بلاک چین کنسرسیوم چیست و چه کاربردی در سازمان‌های بزرگ دارد؟

تصور کنید چند بانک یا شرکت بزرگ حمل‌ونقل می‌خواهند اطلاعاتشان را با هم به اشتراک بگذارند. آن‌ها نمی‌توانند داده‌های حساس مالی یا قراردادهای محرمانه خود را در شبکه‌ای عمومی قرار دهند که تمام دنیا به آن دسترسی دارند؛ از طرفی، نمی‌خواهند تمام اطلاعات را هم به یک پایگاه داده مرکزی و سنتی بسپارند که هر لحظه ممکن است هک یا دستکاری شود. آن‌ها در یک بن‌بست میان حفظ حریم خصوصی و بهره‌مندی از امنیت بلاک چین گرفتار شده‌اند. بلاک چین کنسرسیوم دقیقا همان نقطه تعادلی است که این بن‌بست را می‌شکند. در این مقاله، ساختار این شبکه نیمه‌متمرکز را به ساده‌ترین شکل بررسی می‌کنیم تا متوجه شوید چگونه نهادهای بزرگ بدون به خطر انداختن اطلاعاتشان، از این فناوری استفاده می‌کنند.

مسیر ورود به دنیای شبکه‌های غیرمتمرکز: آشنایی با مفاهیم پایه

ورود به دنیای رمزارزها و فناوری‌های جدید می‌تواند در نگاه اول کمی گیج‌کننده به نظر برسد. اما نگران نباشید، قرار نیست با کدهای پیچیده و اصطلاحات عجیب روبرو شویم. برای اینکه بدانیم بلاک چین کنسرسیوم دقیقا چیست، ابتدا باید قدمی به عقب برداریم و پایه‌ی این فناوری را با هم مرور کنیم. وقتی مفاهیم اولیه را به درستی بشناسید، درک ساختارهای پیچیده‌تر برای شما بسیار ساده و لذت‌بخش خواهد شد.

مرور سریع فناوری بلاک چین برای کاربران تازه‌کار

برای درک فناوری بلاکچین، یک دفترچه‌ی یادداشت دیجیتال را تصور کنید. در حالت عادی، اگر بخواهید اطلاعات مالی یا اسناد مهمی را ثبت کنید، این دفترچه را به یک شخص یا سازمان معتمد مانند بانک می‌سپارید. اما در فناوری بلاک چین، این دفترچه‌ی یادداشت به صورت همزمان در اختیار هزاران نفر در سراسر جهان قرار دارد.

هر زمان که اطلاعات جدیدی مانند یک تراکنش مالی بخواهد در این دفترچه ثبت شود، تمام افراد باید آن را بررسی و تایید کنند. به این افراد یا دستگاه‌ها در زبان فنی Node (گره یا کامپیوترهایی که به شبکه متصل هستند و یک نسخه از کل اطلاعات را ذخیره می‌کنند) می‌گویند. این فرآیند باعث ایجاد مفهوم مهم Decentralization (غیرمتمرکز بودن یا عدم وابستگی شبکه به کنترل یک شخص یا شرکت واحد) می‌شود.

از مهم‌ترین ویژگی‌های این دفترچه‌ی دیجیتال می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• امنیت بسیار بالا: چون اطلاعات به جای یک سیستم مرکزی، روی هزاران کامپیوتر توزیع شده است، هک کردن یا تغییر دادن تاریخچه‌ی اطلاعات تقریبا غیر ممکن است.
• حذف واسطه‌ها: شما مستقیما با فرد مقابل در ارتباط هستید و نیازی به حضور سازمان‌های واسطه برای تایید کارهای شما نیست.
• شفافیت: در این سیستم همه می‌توانند گردش اطلاعات را ببینند و هیچ چیز پنهانی وجود ندارد.

معرفی سه دسته اصلی شبکه‌ها: بلاک چین عمومی، خصوصی و کنسرسیوم

حالا که با ماهیت اصلی بلاک چین آشنا شدیم، باید بدانیم که این شبکه‌ی غیرمتمرکز بسته به نیاز افراد و سازمان‌ها، به شکل‌های مختلفی ساخته می‌شود. به طور کلی ما با سه دسته‌ی اصلی از شبکه‌های بلاک چینی روبرو هستیم. برای درک بهتر، بیایید آن‌ها را با مکان‌های فیزیکی آشنا مقایسه کنیم:

• بلاک چین عمومی (Public Blockchain): این شبکه دقیقا مانند یک پارک عمومی است. درهای آن به روی همه باز است و هر کسی در هر کجای دنیا می‌تواند وارد آن شود، تراکنش انجام دهد و حتی به عنوان یک گره در تایید اطلاعات مشارکت کند. شبکه‌ی بیت کوین بهترین نمونه برای این دسته است. در اینجا بالاترین حد از شفافیت وجود دارد، اما به دلیل حضور افراد بسیار زیاد، سرعت تایید تراکنش‌ها ممکن است کمی پایین باشد.
• بلاک چین خصوصی (Private Blockchain): این شبکه شبیه به خانه‌ی شخصی شماست. در اینجا یک فرد یا یک سازمان خاص تصمیم می‌گیرد که چه کسی حق ورود دارد و چه کسی می‌تواند اطلاعات را ببیند یا تایید کند. این نوع شبکه‌ها معمولا توسط یک شرکت واحد برای مدیریت کارهای داخلی خودشان استفاده می‌شوند. سرعت در این شبکه‌ها بسیار بالاست، اما از آنجایی که کنترل در دست یک نهاد مرکزی است، ماهیت غیرمتمرکز بودن در آن بسیار کمرنگ می‌شود.
• بلاک چین کنسرسیوم (Consortium Blockchain): این شبکه که موضوع اصلی ماست، شبیه به یک مجتمع تجاری یا مسکونی است که توسط هیئت مدیره‌ای متشکل از چند نماینده‌ی مختلف اداره می‌شود. کلمه‌ی Consortium (کنسرسیوم یا ائتلاف و همکاری مشترک بین چند شرکت مستقل) دقیقا به همین موضوع اشاره دارد. در این شبکه، به جای اینکه یک نفر تصمیم‌گیرنده باشد (مثل شبکه خصوصی) یا همه مردم جهان دخالت کنند (مثل شبکه عمومی)، گروهی از سازمان‌های تایید شده و مشخص با یکدیگر همکاری می‌کنند تا شبکه را مدیریت کنند. این مدل جذاب، تلاش می‌کند تا بهترین ویژگی‌های هر دو دنیای عمومی و خصوصی را با هم ترکیب کند.

بلاک چین کنسرسیوم (Consortium Blockchain) چیست؟

اکنون که با مفاهیم پایه‌ای آشنا شدیم، زمان آن رسیده است که ذره‌بین خود را روی موضوع اصلی این مقاله قرار دهیم. بلاک چین کنسرسیوم در واقع یک راه حل هوشمندانه برای برطرف کردن نیازهای خاص در دنیای تجارت و سازمان‌های بزرگ است. در ادامه به صورت دقیق بررسی می‌کنیم که این ساختار چیست و چرا با نام‌های دیگری نیز شناخته می‌شود.

تعریف شبکه کنسرسیوم به زبان ساده و بدون اصطلاحات پیچیده

تصور کنید چند بانک بزرگ تصمیم گرفته‌اند برای انتقال سریع‌تر پول بین خودشان، یک سیستم مشترک بسازند. آن‌ها نمی‌توانند اطلاعات حساس مشتریان خود را در یک شبکه‌ی عمومی مانند بیت کوین قرار دهند، زیرا در آنجا همه می‌توانند جزئیات تراکنش‌ها را ببینند. از طرف دیگر، هیچ‌کدام از این بانک‌ها حاضر نیستند تمام اطلاعات حساس را روی سرورهای یکی از بانک‌های رقیب ذخیره کنند، چون اعتماد صددرصدی به یکدیگر ندارند و نگران تغییر داده‌ها هستند.

راه حل این بن‌بست، استفاده از شبکه‌ی کنسرسیوم است. در این مدل، بانک‌ها یک شبکه‌ی مشترک می‌سازند که کنترل و مدیریت آن بین نمایندگان منتخب همان بانک‌ها تقسیم می‌شود. به بیان ساده، بلاک چین کنسرسیوم شبکه‌ای است که توسط گروهی از سازمان‌های مشخص و از پیش تایید شده مدیریت می‌شود، نه توسط یک فرد واحد و نه توسط تمام مردم جهان.

برای درک بهتر، به این ویژگی‌های کلیدی دقت کنید:

• سیستم بسته و محافظت‌شده: این شبکه‌ها در دسته‌ی سیستم‌های Permissioned (مجوزدار یا شبکه‌ای که برای ورود و خواندن اطلاعات آن به تایید و مجوز نیاز دارید) قرار می‌گیرند. بنابراین افراد عادی از بیرون نمی‌توانند به اطلاعات آن دسترسی داشته باشند.
• مدیریت گروهی: هیچ شرکتی به تنهایی نمی‌تواند قوانین را تغییر دهد. هر تصمیم مهمی باید توسط اکثریت اعضای گروه تایید شود.
• حفظ حریم خصوصی: سازمان‌ها می‌توانند بدون اینکه نگران فاش شدن اسرار تجاری خود برای عموم مردم باشند، از مزایای سرعت و امنیت فناوری بلاک چین بهره‌مند شوند.

چرا به این شبکه‌ها بلاک چین فدرال گفته می‌شود؟

اگر در حال مطالعه‌ی مقاله‌های مختلف درباره‌ی این موضوع هستید، احتمالا بارها با اصطلاح بلاک چین فدرال روبرو می‌شوید. نیازی به نگرانی نیست، زیرا این اصطلاح دقیقا نام دیگر همان شبکه‌ی کنسرسیوم است و هیچ تفاوتی با آن ندارد. اما چرا از کلمه‌ی فدرال استفاده می‌شود؟

کلمه‌ی Federation (فدراسیون یا اتحادیه‌ای از گروه‌های مستقل که برای یک هدف کلان با یکدیگر همکاری و مشارکت می‌کنند) بهترین استعاره برای درک نحوه‌ی کارکرد این شبکه‌ها است. یک کشور فدرال را تصور کنید؛ در چنین کشوری، هر ایالت برای خودش استقلال، قوانین محلی و فرماندار اختصاصی دارد، اما در نهایت همه‌ی ایالت‌ها تحت یک قانون اساسی مشترک با هم متحد هستند و در تصمیم‌گیری‌های بزرگ کشوری با هم رای‌گیری می‌کنند.

