سایت اسکم چیست؟ از فیشینگ و پانزی تا راگ پول

سایت اسکم چیست؟ آشنایی با تله‌های پنهان در دنیای دیجیتال

تصور کنید وارد یک فروشگاه بسیار شیک و مدرن می‌شوید که اجناس فوق‌العاده‌ای را با تخفیف‌های باورنکردنی عرضه می‌کند. همه چیز آنقدر عالی به نظر می‌رسد که برای خرید وسوسه می‌شوید، اما به محض پرداخت پول، متوجه می‌شوید که نه از کالا خبری هست و نه از فروشنده!

سایت اسکم دقیقاً همین فروشگاه تقلبی در دنیای آنلاین است؛ یک وب‌سایت یا پلتفرم که با ظاهری کاملاً قانونی و حرفه‌ای طراحی شده، اما تنها یک هدف دارد: کلاهبرداری. این سایت‌ها ممکن است خود را به شکل یک صرافی جذاب برای خرید ارز دیجیتال، یک کیف پول امن، یا یک پروژه سرمایه‌گذاری با سودهای نجومی معرفی کنند تا اعتماد شما را جلب کنند.

تعریف ساده سایت اسکم: کلاهبرداری در لباس یک وب‌سایت معتبر

به زبان ساده، سایت اسکم یک دام دیجیتالی است. گردانندگان این سایت‌ها تمام تلاش خود را می‌کنند تا با کپی‌برداری از وب‌سایت‌های معتبر، استفاده از طراحی‌های چشم‌نواز و ارائه وعده‌هایی که بیش از حد خوب به نظر می‌رسند، شما را فریب دهند. در دنیای رمزارز، این تله‌ها بسیار رایج هستند، زیرا ماهیت دیجیتالی و غیرمتمرکز بودن این بازار، فضا را برای فعالیت کلاهبرداران باز گذاشته است.

هدف اصلی این سایت‌ها چیست؟ (سرقت پول، اطلاعات یا هر دو)

هر سایت اسکمی در نهایت به دنبال یکی یا گاهی هر دو هدف زیر است:

• سرقت مستقیم دارایی‌های دیجیتال شما: این روشن‌ترین هدف کلاهبرداران است. آن‌ها شما را متقاعد می‌کنند که سرمایه خود را به پلتفرم‌شان منتقل کنید. برای مثال، شما را تشویق می‌کنند تا برای خرید بیت کوین با قیمتی پایین‌تر از بازار، پول واریز کنید یا ارزهای دیجیتال خود را در کیف پول تقلبی آن‌ها ذخیره کنید. به محض اینکه دارایی شما به دست آن‌ها رسید، برای همیشه ناپدید می‌شود.
• سرقت اطلاعات شخصی و مالی شما: گاهی هدف اصلی، پول شما در لحظه نیست، بلکه اطلاعاتی است که در آینده به آن‌ها اجازه می‌دهد به تمام دارایی شما دسترسی پیدا کنند. مهم‌ترین این اطلاعات عبارتند از:
• نام کاربری و رمز عبور: اطلاعات ورود شما به صرافی‌ها یا سایر پلتفرم‌های مالی.
• کلیدهای خصوصی (Private Keys) یا عبارات بازیابی (Recovery Phrases): این عبارات، حکم کلید گاوصندوق دیجیتال شما را دارند. هرکس به آن‌ها دسترسی داشته باشد، می‌تواند تمام موجودی کیف پول شما را خالی کند.

بسیاری از سایت‌های اسکم هر دو روش را با هم ترکیب می‌کنند؛ یعنی ابتدا اطلاعات شما را می‌دزدند و سپس با استفاده از همان اطلاعات، حساب‌های شما را خالی می‌کنند. به همین دلیل، شناختن این تله‌های پنهان، اولین و مهم‌ترین قدم برای فعالیت امن در دنیای هیجان‌انگیز ارزهای دیجیتال است.

مکانیزم فریب: سایت‌های اسکم چگونه اعتماد شما را جلب می‌کنند؟

کلاهبرداران حرفه‌ای، روانشناسان خوبی هستند. آن‌ها می‌دانند که انسان‌ها با دیدن چه چیزهایی وسوسه می‌شوند، از چه چیزهایی می‌ترسند و به چه چیزهایی به راحتی اعتماد می‌کنند. سایت‌های اسکم فقط یک صفحه اینترنتی تقلبی نیستند؛ بلکه نتیجه‌ی یک استراتژی دقیق برای بازی با همین احساسات انسانی هستند. در ادامه با سه تاکتیک اصلی که این سایت‌ها برای جلب اعتماد شما به کار می‌گیرند، آشنا می‌شویم.

