قرارداد هوشمند اتریوم چیست و چگونه کار می‌کند؟

در این مقاله از کیف پول من، بررسی دقیقی از نحوه کار قراردادهای هوشمند اتریوم خواهیم داشت و نشان می‌دهیم این کدهای دیجیتال چگونه امنیت، سرعت و استقلال را به معاملات شما برمی‌گردانند.

قرارداد هوشمند اتریوم چیست و چه مفهومی دارد؟

تصور کنید تشنه هستید و روبروی یک دستگاه فروش خودکار (Vending Machine - دستگاه‌هایی که با دریافت پول، محصول را بیرون می‌دهند) ایستاده‌اید. شما یک سکه داخل دستگاه می‌اندازید، دکمه‌ی نوشیدنی مورد نظرتان را فشار می‌دهید و در همان لحظه، دستگاه نوشیدنی را به شما تحویل می‌دهد. در این فرایند هیچ فروشنده‌ای وجود ندارد که پول شما را بگیرد و محصول را تحویل دهد. همه چیز بر اساس یک برنامه‌ی از پیش تعیین‌شده کار می‌کند: اگر کاربر پول وارد کرد و دکمه را زد، محصول را تحویل بده.

قرارداد هوشمند اتریوم دقیقاً مثل همین دستگاه فروش خودکار عمل می‌کند، اما در دنیای دیجیتال و برای کارهای بسیار پیچیده‌تر. در واقع، قرارداد هوشمند یک برنامه‌ی کامپیوتری است که روی شبکه‌ی اتریوم اجرا می‌شود. در این قراردادها، قوانین و توافقات بین افراد به شکل کدهای برنامه‌نویسی نوشته می‌شوند و وقتی شرایط قرارداد فراهم شود، آن کد به صورت خودکار اجرا می‌شود. هیچ نیازی به اعتماد کردن به شخص مقابل یا یک شرکت واسطه ندارید، چون کدهای برنامه‌نویسی هرگز دروغ نمی‌گویند و زیر قولشان نمی‌زنند.

تولد قراردادهای هوشمند و نقش بلاکچین اتریوم

ایده‌ی اولیه قراردادهای هوشمند اصلاً جدید نیست. در دهه‌ی نود میلادی، یک دانشمند علوم کامپیوتر به نام نیک سابو این مفهوم را معرفی کرد. اما در آن زمان یک مشکل بزرگ وجود داشت: بستری امن و غیرمتمرکز (Decentralized - سیستمی که توسط یک شخص یا نهاد خاص کنترل نمی‌شود و اطلاعات آن بین همه پخش شده است) برای اجرای این قراردادها وجود نداشت.

این ایده‌ی جذاب سال‌ها خاموش ماند تا اینکه شبکه‌ی بلاک چین اتریوم متولد شد. ویتالیک بوترین، خالق اتریوم، متوجه شد که فناوری بلاکچین فقط برای انتقال پول کاربرد ندارد. او شبکه‌ی اتریوم را به گونه‌ای طراحی کرد که هر برنامه‌نویسی بتواند کدهای خود را روی آن سوار کند. اتریوم به خانه‌ی امن و دائمی قراردادهای هوشمند تبدیل شد و به آن‌ها اجازه داد تا بدون امکان دستکاری یا سانسور، در یک شبکه‌ی جهانی و غیرمتمرکز اجرا شوند.

مکانیزم اجرای خودکار و حذف واسطه‌های سنتی

بزرگ‌ترین دستاورد قراردادهای هوشمند، حذف واسطه‌ها و افراد شخص ثالث از معادلات مالی و کاری است. در دنیای سنتی، برای انجام هر کار مهمی به یک واسطه‌ی قانونی نیاز داریم. مثلاً برای خرید یک خانه، به بنگاه املاک و دفتر اسناد رسمی نیاز دارید تا مطمئن شوید پول شما به درستی منتقل می‌شود و سند به نام شما می‌خورد. این واسطه‌ها هم زمان‌بر هستند و هم هزینه‌ی زیادی برای خدماتشان دریافت می‌کنند.

اما مکانیزم قرارداد هوشمند اتریوم این مسیر را تغییر داده است. این کدهای هوشمند به جای انسان‌ها می‌نشینند و اجرای دقیق تعهدات را تضمین می‌کنند. حذف این واسطه‌های سنتی مزایای زیر را به همراه دارد:

• کاهش چشمگیر هزینه‌ها: با کنار رفتن بانک‌ها، وکلا و دفاتر ثبت، کارمزدهای سنگین واسطه‌گری به طور کامل از بین می‌رود و دو طرف معامله سود بیشتری می‌برند.
• سرعت بالای پردازش: نیازی نیست روزها منتظر تایید مدارک توسط کارمندان یک اداره بمانید؛ کدهای کامپیوتری در عرض چند ثانیه تا چند دقیقه کار را تمام می‌کنند.
• فعالیت بدون وقفه: قراردادهای هوشمند به صورت 24 ساعته و در 7 روز هفته کار می‌کنند و نیازی به ساعات کاری اداری یا روزهای کاری ندارند.
• شفافیت بی‌نظیر: تمام کدهای قرارداد روی بلاکچین ثبت می‌شوند و همه می‌توانند قوانین آن را قبل از مشارکت بخوانند و بررسی کنند. در اینجا هیچ بند مخفی یا تبصره‌ی پنهانی وجود ندارد.

