرکز است. اگرچه او بنیان‌گذار اولیه نبود، اما به عنوان معمار ارشد و مشاور فنی، نقش بسیار پر رنگی در رشد اکوسیستم فانتوم و جذب سرمایه‌گذاران داشت. حضور او باعث شد تا بسیاری از پروژه‌های معتبر مالی روی فانتوم ساخته شوند. هرچند او در مقطعی از پروژه کناره‌گیری کرد، اما بازگشت و مشارکت‌های او همیشه تاثیر مستقیمی بر اعتبار و قیمت فانتوم داشته است.

معماری فنی و نحوه عملکرد شبکه Fantom

شاید شنیدن عبارت معماری فنی کمی ترسناک به نظر برسد، اما نگران نباشید. برای درک اینکه چرا فانتوم این‌قدر سریع و ارزان است، نیازی نیست مهندس کامپیوتر باشید. کافی است نگاهی به موتور قدرتمند زیر کاپوت این ماشین مسابقه بیندازیم. فانتوم برخلاف بسیاری از رقبایش که تنها یک کپی از بیت‌کوین یا اتریوم هستند، ساختار کاملاً متفاوتی دارد که در ادامه به زبان ساده آن را بررسی می‌کنیم.

فناوری دگ یا گراف جهت‌دار غیر مدور چیست؟

بیشتر ارزهای دیجیتال مانند بیت‌کوین، از ساختار بلاک‌چین استفاده می‌کنند. در بلاک‌چین، اطلاعات (تراکنش‌ها) در بسته‌هایی به نام بلوک قرار می‌گیرند و این بلوک‌ها مثل حلقه‌های یک زنجیر، پشت سر هم و در یک خط صاف چیده می‌شوند. یعنی تا بلوک شماره 10 ساخته نشود، بلوک شماره 11 نمی‌تواند ایجاد شود. این صف طولانی باعث کندی شبکه می‌شود.

اما فانتوم از فناوری متفاوتی به نام دگ (DAG) استفاده می‌کند. دگ مخفف عبارت گراف جهت‌دار غیرمدور است. اسم پیچیده‌ای دارد، اما مفهومش ساده است:

• گراف (Graph): یعنی به جای یک خط صاف، ما با یک شبکه تارعنکبوتی از ارتباطات روبرو هستیم.
• جهت‌دار (Directed): یعنی اطلاعات فقط رو به جلو حرکت می‌کنند و به عقب بر نمی‌گردند.
• غیر مدور (Acyclic): یعنی هیچ حلقه‌ی تکراری وجود ندارد و شما نمی‌توانید در یک چرخه بی‌پایان گیر بیفتید.

برای درک بهتر، تصور کنید در یک کلاس درس، معلم (بلاک‌چین) می‌خواهد حضور و غیاب کند. او نام دانش‌آموزان را یکی‌یکی می‌خواند (خطی و کند). اما در ساختار دگ، هر دانش‌آموز (تراکنش) به دو نفر کناری خود خبر می‌دهد و آن‌ها هم به دو نفر دیگر. در کسری از ثانیه، کل کلاس متوجه حضور همه می‌شوند. در فانتوم، هر تراکنش جدید، تاییدکننده‌ی تراکنش‌های قبلی است و نیازی به صف ایستادن نیست.

مکانیسم اجماع لاکسیس؛ قلب تپنده امنیت و سرعت

هر شبکه‌ی غیرمتمرکزی نیاز دارد که کامپیوترهای متصل به آن (که به آن‌ها نود یا Node می‌گوییم) بر سر درستی اطلاعات توافق کنند. به این روش توافق، مکانیسم اجماع می‌گویند.

فانتوم از یک نوآوری اختصاصی به نام لاکسیس (Lachesis) استفاده می‌کند. لاکسیس همان چیزی است که به فانتوم اجازه می‌دهد همزمان سریع و امن باشد.

لاکسیس از روشی جالب به نام پروتکل شایعه (Gossip Protocol) استفاده می‌کند. بیایید با یک مثال ساده آن را باز کنیم:

فرض کنید شما یک خبر مهم دارید. به جای اینکه به تک‌تک مردم شهر تلفن بزنید (روش قدیمی)، خبر را به دو نفر از دوستانتان می‌گویید. آن‌ها هم بلافاصله به دوستانشان می‌گویند. این شایعه با سرعتی باورنکردنی در کل شهر پخش می‌شود.

در شبکه فانتوم هم دقیقاً همین اتفاق می‌افتد:

• اطلاعات تراکنش‌ها مثل شایعه بین نودها پخش می‌شود.
• هیچ رهبر یا مدیری در شبکه وجود ندارد که دستور بدهد کدام تراکنش اول انجام شود (کاملاً غیرمتمرکز).
• به لطف این روش، تراکنش‌ها در حدود 1 تا 2 ثانیه نهایی می‌شوند؛ یعنی وقتی پولی می‌فرستید، تقریباً آنی به مقصد می‌رسد و برگشت‌ناپذیر است.

زنجیره اصلی اپرا و سازگاری با ماشین مجازی اتریوم

تمام جادوی فانتوم در محیطی به نام اپرا (Opera Mainnet) اتفاق می‌افتد. اپرا همان شبکه‌ی اصلی فانتوم است که ما تراکنش‌هایمان را روی آن انجام می‌دهیم. اما ویژگی طلایی اپرا چیست؟

این شبکه با ماشین مجازی اتریوم (EVM) سازگاری کامل دارد. ماشین مجازی اتریوم، موتوری است که برنامه‌های شبکه اتریوم را اجرا می‌کند.