شبکه‌ی کنسرسیوم یا فدرال دقیقا همین‌گونه عمل می‌کند. شرکت‌ها و سازمان‌های عضو این شبکه، استقلال کامل مدیریتی خود را حفظ می‌کنند و پایگاه داده‌های داخلی خودشان را دارند. اما زمانی که قرار است اطلاعات مشترکی در شبکه‌ی بلاک چین ثبت شود، همه باید از طریق فرآیند Consensus (اجماع یا مکانیزم رسیدن به توافق جمعی برای تایید صحت اطلاعات) با یکدیگر هم‌فکری کنند. این ساختار فدرال باعث می‌شود تا سازمان‌ها بدون از دست دادن استقلال خود، یک شبکه‌ی قدرتمند و غیرقابل دستکاری را در کنار هم اداره کنند.

شبکه بلاک چین کنسرسیوم چگونه کار می‌کند؟

حالا که با مفهوم پایه‌ای این سیستم آشنا شدیم، زمان آن رسیده است که نگاهی به زیر کاپوت این فناوری بیندازیم و ببینیم در عمل چگونه کار می‌کند. کارکرد این سیستم شبیه به یک جلسه‌ی هیئت مدیره است که در آن اعضا باید برای انجام هر کار مهمی با یکدیگر در ارتباط باشند و تصمیمات را به صورت گروهی تایید کنند. در ادامه‌ی این بخش، قدم به قدم با مکانیزم اجرایی این شبکه‌ی نیمه‌متمرکز آشنا می‌شویم.

نقش نودهای از پیش تایید شده در مدیریت و کنترل شبکه

همان‌طور که در بخش‌های قبلی اشاره کردیم، در شبکه‌های عمومی مانند بیت کوین هر شخصی می‌تواند یک کامپیوتر را به شبکه متصل کند و در نقش یک تاییدکننده فعالیت داشته باشد. اما در شبکه‌ی کنسرسیوم، درها به روی همه باز نیست. در اینجا ما با مفهومی به نام Validator Node (نود اعتبارسنج یا کامپیوترهای قدرتمندی که از قبل توسط اعضای اصلی انتخاب شده‌اند تا درستی اطلاعات را بررسی و تایید کنند) روبرو هستیم.

تصور کنید پنج بانک بزرگ تصمیم گرفته‌اند یک شبکه‌ی مالی مشترک بسازند. هر بانک یک یا چند سرور اختصاصی را به عنوان نماینده‌ی خود به این شبکه متصل می‌کند. این نمایندگان یا همان نودهای از پیش تایید شده، وظایف بسیار مهمی در حفظ سلامت سیستم دارند:

• نگهبانان دروازه‌ی شبکه: آن‌ها تعیین می‌کنند که چه کسی می‌تواند وارد شبکه شود و چه سطحی از دسترسی را برای خواندن یا نوشتن اطلاعات داشته باشد.
• بررسی اولیه‌ی درخواست‌ها: هر زمان که تراکنشی در شبکه ثبت شود، این کامپیوترها به سرعت بررسی می‌کنند که آیا شخص فرستنده موجودی کافی و مجوز لازم برای انجام آن کار را دارد یا خیر.
• تضمین امنیت شبکه‌ی مشترک: از آنجایی که هویت تمام این نودها کاملا مشخص است، امکان خرابکاری به حداقل می‌رسد؛ زیرا اگر سرور یکی از بانک‌ها رفتار مخربی داشته باشد، بلافاصله توسط سایرین شناسایی شده و از گروه اخراج می‌شود.

نحوه تایید تراکنش‌ها و مکانیزم رسیدن به توافق میان چند سازمان

وقتی چند سازمان مستقل با هم کار می‌کنند، همیشه این احتمال وجود دارد که روی ثبت یک داده‌ی خاص با هم اختلاف نظر پیدا کنند. برای حل این مشکل بدون نیاز به یک رئیس یا مدیر مرکزی، بلاک چین از یک سیستم توافق جمعی استفاده می‌کند. به این سیستم در زبان فنی Consensus Mechanism (مکانیزم اجماع یا مجموعه‌ای از قوانین ریاضی که به کامپیوترهای مختلف کمک می‌کند تا بدون نیاز به یک رهبر، روی یک موضوع به توافق برسند) گفته می‌شود.