وعده‌های وسوسه‌انگیز و سودهای غیرمنطقی

این اولین و قدرتمندترین قلاب کلاهبرداران است. آن‌ها به شما وعده‌هایی می‌دهند که در دنیای واقعی سرمایه‌گذاری تقریباً غیرممکن است. جملاتی مانند این‌ها را در نظر بگیرید:

• «سود روزانه ۱٪ تضمینی و بدون هیچ ریسکی!»
• «با سرمایه‌گذاری در این پروژه، سرمایه‌ی شما در یک ماه دو برابر می‌شود.»
• «فرصت استثنایی برای خرید اتریوم با ۲۰٪ تخفیف زیر قیمت بازار!»

در دنیای واقعی، سود بالا همیشه با ریسک بالا همراه است. هیچ سرمایه‌گذاری معتبری، از بازار سهام گرفته تا دنیای رمزارز، نمی‌تواند سود ثابت و تضمینی ارائه دهد. وقتی یک وب‌سایت چنین وعده‌ای می‌دهد، در واقع در حال فروش یک رویا است، نه یک فرصت سرمایه‌گذاری. آن‌ها از این طریق، طمع طبیعی انسان برای کسب سود سریع را هدف قرار می‌دهند.

ایجاد حس فوریت و ترس از دست دادن (FOMO)

تا به حال برایتان پیش آمده که با دیدن یک تخفیف بزرگ که تا چند ساعت دیگر تمام می‌شود، برای خرید یک کالا عجله کنید؟ کلاهبرداران دقیقاً از همین حس استفاده می‌کنند. آن‌ها از تکنیکی به نام FOMO (مخفف عبارت Fear of Missing Out به معنی ترس از دست دادن فرصت) استفاده می‌کنند تا شما را از فکر کردن منطقی بازدارند و به یک تصمیم عجولانه وادار کنند.

این حس فوریت معمولاً با این روش‌ها ایجاد می‌شود:

• شمارش معکوس: قرار دادن یک تایمر بزرگ در سایت که نشان می‌دهد فرصت سرمایه‌گذاری تا چند دقیقه دیگر به پایان می‌رسد.
• ظرفیت محدود: اعلام اینکه تنها تعداد کمی از افراد می‌توانند در این طرح شرکت کنند.
• فشار اجتماعی: نمایش پیام‌های جعلی از کاربرانی که «همین الان» سودهای کلانی به دست آورده‌اند.

هدف از این کارها این است که شما فرصت کافی برای تحقیق و بررسی نداشته باشید و از ترس اینکه مبادا از بقیه عقب بمانید، به سرعت پول خود را واریز کنید.

جعل هویت برندها و افراد معتبر

اعتماد کردن به یک نام آشنا بسیار راحت‌تر از اعتماد به یک سایت ناشناس است. کلاهبرداران این را به خوبی می‌دانند و به همین دلیل، هویت برندهای بزرگ یا چهره‌های سرشناس دنیای فناوری و ارز دیجیتال را جعل می‌کنند.

این جعل هویت به شکل‌های مختلفی اتفاق می‌افتد:

• طراحی سایت کاملاً مشابه: آن‌ها وب‌سایتی می‌سازند که از نظر ظاهری، لوگو و رنگ‌بندی، کپی دقیقی از یک صرافی یا کیف پول معتبر است. شما با تصور اینکه در حال ورود به سایت اصلی هستید، اطلاعات خود را وارد می‌کنید.
• استفاده از نام افراد مشهور: کلاهبرداران ممکن است در شبکه‌های اجتماعی، اکانت‌های جعلی به نام افرادی مانند ایلان ماسک بسازند و از طرف او، یک طرح اهدای جایزه یا فرصت خرید دوج کوین با قیمتی استثنایی را تبلیغ کنند.
• ادعای همکاری با شرکت‌های بزرگ: آن‌ها در وب‌سایت خود لوگوی شرکت‌های معتبری مانند گوگل، آمازون یا مسترکارت را قرار می‌دهند تا این تصور را ایجاد کنند که یک پروژه قانونی و معتبر هستند، در حالی که هیچ همکاری واقعی در کار نیست.