سازگاری با EVM یعنی:

• برنامه‌نویسانی که برای اتریوم برنامه ساخته‌اند، می‌توانند با کمترین زحمت و کپی کردن کدهایشان، همان برنامه را روی فانتوم اجرا کنند.
• کاربران می‌توانند از ابزارهای آشنای اتریوم (مثل کیف پول متامسک) برای فانتوم هم استفاده کنند.

این ویژگی باعث شد تا صدها برنامه‌ی محبوب، بدون نیاز به بازنویسی از پایه، به اکوسیستم فانتوم کوچ کنند.

مقایسه سرعت و کارمزد فانتوم با اتریوم و سولانا (جدول مقایسه‌ای)

برای اینکه جایگاه فانتوم را بهتر درک کنیم، بیایید آن را با بزرگ‌ترین رقیبش (اتریوم) و یکی از سریع‌ترین رقبایش (سولانا) مقایسه کنیم. در این جدول سه فاکتور مهم را بررسی کرده‌ایم:

• تعداد تراکنش در ثانیه (TPS): قدرت پردازش شبکه.
• زمان نهایی‌سازی (Finality): مدت زمانی که طول می‌کشد تا یک تراکنش کاملاً تایید و غیرقابل برگشت شود.
• میانگین کارمزد: هزینه‌ای که بابت هر تراکنش می‌پردازید.

ویژگی	اتریوم (Ethereum)	فانتوم (Fantom)	سولانا (Solana)
تکنولوژی پایه	بلاک‌چین سنتی	دگ (DAG)	بلاک‌چین (PoH)
تعداد تراکنش در ثانیه	حدود 15 تا 30	بیش از 10,000	حدود 65,000
زمان نهایی‌سازی	1 تا 15 دقیقه	1 تا 2 ثانیه	کمتر از 1 ثانیه
میانگین کارمزد	بالا (گاهی چند ده دلار)	بسیار کم (کسری از سنت)	بسیار کم (کسری از سنت)

همان‌طور که می‌بینید، فانتوم توانسته است ترکیبی متعادل از سرعت بالا و کارمزد پایین را ارائه دهد که آن را به گزینه‌ای جذاب برای استفاده‌های روزمره و برنامه‌های مالی تبدیل می‌کند.

تحول بزرگ؛ مهاجرت فانتوم به شبکه سونیک

دنیای فناوری هرگز متوقف نمی‌شود و فانتوم هم از این قاعده مستثنی نیست. شاید اخیراً نام سونیک (Sonic) را در اخبار شنیده باشید و برایتان سوال شده باشد که آیا فانتوم از بین رفته است؟ پاسخ ساده این است: خیر، فانتوم در حال پوست‌اندازی است. این پروژه در حال انجام یکی از بزرگ‌ترین به‌روزرسانی‌های تاریخ خود است که نتیجه‌ی آن تولد شبکه‌ی جدیدی به نام سونیک خواهد بود. در این بخش، به زبان ساده بررسی می‌کنیم که این تغییر دقیقاً چیست و چه تاثیری روی دارایی‌های شما دارد.

پروژه سونیک چیست و چرا فانتوم تغییر برند می‌دهد؟

تصور کنید یک ماشین قدیمی اما باکیفیت دارید که تصمیم می‌گیرید موتور، بدنه و چرخ‌های آن را با قطعاتی فوق‌مدرن و مسابقه‌ای عوض کنید. نتیجه‌ی نهایی آن‌قدر متفاوت و قدرتمند است که دیگر نمی‌توانید آن را با نام قبلی صدا بزنید.

پروژه‌ی سونیک دقیقاً همین حکم را برای فانتوم دارد. سونیک یک شبکه‌ی بلاک‌چینی لایه یک جدید است که توسط تیم فانتوم ساخته شده و قرار است جایگزین شبکه‌ی فعلی (که به آن اپرا می‌گویند) شود.

چرا تغییر نام و برند؟

تیم توسعه‌دهنده به دو دلیل اصلی تصمیم به این تغییر گرفت:

• عملکرد فراتر از انتظار: فناوری‌های جدیدی که در سونیک به کار رفته، سرعت شبکه را به بیش از 2000 تراکنش در ثانیه می‌رساند. این جهش تکنولوژیکی آن‌قدر بزرگ بود که نیاز به یک نام تازه داشت تا نشان دهد این فقط یک آپدیت ساده نیست، بلکه یک شروع دوباره است.
• تازه سازی تصویر برند: فانتوم می‌خواهد با نام سونیک، تصویری سریع‌تر، مدرن‌تر و جذاب‌تر برای نسل جدید کاربران و توسعه‌دهندگان بسازد.

بررسی تغییرات فنی: ماشین مجازی فانتوم و بهبود ذخیره‌سازی

بیایید کمی فنی‌تر اما به زبان ساده نگاه کنیم. سونیک دو تغییر انقلابی دارد که آن را از فانتوم قدیمی متمایز می‌کند:

• ماشین مجازی فانتوم (FVM): تا پیش از این، فانتوم از موتور استانداردی به نام ماشین مجازی اتریوم (EVM) استفاده می‌کرد. ماشین مجازی مثل سیستم‌عامل کامپیوتر است که برنامه‌ها روی آن اجرا می‌شوند. اما EVM قدیمی محدودیت‌هایی در سرعت داشت. حالا تیم فانتوم موتور اختصاصی خودش یعنی FVM را ساخته است. این موتور جدید مثل این است که موتور یک خودروی معمولی را با موتور یک جت جنگنده عوض کرده باشید؛ کدها همان هستند، اما سرعت اجرای آن‌ها چندین برابر شده است.
• سیستم ذخیره‌سازی کارمن (Carmen): یکی از مشکلات بزرگ بلاک‌چین‌ها، حجم زیاد اطلاعات است. هر کامپیوتری که می‌خواهد به شبکه وصل شود، باید ترابایت‌ها اطلاعات را دانلود کند. سونیک از سیستم جدیدی به نام کارمن استفاده می‌کند که مثل یک کتابدار هوشمند عمل می‌کند. این سیستم با فشرده‌سازی و مرتب‌سازی هوشمندانه، حجم اطلاعات مورد نیاز را تا 90 درصد کاهش می‌دهد. این یعنی هزینه‌ی نگهداری شبکه به شدت کاهش می‌یابد و افراد بیشتری می‌توانند در امنیت شبکه مشارکت کنند.

تکلیف هولدرهای قدیمی FTM در فرآیند تبدیل به توکن S

اگر در کیف پول خود ارز دیجیتال FTM دارید، نگران نباشید. دارایی شما امن است، اما نام و نشان آن تغییر خواهد کرد. در شبکه سونیک، توکن جدیدی با نماد S وجود خواهد داشت که جایگزین FTM می‌شود.

نکات کلیدی برای دارندگان FTM:

• نرخ تبدیل یک به یک: هر یک عدد توکن FTM دقیقاً معادل یک عدد توکن S خواهد بود. ارزش دارایی شما در لحظه‌ی تبدیل کم نمی‌شود.
• فرآیند مهاجرت: اگر توکن‌های شما در صرافی‌های معتبر (مانند بایننس یا کوکوین) باشد، معمولاً صرافی این کار را به صورت خودکار برای شما انجام می‌دهد و نیازی نیست کاری کنید.
• تبدیل دستی: اگر توکن‌ها را در کیف پول شخصی (مثل متامسک یا تراست‌ولت) دارید، احتمالاً باید از طریق یک پل بلاک‌چینی (Bridge) که توسط بنیاد فانتوم معرفی می‌شود، توکن‌های قدیمی خود را به توکن‌های جدید S تبدیل کنید.
• زمان‌بندی: این پروسه عجله‌ای نیست و معمولاً تیم پروژه زمان زیادی را برای مهاجرت کاربران در نظر می‌گیرد تا همه بتوانند با آرامش دارایی‌های خود را منتقل کنند.

در نهایت، هدف از تمام این تغییرات این است که تجربه‌ی شما از کار با ارزهای دیجیتال، سریع‌تر، ارزان‌تر و لذت‌بخش‌تر شود.

ارز دیجیتال FTM و کاربردهای آن در اکوسیستم

بسیاری از افراد تازه وارد تصور می‌کنند که ارزهای دیجیتال فقط برای خرید در قیمت پایین و فروش در قیمت بالا ساخته شده‌اند؛ اما داستان توکن‌ها یا همان ارزهای دیجیتال پروژه‌ها، بسیار عمیق‌تر است. ارز دیجیتال FTM نقش خون را در رگ‌های شبکه‌ی فانتوم بازی می‌کند. بدون این ارز، عملاً هیچ فعالیتی در این شهر دیجیتالی امکان‌پذیر نیست. در این بخش، بررسی می‌کنیم که این توکن چه کارهایی انجام می‌دهد و چرا ارزش ذاتی دارد.

نقش توکن FTM در پرداخت کارمزدها و امنیت شبکه

ارز FTM دو وظیفه‌ی حیاتی و بسیار مهم در شبکه دارد که باعث زنده ماندن آن می‌شود:

• سوخت شبکه (Gas Fees): هر زمان که شما می‌خواهید پولی جابجا کنید، یک قرارداد هوشمند اجرا کنید یا حتی یک توکن جدید بسازید، باید هزینه‌ای بپردازید. این هزینه که در دنیای کریپتو به آن کارمزد شبکه یا گس (Gas) می‌گویند، باید حتماً با ارز FTM پرداخت شود. این کارمزدها دو فایده دارند، اول اینکه منبع درآمدی برای تایید کنندگان تراکنش‌ها هستند و دوم اینکه از حملات اسپم (ارسال تراکنش‌های بیهوده و زیاد برای کند کردن شبکه) جلوگیری می‌کنند، چون هکرها برای هر حمله‌ی کوچک باید پول خرج کنند.
• تامین امنیت (Security): شبکه‌ی فانتوم برای امنیت خود به ماینرها (دستگاه‌های استخراج پرمصرف) وابسته نیست؛ بلکه از مدلی به نام اثبات سهام (Proof of Stake) استفاده می‌کند. در این مدل، افرادی که می‌خواهند تراکنش‌ها را تایید کنند (ولیدیتورها)، باید مقدار زیادی ارز FTM را به عنوان وثیقه در شبکه قفل کنند. اگر این افراد قصد تقلب داشته باشند، شبکه به صورت خودکار دارایی FTM آن‌ها را جریمه و حذف می‌کند. بنابراین، توکن FTM ضامن صداقت مشارکت‌کنندگان است.

حاکمیت درون زنجیره‌ای و حق رای کاربران

یکی از جذاب‌ترین ویژگی‌های دنیای غیرمتمرکز این است که هیچ "رئیس" یا "مدیرعاملی" به تنهایی تصمیم‌گیرنده نیست. فانتوم یک شبکه‌ی جامعه‌محور است و اینجاست که کاربرد سوم FTM مشخص می‌شود: حق رای.

