در این مطلب از کیف پول قصد داریم بررسی کنیم که تنگل چیست، مکانیزم پردازش آن چگونه بدون ماینر امنیت را تامین میکند و چرا به عنوان کلید اصلی دنیای اینترنت اشیا شناخته میشود.
تنگل یا Tangle چیست؟ آشنایی با فناوری پشت پرده آیوتا
زمانی که صحبت از ارزهای دیجیتال میشود، ذهن اغلب ما ناخودآگاه به سمت واژهی بلاکچین میرود. اما دنیای کریپتو بسیار وسیعتر از آن است که تنها به یک تکنولوژی محدود شود. تنگل یا Tangle، نام معماری منحصربهفرد و نوآورانهای است که برخلاف بیتکوین و اتریوم، از زنجیرهی بلوکها استفاده نمیکند. برای درک بهتر این موضوع، باید بدانیم که تنگل در واقع یک نوع خاص از دفتر کل توزیعشده (Distributed Ledger Technology) است که با هدف رفع محدودیتهای بلاکچینهای سنتی طراحی شده است.
تعریف تنگل به زبان ساده
برای اینکه تنگل را به سادهترین شکل ممکن تصور کنید، بیایید ساختار بلاکچین را مانند یک دفترچه یادداشت در نظر بگیریم. در بلاکچین، اطلاعات در صفحاتی به نام بلوک نوشته میشوند و این صفحات پشت سر هم و به نوبت به دفترچه اضافه میشوند. تا زمانی که صفحهی قبلی پر و تایید نشود، نمیتوان به سراغ صفحهی بعدی رفت. این صف انتظار، گاهی باعث کندی و شلوغی شبکه میشود.
اما ساختار تنگل شبیه به یک تار عنکبوت یا یک کلاف درهمتنیده است. در این شبکه، هیچ بلوک یا صفحهای وجود ندارد و هیچ صفی تشکیل نمیشود. قانون کار در تنگل بسیار ساده و هوشمندانه است:
- در تنگل، هر تراکنش (Transaction) به تنهایی یک واحد سازنده است.
- اگر شما بخواهید تراکنشی انجام دهید، سیستم شما موظف است دو تراکنش قبلی موجود در شبکه را بررسی و تایید کند.
- این یعنی هر کاربر جدید، به تایید شدن کاربران قبلی کمک میکند.
به زبان فنیتر، تنگل از ساختاری به نام گراف جهتدار غیر مدور یا DAG استفاده میکند. نگران اسم پیچیدهی آن نباشید؛ مفهومش این است که دادهها فقط در یک جهت حرکت میکنند و هرگز به نقطهی شروع برنمیگردند، اما میتوانند همزمان از چندین مسیر مختلف پردازش شوند. نتیجهی این معماری هوشمندانه این است که هرچه تعداد کاربران و تراکنشها در شبکه بیشتر شود، سرعت و امنیت شبکه نه تنها کم نمیشود، بلکه افزایش مییابد.
رابطه تنگل با ارز دیجیتال IOTA
بسیاری از افراد نام آیوتا (IOTA) و تنگل را به جای هم به کار میبرند، اما تفاوت ظریفی میان این دو وجود دارد. آیوتا نام پروژه و ارز دیجیتالی است که برای تبادل ارزش در دنیای اینترنت اشیا (Internet of Things) طراحی شده است. اینترنت اشیا به شبکهای از دستگاهها گفته میشود که میتوانند به اینترنت متصل شده و با هم ارتباط برقرار کنند، مانند یخچال هوشمند یا خودروهای خودران.
در این میان، تنگل نقش موتور یا قلب تپندهی شبکهی آیوتا را بازی میکند. ارز دیجیتال IOTA بر بستر تکنولوژی تنگل سوار شده است. بنابراین، آیوتا آن چیزی است که شما در کیف پول خود میبینید و خرید و فروش میکنید، و تنگل آن فناوری قدرتمند و نامرئی است که در پشت صحنه کار میکند تا این تراکنشها بدون نیاز به بلاکچین و ماینر انجام شوند.