تفاوت ماشین مجازی اتریوم EVM و کدهای معمولی

برای اینکه قراردادهای هوشمند بتوانند روی شبکه‌ی اتریوم اجرا شوند، به یک موتور پردازشگر قدرتمند نیاز دارند. این موتور، ماشین مجازی اتریوم (Ethereum Virtual Machine) یا به اختصار EVM نام دارد. اما چه چیزی کدهایی که روی EVM اجرا می‌شوند را از برنامه‌های معمولی کامپیوتر متمایز می‌کند؟

تفاوت اصلی در محل اجرای این کدها و امنیت آن‌ها است. وقتی شما یک برنامه‌ی معمولی مثل یک اپلیکیشن روی گوشی خود را استفاده می‌کنید، کدهای آن برنامه روی یک سرور مرکزی اجرا می‌شوند. اگر صاحب آن سرور بخواهد، می‌تواند برنامه را متوقف کند، کدهای آن را تغییر دهد یا دسترسی شما را مسدود کند.

اما ماشین مجازی اتریوم یک کامپیوتر جهانی و یکپارچه است که از هزاران کامپیوتر کوچک‌تر به نام نود (Node - دستگاه‌هایی که به شبکه‌ی بلاکچین متصل هستند و اطلاعات را پردازش و تایید می‌کنند) در سراسر جهان تشکیل شده است. وقتی یک قرارداد هوشمند در EVM قرار می‌گیرد، این کد به صورت همزمان روی تمام این هزاران کامپیوتر اجرا می‌شود.

این ویژگی خارق‌العاده باعث می‌شود که هیچ‌کس، حتی سازنده‌ی شبکه‌ی اتریوم، نتواند یک قرارداد هوشمند را پس از اجرا متوقف کند یا کدهای آن را تغییر دهد. برنامه‌های ماشین مجازی اتریوم در برابر سانسور و تقلب کاملاً مقاوم هستند و تا زمانی که شبکه‌ی اتریوم زنده است، به کار خود ادامه می‌دهند.

قراردادهای هوشمند چگونه کار می‌کنند؟

برای درک بهتر عملکرد این فناوری، باید به هسته‌ی مرکزی آن نگاهی بیندازیم. قراردادهای هوشمند در ظاهر بسیار پیچیده به نظر می‌رسند، اما اگر آن‌ها را به بخش‌های کوچک‌تر تقسیم کنیم، می‌بینیم که از قوانین بسیار ساده‌ای پیروی می‌کنند. این برنامه‌ها روی شبکه‌ی اتریوم می‌نشینند و منتظر می‌مانند تا شرایط خاصی اتفاق بیفتد تا وارد عمل شوند.

منطق شرطی در برنامه نویسی: اگر این اتفاق افتاد، آن کار را انجام بده

پایه‌ی تمام قراردادهای هوشمند بر اساس یک قاعده‌ی بسیار معروف در دنیای کامپیوتر بنا شده است: منطق شرطی (Conditional Logic - دستوری که به کامپیوتر می‌گوید در صورت بروز یک اتفاق خاص، واکنش از پیش تعیین‌شده‌ای نشان دهد).

به زبان ساده‌تر، این برنامه‌ها با فرمول اگر/آنگاه کار می‌کنند. فرض کنید در یک پلتفرم آنلاین قصد دارید مقداری ارز دیجیتال یا حتی دارایی‌های باارزشی مثل طلای دیجیتال خریداری کنید و می‌خواهید این دارایی مستقیماً به کیف پول شما واریز شود. کدهای قرارداد هوشمند در اینجا دقیقاً نقش یک ماشین حسابگر بی‌نقص را بازی می‌کنند:

• اگر خریدار معادل ۱۰۰ تتر به آدرس مشخص‌شده واریز کرد.
• آنگاه سیستم بلافاصله و بدون نیاز به تایید انسانی، مقدار توافق‌شده از دارایی را به کیف پول خریدار منتقل کن.

این شرط‌ها می‌توانند بسیار پیچیده‌تر باشند و ده‌ها اگر و آنگاه مختلف را شامل شوند، اما پایه‌ی کار همیشه همین‌قدر ساده، شفاف و منطقی است.

تامین امنیت و غیرقابل تغییر بودن پس از ثبت در بلاکچین

وقتی برنامه‌نویس کدهای قرارداد هوشمند را نوشت، باید آن را روی شبکه‌ی اصلی اتریوم دیپلوی (Deploy - راه‌اندازی و بارگذاری یک برنامه‌ی کامپیوتری در محیط شبکه‌ی واقعی) کند. از لحظه‌ای که این کدها روی بلاکچین ثبت می‌شوند، یک ویژگی جادویی و بسیار مهم پیدا می‌کنند: غیرقابل تغییر بودن (Immutability - خاصیتی که باعث می‌شود هیچ داده‌ای پس از ثبت شدن نتواند پاک یا ویرایش شود). اما چرا این ویژگی برای کاربران تا این حد اهمیت دارد؟

• حذف کامل تقلب: چون هیچ فردی، حتی خود برنامه‌نویس و سازنده‌ی قرارداد، نمی‌تواند قوانین را بعد از شروع کار به نفع خودش تغییر دهد.
• امنیت سرمایه‌ی کاربران: هکرها نمی‌توانند با نفوذ به یک سرور مرکزی، موجودی کیف پول شما را دستکاری کنند؛ زیرا کدهای قرارداد توسط هزاران کامپیوتر در سراسر جهان به صورت همزمان محافظت می‌شوند.