این فرآیند که به آن حاکمیت درون زنجیره‌ای (On-chain Governance) می‌گویند، به این صورت کار می‌کند:

• هر تغییری در شبکه، از تغییر کارمزدها گرفته تا به‌روزرسانی‌های فنی، باید به صورت یک پیشنهاد (Proposal) مطرح شود.
• کسانی که توکن FTM دارند، می‌توانند به این پیشنهادها رای "مثبت" یا "منفی" بدهند.
• معمولاً هر یک توکن FTM برابر با یک حق رای است.

این یعنی شما با داشتن FTM، فقط یک سرمایه‌گذار نیستید؛ بلکه سهام‌داری هستید که در آینده‌ی پروژه‌ی خود حق اظهار نظر دارید.

استیکینگ فانتوم؛ کسب درآمد غیرفعال از تامین امنیت شبکه

شاید اصطلاح استیکینگ (Staking) را زیاد شنیده باشید. استیکینگ ساده‌ترین راه برای کسب درآمد از ارزهایی است که قصد فروش آن‌ها را ندارید.

تصور کنید پولتان را در بانک می‌گذارید و بانک به شما سود می‌دهد. در استیکینگ هم شما ارزهای FTM خود را در شبکه قفل می‌کنید تا به امنیت آن کمک کنید و در عوض، شبکه به شما پاداش می‌دهد.

مزایای استیکینگ فانتوم برای کاربران:

• درآمد غیرفعال (Passive Income): بدون اینکه کار خاصی انجام دهید، تعداد توکن‌های شما به مرور زمان افزایش می‌یابد.
• کمک به شبکه: شما با این کار امنیت سرمایه‌گذاری خودتان را هم بالا می‌برید.
• انعطاف‌پذیری: در فانتوم، برخلاف برخی شبکه‌ها، شما می‌توانید مدت زمان قفل شدن دارایی‌تان را انتخاب کنید (از چند روز تا یک سال). هرچه مدت زمان طولانی‌تری را انتخاب کنید، سود بیشتری دریافت خواهید کرد.

بررسی توکنومیکس؛ نحوه توزیع و سقف عرضه توکن‌ها

کلمه‌ی توکنومیکس (Tokenomics) ترکیبی از دو کلمه‌ی "توکن" و "اکونومیکس" (اقتصاد) است و به معنی اقتصاد توکن است. بررسی توکنومیکس به ما نشان می‌دهد که آیا قیمت این ارز در آینده پتانسیل رشد دارد یا خیر.

نکات کلیدی درباره اقتصاد FTM عبارتند از:

• سقف عرضه مشخص (Max Supply): تعداد کل توکن‌های FTM که وجود خواهد داشت محدود است. تنها 175 میلیارد واحد FTM وجود دارد. این محدودیت عرضه باعث می‌شود که بر خلاف پول‌های کاغذی که دولت‌ها مدام چاپ می‌کنند و باعث تورم می‌شوند، FTM کمیاب باقی بماند.
• توزیع عادلانه: بخش بزرگی از این توکن‌ها در حال حاضر در گردش هستند. توزیع اولیه توکن‌ها شامل فروش عمومی، تیم توسعه‌دهنده و ذخیره برای پاداش‌دهی به استیک‌کنندگان بوده است.
• مکانیزم ضد تورمی: با افزایش استفاده از شبکه و پرداخت کارمزدها، تقاضا برای FTM بالا می‌رود. از طرفی چون سقف تولید محدود است، این افزایش تقاضا می‌تواند در بلندمدت به رشد قیمت کمک کند.

بنابراین، ارز FTM فقط یک عدد روی صفحه نمایش نیست؛ بلکه ابزاری چند منظوره برای امنیت، پرداخت، مدیریت و سرمایه‌گذاری در یکی از سریع‌ترین شبکه‌های بلاک‌چینی دنیاست.

اکوسیستم مالی غیرمتمرکز و پروژه‌های برتر فانتوم

وقتی از فانتوم صحبت می‌کنیم، فقط درباره‌ی یک ارز دیجیتال که قیمتش بالا و پایین می‌رود حرف نمی‌زنیم؛ بلکه درباره‌ی یک شهر بزرگ دیجیتالی صحبت می‌کنیم که هزاران فروشگاه، بانک و صرافی در آن مشغول به کار هستند. به این مجموعه‌ی بزرگ از خدمات مالی که بدون نیاز به بانک‌های سنتی و کاغذبازی اداری کار می‌کنند، اکوسیستم دیفای (DeFi) می‌گویند. دیفای مخفف عبارت "امور مالی غیرمتمرکز" است. در این بخش می‌خواهیم گشتی در این شهر بزنیم و ببینیم ساکنان آن چه کسانی هستند و چه خدماتی ارائه می‌دهند.

جایگاه فانتوم در دنیای دیفای و صرافی‌های غیرمتمرکز

اگر اتریوم را مانند یک مرکز خرید لوکس در مرکز شهر در نظر بگیریم که شلوغ است و هزینه پارکینگ (کارمزد تراکنش) بسیار بالایی دارد، فانتوم مانند یک بازار مدرن و بزرگ است که همان امکانات را با سرعتی بیشتر و هزینه‌ای تقریباً رایگان در اختیار شما قرار می‌دهد. همین ویژگی باعث شد تا فانتوم به بهشتی برای صرافی‌های غیرمتمرکز (DEX) تبدیل شود.