چرا دنیای اینترنت اشیا (IoT) به شبکه تنگل نیاز دارد؟
شاید در نگاه اول، ارتباط بین یک ارز دیجیتال و لوازم خانگی یا سنسورهای صنعتی کمی عجیب به نظر برسد. اما هدف اصلی از خلق آیوتا و فناوری تنگل، دقیقاً همینجا نهفته است. اینترنت اشیا یا IoT به دنیایی اشاره دارد که در آن دستگاههای اطراف ما، از ساعت هوشمند گرفته تا چراغهای راهنمایی رانندگی، به اینترنت متصل هستند و داده رد و بدل میکنند. پیشبینی میشود که در سالهای آینده، میلیاردها دستگاه به این شبکه متصل شوند. اما سوال اصلی اینجاست: این حجم عظیم از دستگاهها چگونه قرار است با هم تعامل مالی داشته باشند و چرا بلاکچینهای قدیمی برای این کار مناسب نیستند؟
چالشهای ارتباط ماشین با ماشین (M2M) در سیستمهای قدیمی
در دنیای فناوری، به ارتباط مستقیم بین دستگاهها بدون دخالت انسان، ارتباط ماشین با ماشین (Machine to Machine) گفته میشود. تصور کنید خودروی هوشمند شما بخواهد هزینهی شارژ برقی را خودش به ایستگاه شارژ پرداخت کند. برای این کار، سیستمهای پرداخت سنتی و حتی بلاکچینهای نسل اول مثل بیتکوین، با چالشهای جدی روبرو هستند:
- کارمزدهای بالا: بزرگترین مانع، هزینهی تراکنش است. فرض کنید یک سنسور دما میخواهد اطلاعات آبوهوایی خود را به قیمت بسیار ناچیزی (مثلاً معادل ۱۰ تک تومان) بفروشد. در شبکهای مانند بیتکوین، ممکن است کارمزد انتقال این مبلغ چندین دلار باشد! این یعنی هزینهی ارسال پول از خود پول بیشتر میشود و عملاً انجام آن غیرمنطقی است.
- کندی شبکه و مشکل مقیاسپذیری: بلاکچینهای قدیمی مانند یک جادهی تکبانده هستند. وقتی ترافیک (تعداد تراکنشها) زیاد میشود، سرعت حرکت به شدت کاهش مییابد و صفهای طولانی تشکیل میشود. در دنیای اینترنت اشیا که میلیاردها دستگاه به صورت لحظهای نیاز به ارسال داده دارند، این تاخیر قابل قبول نیست.
- مصرف انرژی و سختافزار: دستگاههای اینترنت اشیا معمولاً سنسورهای کوچکی هستند که باتری و قدرت پردازش محدودی دارند. آنها نمیتوانند فرآیندهای سنگین استخراج یا ماینینگ را که در بلاکچینهای سنتی وجود دارد، انجام دهند.
راهکار آیوتا برای اقتصاد ماشینها
آیوتا با شناخت دقیق این مشکلات، فناوری تنگل را به عنوان یک راهکار انقلابی برای اقتصاد ماشینها (Machine Economy) معرفی کرد. منظور از اقتصاد ماشینها، بازاری است که در آن دستگاهها به صورت خودکار با هم داد و ستد میکنند و خدمات میخرند یا میفروشند. تنگل با معماری خاص خود، این موانع را به شکل زیر برطرف کرده است:
- امکان انجام ریزتراکنشها (Micro-transactions): چون در تنگل ماینر وجود ندارد، کارمزد تراکنش دقیقاً صفر است. این ویژگی کلیدی اجازه میدهد تا حتی مبالغ بسیار ناچیز (مثلاً کسری از یک سنت) بدون هیچ کسر هزینهای جابجا شوند. حالا آن سنسور دما میتواند اطلاعاتش را بدون نگرانی بفروشد.