هر تراکنشی که در قرارداد هوشمند انجام می‌شود، یک هش (Hash - یک رشته‌ی متنی رمزنگاری‌شده که مثل اثر انگشت منحصربه‌فرد برای داده‌ها عمل می‌کند) اختصاصی دریافت می‌کند و در دفتر کل بلاکچین برای همیشه و با نهایت امنیت ثبت می‌شود.

نقش کارمزد شبکه یا گس فی Gas Fee در اجرای کدها

هیچ دستگاهی در جهان بدون انرژی کار نمی‌کند. همان‌طور که خودروی شما برای حرکت به بنزین نیاز دارد، ماشین مجازی اتریوم نیز برای اجرای کدهای قرارداد هوشمند به سوخت نیاز دارد. در دنیای اتریوم، به این سوخت گس (Gas - واحد اندازه‌گیری میزان کار محاسباتی مورد نیاز برای انجام یک عملیات در شبکه‌ی اتریوم) می‌گویند.

زمانی که شما می‌خواهید با یک قرارداد هوشمند کار کنید (مثلاً دارایی خود را انتقال دهید یا یک توافق جدید ثبت کنید)، شبکه‌ی اتریوم باید پردازش‌های ریاضی سنگینی انجام دهد. شما هزینه‌ی این پردازش را در قالب گس فی (Gas Fee - کارمزدی که معمولا با خود ارز اصلی شبکه یعنی اتر پرداخت می‌شود) می‌پردازید.

این کارمزد به جیب چه کسی می‌رود؟ گس فی به عنوان پاداش به ولیدیتورها (Validator - افراد یا دستگاه‌هایی که با پردازش‌های خود امنیت شبکه‌ی اتریوم را تامین کرده و تراکنش‌ها را تایید می‌کنند) داده می‌شود.

نکته‌ی مهم این است که هرچه قرارداد هوشمند شما پیچیده‌تر باشد و به محاسبات بیشتری نیاز داشته باشد، میزان گس فی یا همان هزینه‌ی اجرای آن نیز بیشتر خواهد بود. به همین دلیل، بهینه‌سازی و ساده‌نویسی کدهای قرارداد هوشمند برای کاهش هزینه‌ی تراکنش‌ها اهمیت بسیار زیادی دارد.

مقایسه قرارداد هوشمند اتریوم و قراردادهای سنتی

برای درک بهتر تفاوت این دو سیستم، بیایید یک مثال ملموس را بررسی کنیم. فرض کنید قصد دارید از یک پلتفرم پیشرفته‌ی خرید و فروش آنلاین طلا و سکه مانند گرمی، مقداری دارایی ارزشمند خریداری کنید. در یک قرارداد سنتی، حتی اگر فرآیند در بستر اینترنت انجام شود، شما همچنان به حلقه‌های متعددی از واسطه‌ها وابسته‌اید. باید پول خود را از طریق درگاه بانکی منتقل کنید. سپس باید منتظر بمانید تا سیستم حسابداری پلتفرم در روزها و ساعات کاری، واریز شما را تایید کرده و در نهایت دارایی را به نام شما ثبت کند. در این مسیر، شما به عملکرد صحیح سرورهای بانک، کارمندان تایید کننده و قوانین اداری اعتماد کرده‌اید.

حالا همین معامله را در دنیای قراردادهای هوشمند اتریوم تصور کنید. شما کیف پول دیجیتال خود را به پلتفرم متصل می‌کنید. در اینجا هیچ کارمند یا نهاد تاییدی در کار نیست. کدهای برنامه‌نویسی به صورت لحظه‌ای و خودکار بررسی می‌کنند که آیا شما مبلغ مورد نظر را پرداخت کرده‌اید یا خیر.

به محض تحقق این شرط، معادل دقیق آن دارایی به صورت همتا به همتا (Peer-to-Peer - ارتباط و تبادل مستقیم بین دو فرد بدون نیاز به هیچ شخص ثالث یا نهاد مرکزی) به کیف پول شما منتقل می‌شود. این فرآیند حتی در روزهای تعطیل و نیمه‌شب نیز در کسری از ثانیه و با بالاترین سطح امنیت انجام می‌شود. برای مرور سریع‌تر و درک بهتر تفاوت‌های کلیدی این دو ساختار، فاکتورهای مهم را در جدول زیر مقایسه کرده‌ایم:

فاکتور مقایسه	قراردادهای سنتی	قرارداد هوشمند اتریوم
سرعت اجرا	کند (نیازمند زمان برای تایید اسناد توسط نیروی انسانی و طی کردن بروکراسی اداری)	بسیار سریع (اجرای آنی و خودکار بلافاصله پس از تحقق شرایط برنامه‌ریزی‌شده)
نیاز به واسطه	بسیار بالا (وابستگی کامل به بانک‌ها، وکلا، دفاتر اسناد رسمی یا کارگزاران)	صفر (اجرای مستقیم توافقات توسط کدهای تغییر ناپذیر شبکه‌ی بلاکچین)
هزینه‌ی عملیاتی	بالا (پرداخت کارمزدهای پنهان و آشکار به نهادهای واسطه برای انجام خدمات)	پایین تا متوسط (تنها پرداخت هزینه‌ی پردازش شبکه یا همان گس فی برای ثبت کدهای قرارداد)
میزان شفافیت	پایین (اسناد معمولاً نزد اشخاص ثالث نگهداری شده و دور از دید عموم هستند)	بسیار بالا (تمامی کدها، قوانین و تراکنش‌ها برای همه در شبکه‌ی بلاکچین قابل مشاهده و رهگیری است)
سطح امنیت	متوسط (همواره خطر گم شدن مدارک، جعل سند، کلاهبرداری یا خطای انسانی وجود دارد)	بسیار بالا (کدها به صورت پیشرفته رمزنگاری شده‌اند و پس از ثبت، توسط هیچ‌کس قابل تغییر یا دستکاری نیستند)

همان‌طور که از این مقایسه پیداست، هدف اصلی قراردادهای هوشمند، ارتقای سطح اعتماد، کاهش هزینه‌ها و افزایش سرعت در تعاملات روزمره‌ی ما است. در قراردادهای سنتی، ما مجبوریم به اعتبار افراد و شرکت‌ها اعتماد کنیم که همواره با درصد خطایی همراه است؛ اما در دنیای اتریوم، ما به منطق بی‌نقص ریاضیات و کدهای کامپیوتری اعتماد می‌کنیم که هرگز خلف وعده نمی‌کنند.

مزایا و معایب استفاده از قراردادهای هوشمند اتریوم

هر فناوری جدیدی در کنار تمام شگفتی‌هایی که خلق می‌کند، چالش‌های خاص خودش را هم دارد. برای اینکه بتوانید با چشمانی باز در دنیای غیرمتمرکز فعالیت کنید، بسیار مهم است که بدانید این کدهای جادویی دقیقا چه نقاط قوت و ضعفی دارند. در ادامه، کفه‌ی ترازوی مزایا و معایب این سیستم را با هم بررسی می‌کنیم.

نقاط قوت قراردادهای هوشمند اتریوم

ابتدا به سراغ نیمه‌ی پر لیوان می‌رویم. دلایل اصلی محبوبیت قراردادهای هوشمند در دنیای اقتصاد دیجیتال شامل این موارد است:

• شفافیت بالا: برخلاف قراردادهای کاغذی که ممکن است تبصره‌های پنهانی داشته باشند، کدهای یک قرارداد هوشمند روی شبکه‌ی اتریوم برای همه قابل مشاهده است. شما قبل از اینکه سرمایه‌ی خود را وارد یک سیستم کنید، می‌توانید با کمک متخصصان دقیقا ببینید چه قوانینی بر آن حاکم است.
• امنیت رمزنگاری شده: این قراردادها با استفاده از کریپتوگرافی (Cryptography - علم رمزنگاری که با استفاده از معادلات ریاضی پیچیده، اطلاعات را به کدهای غیر قابل خواندن برای افراد غیرمجاز تبدیل می‌کند) محافظت می‌شوند. هک کردن هسته‌ی اصلی شبکه‌ی بلاکچین اتریوم تقریبا غیرممکن است، بنابراین قرارداد شما در یک گاوصندوق دیجیتال و بسیار امن نگهداری می‌شود.
• سرعت و دقت بی‌نظیر: از آنجایی که هیچ انسانی در روند تایید و اجرای قرارداد دخالت ندارد، فرآیندها به صورت خودکار، بدون خستگی و بدون خطای انسانی در کسری از ثانیه انجام می‌شوند.

چالش‌های قراردادهای هوشمند اتریوم

اما روی تاریک ماجرا کجاست؟ جالب است بدانید بزرگ‌ترین مزیت قراردادهای هوشمند، می‌تواند همزمان به عنوان بزرگ‌ترین نقطه‌ی ضعف آن‌ها نیز عمل کند. همان‌طور که در بخش‌های قبل اشاره کردیم، کدهای قرارداد پس از ثبت شدن در شبکه‌ی بلاکچین، غیرقابل تغییر هستند.

اما در نهایت این کدها توسط برنامه‌نویس‌های انسانی نوشته می‌شوند و انسان‌ها اشتباه می‌کنند. اگر یک باگ (Bug - نقص یا خطای برنامه‌نویسی که باعث می‌شود نرم‌افزار رفتار غیرمنتظره‌ای داشته باشد یا راه نفوذی برای سوءاستفاده باز کند) در کدهای قرارداد وجود داشته باشد، رفع آن پس از راه‌اندازی بسیار دشوار است.