صرافی غیرمتمرکز جایی است که شما می‌توانید بدون نیاز به ثبت‌نام، احراز هویت یا اجازه گرفتن از کسی، ارزهای خود را با یکدیگر مبادله کنید (مثلاً فانتوم بدهید و تتر بگیرید). در اکوسیستم فانتوم، به دلیل سرعت بالای شبکه، این صرافی‌ها بسیار روان کار می‌کنند و شما حس می‌کنید که دارید با یک اپلیکیشن بانکی سریع کار می‌کنید، نه یک سیستم پیچیده‌ی بلاک‌چینی. معامله‌گران خرد که سرمایه‌ی کمی دارند و نمی‌خواهند ده‌ها دلار کارمزد بدهند، عاشق فعالیت در فضای دیفای فانتوم هستند.

معرفی پروژه‌های برتر و پروتکل‌های وام‌دهی روی شبکه

در شهر فانتوم، چند ساختمان (پروژه) بسیار مشهور وجود دارد که بیشتر فعالیت‌های مالی در آن‌ها انجام می‌شود. بیایید با مهم‌ترین آن‌ها آشنا شویم:

• اسپوکی‌سواپ (SpookySwap): شاید اسمش کمی ترسناک باشد (مبادله‌ی ارواح!)، اما این محبوب‌ترین و بزرگ‌ترین صرافی غیرمتمرکز روی فانتوم است. رابط کاربری آن بسیار ساده و زیباست. شما در اسپوکی‌سواپ می‌توانید علاوه بر خرید و فروش ارزها، دارایی خود را در استخرهای نقدینگی قرار دهید و سود بگیرید.
• بتهوون ایکس (Beethoven X): این پروژه هم یک صرافی هوشمند است که به شما اجازه می‌دهد سبدی از ارزهای مختلف بسازید و روی آن‌ها سرمایه‌گذاری کنید.

علاوه بر صرافی‌ها، بخش مهمی از اکوسیستم فانتوم را پروتکل‌های وام‌دهی تشکیل می‌دهند. این پلتفرم‌ها دقیقاً مثل بانک عمل می‌کنند، اما بدون کارمند و ضامن:

• سپرده‌گذاری: اگر ارز اضافه‌ای دارید که فعلاً لازمش ندارید، آن را در این پلتفرم‌ها سپرده می‌کنید و سود سالانه می‌گیرید.
• وام‌گیری: اگر به پول نیاز دارید، مقداری از ارزهای خود را به عنوان وثیقه می‌گذارید و بلافاصله و بدون چک و سفته وام دریافت می‌کنید.

تعامل‌پذیری و پل‌های بلاک چینی در شبکه فانتوم

یکی از مشکلات قدیمی بلاک‌چین‌ها این است که مثل جزیره‌های جدا افتاده هستند. مثلاً شما نمی‌توانید بیت‌کوین را مستقیماً به شبکه‌ی فانتوم بفرستید، چون زبان هم را نمی‌فهمند. اما فانتوم برای حل این مشکل از راهکاری به نام پل بلاک‌چینی (Bridge) استفاده می‌کند.

پل‌ها دقیقاً مانند پل‌های واقعی عمل می‌کنند و این جزیره‌ها را به هم وصل می‌کنند. کار آن‌ها به زبان ساده به این صورت است:

• شما می‌خواهید تتر (USDT) را از شبکه اتریوم به فانتوم بیاورید.
• شما تتر خود را به یک آدرس مشخص در اتریوم می‌فرستید (در واقع آن را در گاوصندوقی در مبدا قفل می‌کنید).
• پل بلاک‌چینی این تراکنش را می‌بیند و معادل همان مقدار تتر را در شبکه‌ی فانتوم برای شما صادر (تولید) می‌کند و به کیف پولتان می‌ریزد.

این قابلیت تعامل‌پذیری (Interoperability) باعث شده است که سرمایه‌های زیادی از شبکه‌های دیگر (مانند اتریوم، بایننس اسمارت چین و غیره) به راحتی وارد اکوسیستم فانتوم شود و چرخ‌های اقتصاد آن را سریع‌تر بگرداند. وجود پل‌های امن و سریع، یکی از دلایل اصلی رشد قیمت و محبوبیت فانتوم در سال‌های اخیر بوده است.

تحلیل سرمایه‌گذاری؛ بررسی مزایا و معایب

سرمایه‌گذاری در بازارهای مالی، به خصوص بازار پرنوسان رمزارزها، شباهت زیادی به خرید یک خانه یا ماشین دارد. شما نباید فقط به ظاهر زیبا یا قیمت فعلی نگاه کنید؛ بلکه باید زیرساخت، استحکام و رقبای آن را هم بررسی کنید. آیا این پروژه در پنج سال آینده زنده خواهد ماند؟ آیا می‌تواند در برابر رقبای قدرتمندش ایستادگی کند؟ در این بخش، بدون تعصب و با نگاهی واقع‌بینانه، کفه ترازوی فانتوم را می‌سنجیم تا ببینیم نقاط قوت و ضعف آن دقیقاً کجاست.

مزایای رقابتی فانتوم نسبت به سایر لایه یک‌ها

وقتی فانتوم را با سایر شبکه‌های لایه یک (Layer-1) مقایسه می‌کنیم، چند ویژگی برجسته باعث می‌شود که این پروژه در میان صدها ارز دیجیتال دیگر بدرخشد. لایه یک به شبکه‌های اصلی و مستقلی گفته می‌شود که خودشان زیرساخت هستند، مثل اتریوم یا بیت‌کوین.