فرآیند تایید یک تراکنش و رسیدن به این توافق در شبکه‌ی کنسرسیوم معمولا به این شکل پیش می‌رود:

• ثبت درخواست اولیه‌ی کاربر: ابتدا یک فرد یا سیستم مجاز در یکی از سازمان‌ها، درخواست یک تراکنش (مثلا انتقال پول، ثبت یک سند یا قرارداد) را در شبکه ارسال می‌کند.
• ارسال به نودهای اعتبارسنج: این درخواست بلافاصله برای تمام نمایندگان اصلی یا همان کامپیوترهای تاییدکننده ارسال می‌شود تا آن را به صورت مستقل بررسی کنند.
• رای‌گیری دیجیتال میان اعضا: در این مرحله، سرورها بر اساس قوانینی که از روز اول برنامه‌نویسی شده است، رای می‌دهند. برای مثال، ممکن است قانون شبکه‌ی این پنج بانک این‌گونه تعریف شده باشد که اگر حداقل سه نماینده تراکنش را تایید کنند، آن تراکنش معتبر است.
• ثبت نهایی در دفتر کل شبکه‌ی مشترک: به محض اینکه اکثریت نودها به توافق برسند، تراکنش به عنوان یک داده‌ی قطعی تایید شده و به زنجیره‌ی اطلاعات اضافه می‌شود. پس از این مرحله، اطلاعات ثبت شده دائمی است و هیچ بانکی نمی‌تواند به تنهایی آن را پاک کرده یا دستکاری کند.

نکته‌ی جذاب ماجرا اینجاست که تمام این فرآیند رای‌گیری دیجیتال به صورت خودکار و در کسری از ثانیه انجام می‌شود. به همین دلیل است که شبکه‌های کنسرسیوم، علاوه بر حفظ امنیت و شفافیت کنترل شده، سرعت بسیار بالاتری در پردازش اطلاعات دارند و برای انجام کارهای بزرگ سازمانی به یک گزینه‌ی ایده‌آل تبدیل شده‌اند.

ویژگی‌ های کلیدی و برتر بلاک چین Consortium

در بخش‌های قبل دیدیم که این شبکه چگونه کار می‌کند، اما سوال مهم این است که چرا سازمان‌های بزرگ دنیا به جای استفاده از پایگاه‌های داده‌ی سنتی، به سمت این فناوری جدید حرکت می‌کنند؟ دلیل این جذابیت را باید در ویژگی‌های منحصربه‌فرد این سیستم جستجو کنیم. در ادامه سه ویژگی اصلی این شبکه را که آن را برای دنیای تجارت و سازمان‌ها ایده‌آل کرده است، بررسی می‌کنیم.

ساختار نیمه‌متمرکز: ایجاد تعادل هوشمندانه بین امنیت و کنترل

در دنیای شبکه‌های دیجیتال، ما معمولا با دو حالت افراطی روبرو هستیم. از یک طرف شبکه‌های کاملا عمومی را داریم که کنترل آن‌ها در دست هیچ‌کس نیست و امنیت بسیار بالایی دارند، اما تصمیم‌گیری در آن‌ها کند است. از طرف دیگر شبکه‌های کاملا خصوصی را داریم که یک مدیر واحد دارند و این موضوع می‌تواند به Single Point of Failure (نقطه‌ی شکست واحد یا بخشی از یک سیستم که اگر خراب شود یا هک شود، کل شبکه‌ی ما از کار می‌افتد) منجر شود.

بلاک چین کنسرسیوم یک راه حل عالی برای این چالش ارائه می‌دهد. این شبکه با داشتن یک ساختار Semi-decentralized (نیمه‌متمرکز یا سیستمی که قدرت در آن نه به یک نفر محدود شده و نه در میان تمام مردم جهان پخش شده است)، بهترین ویژگی‌های هر دو دنیا را به امانت می‌گیرد. در این مدل، اعضای شبکه دقیقا می‌دانند که چه کسانی در حال فعالیت هستند و قدرت کنترل شبکه بین چند سازمان معتمد تقسیم می‌شود. این تعادل به شرکت‌ها اجازه می‌دهد تا هم امنیت داده‌های ارزشمند خود را تضمین کنند و هم کنترل و مدیریت لازم روی شبکه را از دست ندهند.

حفظ حریم خصوصی بالا برای داده‌های حساس سازمانی

یکی از بزرگ‌ترین موانع برای ورود شرکت‌ها به دنیای شبکه‌های غیرمتمرکز، ترس از فاش شدن اطلاعات است. شما به عنوان یک کاربر عادی شاید مشکلی با شفافیت کامل در شبکه‌ی بیت کوین نداشته باشید، اما یک بیمارستان یا نهاد مالی هرگز نمی‌تواند سوابق بیماران یا مشتریان خود را در معرض دید عموم قرار دهد.

شبکه‌ی کنسرسیوم این مشکل را با استفاده از مکانیزم Access Control (کنترل دسترسی یا ابزاری که مشخص می‌کند هر کاربر دقیقا مجاز به دیدن یا تغییر چه بخش‌هایی از اطلاعات است) حل می‌کند. مزایای این ویژگی برای سازمان‌ها شامل موارد زیر است:

• پنهان‌سازی اطلاعات حیاتی: فقط نهادهایی که مجوزهای لازم را از مدیران شبکه دریافت کرده‌اند می‌توانند جزئیات یک قرارداد یا تراکنش مالی را مشاهده کنند.
• ایجاد شبکه‌های ارتباطی محرمانه: برخی از این شبکه‌ها به دو یا چند شرکت اجازه می‌دهند تا یک کانال ارتباطی کاملا محرمانه در داخل همان شبکه‌ی اصلی ایجاد کنند تا اطلاعاتشان حتی از دید سایر اعضای کنسرسیوم نیز پنهان بماند.
• رعایت قوانین دولتی: با کنترل دقیق روی داده‌ها، سازمان‌ها می‌توانند به راحتی از قوانین حریم خصوصی کشورها پیروی کنند و از جریمه‌های سنگین قانونی در امان بمانند.