- مقیاسپذیری نامحدود: همانطور که در بخش قبل اشاره کردیم، در تنگل هر تراکنش جدید، مسئول تایید دو تراکنش قبلی است. این یعنی هرچه دستگاههای بیشتری وارد شبکه شوند، تعداد تایید کنندگان بیشتر شده و شبکه سریعتر و امنتر میشود. این دقیقاً برخلاف بلاکچین است که با شلوغی، کند میشود.
- سبک و بهینه برای دستگاههای کوچک: پروتکل آیوتا طوری طراحی شده که حتی دستگاههای کوچک با قدرت پردازش پایین هم بتوانند به راحتی به شبکهی تنگل متصل شوند و تراکنش ثبت کنند، بدون اینکه نیاز به سختافزارهای گرانقیمت یا مصرف برق بالا داشته باشند.
بنابراین، تنگل بستری را فراهم کرده است که در آن ماشینها میتوانند بدون نیاز به حساب بانکی، کارت اعتباری یا واسطههای انسانی، در کسری از ثانیه با هم تعامل مالی و اطلاعاتی داشته باشند.
معماری فنی Tangle : خداحافظی با زنجیره بلوکی
حالا که متوجه شدیم چرا به سیستمی متفاوت نیاز داریم، وقت آن است که کاپوت ماشین را بالا بزنیم و نگاهی به موتور قدرتمند آیوتا بیندازیم. نگران نباشید؛ قرار نیست با فرمولهای پیچیده ریاضی سردرگم شویم. معماری فنی تنگل بسیار جذاب و متفاوت از هر چیزی است که قبلاً در دنیای بلاکچین دیدهاید. اگر بلاک چین را مثل یک برج بلند تصور کنیم که طبقات آن یکی پس از دیگری ساخته میشوند، تنگل بیشتر شبیه به رشد شاخ و برگهای یک درخت یا یک تار عنکبوت در حال گسترش است.
گراف جهتدار غیرمدور یا DAG چیست؟
نام اصلی ساختار تنگل، گراف جهتدار غیرمدور (Directed Acyclic Graph) یا به اختصار DAG است. شاید این اسم در نگاه اول کمی ترسناک و دانشگاهی به نظر برسد، اما بیایید آن را کلمه به کلمه و خیلی ساده باز کنیم:
- گراف (Graph): تصور کنید تعدادی نقطه روی کاغذ دارید که با خطوطی به هم وصل شدهاند. به این شکل، گراف میگویند. در اینجا، نقطهها همان تراکنشها هستند.
- جهتدار (Directed): یعنی مسیر حرکت فقط به یک سمت است؛ درست مثل یک خیابان یکطرفه. در تنگل، این جهت همیشه رو به جلو و به سمت تراکنشهای جدید است.
- غیرمدور (Acyclic): یعنی هیچ چرخهای وجود ندارد. شما نمیتوانید مسیری را شروع کنید و با دنبال کردن خطوط، دوباره به همان نقطهی اول برگردید. تراکنشها فقط جلو میروند و بازگشتی در کار نیست.
در بلاکچین، تمام اطلاعات در یک خط مستقیم ذخیره میشوند (مثل دانههای تسبیح). اما در DAG، هر تراکنش میتواند به چند تراکنش دیگر وصل شود. این ساختار باعث میشود شبکه بتواند به جای یک کار، چندین کار را همزمان انجام دهد و پهنای باند بسیار بیشتری داشته باشد.
مکانیزم تایید تراکنشها: شما هم کاربر هستید، هم تاییدکننده!
قلب تپندهی تنگل در همین بخش میزند. در سیستمهای سنتی مثل بانک یا بیتکوین، دو گروه جداگانه وجود دارند: «کاربران» که پول میفرستند و «تاییدکنندگان» (بانک یا ماینرها) که تراکنش را بررسی و ثبت میکنند. در دنیای تنگل، این خطکشی از بین رفته است. قانون طلایی شبکه این است: «اگر میخواهی تراکنش خودت انجام شود، باید به دیگران کمک کنی.» روند کار به این صورت است:
- وقتی شما میخواهید یک تراکنش جدید ارسال کنید، کیف پول شما وارد شبکه میشود.