• سرعت و ارزانی واقعی: بسیاری از پروژه‌ها ادعای سرعت دارند، اما فانتوم در عمل آن را ثابت کرده است. نهایی شدن تراکنش‌ها در حدود 1 ثانیه و کارمزدی که اغلب کمتر از یک ریال است، آن را برای استفاده‌های روزمره و پرداخت‌های خرد ایده‌آل می‌کند.
• سازگاری کامل با اتریوم: فانتوم زبان برنامه‌نویسی اتریوم را کاملاً می‌فهمد. این یعنی هر برنامه یا بازی‌ای که روی اتریوم ساخته شده، می‌تواند با چند کلیک ساده به خانه‌ی جدیدش در فانتوم منتقل شود. این ویژگی باعث شده توسعه‌دهندگان بدون نیاز به یادگیری زبان جدید، به راحتی جذب فانتوم شوند.
• مکانیسم اجماع پیشرفته: همان‌طور که قبلاً گفتیم، استفاده از فناوری لاکسیس و دگ (DAG) باعث می‌شود با شلوغ شدن شبکه، سرعت آن افت نکند. این یک برتری فنی بزرگ نسبت به بلاک‌چین‌های خطی و قدیمی است که در ترافیک بالا قفل می‌شوند.

معایب و ریسک‌های احتمالی پروژه

هیچ پروژه‌ای در دنیای تکنولوژی بی‌نقص نیست و فانتوم هم چالش‌های خاص خودش را دارد که به عنوان یک سرمایه‌گذار باید از آن‌ها آگاه باشید.

• رقابت سنگین و نفس‌گیر: فانتوم در میدانی می‌جنگد که رقبای بسیار قدرتمندی حضور دارند. شبکه‌هایی مثل سولانا، آوالانچ، کاردانو و راه‌حل‌های لایه دوم اتریوم (مانند آربیتروم) همگی ادعای سرعت و ارزانی دارند. حفظ جایگاه در این بازار شلوغ، نیازمند نوآوری مداوم است.
• تمرکز نسبی در اعتبارسنج‌ها: برای اینکه کسی بتواند به عنوان یک ولیدیتور (Validator) یا تاییدکننده‌ی تراکنش در فانتوم فعالیت کند، نیاز به سرمایه‌ی بسیار زیادی دارد (حداقل 500 هزار تا 1 میلیون واحد FTM در گذشته). این مانع ورودی بالا باعث می‌شود تعداد تایید کنندگان نسبت به شبکه‌هایی مثل اتریوم کمتر باشد. هرچه تعداد تاییدکنندگان کمتر باشد، خطر متمرکز شدن شبکه و کاهش امنیت اندکی افزایش می‌یابد.
• وابستگی به چهره‌های شاخص: در مقاطعی از تاریخچه‌ی فانتوم، قیمت و محبوبیت آن به شدت وابسته به حضور یا عدم حضور افراد مشهوری مثل آندره کرونوی بود. خروج ناگهانی یک توسعه‌دهنده نباید کل پروژه را تحت تاثیر قرار دهد، اما فانتوم در گذشته نشان داده که به اخبار مربوط به تیمش حساسیت بالایی دارد.

راهنمای عملی معامله و نگهداری ارز دیجیتال فانتوم

حالا که با فناوری و پتانسیل‌های فانتوم آشنا شدیم، نوبت به بخش عملی ماجرا می‌رسد. دانستن تئوری رانندگی خوب است، اما تا زمانی که پشت فرمان ننشینید، راننده نمی‌شوید. در دنیای کریپتو هم خرید، نگهداری و تامین امنیت دارایی، مهارت‌هایی هستند که باید با دقت یاد بگیرید. در این بخش، قدم‌به‌قدم به شما می‌گویم که چگونه مانند یک حرفه‌ای با ارز فانتوم (FTM) کار کنید.

بهترین کیف پول‌های نرم‌افزاری و سخت‌افزاری برای FTM

اولین چیزی که نیاز دارید، یک جای امن برای نگهداری دارایی‌هایتان است. در دنیای ارز دیجیتال، به این ابزار کیف پول (Wallet) می‌گویند. کیف پول‌ها شبیه به حساب بانکی شما هستند، با این تفاوت که کلید و رمز آن فقط و فقط دست خودتان است. کیف پول‌ها به دو دسته‌ی کلی تقسیم می‌شوند:

• کیف پول‌های نرم‌افزاری (گرم): این کیف پول‌ها برنامه‌هایی هستند که روی موبایل یا مرورگر کامپیوتر نصب می‌شوند و همیشه به اینترنت متصل هستند. استفاده از آن‌ها راحت و رایگان است و برای کسانی که مدام معامله می‌کنند مناسب است.
  • متامسک (MetaMask): محبوب‌ترین کیف پول دنیاست. اگرچه در ابتدا برای اتریوم ساخته شد، اما به راحتی می‌توانید شبکه‌ی فانتوم را به آن اضافه کنید. این کیف پول بهترین گزینه برای اتصال به سایت‌های دیفای و صرافی‌های غیرمتمرکز است.
  • تراست ولت (Trust Wallet): یک اپلیکیشن موبایلی بسیار ساده و روان که از فانتوم پشتیبانی می‌کند و برای افراد تازه‌کار گزینه‌ی عالی محسوب می‌شود.
  • اف‌ولت (fWallet): کیف پول رسمی بنیاد فانتوم است. اگر قصد دارید ارزهایتان را استیک کنید (سپرده‌گذاری برای سود)، این بهترین گزینه است.
• کیف پول‌های سخت‌افزاری (سرد): این‌ها دستگاه‌های فیزیکی کوچکی شبیه به فلش مموری هستند. آن‌ها کلیدهای خصوصی شما را به صورت آفلاین و دور از اینترنت نگه می‌دارند. اگر مبلغ زیادی سرمایه‌گذاری کرده‌اید، خرید این کیف پول‌ها واجب است.
  • لجر (Ledger): مدل‌های نانو اس و نانو ایکس از معروف‌ترین‌ها هستند که امنیت بسیار بالایی برای نگهداری FTM دارند.
  • ترزور (Trezor): یکی دیگر از برندهای معتبر و امن بازار که از شبکه‌ی فانتوم پشتیبانی می‌کند.