رایج‌ترین انواع سایت‌های اسکم در دنیای ارزهای دیجیتال

کلاهبرداران در دنیای رمزارز بسیار خلاق هستند و هر روز روش‌های جدیدی برای فریب سرمایه‌گذاران پیدا می‌کنند. اما با وجود تمام این خلاقیت‌ها، بیشتر کلاهبرداری‌ها در چند دسته اصلی و شناخته‌شده قرار می‌گیرند. آشنایی با این روش‌ها مانند واکسینه شدن در برابر یک بیماری است؛ با شناختن آن‌ها، سیستم دفاعی شما در مقابل‌شان بسیار قوی‌تر می‌شود. در ادامه با رایج‌ترین تله‌هایی که ممکن است سر راه شما قرار بگیرند، آشنا می‌شویم.

سایت‌های فیشینگ (Phishing): سارقان اطلاعات شخصی شما

فیشینگ یکی از قدیمی‌ترین و همچنان موثرترین روش‌های کلاهبرداری در کل اینترنت است. تصور کنید یک ایمیل یا پیامک دریافت می‌کنید که ظاهراً از طرف صرافی معتبری است که در آن حساب دارید. این پیام به شما هشدار می‌دهد که حساب‌تان در معرض خطر است و برای امن کردن آن باید فوراً روی لینک زیر کلیک کرده و وارد حساب خود شوید.

شما روی لینک کلیک می‌کنید و به صفحه‌ای وارد می‌شوید که از نظر ظاهری کپی برابر اصلِ وب‌سایت صرافی است. اما در واقع، این یک صفحه جعلی است که توسط کلاهبرداران ساخته شده. به محض اینکه نام کاربری و رمز عبور خود را وارد می‌کنید، این اطلاعات برای آن‌ها ارسال می‌شود و به سادگی به حساب و دارایی‌های شما دسترسی پیدا می‌کنند.

صرافی‌ها و کیف پول‌های تقلبی: دامی برای دارایی‌های دیجیتال

این نوع کلاهبرداری یک پله از فیشینگ پیچیده‌تر است. در اینجا، کلاهبرداران یک پلتفرم کامل و کارآمد را از صفر طراحی می‌کنند که شبیه یک صرافی یا کیف پول ارز دیجیتال واقعی به نظر می‌رسد. این سایت‌ها ممکن است امکاناتی مانند نمودار بیت کوین، لیست قیمت ارزهای دیجیتال و گزینه‌هایی برای خرید تتر یا سایر رمزارزها را به نمایش بگذارند تا کاملاً واقعی به نظر برسند.

شما با تصور اینکه با یک پلتفرم معتبر کار می‌کنید، در آن ثبت‌نام کرده و برای شروع معامله، مقداری از دارایی خود را به آن واریز می‌کنید. در ابتدا همه چیز خوب پیش می‌رود، اما زمانی که قصد برداشت پول یا انتقال دارایی خود را دارید، متوجه می‌شوید که این گزینه غیرفعال است یا با بهانه‌های مختلف، درخواست شما رد می‌شود. در نهایت، سایت به طور کامل از دسترس خارج شده و سرمایه‌ی شما برای همیشه از دست می‌رود.

طرح‌های پانزی و هرمی: وعده سودهای بادآورده

«سود تضمینی و ماهانه ۳۰ درصد!» این وعده، امضای اصلی طرح‌های پانزی (Ponzi Scheme) است. در این روش، هیچ سرمایه‌گذاری یا فعالیت اقتصادی واقعی در کار نیست. سود سرمایه‌گذاران قدیمی، از پول سرمایه‌گذاران جدیدی که به تازگی وارد طرح شده‌اند، پرداخت می‌شود. این چرخه تا زمانی ادامه پیدا می‌کند که ورود پول جدید به سیستم، کمتر از مقدار سودی باشد که باید پرداخت شود. در آن نقطه، گردانندگان طرح با تمام پول‌های باقی‌مانده ناپدید می‌شوند. طرح‌های هرمی نیز مکانیزم مشابهی دارند، با این تفاوت که در آن‌ها، تمرکز اصلی روی جذب زیرمجموعه و دریافت پورسانت است.