سرعت بالا و مقیاس‌پذیری عالی در پردازش اطلاعات

اگر قرار باشد هزاران نفر در سراسر جهان روی درستی یک موضوع توافق کنند، زمان بسیار زیادی صرف خواهد شد. به همین دلیل است که شبکه‌های عمومی معمولا نمی‌توانند تعداد بالایی تراکنش را در یک ثانیه پردازش کنند. اما سازمان‌های تجاری بزرگ به سیستمی نیاز دارند که بتواند هزاران درخواست مالی یا لجستیکی را در یک لحظه پاسخ دهد.

به این ویژگی حیاتی در دنیای دیجیتال Scalability (مقیاس‌پذیری یا توانایی شبکه‌ی ما برای پاسخگویی سریع و مدیریت روان در زمانی که حجم اطلاعات و تعداد کاربران به شدت افزایش می‌یابد) می‌گویند. شبکه‌ی کنسرسیوم به دو دلیل اصلی مقیاس‌پذیری بسیار بالایی دارد:

• تعداد گره‌های کمتر: به جای هزاران کامپیوتر ناشناس، فقط چند ده یا چند صد سرور تایید شده در شبکه حضور دارند که فرآیند رسیدن به توافق را بسیار سریع‌تر می‌کند.
• حذف فرآیند استخراج: در این شبکه‌ها نیازی به سیستم‌های ماینینگ ارز دیجیتال یا استخراج پیچیده که انرژی و زمان زیادی مصرف می‌کنند نیست؛ زیرا اعضا از قبل به یکدیگر اعتماد نسبی دارند و تایید تراکنش‌ها با روش‌های بسیار سبک‌تر و سریع‌تری انجام می‌شود.

این سرعت و کارایی بالا باعث می‌شود تا بلاک چین کنسرسیوم به یک بستر بی‌نظیر برای مدیریت زنجیره‌های تامین جهانی، بیمه و خدمات بانکداری مدرن تبدیل شود.

بررسی مزایا و معایب بلاک چین کنسرسیوم

در دنیای فناوری اطلاعات، هیچ سیستم بی‌نقصی وجود ندارد و هر تکنولوژی جدیدی در کنار ویژگی‌های شگفت‌انگیز خود، محدودیت‌هایی نیز دارد. شبکه‌ی کنسرسیوم نیز از این قاعده مستثنی نیست. برای اینکه درک عمیق‌تر و واقع‌بینانه‌تری از این سیستم داشته باشیم، باید کفه ترازوی مزایا و معایب آن را در کنار هم بررسی کنیم. در این بخش می‌بینیم که چرا شرکت‌های بزرگ روی این شبکه‌ها سرمایه‌گذاری می‌کنند و از طرفی با چه چالش‌هایی روبرو هستند.

چرا سازمان‌های بزرگ به شبکه‌های کنسرسیوم علاقه‌مند هستند؟

دلیل اصلی استقبال شرکت‌های تجاری، بانک‌ها و سازمان‌های دولتی از شبکه‌ی کنسرسیوم، برطرف کردن مشکلاتی است که در شبکه‌های عمومی با آن درگیر بودند. نقاط قوت اصلی این شبکه‌ها عبارتند از:

• سرعت بسیار بالا در پردازش (Throughput): این کلمه‌ی فنی به معنای تعداد تراکنش‌هایی است که یک شبکه می‌تواند در یک ثانیه با موفقیت انجام دهد. چون در شبکه‌ی کنسرسیوم تعداد تاییدکنندگان (نودها) محدود و از قبل مشخص شده است، شبکه برای تایید یک قرارداد نیازی به بررسی هزاران کامپیوتر در سراسر جهان ندارد و این کار در کسری از ثانیه انجام می‌شود.
• هزینه‌ی پایین یا صفر تراکنش‌ها: در شبکه‌های عمومی مانند بیت کوین، شما باید برای هر انتقال پول مقداری کارمزد به ماینر ها (Miner یا دستگاه‌هایی که با مصرف برق تراکنش‌ها را تایید می‌کنند) بپردازید. اما در شبکه‌ی کنسرسیوم، چون سازمان‌ها خودشان صاحب سرورها هستند، نیازی به پرداخت کارمزد به افراد غریبه نیست.
• مصرف بهینه‌ی انرژی: این شبکه‌ها برای تایید اطلاعات نیازی به مکانیزم اثبات کار (Proof of Work یا روشی که در آن کامپیوترها برای حل مسائل ریاضی و تایید تراکنش‌ها برق بسیار زیادی مصرف می‌کنند) ندارند. در نتیجه، این شبکه‌ها با محیط زیست سازگارتر هستند و هزینه‌ی نگهداری بسیار کمتری دارند.
• حفظ حریم خصوصی در کنار امنیت: همان‌طور که قبلا اشاره کردیم، سازمان‌ها می‌توانند داده‌های محرمانه‌ی خود را مدیریت کنند و در عین حال از امنیت سیستم غیرمتمرکز بهره‌مند شوند که هیچ اطلاعاتی در آن به راحتی قابل پاک شدن نیست.