- سیستم به صورت خودکار دو تراکنش تاییدنشدهی قبلی را پیدا میکند. (به این تراکنشهای منتظر تایید، تیپ یا Tip گفته میشود).
- دستگاه شما با انجام یک محاسبات ریاضی بسیار سبک، صحت آن دو تراکنش را بررسی و تایید میکند.
- حالا تراکنش شما وارد شبکه شده و منتظر میماند تا نفرات بعدی بیایند و تراکنش شما را تایید کنند.
این مکانیزم باعث میشود که شبکه کاملاً مردمی و خودکار باشد. هیچ ارباب یا رئیسی وجود ندارد و همه برای بقای سیستم به هم کمک میکنند.
حذف مفهوم ماینر و استخراج در شبکه Tangle
بزرگترین تفاوت آیوتا با بیتکوین در همینجاست. در بیتکوین، افرادی به نام ماینر (Miner) یا استخراجکننده وجود دارند که با دستگاههای گرانقیمت و مصرف برق زیاد، امنیت شبکه را تامین میکنند و در عوض، از شما کارمزد میگیرند. در واقع آنها نقش باجههای عوارضی را در اتوبان بازی میکنند. اما در تنگل، چون خود کاربران وظیفهی تایید تراکنشها را به عهده دارند، دیگر نیازی به گروه سومی به نام ماینر نیست. حذف ماینرها سه نتیجهی فوقالعاده برای ما داشته است:
- خداحافظی با کارمزد: وقتی ماینری وجود ندارد که حقوق بخواهد، پس کارمزد شبکه هم صفر میشود. تمام پولی که میفرستید، دقیقاً به همان اندازه به مقصد میرسد.
- تمرکززدایی واقعی: قدرت شبکه دست چند شرکت بزرگ استخراجکننده (Mining Pools) نیست، بلکه بین تمام کاربرانی که گوشی یا لپتاپ دارند تقسیم شده است.
- صرفه جویی در انرژی: دیگر نیازی به مزارع بزرگ استخراج و هدر رفتن برق نیست. تایید تراکنش در تنگل آنقدر سبک است که حتی یک گوشی هوشمند معمولی یا یک سنسور کوچک هم از پس آن برمیآید.
مقایسه جامع تنگل و بلاکچین (Blockchain)
اکنون که با ساختار درونی آیوتا آشنا شدیم، احتمالاً این سوال در ذهن شما شکل گرفته است که تفاوت واقعی و عملیاتی تنگل با بلاکچین معروف (مانند بیتکوین) در چیست؟ درک این تفاوتها به شما کمک میکند تا بفهمید چرا برای اینترنت اشیا، نمیتوانستیم به همان فناوریهای قدیمی بسنده کنیم. در این بخش، این دو رقیب قدرتمند را در کنار هم قرار میدهیم و نقاط قوت و ضعف هرکدام را بررسی میکنیم.
تفاوت در ساختار دادهها و بلوکها
اصلیترین تفاوت، همانطور که از نامشان پیداست، در شکل چیدمان اطلاعات است. بیایید برای درک بهتر از یک تصویرسازی ساده استفاده کنیم:
- ساختار بلاکچین (زنجیرهای): بلاک چین را مانند یک قطار تصور کنید. در این قطار، مسافران (تراکنشها) باید صبر کنند تا واگن (بلوک) پر شود. سپس این واگن به واگن قبلی وصل میشود و قطار حرکت میکند. اگر تعداد مسافران زیاد باشد، صف طولانی تشکیل میشود و همه باید منتظر بمانند تا واگن جدیدی برسد. در این سیستم، همه چیز در یک خط مستقیم و پشت سر هم اتفاق میافتد.