پروژه‌های تقلبی عرضه اولیه سکه (ICO) و NFT: فروش رویا به جای واقعیت

گاهی یک تیم، پروژه جدیدی را با سروصدای زیاد معرفی می‌کند و برای تأمین مالی آن، اقدام به عرضه اولیه سکه (ICO) می‌کند. (ICO روشی برای جذب سرمایه است که در آن، یک پروژه توکن‌های جدید خود را در ازای ارزهای دیجیتال معتبر مانند اتریوم به فروش می‌رساند). کلاهبرداران با ساختن یک وب‌سایت جذاب، انتشار یک وایت‌پیپر (یک سند فنی برای معرفی پروژه) جعلی و تبلیغات گسترده، پروژه خود را انقلابی و آینده‌دار نشان می‌دهند. سرمایه‌گذاران نیز با امید به چند برابر شدن قیمت توکن پس از عرضه، در آن شرکت می‌کنند. اما پس از جمع‌آوری سرمایه، تیم پروژه به طور کامل ناپدید می‌شود و توکن‌هایی که خریده‌اید، هیچ ارزشی نخواهند داشت. این روش برای مجموعه‌های اِن‌اِف‌تی (NFT) نیز به کار می‌رود.

کلاهبرداری راگ پول (Rug Pull): وقتی توسعه‌دهندگان ناپدید می‌شوند

راگ پول که به معنی «کشیدن فرش از زیر پا» است، نوعی کلاهبرداری است که بیشتر در حوزه دیفای (DeFi یا امور مالی غیرمتمرکز) اتفاق می‌افتد. در این روش، توسعه‌دهندگان یک توکن جدید، مثلاً یک میم‌کوین شبیه به خرید شیبا، ایجاد کرده و آن را در یک صرافی غیرمتمرکز لیست می‌کنند. آن‌ها سرمایه‌گذاران را تشویق می‌کنند تا با ارزهای معتبر، توکن جدید را بخرند. با این کار، نقدینگی در استخر معاملاتی آن توکن جمع می‌شود. در یک لحظه مناسب، توسعه‌دهندگان تمام نقدینگی جمع‌شده را از استخر خارج کرده و با آن فرار می‌کنند. این کار باعث می‌شود قیمت ارز دیجیتال مورد نظر در یک لحظه به صفر برسد و سرمایه‌ی خریداران کاملاً از بین برود.

سایت‌های اهدای جایزه و ایردراپ‌های جعلی

«اگر یک واحد اتریوم برای ما بفرستید، ما دو واحد به شما برمی‌گردانیم!» این یکی از رایج‌ترین کلاهبرداری‌ها در شبکه‌های اجتماعی مانند توییتر است. کلاهبرداران با ساختن حساب‌های کاربری جعلی به نام افراد مشهور یا صرافی‌های بزرگ، چنین طرح‌هایی را تبلیغ می‌کنند. آن‌ها از اعتماد مردم به این چهره‌ها سوءاستفاده کرده و دارایی آن‌ها را به سرقت می‌برند. به یاد داشته باشید که هیچ فرد یا شرکت معتبری، برای اهدای جایزه از شما نمی‌خواهد که ابتدا پولی برایش واریز کنید.

جدول خلاصه‌ی انواع اسکم و نشانه‌های کلیدی آن‌ها

برای مرور سریع و به خاطر سپردن راحت‌تر، می‌توانید از جدول زیر به عنوان یک راهنمای تقلب سریع استفاده کنید:

نوع اسکم (Scam)	روش کار	نشانه کلیدی برای شناسایی
فیشینگ (Phishing)	جعل ظاهر یک سایت معتبر برای دزدیدن نام کاربری و رمز عبور.	آدرس URL شباهت زیادی به سایت اصلی دارد اما تفاوت‌های جزئی دارد.
صرافی/کیف پول تقلبی	ساخت یک پلتفرم جعلی که کاملاً شبیه به نمونه‌های واقعی است.	عدم وجود در منابع معتبر، اپلیکیشن خارج از فروشگاه‌های رسمی.
پانزی/هرمی (Ponzi)	پرداخت سود به سرمایه‌گذاران قدیمی با پول سرمایه‌گذاران جدید.	وعده سود ثابت، تضمینی و بسیار بالا بدون هیچ ریسکی.
راگ پول (Rug Pull)	تیم یک پروژه، پس از جمع‌آوری سرمایه، پروژه را رها کرده و با پول‌ها فرار می‌کند.	تیم توسعه‌دهنده ناشناس، نقدینگی پروژه قفل نشده است.
ایردراپ جعلی	درخواست اتصال کیف پول یا پرداخت هزینه اندک برای دریافت ارز رایگان.	درخواست کلید خصوصی یا واریز وجه برای دریافت جایزه.
ICO و NFT	عرضه ICO یا NFT جعلی با وب‌سایت جذاب و وایت‌پیپر تقلبی، جمع‌آوری سرمایه و ناپدید شدن تیم.	جمع‌آوری سرمایه و ناپدید شدن تیم.وعده سود غیر واقعی، وایت‌پیپر مبهم، تیم ناشناس، وب‌سایت مشکوک،