در سیستم‌های مالی سنتی، اگر بانک اشتباهی پولی را جابجا کند، می‌توانید با تیم پشتیبانی تماس بگیرید و تراکنش را لغو کنید. اما در دنیای اتریوم، هیچ دکمه‌ی بازگشتی وجود ندارد. اگر یک هکر از ضعف کدهای یک قرارداد نوپا سوءاستفاده کند و سرمایه‌ی کاربران را به سرقت ببرد، هیچ نهاد مرکزی برای بازگرداندن پول شما وجود نخواهد داشت. به همین دلیل است که همیشه توصیه می‌شود فقط از قراردادها و پلتفرم‌های معتبر، قدیمی و بررسی‌شده استفاده کنید.

مقیاس پذیری و هزینه‌های شبکه در زمان شلوغی

یکی دیگر از چالش‌های بسیار مهم شبکه‌ی اتریوم، مسئله‌ی مقیاس پذیری (Scalability - توانایی یک سیستم برای پاسخگویی همزمان به تعداد بسیار زیادی از کاربران بدون افت سرعت یا کیفیت خدمات) است.

شبکه‌ی اتریوم را مانند یک بزرگراه در نظر بگیرید. در روزهای عادی، ماشین‌ها (همان تراکنش‌ها و قراردادهای هوشمند) به راحتی و با سرعت مناسب در حرکت هستند. اما وقتی یک پروژه‌ی جدید و پرطرفدار در بازار کریپتو راه‌اندازی می‌شود، ناگهان میلیون‌ها کاربر می‌خواهند به طور همزمان از این بزرگراه استفاده کنند تا کدهای قرارداد مورد نظرشان را اجرا کنند.

در زمان اوج ترافیک، شبکه دچار کندی می‌شود. در این شرایط بحرانی، شبکه‌ی پردازشگران اولویت را به کسانی می‌دهد که حاضرند پول بیشتری برای سوخت یا همان گس فی بپردازند. این موضوع باعث می‌شود در زمان شلوغی، کارمزد اجرای یک قرارداد هوشمند به شدت افزایش پیدا کند، تا جایی که گاهی انجام یک معامله‌ی کوچک با کارمزدهای نجومی، از نظر اقتصادی به هیچ وجه منطقی و به‌صرفه نیست. البته توسعه‌دهندگان اتریوم در حال ایجاد راهکارهای جدیدی هستند تا این بزرگراه را در آینده عریض‌تر و ارزان‌تر کنند.

کاربردهای واقعی قرارداد هوشمند اتریوم در دنیای امروز

حالا که با مفهوم پایه‌ای قراردادهای هوشمند و نحوه‌ی کار آن‌ها آشنا شدیم، وقت آن است که ببینیم این کدهای قدرتمند در دنیای واقعی چه گره‌ای از کار ما باز می‌کنند. شبکه‌ی اتریوم فقط یک بستر ساده برای انتقال پول نیست، بلکه یک کامپیوتر جهانی است که صنایع مختلفی را به طور کامل متحول کرده است. در ادامه، جذاب‌ترین و پرکاربردترین حوزه‌هایی که بر پایه‌ی این فناوری ساخته شده‌اند را با هم بررسی می‌کنیم.

انقلاب دیفای DeFi و تحول خدمات مالی غیرمتمرکز

دیفای (DeFi - سیستم مالی غیرمتمرکز که خدمات بانکی را بدون نیاز به نهادهای واسطه ارائه می‌دهد) یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهای شبکه‌ی اتریوم است. تصور کنید بتوانید بدون نیاز به ضامن، چک کارمندی یا رفتن به شعبه‌ی بانک، در عرض چند ثانیه وام بگیرید یا سرمایه‌ی خود را در یک صندوق سپرده‌گذاری کنید و سود روزشمار دریافت کنید.

برنامه‌های دیفای دقیقا همین کار را می‌کنند و قراردادهای هوشمند اتریوم در این سیستم، نقش مدیران و کارمندان بانک را بازی می‌کنند. برای مثال، در پلتفرم‌های وام‌دهی غیرمتمرکز، اگر شما وثیقه‌ی لازم را در سیستم قرار دهید، قرارداد هوشمند بلافاصله و به صورت خودکار مبلغ وام را به کیف پول شما واریز می‌کند.

در این فرآیند هیچ انسانی تصمیم‌گیرنده نیست، هیچ‌کس نمی‌تواند به خاطر سلیقه‌ی شخصی به شما وام ندهد و همه چیز با شفافیت و دقت کدهای کامپیوتری مدیریت می‌شود. پلتفرم‌های تبادل ارز دیجیتال بدون واسطه (صرافی‌های غیرمتمرکز) نیز بخش بزرگی از دنیای دیفای هستند که معاملات کاربران را از طریق همین قراردادها به صورت امن انجام می‌دهند.

ساخت و مدیریت توکن‌های غیرمثلی NFT

حتما تا به حال نام ان‌اف‌تی یا توکن‌های غیرمثلی را در اخبار شنیده‌اید. در دنیای فیزیکی، یک سند منگوله‌دار ثابت می‌کند که شما مالک یک خانه‌ی خاص هستید. در دنیای دیجیتال، قراردادهای هوشمند اتریوم همین کار را برای دارایی‌های مجازی انجام می‌دهند.