- ساختار تنگل (شبکهای): در مقابل، تنگل شبیه به یک پیادهروی دستهجمعی در یک دشت باز است. اینجا دیگر خبری از قطار و واگن نیست. هر مسافر (تراکنش) میتواند دست دو نفر جلویی را بگیرد و حرکت کند. هیچ صفی وجود ندارد و هیچکس منتظر پر شدن واگن نمیماند. در تنگل، اطلاعات به جای اینکه در بلوکها حبس شوند، به صورت انفرادی و آزادانه در شبکه جریان دارند و به هم متصل میشوند.
این تفاوت ساختاری باعث میشود که در بلاکچین، با افزایش کاربران، شبکه سنگین و کند شود (مثل ترافیک در یک خیابان باریک)؛ اما در تنگل، با افزایش کاربران، مسیرهای جدیدی باز میشود و سرعت شبکه بالاتر میرود.
جدول مقایسه ویژگیهای فنی Tangle و Blockchain
برای اینکه بتوانید در یک نگاه، تفاوتهای کلیدی این دو فناوری را مرور کنید، جدول زیر را برای شما آماده کردهایم. این جدول به شما نشان میدهد که چرا آیوتا برای پرداختهای خرد و اینترنت اشیا گزینهی مناسبتری است.
|
ویژگی
|
بلاکچین (مانند بیتکوین)
|
تنگل (آیوتا)
|
|
ساختار داده
|
زنجیرهای از بلوکها (خطی)
|
گراف جهتدار یا DAG (شبکهای و درهمتنیده)
|
|
نیاز به ماینر (استخراجکننده)
|
بله، حیاتی است
|
خیر، وجود ندارد
|
|
کارمزد تراکنش
|
دارد (گاهی بسیار زیاد)
|
صفر (رایگان)
|
|
سرعت تایید تراکنش
|
با شلوغی شبکه، کند میشود
|
با شلوغی شبکه، سریعتر میشود
|
|
مقیاسپذیری (گسترشپذیری)
|
محدود (مشکل مقیاسپذیری دارد)
|
نامحدود و بسیار بالا
|
|
مکانیزم امنیت
|
توسط ماینرها تامین میشود
|
توسط خود کاربران تامین میشود
|
|
مناسب برای
|
ذخیرهی ارزش و مبالغ بالا
|
اینترنت اشیا و پرداختهای ریز (Micro-payments)
|
ویژگیهای طلایی شبکهی تنگل برای کاربران
تا اینجا متوجه شدیم که تنگل یک فناوری نوین است که آمده تا مشکلات قدیمی بلاکچین را حل کند. اما شاید برای شما سوال باشد که این فناوری در عمل چه نفعی برای من کاربر دارد؟ آیا فقط بحثهای فنی مطرح است یا واقعاً تغییری در تجربهی کاربری ایجاد میشود؟ در این بخش، چهار ویژگی ممتاز شبکهی تنگل را که آن را از رقبایش متمایز میکند، بررسی میکنیم.
انجام تراکنشها بدون کارمزد (Zero Fees)
احتمالاً برایتان پیش آمده که بخواهید مقداری ارز دیجیتال جابجا کنید، اما با دیدن مبلغ کارمزد (Fee) پشیمان شدهاید. در شبکههایی مثل بیتکوین و شبکه اتریوم، شما باید مبلغی را به عنوان پاداش به ماینرها بدهید تا تراکنش شما را تایید کنند. گاهی اوقات این کارمزد آنقدر زیاد میشود که انتقال مبالغ کم اصلاً بهصرفه نیست.
در شبکهی تنگل، ماجرای کارمزد به کلی متفاوت است. فرقی نمیکند شما یک میلیون دلار جابجا کنید یا یک سنت؛ در هر دو صورت، کارمزد شما دقیقاً صفر است. این یعنی تمام پولی که ارسال میکنید، بدون کسر حتی یک ریال به کیف پول مقصد میرسد.