چگونه یک سایت اسکم را قبل از افتادن در دام، شناسایی کنیم؟ (چک‌لیست امنیتی شما)

خبر خوب این است که با کمی دقت و پیروی از چند اصل ساده، می‌توانید بیشتر سایت‌های اسکم را شناسایی کرده و از خودتان محافظت کنید. این بخش را مانند یک چک‌لیست در نظر بگیرید و قبل از اعتماد به هر وب‌سایت جدیدی، این موارد را یکی‌یکی بررسی کنید.

آدرس سایت (URL) را با دقت بررسی کنید (به دنبال غلط‌های املایی باشید)

این اولین و یکی از مهم‌ترین قدم‌هاست. کلاهبرداران در روش فیشینگ، آدرس‌هایی می‌سازند که شباهت بسیار زیادی به آدرس وب‌سایت‌های اصلی دارند و از بی‌دقتی شما سوءاستفاده می‌کنند. همیشه قبل از وارد کردن هرگونه اطلاعاتی، آدرس وب‌سایت را در نوار بالای مرورگر خود دوباره چک کنید.

• مثال: فرض کنید آدرس صرافی معتبر Binance.com است. یک سایت اسکم ممکن است از آدرس‌هایی مانند Binnance.com (با دو حرف n) یا Binance-login.net استفاده کند. این تفاوت‌های کوچک به راحتی از چشم دور می‌مانند.

به دنبال قفل سبز (پروتکل HTTPS) بگردید، اما به آن اعتماد کامل نکنید!

وجود نماد قفل و عبارت HTTPS در کنار آدرس سایت به این معنی است که ارتباط شما با آن وب‌سایت رمزگذاری شده و امن است. این یک نشانه خوب و ضروری است، اما به هیچ وجه برای اثبات اعتبار یک سایت کافی نیست. امروزه کلاهبرداران نیز به راحتی می‌توانند برای سایت‌های جعلی خود گواهی SSL (فناوری‌ای که HTTPS را فعال می‌کند) تهیه کنند. پس این قانون را به خاطر بسپارید: یک سایت معتبر حتماً HTTPS دارد، اما هر سایتی که HTTPS دارد لزوماً معتبر نیست.

طراحی ظاهری سایت و کیفیت محتوا را ارزیابی کنید (غلط‌های نگارشی و طراحی ضعیف)

شرکت‌ها و پروژه‌های معتبر، برای وب‌سایت خود که ویترین کسب‌وکارشان است، هزینه می‌کنند. یک وب‌سایت حرفه‌ای معمولاً طراحی تمیز، تصاویر باکیفیت و متون بدون غلط املایی و نگارشی دارد. اگر در یک سایت با موارد زیر روبرو شدید، باید بیشتر احتیاط کنید:

• غلط‌های املایی و دستوری متعدد در متن‌ها.
• تصاویر بی‌کیفیت یا نامربوط.
• طراحی به‌هم‌ریخته و غیرحرفه‌ای که انگار به سرعت سرهم‌بندی شده است.

بخش «درباره ما» و راه‌های تماس را پیدا و بررسی کنید

یک کسب‌وکار واقعی از معرفی خود و ارائه راه‌های ارتباطی ترسی ندارد. حتماً بخش «درباره ما» (About Us) و «تماس با ما» (Contact Us) را در سایت بررسی کنید. نبود این صفحات یا وجود اطلاعات بسیار مبهم و کلی در آن‌ها، یک زنگ خطر جدی است. به دنبال آدرس فیزیکی، شماره تلفن معتبر و اطلاعاتی درباره تیم بنیان‌گذار پروژه باشید. اگر تنها راه ارتباطی یک فرم ساده در سایت بود، باید به اعتبار آن شک کنید.