آموزش خرید و فروش فانتوم در صرافی‌های متمرکز و غیرمتمرکز

برای به دست آوردن فانتوم، شما باید پول نقد یا سایر ارزهای دیجیتال خود را تبدیل کنید. این کار در مکان‌هایی به نام صرافی (Exchange) انجام می‌شود.

روش اول: خرید از صرافی‌های متمرکز (CEX)

• برای کاربران ایرانی: معمولاً مسیر خرید به این صورت است که ابتدا در یک صرافی ایرانی ثبت‌نام می‌کنید و با کارت بانکی خود، ریال را به تتر (USDT) تبدیل می‌کنید و خرید تتر انجام می دهید. سپس تترهای خود را به یک صرافی خارجی (مثل کوکوین، بینگ‌ایکس یا مکسی) منتقل کرده و در آنجا تتر را به فانتوم تبدیل می‌کنید.
• نکته مهم: به دلیل تحریم‌ها، استفاده از صرافی‌های بزرگ مثل بایننس برای کاربران ایرانی ریسک بالایی دارد و نیاز به تغییر آی‌پی (IP) ثابت دارد.

روش دوم: خرید از صرافی‌های غیرمتمرکز (DEX)

اگر کمی حرفه‌ای‌تر شدید و خواستید بدون واسطه و بدون نیاز به احراز هویت معامله کنید، صرافی‌های غیرمتمرکز بهترین گزینه‌اند.

• در این روش، کیف پول خود (مثلاً متامسک) را مستقیماً به سایت صرافی (مثل SpookySwap) وصل می‌کنید.
• سپس ارزی که دارید (مثلاً تتر یا اتریوم) را انتخاب کرده و دکمه‌ی تبدیل (Swap) را می‌زنید. در چند ثانیه، دارایی شما به FTM تبدیل می‌شود و مستقیم به کیف پولتان می‌رود.

نکات امنیتی برای نگهداری طولانی‌مدت دارایی

دنیای ارزهای دیجیتال همان‌قدر که پرسود است، می‌تواند پرخطر هم باشد. چون اینجا بانک مرکزی وجود ندارد که اگر اشتباه کردید، پولتان را برگرداند. پس شما مسئولیت کامل بانک خودتان را بر عهده دارید. رعایت این نکات حیاتی است:

• کلمات بازیابی را مقدس بدانید: وقتی کیف پول می‌سازید، 12 یا 24 کلمه‌ی انگلیسی به شما داده می‌شود که به آن عبارت بازیابی (Seed Phrase) می‌گویند. این کلمات، تنها راه دسترسی به دارایی شما هستند. آن‌ها را روی کاغذ بنویسید و در جای امنی مخفی کنید. هرگز، تکرار می‌کنم هرگز، از آن‌ها عکس نگیرید یا در تلگرام و نوت گوشی ذخیره نکنید. هر کسی این کلمات را داشته باشد، صاحب پول شماست.
• تراکنش تستی انجام دهید: اگر می‌خواهید مبلغ زیادی فانتوم را از صرافی به کیف پولتان بفرستید، ابتدا مقدار خیلی کمی (مثلاً 100 هزار تومان) را انتقال دهید. وقتی مطمئن شدید که به مقصد رسید، بقیه‌ی مبلغ را بفرستید.
• مراقب سایت‌های جعلی (فیشینگ) باشید: هکرها سایت‌هایی دقیقاً شبیه به سایت‌های اصلی می‌سازند تا کیف پول شما را خالی کنند. همیشه آدرس سایت را با دقت چک کنید و لینک‌های مشکوک در تلگرام یا ایمیل را باز نکنید.
• شبکه‌ی درست را انتخاب کنید: هنگام انتقال ارز، دقت کنید که هم در مبدا و هم در مقصد، شبکه‌ی Fantom Opera را انتخاب کرده باشید. اگر شبکه را اشتباه انتخاب کنید، ممکن است دارایی شما برای همیشه گم شود.

آینده ارز دیجیتال Fantom و چشم‌انداز قیمتی

پیش‌بینی آینده در دنیای بازارهای مالی، شبیه به پیش‌بینی وضعیت آب‌وهوا است؛ ما می‌توانیم با بررسی ابرها و بادها حدس بزنیم چه اتفاقی می‌افتد، اما هیچ‌کس نمی‌تواند با قطعیت صد درصدی از آینده خبر دهد. با این حال، وقتی به نقشه‌ی راه، تکنولوژی و جامعه‌ی کاربری فانتوم نگاه می‌کنیم، می‌توانیم تصویر شفاف‌تری از مسیر پیش روی آن داشته باشیم. در این بخش، بدون دادن وعده‌های توخالی، بررسی می‌کنیم که فانتوم به کجا می‌رود و چه پتانسیلی برای رشد دارد.