وقتی یک هنرمند، نقاشی دیجیتال خود را به یک ان‌اف‌تی (NFT - دارایی دیجیتال منحصربه‌فردی که قابل کپی کردن یا تعویض با نمونه‌ی مشابه نیست) تبدیل می‌کند، قرارداد هوشمند یک سند مالکیت تغییرناپذیر برای آن در شبکه‌ی بلاکچین می‌سازد.

از آن لحظه به بعد، هر کسی در سراسر جهان می‌تواند تاریخچه‌ی خرید و فروش آن اثر را ببیند و مالکیت آن را تایید کند. یکی از جذاب‌ترین ویژگی‌های قراردادهای هوشمند در هنر این است که هنرمند می‌تواند کدی را در قرارداد تنظیم کند تا در هر بار فروش مجدد اثر در آینده، به صورت خودکار درصدی به عنوان حق امتیاز (Royalty - سهمی از سود معامله که به صورت خودکار به خالق اولیه‌ی اثر تعلق می‌گیرد) به حساب او واریز شود.

سازمان‌های خودمختار غیرمتمرکز DAO و حاکمیت شفاف

حالا بیایید تصور کنیم می‌خواهیم یک شرکت بین‌المللی تاسیس کنیم، اما نمی‌خواهیم هیچ مدیرعاملی در راس کار باشد! سازمان‌های خودمختار غیرمتمرکز یا دائو (DAO - شرکتی که مدیرعامل یا هیئت مدیره‌ی سنتی ندارد و توسط اعضای جامعه و بر اساس کدهای برنامه‌نویسی مدیریت می‌شود) دقیقا با همین هدف و به کمک شبکه‌ی اتریوم شکل گرفته‌اند.

در یک دائو، تمام قوانین شرکت، بودجه‌ی آن و نحوه‌ی توزیع درآمدها در یک قرارداد هوشمند اتریوم نوشته و ذخیره می‌شود. اعضای این سازمان با در اختیار داشتن توکن حاکمیتی (Governance Token - نوعی ارز دیجیتال که به دارنده‌ی آن حق رای در تصمیم‌گیری‌های یک پروژه را می‌دهد) می‌توانند در رای‌گیری‌ها شرکت کنند. اگر یک پیشنهاد اکثریت آرا را بیاورد، قرارداد هوشمند به صورت کاملا خودکار آن تصمیم را اجرا کرده و بودجه‌ی لازم را اختصاص می‌دهد. در این سیستم مدرن، هیچ فردی نمی‌تواند بودجه را اختلاس کند یا تصمیمی پنهانی و برخلاف رای جامعه بگیرد، زیرا کدهای شفاف اتریوم کنترل تمام دارایی‌ها را در دست دارند.

کاربرد در زنجیره تامین و بازی‌های بلاکچینی

قراردادهای هوشمند اتریوم محدود به دنیای مالی یا هنر نیستند. دو حوزه‌ی بسیار جذاب و کاربردی دیگر، مدیریت زنجیره‌ی تامین کالا و صنعت بازی‌های ویدیویی هستند:

• زنجیره‌ی تامین کالا (Supply Chain): مسیر و مراحلی که یک محصول از زمان تولید تا رسیدن به دست مشتری نهایی طی می‌کند را زنجیره‌ی تامین می‌گویند. فرض کنید یک داروی حساس از کشور دیگری به ایران ارسال می‌شود. با ثبت شرایط نگهداری این دارو (مثل محدوده‌ی دمای یخچال) در یک قرارداد هوشمند متصل به سنسورهای فیزیکی، اگر در طول مسیر دما از حد مجاز بالاتر برود، قرارداد هوشمند به صورت خودکار هشدار می‌دهد و دارو را در سیستم نامعتبر اعلام می‌کند. این یعنی تضمین کیفیت و سلامت کالا بدون نیاز به اعتماد به گزارش‌های انسانی شرکت‌های حمل و نقل.
• بازی‌های بلاکچینی: در بازی‌های سنتی، شمشیری که با زحمت و صرف ساعت‌ها وقت به دست می‌آورید، در واقع متعلق به سرورهای شرکت سازنده‌ی بازی است و اگر حساب شما بسته شود، تمام زحمات شما از بین می‌رود. اما در بازی‌های برای کسب درآمد (Play-to-Earn - نسل جدیدی از بازی‌ها که بازیکنان می‌توانند در آن‌ها با پیشرفت و تلاش، ارز دیجیتال واقعی یا دارایی باارزش به دست بیاورند) که روی اتریوم ساخته شده‌اند، تجهیزات شما در قالب دارایی‌های دیجیتال توسط قراردادهای هوشمند مدیریت می‌شوند. این بدان معناست که شما مالک واقعی و دائمی دارایی‌های داخل بازی هستید و حتی می‌توانید آن‌ها را در بازارهای آزاد به پول واقعی تبدیل کنید.