مقیاسپذیری نامحدود؛ هر چه شلوغتر، سریعتر
یکی از عجیبترین و جذابترین ویژگیهای تنگل، رابطهی آن با شلوغی شبکه است. در دنیای واقعی و حتی در بلاکچینهای سنتی، وقتی تعداد کاربران زیاد میشود، ترافیک ایجاد شده و سرعت همه چیز پایین میآید. مثل اتوبانی که در روزهای تعطیل قفل میشود.
اما در تنگل، معادله معکوس است. به یاد دارید گفتیم هر تراکنش جدید باید دو تراکنش قبلی را تایید کند؟ این یعنی هر کاربر جدیدی که وارد میشود، مثل یک نیروی کمکی تازه نفس عمل میکند که بار شبکه را به دوش میکشد. بنابراین:
- تعداد کاربران بیشتر = تعداد تایید کنندگان بیشتر
- تعداد تایید کنندگان بیشتر = سرعت بالاتر تایید تراکنشها
پس در شبکهی آیوتا، نباید نگران شلوغی باشید؛ زیرا هرچه شبکه شلوغتر باشد، امنیت و سرعت انجام کارها بیشتر میشود.
امکان انجام ریزتراکنشها (Micro-transactions) بدون محدودیت
ریزتراکنش یا میکروتراکنش به پرداختهای بسیار کوچک و خرد گفته میشود. تصور کنید بخواهید در یک بازی آنلاین، فقط قیمت یک تیر تفنگ را بپردازید، یا بخواهید بابت هر ثانیه استفاده از اینترنت وایفای عمومی، مبلغ ناچیزی پرداخت کنید.
در سیستمهای بانکی و حتی بیتکوین، انجام این کار غیرممکن است؛ چون هزینهی پردازش از خود مبلغ بیشتر میشود. اما تنگل با حذف کامل کارمزد، دروازهی جدیدی را به روی مدلهای تجاری خرد باز کرده است. با این فناوری، ارسال مبالغی حتی کمتر از یک تک تومان هم امکانپذیر و توجیهپذیر است. این ویژگی برای اینترنت اشیا حیاتی است، زیرا دستگاهها معمولاً مقادیر بسیار کمی از ارزش را با هم تبادل میکنند.
قابلیت انتقال دادههای امن در کنار انتقال ارزش
تنگل فقط یک دفتر حساب و کتاب برای پول نیست؛ بلکه بستری امن برای انتقال اطلاعات هم هست. در بسیاری از بلاکچینها، ذخیرهسازی دادههای غیرمالی روی شبکه بسیار گران و دشوار است. اما معماری تنگل به گونهای طراحی شده که میتوانید همراه با تراکنش، دادههای مهم را هم جابجا کنید.
برای مثال، یک سنسور هوشمند در یک کارخانه میتواند همزمان که هزینهی برق مصرفیاش را میپردازد، گزارش دمای دستگاه را هم به صورت امن و غیرقابل دستکاری روی شبکهی تنگل ثبت کند. این ویژگی باعث میشود که صحت و سلامت دادهها (Data Integrity) تضمین شود و هیچکس نتواند تاریخچهی اطلاعات ثبتشده را تغییر دهد. بنابراین تنگل همزمان نقش بانک و بایگانی اسناد امن را برای کاربران بازی میکند.
امنیت در شبکهی Tangle چقدر جدی است؟
وقتی میشنویم که در شبکهی آیوتا خبری از ماینرها نیست، اولین سوالی که برای بسیاری از افراد پیش میآید این است: پس امنیت شبکه چطور تامین میشود؟ آیا هکرها نمیتوانند به راحتی به این سیستم نفوذ کنند؟ پاسخ کوتاه این است که امنیت در تنگل نه تنها نادیده گرفته نشده، بلکه با رویکردی کاملاً متفاوت و آیندهنگرانه طراحی شده است. آیوتا به جای تکیه بر دیوارهای امنیتی قدیمی، از ریاضیات پیشرفته و الگوریتمهای نوین برای محافظت از دارایی کاربران استفاده میکند.