به پیشنهادهای غیرواقعی و اغراق‌آمیز شک کنید

این قانون طلایی سرمایه‌گذاری است: اگر چیزی بیش از حد خوب به نظر می‌رسد، به احتمال زیاد کلاهبرداری است. همانطور که گفتیم، هیچ‌کس نمی‌تواند سودهای ثابت و تضمینی در بازار پرنوسانی مانند دنیای رمزارز ارائه دهد. اگر سایتی به شما وعده داد که با خرید کاردانو از طریق پلتفرم آن‌ها، سرمایه‌تان در یک هفته دو برابر می‌شود، به احتمال قریب به یقین با یک سایت اسکم طرف هستید.

نظرات و تجربیات دیگران را در اینترنت جستجو کنید

شما اولین کسی نیستید که با یک وب‌سایت جدید آشنا می‌شوید. قبل از هر اقدامی، نام آن وب‌سایت یا پروژه را به همراه کلماتی مانند «اسکم»، «کلاهبرداری»، "scam" یا "review" در گوگل جستجو کنید. به انجمن‌های آنلاین معتبر مانند ردیت (Reddit) یا فروم‌های تخصصی ارز دیجیتال سر بزنید و ببینید کاربران دیگر چه تجربه‌ای داشته‌اند. اگر افراد زیادی از آن سایت شکایت کرده باشند، بهترین کار دوری کردن از آن است.

از ابزارهای آنلاین بررسی اعتبار سایت کمک بگیرید

خوشبختانه ابزارهایی وجود دارند که می‌توانند در این مسیر به شما کمک کنند. وب‌سایت‌هایی مانند ScamAdviser یا Trustpilot با بررسی فاکتورهای مختلفی مانند عمر دامنه، موقعیت سرور، نظرات کاربران و... یک امتیاز اعتبارسنجی به سایت‌ها می‌دهند. کافی است آدرس سایت مورد نظر را در این ابزارها وارد کنید تا یک گزارش کلی از وضعیت اعتبار آن به دست آورید. این کار می‌تواند یک لایه امنیتی بسیار مفید برای تصمیم‌گیری شما باشد.

درس‌هایی از گذشته: معرفی دو نمونه از بزرگ‌ترین سایت‌های اسکم در تاریخ رمزارزها

گاهی اوقات بهترین راه برای یادگیری، نگاه کردن به اشتباهات گذشته است. تاریخچه‌ی کوتاه ارزهای دیجیتال پر از داستان‌های تلخی است که مطالعه آن‌ها می‌تواند به ما کمک کند تا در آینده تصمیمات هوشمندانه‌تری بگیریم. این پروژه‌ها در زمان خود بسیار محبوب و به ظاهر معتبر بودند، اما در نهایت چیزی جز یک سراب برای سرمایه‌گذارانشان نبودند. در ادامه، دو مورد از مشهورترین آن‌ها را بررسی می‌کنیم.

وان‌کوین (OneCoin): امپراتوری دروغین یک طرح پانزی

وان‌کوین خود را به عنوان یک ارز دیجیتال انقلابی و "قاتل بیت‌کوین" معرفی می‌کرد و با برگزاری رویدادهای بسیار باشکوه و پر زرق و برق در سراسر جهان، توانست اعتماد میلیون‌ها نفر را جلب کند. گردانندگان این پروژه ادعا می‌کردند که در حال ساخت یک رمزارز بهتر و کاربردی‌تر از بیت‌کوین هستند.