پیش‌نیازها و مراحل ساخت قرارداد هوشمند در شبکه اتریوم

حالا که با جذابیت‌ها و کاربردهای این فناوری آشنا شدیم، شاید این سوال برایتان پیش بیاید که یک قرارداد هوشمند چگونه متولد می‌شود؟ ساخت یک قرارداد روی شبکه‌ی اتریوم، شباهت زیادی به ساختن یک ساختمان دارد. شما ابتدا به یک نقشه‌ی دقیق نیاز دارید، سپس باید ماکت آن را در یک محیط امن بسازید تا ایراداتش مشخص شود و در نهایت، آن را در زمین اصلی بنا کنید. در ادامه، این مسیر هیجان‌انگیز را قدم به قدم بررسی می‌کنیم.

آشنایی با زبان برنامه نویسی سالیدیتی Solidity

کامپیوترها زبان انسان‌ها را نمی‌فهمند. برای اینکه بتوانیم قوانین و شرایط قرارداد خود را به ماشین مجازی اتریوم (EVM) بفهمانیم، باید به زبان خودش با آن صحبت کنیم. زبان مادری شبکه‌ی اتریوم برای نوشتن قراردادهای هوشمند، سالیدیتی (Solidity - یک زبان برنامه‌نویسی پیشرفته که مخصوص نوشتن قراردادهای هوشمند در شبکه‌ی اتریوم طراحی شده است) نام دارد.

یادگیری سالیدیتی برای کسانی که با زبان‌های برنامه‌نویسی دیگر آشنایی دارند، کار سختی نیست. ساختار این زبان بسیار شبیه به زبان‌های محبوبی مثل جاوا اسکریپت است. برنامه‌نویس‌ها با استفاده از سالیدیتی، تمام آن شرط‌های اگر و آنگاه را که قبلا درباره‌ی آن‌ها صحبت کردیم، به کدهای دقیق تبدیل می‌کنند تا هیچ جای ابهامی برای ماشین باقی نماند.

انتخاب شبکه‌های آزمایشی اتریوم تست نت برای تمرین

همان‌طور که در بخش‌های قبلی گفتیم، قراردادهای هوشمند پس از ثبت روی شبکه‌ی اصلی قابل تغییر نیستند و هر بار اجرای آن‌ها نیز هزینه‌بر است. بنابراین، اصلا منطقی نیست که کدهای اولیه‌ی خود را مستقیما در محیط واقعی امتحان کنیم؛ چرا که یک اشتباه کوچک می‌تواند به قیمت از دست رفتن سرمایه‌ی زیادی تمام شود.

در اینجا پای تست نت (Testnet - شبکه‌ی آزمایشی که دقیقا مثل شبکه‌ی اصلی کار می‌کند اما ارزهای داخل آن هیچ ارزش مالی واقعی ندارند) به میان می‌آید. برنامه‌نویسان از شبکه‌های آزمایشی معروف اتریوم استفاده می‌کنند تا کدهای خود را بدون هیچ‌گونه ریسک مالی، در یک محیط شبیه‌سازی‌شده اجرا کنند. این کار دقیقا مثل تمرین خلبانی در یک دستگاه شبیه‌ساز پرواز است، قبل از اینکه هدایت یک هواپیمای واقعی با مسافران واقعی را بر عهده بگیرید.

تامین اتریوم آزمایشی و شارژ کیف پول

برای اجرای قراردادها در شبکه‌ی آزمایشی، شما همچنان به پرداخت کارمزد یا همان گس فی نیاز دارید، اما نه با پول واقعی! برای این کار باید کیف پول دیجیتال خود را با اتریوم‌های آزمایشی شارژ کنید.

اما این سکه‌های رایگان را از کجا بیاوریم؟ برای این منظور سایت‌هایی به نام فاست (Faucet - در لغت به معنای شیر آب است و به پلتفرم‌هایی گفته می‌شود که قطره قطره ارز دیجیتال آزمایشی و رایگان به کاربران می‌دهند) وجود دارند. شما فقط کافی است به جای خرید اتریوم، آدرس کیف پول خود را در این سایت‌ها وارد کنید تا مقداری اتریوم آزمایشی دریافت کنید. با این دارایی مجازی، می‌توانید بارها و بارها قرارداد خود را تست کنید تا از بی‌نقص بودن عملکرد آن مطمئن شوید.

نوشتن، کامپایل و راه‌اندازی Deploy قرارداد در شبکه اصلی

وقتی مراحل تمرین به پایان رسید و از صحت عملکرد کدها در شبکه‌ی آزمایشی مطمئن شدید، نوبت به مرحله‌ی نهایی و ورود به دنیای واقعی می‌رسد. این فرآیند از سه گام اصلی تشکیل شده است:

• نوشتن کدها: برنامه‌نویس تمام دستورات را در محیط‌های برنامه‌نویسی مخصوص (مانند پلتفرم تحت وب ریمیکس Remix) می‌نویسد و مرور می‌کند.
• کامپایل کردن (Compile): در این مرحله، کدهایی که توسط انسان نوشته شده‌اند، توسط یک نرم‌افزار مترجم به بایت کد (Bytecode - زبان صفر و یک که فقط برای ماشین و کامپیوتر قابل خواندن و درک است) تبدیل می‌شوند تا شبکه‌ی اتریوم بتواند آن‌ها را به راحتی پردازش کند.
• راه‌اندازی یا دیپلوی (Deploy): در آخرین قدم، کدهای ترجمه‌شده به مین نت (Mainnet - شبکه‌ی اصلی و واقعی بلاکچین که در آن تراکنش‌ها ارزش مالی دارند و تغییرناپذیرند) ارسال می‌شوند.