بررسی چالش‌ها و نقاط ضعف احتمالی در شبکه‌های کنسرسیوم

با وجود تمام این مزایا، پیاده‌سازی و استفاده از شبکه‌ی کنسرسیوم به این سادگی‌ها هم نیست و چالش‌های خاص خودش را دارد. مهم‌ترین نقاط ضعف این سیستم شامل موارد زیر است:

• خطر تبانی میان اعضا (Collusion): این کلمه به معنای توافق پنهانی چند عضو برای دستکاری سیستم به نفع خودشان است. از آنجایی که قدرت شبکه در دست گروه محدودی از سازمان‌ها قرار دارد، اگر اکثریت این سازمان‌ها با هم تبانی کنند، می‌توانند قوانین شبکه را تغییر دهند یا داده‌ها را به نفع خودشان دستکاری کنند. بنابراین اعتماد اولیه‌ی سازمان‌ها به یکدیگر در این شبکه بسیار حیاتی است.
• راه‌اندازی زمان‌بر و پیچیده: از نظر فنی ساخت یک شبکه‌ی بلاک چین شاید کار خیلی سختی نباشد، اما رسیدن به توافق‌های حقوقی و تجاری میان چند شرکت بزرگ و رقیب، بسیار زمان‌بر است. اینکه چه کسی چقدر قدرت داشته باشد و قوانین اولیه‌ی شبکه چگونه تنظیم شود، نیازمند ماه‌ها مذاکره است.
• نبود شفافیت کامل برای عموم: برخلاف شبکه‌های عمومی که یک کاربر عادی می‌تواند تمام تاریخچه‌ی تراکنش‌ها را بررسی کند، در شبکه‌ی کنسرسیوم عموم مردم نمی‌توانند صحت اطلاعات را مستقلا بررسی کنند و باید به اعتبار آن سازمان‌ها اعتماد کنند.
• وابستگی به زیرساخت سازمان‌ها: اگر به هر دلیلی زیرساخت اینترنتی یا سرورهای این چند سازمان خاص به طور همزمان دچار قطعی یا حمله سایبری شود، احتمال از کار افتادن موقت شبکه‌ی کنسرسیوم وجود دارد؛ در حالی که در شبکه‌ی عمومی با خاموش شدن هزاران سیستم، همچنان میلیون‌ها کامپیوتر دیگر شبکه را روشن نگه می‌دارند.

مقایسه جامع: بلاک چین کنسرسیوم در برابر سایر شبکه‌ها

تا به اینجای کار با چیستی و نحوه‌ی کارکرد شبکه‌های کنسرسیوم آشنا شدیم. اما برای اینکه تصویر ذهنی شما کاملا شفاف شود، بهترین راه این است که این سیستم را در کنار رقبا یا بهتر است بگوییم برادرانش قرار دهیم. تصور کنید می‌خواهید از نقطه‌ای به نقطه‌ی دیگر سفر کنید. شبکه‌ی عمومی مانند یک اتوبوس شهری است که همه می‌توانند سوار آن شوند. شبکه‌ی خصوصی مانند خودروی شخصی شماست که فقط خودتان کلید آن را دارید و مسیر را تعیین می‌کنید. در این میان، شبکه‌ی کنسرسیوم مانند یک سرویس رفت‌وآمد سازمانی است که فقط کارمندان چند شرکت خاص با ارائه‌ی کارت شناسایی می‌توانند به صورت مشترک از آن استفاده کنند. بیایید این تفاوت‌ها را دقیق‌تر بررسی کنیم.

تفاوت بلاک چین کنسرسیوم با شبکه‌های عمومی مانند بیت کوین

شبکه‌های عمومی مانند بیت کوین یا اتریوم، بر پایه‌ی مفهوم Permissionless (بدون نیاز به مجوز یا شبکه‌ای که برای ورود به آن نیازی به تایید هیچ مدیر یا سازمانی ندارید) ساخته شده‌اند. این آزادی عمل عالی است، اما برای تجارت‌های بزرگ همیشه جوابگو نیست. تفاوت‌های اصلی این دو شبکه شامل موارد زیر است:

• دسترسی و ورود: در شبکه‌ی عمومی هر کسی با داشتن یک رایانه و اتصال اینترنت می‌تواند وارد شود، تراکنش انجام دهد و هویت واقعی خود را پنهان کند. اما در کنسرسیوم، ورود افراد کاملا کنترل شده است، هویت تمام اعضا از قبل مشخص است و فقط سازمان‌های تایید شده حق فعالیت دارند.
• سرعت و کارمزد: چون در شبکه‌ی عمومی هزاران نفر در سراسر جهان باید یک تراکنش را تایید کنند، سرعت کار بسیار پایین است و شما باید برای تشویق آن‌ها به این کار، کارمزد بپردازید. اما در شبکه‌ی کنسرسیوم، تعداد تاییدکنندگان محدود و قدرتمند است؛ بنابراین تراکنش‌ها در کسری از ثانیه و معمولا بدون دریافت کارمزد انجام می‌شوند.
• شفافیت اطلاعات: در شبکه‌ی بیت کوین، دفتر کل اطلاعات در دسترس همه است و همه می‌توانند ببینند که از یک کیف پول مشخص چقدر پول جابه‌جا شده است. اما در کنسرسیوم، اطلاعات محرمانه است و فقط اعضای مجاز همان شبکه‌ی خاص می‌توانند داده‌ها را مشاهده کنند تا اسرار تجاری حفظ شود.