• وعده‌ی اصلی چه بود؟ وان‌کوین به سرمایه‌گذاران خود وعده می‌داد که با خرید ارز دیجیتال آن‌ها، به ثروتی باورنکردنی دست پیدا خواهند کرد. آن‌ها یک سیستم بازاریابی شبکه‌ای (هرمی) بسیار قوی داشتند که در آن، افراد برای جذب سرمایه‌گذاران جدید، پاداش‌های کلانی دریافت می‌کردند.
• واقعیت چه بود؟ وان‌کوین در واقعیت اصلاً یک ارز دیجیتال نبود! این پروژه هیچ بلاک‌چینی (Blockchain) نداشت (بلاک‌چین همان دفتر کل توزیع‌شده و فناوری اصلی پشت تمام رمزارزهای معتبر است). تمام اعداد و ارقامی که به کاربران نمایش داده می‌شد، در یک پایگاه داده‌ی متمرکز و تحت کنترل کامل گردانندگان پروژه ثبت می‌شد. وان‌کوین یک طرح پانزی کلاسیک بود که در آن، سود اعضای قدیمی از پول اعضای جدید پرداخت می‌شد.
• سرانجام چه شد؟ پس از اینکه ماهیت کلاهبرداری وان‌کوین توسط کارشناسان و دولت‌ها افشا شد، بنیان‌گذار اصلی آن، روجا ایگناتوا (Ruja Ignatova)، با میلیاردها دلار از پول سرمایه‌گذاران ناپدید شد و تا به امروز نیز فراری است. این پروژه به عنوان یکی از بزرگ‌ترین کلاهبرداری‌های مالی تاریخ شناخته می‌شود.

بیت‌کانکت (BitConnect): وعده سودی که هرگز محقق نشد

بیت‌کانکت یکی از پیچیده‌ترین و جنجالی‌ترین پروژه‌های اسکم در تاریخ رمزارزهاست. این پلتفرم به کاربران اجازه می‌داد تا بیت‌کوین‌های خود را در آن قرض دهند و در ازای آن، سود روزانه‌ی بسیار بالایی (گاهی تا ۱٪ در روز) دریافت کنند. این سود به توکن اختصاصی خود پلتفرم، یعنی بیت‌کانکت کوین (BCC)، پرداخت می‌شد.

• وعده‌ی اصلی چه بود؟ بیت‌کانکت ادعا می‌کرد که یک «ربات معامله‌گر» بسیار پیشرفته دارد که با استفاده از نوسانات قیمت بیت کوین، می‌تواند سودی ثابت و تضمینی برای کاربران خود ایجاد کند. این وعده، یعنی دریافت سود بالا و بدون ریسک، بسیاری از افراد را که به دنبال یک راه ساده برای کسب درآمد بودند، وسوسه کرد.
• واقعیت چه بود؟ هیچ ربات معامله‌گر فوق‌پیشرفته‌ای در کار نبود. بیت‌کانکت نیز یک طرح پانزی بسیار بزرگ بود. سودهای روزانه‌ای که به کاربران پرداخت می‌شد، از محل پولی تأمین می‌شد که کاربران جدید برای خرید بیت کوین و قرض دادن آن به پلتفرم، واریز می‌کردند.
• سرانجام چه شد؟ در اوایل سال ۲۰۱۸، پس از هشدارهای متعدد از سوی نهادهای نظارتی، پلتفرم بیت‌کانکت به طور ناگهانی بخش وام‌دهی خود را تعطیل کرد. این اقدام باعث شد قیمت ارز دیجیتال اختصاصی آن یعنی BCC، در عرض چند ساعت بیش از ۹۰ درصد سقوط کند و سرمایه‌ی هزاران نفر در یک شب نابود شود.

این دو داستان به ما یک درس مشترک و بسیار مهم را یادآوری می‌کنند: همیشه به وعده‌های سود تضمینی، ثابت و غیرمنطقی شک کنید. در دنیای سرمایه‌گذاری هیچ ناهار رایگانی وجود ندارد.

قربانی یک سایت اسکم شدم، حالا چه کار کنم؟

متوجه شدن اینکه قربانی یک کلاهبرداری شده‌اید، تجربه‌ای بسیار تلخ و استرس‌زا است. اولین واکنشی که ممکن است داشته باشید، احساس خشم، پشیمانی یا ناامیدی است. این احساسات کاملاً طبیعی هستند، اما مهم است که در این لحظات آرامش خود را حفظ کرده و برای جلوگیری از ضررهای بیشتر، چند اقدام فوری و هوشمندانه انجام دهید.

متاسفانه بازگرداندن دارایی‌های از دست رفته در دنیای رمزارزها بسیار دشوار و گاهی غیرممکن است، اما اقداماتی که در ادامه می‌آیند، می‌توانند جلوی آسیب‌های بعدی را بگیرند و به امن‌تر شدن فضا برای دیگران نیز کمک کنند.