با پرداخت کارمزد شبکه‌ی اصلی، قرارداد هوشمند شما رسما روی دفتر کل بلاکچین اتریوم ثبت می‌شود و از آن لحظه به بعد، به عنوان یک برنامه‌ی مستقل و خودکار شروع به فعالیت می‌کند و در دسترس عموم قرار می‌گیرد.

جایگاه قانونی و آینده قراردادهای هوشمند اتریوم

با پیشرفت سریع تکنولوژی بلاکچین، سوالات زیادی در مورد جایگاه این قراردادهای دیجیتالی در دنیای واقعی و سیستم‌های حقوقی مطرح شده است. بسیاری از افراد می‌خواهند بدانند که آیا می‌توان به یک کد برنامه‌نویسی به اندازه‌ی یک برگه کاغذ مهروموم شده اعتماد کرد و آینده‌ی این فناوری به کدام سمت می‌رود.

آیا قراردادهای هوشمند از نظر حقوقی معتبر هستند؟

وضعیت حقوقی قراردادهای هوشمند در کشورهای مختلف متفاوت است، اما به طور کلی یک اصل مهم در حال شکل‌گیری است: کد به مثابه‌ی قانون. در بسیاری از حوزه‌های قضایی پیشرو، قراردادهای هوشمند به عنوان یک توافق قانونی معتبر شناخته می‌شوند، مشروط بر اینکه تمام ارکان یک قرارداد سنتی (مانند پیشنهاد، پذیرش و عوض معامله) را در خود داشته باشند. با این حال، چالش‌های حقوقی زیر همچنان وجود دارند که باید از آن‌ها آگاه باشید:

• نبود متن انسانی: در قراردادهای سنتی، اگر ابهامی وجود داشته باشد، قاضی به نیت طرفین نگاه می‌کند. اما در قرارداد هوشمند، همه چیز خشک و ریاضی است و ماشین نمی‌تواند نیت معامله‌گران را تفسیر کند.
• مشکل احراز هویت: در بلاکچین، افراد با آدرس کیف پول خود شناخته می‌شوند. این موضوع باعث می‌شود در صورت بروز کلاهبرداری، پیگیری حقوقی در دادگاه‌های سنتی دشوار باشد؛ زیرا اثبات اینکه چه کسی پشت آن آدرس بوده، چالش‌برانگیز است.
• عدم هماهنگی قوانین ملی: از آنجایی که بلاک چین مرز نمی‌شناسد، مشخص نیست که در صورت بروز اختلاف بین دو نفر از دو کشور مختلف، قوانین کدام کشور باید بر آن قرارداد حاکم باشد.

مسیر پیش‌ رو و پذیرش سازمانی قراردادهای بلاکچینی

با وجود چالش‌ها، آینده‌ی قراردادهای هوشمند بسیار روشن به نظر می‌رسد. ما در حال حرکت به سمتی هستیم که این فناوری از دنیای رمزارزها فراتر رفته و وارد تاروپود سازمان‌های بزرگ و دولت‌ها می‌شود. روندهای زیر نشان‌دهنده‌ی مسیر آینده‌ی این فناوری هستند:

• قراردادهای ترکیبی (Hybrid Contracts): در آینده احتمالاً شاهد قراردادهایی خواهیم بود که بخشی از آن‌ها به صورت متن قانونی کلاسیک (برای داوری در دادگاه) و بخش اجرایی آن‌ها به صورت قرارداد هوشمند (برای پرداخت‌ها و انتقال دارایی خودکار) باشد.
• اینترنت اشیاء (IoT): قراردادهای هوشمند با اینترنت اشیاء (IoT - شبکه‌ای از اشیاء فیزیکی متصل به اینترنت که با هم تبادل داده می‌کنند) گره خواهند خورد. مثلاً ماشینی که به صورت قسطی خریداری شده، اگر اقساط آن به موقع توسط قرارداد هوشمند پرداخت نشود، به صورت خودکار تا زمان تسویه حساب قفل خواهد شد.
• پذیرش در بیمه و املاک: شرکت‌های بزرگ بیمه در حال آزمایش قراردادهایی هستند که به محض تایید تاخیر پرواز یا وقوع زلزله توسط سنسورهای معتبر، خسارت را بدون نیاز به پرونده‌سازی اداری، آنی به حساب مسافران و آسیب‌دیدگان واریز می‌کند.

در نهایت، قراردادهای هوشمند اتریوم تنها یک ابزار مالی نیستند، بلکه شروع یک عصر جدید در روابط انسانی و تجاری هستند که در آن شفافیت و کد به جای اعتماد لرزان به افراد، حرف اول را می‌زند.

منابع:

Quicknode

Ethereum.org

Solu Lab