مقاومت در برابر حملات کامپیوترهای کوانتومی
شاید نام کامپیوترهای کوانتومی (Quantum Computers) را شنیده باشید. اینها ابررایانههایی بسیار قدرتمند هستند که در آیندهای نه چندان دور وارد بازار میشوند و قدرت پردازشی آنها هزاران برابر کامپیوترهای امروزی است. ترس بزرگی که در دنیای فناوری وجود دارد این است که این کامپیوترها میتوانند قفلهای رمزنگاری فعلی را که در بیتکوین و بانکها استفاده میشوند، به راحتی بشکنند.
بسیاری از ارزهای دیجیتال فعلی در برابر این هیولاهای پردازشی آسیبپذیر هستند، اما آیوتا از همین حالا خودش را برای آن روز آماده کرده است.
- خداحافظی با رمزنگاریهای قدیمی: تنگل برخلاف بلاکچینهای سنتی که از محاسبات پیچیده ریاضی (مانند منحنی بیضوی) استفاده میکنند، از نوع خاصی از امضای دیجیتال به نام امضای وینترنیتس (Winternitz One-Time Signature) بهره میبرد.
- سپر دفاعی کوانتومی: این روش رمزنگاری به گونهای طراحی شده که حتی اگر کامپیوترهای کوانتومی بسیار قدرتمند هم وارد میدان شوند، باز هم نمیتوانند الگوی آن را شناسایی و هک کنند.
بنابراین، یکی از مهمترین ویژگیهای امنیتی تنگل این است که ضد کوانتوم (Quantum Resistant) طراحی شده است تا در دهههای آینده هم امنیت دارایی کاربران را تضمین کند.
راهکار جلوگیری از حمله ۳۴ درصد
در دنیای بلاکچین، اصطلاحی به نام حمله ۵۱ درصد وجود دارد. این حمله زمانی رخ میدهد که یک گروه هکر بتوانند بیش از نیمی از قدرت پردازش شبکه را در دست بگیرند و اطلاعات را به نفع خود تغییر دهند. اما در شبکهی تنگل به دلیل ساختار متفاوت و تاریشکل آن، این آستانهی خطر پایینتر است و به آن حمله ۳۴ درصد میگویند. این یعنی اگر یک مهاجم بتواند کنترل بیش از یکسوم قدرت پردازش شبکه را به دست بگیرد، ممکن است بتواند در تایید تراکنشها اختلال ایجاد کند. اما آیوتا برای مقابله با این تهدید چه کرده است؟
- وزندهی به تراکنشها: در تنگل، فقط تعداد تراکنشها مهم نیست، بلکه وزن یا اعتبار آنها هم اهمیت دارد. هرچقدر تراکنشهای بیشتری یک تراکنش خاص را تایید کنند، وزن تجمعی (Cumulative Weight) آن بیشتر میشود. تغییر دادن یا حذف کردن تراکنشی که وزن بالایی دارد و ریشهاش در شبکه محکم شده، برای هکرها تقریباً غیرممکن است.
- محافظت در دوران بلوغ: تا زمانی که شبکه به اندازه کافی بزرگ و قدرتمند شود که بتواند به تنهایی جلوی این حملات بایستد، آیوتا از یک مکانیزم کمکی و موقت برای نظارت بر سلامت شبکه استفاده میکند (که در بخش بعدی به آن میپردازیم).
بنابراین، اگرچه تئوری حمله ۳۴ درصد وجود دارد، اما ساختار درهمتنیدهی تنگل و مکانیزم وزندهی باعث میشود که انجام چنین حملهای در عمل نیازمند منابع و هزینههایی فراتر از توان هکرها باشد.
چالشهای شبکه و آینده پیش رو
هیچ فناوری جدیدی بدون نقص و چالش نیست و تنگل هم از این قاعده مستثنی نیست. اگرچه آیوتا با وعدههای بزرگی مثل حذف کارمزد و سرعت بالا وارد میدان شد، اما در مسیر رشد خود با انتقادهایی روبرو بوده است. اصلیترین نقد وارد شده به این شبکه، مسئلهی "تمرکز" در سالهای ابتدایی فعالیتش است. بیایید ببینیم ماجرا چیست و توسعهدهندگان آیوتا چه نقشهای برای حل آن دارند.