اقدامات فوری: تغییر تمام رمزهای عبور و مسدود کردن کارت‌های بانکی

این بخش، حیاتی‌ترین قدم است و باید در اولین فرصت ممکن انجام شود. کلاهبرداران حالا به بخشی از اطلاعات شما دسترسی دارند و ممکن است سعی کنند از آن برای نفوذ به حساب‌های دیگر شما استفاده کنند.

• تغییر رمزهای عبور:

• اول از همه، اگر برای آن سایت اسکم، حساب کاربری ساخته‌اید، فرض را بر این بگذارید که آن رمز عبور لو رفته است.
• فوراً رمز عبور تمام حساب‌های مهم دیگری را که در آن‌ها از همین رمز عبور یا رمزهای مشابه استفاده کرده‌اید، تغییر دهید. این حساب‌ها شامل ایمیل اصلی شما، حساب صرافی‌های معتبر، اینترنت بانک و شبکه‌های اجتماعی می‌شود. ایمیل شما از همه مهم‌تر است، چون کلید ورود به بسیاری از حساب‌های دیگر شماست.

• اقدامات بانکی:

• اگر برای واریز وجه از کارت بانکی خود استفاده کرده‌اید، بلافاصله با بانک خود تماس گرفته و درخواست مسدود کردن کارت را بدهید. موضوع را برای آن‌ها توضیح دهید تا تراکنش‌های مشکوک احتمالی را نیز زیر نظر بگیرند.

• امن‌سازی کیف پول‌ها:

• اگر خدای نکرده عبارت بازیابی (Recovery Phrase) کیف پول خود را در اختیار سایت اسکم قرار داده‌اید، آن کیف پول دیگر به هیچ وجه امن نیست. باید در سریع‌ترین زمان ممکن یک کیف پول جدید بسازید و تمام دارایی‌های باقی‌مانده را به آدرس کیف پول جدید خود منتقل کنید.

گزارش‌دهی به پلتفرم‌هایی که از طریق آن با سایت آشنا شدید

شاید این کار پول شما را برنگرداند، اما یک مسئولیت اجتماعی بسیار مهم است که می‌تواند از قربانی شدن ده‌ها نفر دیگر جلوگیری کند. شما از هر طریقی که با آن سایت اسکم آشنا شده‌اید، می‌توانید آن را گزارش دهید:

• موتورهای جستجو: اگر از طریق تبلیغات در گوگل با سایت آشنا شدید، می‌توانید آن تبلیغ را به عنوان کلاهبرداری به گوگل گزارش دهید.
• شبکه‌های اجتماعی: اگر تبلیغ را در اینستاگرام، تلگرام یا توییتر دیده‌اید، حتماً آن پست یا آن حساب کاربری را به عنوان "Scam" یا "Fraud" ریپورت کنید.
• پیام یا ایمیل: اگر لینک سایت از طریق ایمیل یا پیام برای شما ارسال شده، آن را به عنوان اسپم یا فیشینگ علامت‌گذاری کنید تا سرویس‌دهندگان ایمیل، آن فرستنده را مسدود کنند.

اطلاع‌رسانی به دیگران برای جلوگیری از کلاهبرداری‌های مشابه

قدرت جامعه در به اشتراک‌گذاری اطلاعات است. با تعریف کردن تجربه تلخ خود (حتی به صورت ناشناس)، به دیگران کمک می‌کنید تا در دامی که شما در آن افتادید، گرفتار نشوند.

• در انجمن‌های آنلاین به اشتراک بگذارید: داستان خود را در فروم‌های تخصصی ارز دیجیتال یا گروه‌های مرتبط در شبکه‌های اجتماعی تعریف کنید. آدرس سایت اسکم را ذکر کنید تا دیگران از آن آگاه شوند.
• به دوستان و خانواده هشدار دهید: درباره اتفاقی که برایتان افتاده با اطرافیان خود صحبت کنید. این کار سطح آگاهی عمومی را بالا می‌برد و به آن‌ها کمک می‌کند تا در معاملات و سرمایه‌گذاری‌های خود، از جمله در زمان خرید ارز دیجیتال، محتاط‌تر عمل کنند.

به یاد داشته باشید، شما در این تجربه تنها نیستید و افراد زیادی قربانی این نوع کلاهبرداری‌ها می‌شوند. مهم‌ترین کار این است که از این اتفاق درس بگیرید و با دانش بیشتری به فعالیت خود در این حوزه ادامه دهید.

منابع:

Consumer

Dfpi

Consumer.ftc