مرز تفاوت بلاک چین کنسرسیوم با شبکه‌های کاملا خصوصی

گاهی اوقات درک تفاوت بین شبکه‌ی خصوصی و کنسرسیوم کمی دشوار می‌شود، زیرا هر دو شبکه محدودیت دسترسی دارند و از بیرون بسته به نظر می‌رسند. اما یک مرز بسیار مهم آن‌ها را از هم جدا می‌کند و آن موضوع Centralization (تمرکز یا قرار داشتن تمام قدرت کنترل و تصمیم‌گیری در دست یک نهاد واحد) است.

• صاحب قدرت: شبکه‌ی خصوصی تنها متعلق به یک نهاد یا شرکت واحد است. مثلا یک فروشگاه زنجیره‌ای برای مدیریت انبارهای خود یک بلاک چین خصوصی می‌سازد و مدیر فروشگاه به تنهایی تمام قوانین شبکه را تعیین می‌کند. اما شبکه‌ی کنسرسیوم متعلق به چند شرکت مستقل است که قدرت و حق رای به صورت مساوی یا توافقی بین آن‌ها تقسیم شده است.
• میزان اعتماد و امنیت: در شبکه‌ی خصوصی، شما باید به آن یک شرکت مدیر اعتماد کامل داشته باشید، زیرا او اگر بخواهد به تنهایی می‌تواند اطلاعات گذشته را تغییر دهد. اما در شبکه‌ی کنسرسیوم، چون چند سازمان مختلف (که شاید حتی رقیب تجاری هم باشند) دائما بر کار یکدیگر نظارت می‌کنند، امکان تقلب یا دستکاری یک‌طرفه‌ی اطلاعات تقریبا به صفر می‌رسد و نیازی به اعتماد مطلق به یک فرد نیست.

جدول مقایسه بلاک چین‌ها

برای اینکه این مفاهیم پایه‌ای به شکل بهتری در ذهن شما ثبت شوند و در آینده بتوانید به سرعت آن‌ها را مرور کنید، تمام ویژگی‌های مهم این سه مدل را در جدول زیر در کنار هم قرار داده‌ایم:

ویژگی اصلی	بلاک چین عمومی	بلاک چین خصوصی	بلاک چین کنسرسیوم
مدیر و کنترل‌کننده	هیچ‌کس (کاملا غیرمتمرکز)	یک شرکت یا سازمان واحد	گروهی از سازمان‌های منتخب
دسترسی کاربران	آزاد برای همه افراد جهان	فقط افراد تایید شده توسط مدیر	فقط اعضای تایید شده توسط گروه
سرعت پردازش اطلاعات	پایین (کند)	بسیار بالا	بالا (بسیار سریع)
شفافیت داده‌ها	شفافیت کامل برای عموم مردم	کاملا پنهان و در اختیار مدیر	محرمانه اما شفاف برای اعضای گروه
مصرف انرژی	بسیار بالا (به دلیل استخراج)	بسیار پایین	بسیار پایین
احتمال دستکاری داده‌ها	تقریبا غیرممکن	بالا (توسط همان شرکت مدیر)	بسیار پایین (نیاز به تبانی اعضا دارد)

کاربردهای Consortium Blockchain در دنیای واقعی

تا اینجای کار با مفاهیم تئوری و ساختار این شبکه‌ها آشنا شدیم، اما شاید از خود بپرسید که این فناوری در دنیای واقعی به چه دردی می‌خورد؟ حقیقت این است که بلاک چین کنسرسیوم فقط یک ایده‌ی روی کاغذ نیست، بلکه همین الان توسط بزرگ‌ترین شرکت‌های دنیا در حال استفاده است. در این بخش می‌خواهیم ببینیم این شبکه‌ی مشارکتی چگونه در حال تغییر دادن صنایع مختلف است.

ایجاد شفافیت و ردیابی دقیق در زنجیره تامین و لجستیک

یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها در تجارت جهانی، مدیریت Supply Chain (زنجیره‌ی تامین یا تمام مراحلی که یک محصول از زمان تولید در کارخانه تا رسیدن به دست مشتری نهایی طی می‌کند) است. فرض کنید یک داروی حساس یا یک کالای گران‌قیمت قرار است از کشوری دیگر به دست شما برسد. این کالا باید از کارخانه، گمرک، کشتی‌های باربری و انبارهای مختلف عبور کند. در سیستم‌های سنتی، هر کدام از این بخش‌ها دفتر ثبت اطلاعات مخصوص به خود را دارند که باعث می‌شود هماهنگی بین آن‌ها سخت باشد و امکان تقلب یا گم شدن مدارک بالا برود.