نقشه راه پروژه پس از راه‌اندازی کامل سونیک

همان‌طور که در بخش‌های قبلی گفتیم، فانتوم در حال پوست‌اندازی به شبکه‌ی جدید سونیک است. اما این تغییر فقط یک اسم نیست؛ بلکه شروع فصل تازه‌ای برای این پروژه محسوب می‌شود. نقشه‌ی راه (Roadmap) یا همان برنامه‌ی بلندمدت تیم توسعه‌دهنده پس از این به‌روزرسانی بزرگ، شامل چند هدف کلیدی است:

• جذب نقدینگی عظیم: تیم فانتوم برنامه‌های تشویقی (Incentive Programs) بسیار بزرگی را تدارک دیده است. یعنی بودجه‌ی کلانی را کنار گذاشته‌اند تا به پروژه‌ها و کاربرانی که سرمایه‌ی خود را به شبکه‌ی سونیک منتقل می‌کنند، پاداش بدهند. این کار باعث می‌شود تا توسعه‌دهندگان دوباره انگیزه پیدا کنند و برنامه‌های خود را روی این بستر بسازند.
• تمرکز بر سرعت نور: هدف اصلی سونیک، تبدیل شدن به سریع‌ترین بستر برای برنامه‌های مالی است. نقشه‌ی راه نشان می‌دهد که آن‌ها می‌خواهند زیرساختی را فراهم کنند که حتی صرافی‌های بزرگ بین‌المللی هم بتوانند بدون کندی روی آن کار کنند.
• اتصال به دنیای واقعی: یکی دیگر از اهداف آینده‌ی فانتوم، تسهیل استفاده از دارایی‌های دنیای واقعی (RWA) در بلاک‌چین است. یعنی بتوانید سند خانه، طلا یا سهام را به صورت دیجیتالی و امن روی شبکه معامله کنید.

عوامل تاثیرگذار بر قیمت FTM در سال‌های آینده

قیمت یک ارز دیجیتال مثل FTM (یا توکن جدید S)، شانسی بالا و پایین نمی‌رود. چندین موتور محرک وجود دارند که می‌توانند قیمت را به سمت بالا هل بدهند یا آن را پایین بکشند. شناخت این عوامل به شما کمک می‌کند تا تحلیلگر سرمایه‌ی خودتان باشید:

• رشد اکوسیستم دیفای و TVL: در دنیای ارزهای دیجیتال، شاخصی به نام کل ارزش قفل شده (Total Value Locked) وجود دارد که نشان می‌دهد چقدر پول در صندوق‌های یک شبکه ذخیره شده است. هرچه این عدد برای فانتوم بالاتر برود، یعنی اعتماد سرمایه‌گذاران بیشتر شده و تقاضا برای خرید توکن FTM جهت پرداخت کارمزدها افزایش می‌یابد. افزایش تقاضا معمولاً مساوی با افزایش قیمت است.
• پذیرش عمومی و کاربرد واقعی: اگر بازی‌های کامپیوتری محبوب یا برنامه‌های بانکی روی فانتوم ساخته شوند که مردم عادی (نه فقط متخصصان کریپتو) از آن‌ها استفاده کنند، تقاضا برای این ارز منفجر می‌شود. موفقیت سونیک در جذب این برنامه‌ها، کلید اصلی رشد قیمت است.
• وضعیت کلی بازار و بیت‌کوین: فراموش نکنید که بیت‌کوین پادشاه بازار است. اگر بیت‌کوین وارد روند صعودی شود، معمولاً تمام آلت‌کوین‌ها (Altcoins) یا همان ارزهای جایگزین مثل فانتوم را هم با خود بالا می‌کشد. اما اگر بازار کلی راکد باشد، حتی بهترین پروژه‌ها هم ممکن است رشد چندانی نکنند.
• کاهش عرضه (Deflationary Mechanics): فانتوم سیستمی دارد که در آن بخشی از کارمزدهای شبکه سوزانده می‌شود (از بین می‌رود). یعنی هرچه شلوغی شبکه بیشتر شود، تعداد توکن‌های موجود کمتر می‌شود. در اقتصاد، وقتی کالایی کمیاب شود و تقاضا برای آن وجود داشته باشد، ارزش آن کالا بالا می‌رود.

پتانسیل رشد شبکه در برابر رقبا

برای اینکه بفهمیم آیا فانتوم "ارزان" است یا "گران"، باید آن را با رقبایش مقایسه کنیم. در ادبیات مالی مفهومی داریم به نام ارزش بازار (Market Cap) که نشان‌دهنده‌ی ارزش کل یک پروژه است.

اگر فرض کنیم شبکه‌ی فانتوم (با نام جدید سونیک) از نظر فنی سرعتی برابر یا بیشتر از شبکه‌ی سولانا داشته باشد، اما ارزش بازار آن یک‌دهم یا یک‌بیستم سولانا باشد، این نشان‌دهنده‌ی یک فرصت است. تحلیلگران به این حالت کم‌ارزش‌گذاری شده (Undervalued) می‌گویند.

• مزیت فانتوم: این شبکه امتحان خود را پس داده و سال‌هاست بدون قطعی‌های مداوم (برخلاف برخی رقبا) کار می‌کند.
• فرصت رشد: اگر سونیک بتواند تنها بخش کوچکی از ترافیک و سرمایه‌ی شبکه‌های بزرگی مثل اتریوم و سولانا را به سمت خود جذب کند، پتانسیل رشد قیمتی آن بسیار قابل توجه خواهد بود.

در نهایت، آینده‌ی فانتوم به موفقیت مهاجرت به سونیک گره خورده است. اگر این انتقال به نرمی انجام شود و وعده‌های سرعت و کارمزد عملی شوند، فانتوم می‌تواند یکی از بازیگران اصلی و پرسود در چرخه‌ی بعدی بازار کریپتو باشد.

منابع:

Coins.ph

Kriptomat

Coinmerce