نقش نود هماهنگکننده (Coordinator) در شبکه
در بخشهای قبلی گفتیم که امنیت تنگل به تعداد کاربران و تراکنشهای آن وابسته است. یعنی هرچقدر شبکه شلوغتر باشد، دیوار امنیتی آن محکمتر میشود. اما در روزهای اول که شبکه خلوت بود و تراکنشهای کمی انجام میشد، تنگل چطور باید امنیت خود را حفظ میکرد؟ بنیاد آیوتا برای حل این مشکل، یک راهکار موقت اما حیاتی را اجرا کرد: استفاده از یک نود ویژه به نام هماهنگکننده یا Coordinator.
برای درک بهتر نقش هماهنگکننده، کودکی را تصور کنید که تازه میخواهد دوچرخهسواری یاد بگیرد. والدینش برای جلوگیری از زمین خوردن او، از چرخهای کمکی استفاده میکنند. هماهنگکننده دقیقاً نقش همین چرخهای کمکی را برای شبکهی نوپای تنگل بازی میکند.
- وظیفهی اصلی: این نود قدرتمند که توسط خود بنیاد آیوتا اداره میشود، در فواصل زمانی مشخص، تراکنشهای خاصی را صادر میکند که مثل نقاط بازرسی (Checkpoints) عمل میکنند. تمام تراکنشهای دیگر برای اینکه تایید شوند، باید به صورت مستقیم یا غیرمستقیم به این نقاط بازرسی متصل باشند.
- مشکل کجاست؟ وجود این هماهنگکننده باعث شده تا منتقدان بگویند آیوتا هنوز غیرمتمرکز نیست. چون اگر به هر دلیلی این نود هماهنگکننده از کار بیفتد یا خاموش شود، تایید تراکنشها در کل شبکه متوقف میشود. این موضوع با روح اصلی ارزهای دیجیتال که باید بدون وابستگی به هیچ مرکزی کار کنند، در تضاد است.
پروژه Coordicide و حرکت به سمت غیرمتمرکز شدن کامل
تیم توسعهدهندهی آیوتا از همان ابتدا اعلام کرده بود که هماهنگکننده فقط یک راهکار موقت است و قرار نیست برای همیشه باقی بماند. نام نقشهی راه آنها برای حذف این وابستگی، کوردیساید (Coordicide) است.
این کلمه از ترکیب دو واژهی Coordinator (هماهنگکننده) و Suicide (به معنای پایان دادن) ساخته شده و به معنای مرگ هماهنگکننده است. اما نترسید، این یک اتفاق مثبت است! پروژهی کوردیساید در واقع همان لحظهای است که کودک دوچرخهسوار یاد میگیرد تعادلش را حفظ کند و والدینش چرخهای کمکی را باز میکنند. با اجرای کامل این بروزرسانی (که به آیوتا 2.0 معروف است)، اتفاقات زیر در شبکه رخ میدهد:
- حذف کامل نود مرکزی: هماهنگکننده برای همیشه خاموش میشود و شبکه به بلوغ کامل میرسد.
- غیرمتمرکز شدن واقعی: امنیت شبکه دیگر دست یک نهاد خاص نیست، بلکه توسط تمام اعضای شبکه و از طریق یک سیستم امتیازدهی و اعتبار سنجی هوشمند تامین میشود.
- افزایش سرعت: با حذف گلوگاه مرکزی، سرعت پردازش تراکنشها حتی از قبل هم بیشتر خواهد شد.
بنابراین آیندهی آیوتا و فناوری تنگل، حرکت به سمت دنیایی است که در آن ماشینها و انسانها بدون نیاز به هیچ ناظر یا چرخ کمکی، در بستری کاملاً امن و دموکراتیک با هم تعامل میکنند.
منابع:
Investopedia
Bytebrain
OKX