با استفاده از شبکه‌ی کنسرسیوم، تمام این سازمان‌ها مانند شرکت سازنده، گمرک و شرکت حمل‌ونقل به یک دفتر کل مشترک متصل می‌شوند. هر بار که کالا به مرحله‌ی جدیدی می‌رسد، اطلاعات آن در شبکه ثبت و توسط سایر اعضای گروه تایید می‌شود. این کار باعث می‌شود تا:

• هیچ‌کس نتواند تاریخچه‌ی مسیر حرکت کالا را مخفیانه تغییر دهد یا کالای تقلبی را وارد مسیر کند.
• در صورت بروز مشکل مانند خراب شدن دارو به دلیل نگهداری در دمای نامناسب، دقیقا مشخص می‌شود که این خطا در کدام مرحله و توسط چه شرکتی رخ داده است.

تسریع تراکنش‌ها و کاهش هزینه‌ها در بانکداری و خدمات مالی

انتقال پول بین کشورهای مختلف در سیستم بانکداری سنتی، فرآیندی بسیار کند و پرهزینه است. وقتی شما پولی را به خارج از کشور می‌فرستید، این پول معمولا باید از چندین بانک واسطه عبور کند تا به مقصد برسد و هر واسطه نیز کارمزد خود را کسر می‌کند.

بانک‌ها با ایجاد یک شبکه‌ی کنسرسیوم می‌توانند این واسطه‌های اضافی را به طور کامل حذف کنند. آن‌ها با کمک Smart Contract (قرارداد هوشمند یا کدهای برنامه‌نویسی شده‌ای که به صورت خودکار و بدون نیاز به دخالت انسان، شرایط یک توافق مالی را اجرا می‌کنند) مستقیما با یکدیگر در ارتباط هستند. این توافق‌های دیجیتالی به بانک‌ها اجازه می‌دهند تا:

• نقل و انتقالات مالی پیچیده و سنگین را در عرض چند ثانیه و به صورت کاملا امن تسویه کنند.
• هزینه‌های اضافی و کارمزدهای بین بانکی را به شدت کاهش دهند.
• با شفافیت بالا در میان اعضای مجاز، ریسک کلاهبرداری و خطاهای انسانی در ثبت اسناد مالی را به حداقل برسانند.

معرفی پروژه‌های موفق در حال انجام مانند Hyperledger Fabric و Quorum

برای اینکه بدانید این فناوری چقدر جدی است، بیایید نگاهی به دو نمونه‌ی بسیار معروف و موفق بیندازیم که توسط غول‌های فناوری و مالی ساخته شده‌اند و همین حالا در حال کار هستند:

• پروژه‌ی Hyperledger Fabric: این پلتفرم توسط شرکت بزرگ IBM و با همکاری بنیاد لینوکس توسعه یافته است. هایپرلجر فابریک یک Framework (چارچوب نرم‌افزاری یا بستر آماده‌ای که برنامه‌نویسان می‌توانند پروژه‌های اختصاصی خود را روی آن بسازند) است که به طور ویژه برای ساخت شبکه‌های کنسرسیوم طراحی شده است. از این پلتفرم قدرتمند در صنایع مختلفی از جمله ردیابی مواد غذایی و دارویی استفاده می‌شود و تمرکز بالایی روی حفظ حریم خصوصی داده‌های تجاری دارد.
• پروژه‌ی Quorum: این پروژه توسط بانک جی‌پی مورگان (JPMorgan)، یکی از بزرگ‌ترین نهادهای مالی جهان، راه‌اندازی شده است. کوروم در واقع نسخه‌ی سازمانی و بهینه‌شده‌ی شبکه‌ی اتریوم است. این بانک، شبکه‌ی کوروم را ساخت تا بتواند تراکنش‌های مالی بسیار سریع و کاملا محرمانه را بین شعبه‌ها و شرکای تجاری خود انجام دهد؛ به طوری که هیچ فرد یا سازمان خارجی نتواند به جزئیات این تراکنش‌های مالی حساس دسترسی پیدا کند.

آیا بلاک چین کنسرسیوم انتخاب نهایی سازمان‌هاست؟

به طور خلاصه، شبکه‌ی کنسرسیوم پاسخی هوشمندانه به نیاز سازمان‌هایی است که می‌خواهند از مزایای امنیت و شفافیت در دنیای غیرمتمرکز بهره‌مند شوند، اما همزمان به حفظ حریم خصوصی و کنترل داده‌های حساس تجاری خود نیاز دارند. این ساختار، مانند یک پل ارتباطی امن میان شرکت‌های مختلف عمل می‌کند تا بدون نیاز به واسطه‌های سنتی و با سرعتی بسیار بالا با یکدیگر همکاری کنند.

اگرچه راه‌اندازی این سیستم‌ها چالش‌های خاص خود مانند نیاز به توافق‌های پیچیده‌ی اولیه‌ی مدیریتی را به همراه دارد، اما برای صنایعی مانند بانکداری، زنجیره‌ی تامین کالا و خدمات درمانی که نیازمند محیطی امن، سریع و انحصاری هستند، در حال حاضر بهترین و منطقی‌ترین انتخاب به شمار می‌رود. در نهایت، شاید نتوان گفت که این مدل برای هر کسب‌وکاری یک نسخه‌ی بی‌نقص است، اما بدون شک آینده‌ی همکاری‌های بزرگ سازمانی به سمت استفاده از همین شبکه‌های مشارکتی و کارآمد در حال حرکت است.

منابع:

CFTE

OKX

Geeks For Geeks