مدل انباشت به جریان (S2F) بیت کوین چیست؟ راهنمای جامع تحلیل و ارزش‌گذاری

سرمایه‌گذاری را تصور کنید که با نزدیک شدن به رویداد هاوینگ و تکیه صرف بر خطوط صعودی نمودار S2F، تمام سرمایه خود را وارد بازار می‌کند. او به این امید که کاهش عرضه به طور خودکار قیمت را به سقف‌های نجومی می‌رساند، متغیرهای حیاتی مانند افت ناگهانی تقاضا یا شوک‌های اقتصاد جهانی را نادیده می‌گیرد و با اولین اصلاح عمیق بازار، غافلگیر شده و با ضرر خارج می‌شود. در این مقاله، ساختار دقیق مدل انباشت به جریان بیت کوین را بررسی می‌کنیم، تاثیر واقعی هاوینگ بر آن را می‌سنجیم و نشان می‌دهیم چگونه می‌توانید با درک محدودیت‌های این شاخص، استراتژی سرمایه‌گذاری منطقی‌تری برای سبد دارایی خود طراحی کنید.

مفهوم اولیه مدل انباشت به جریان یا S2F چیست؟

وقتی وارد دنیای رمزارزها و بازارهای مالی می‌شویم، یکی از سوالات مهم این است که چه چیزی به یک دارایی ارزش می‌دهد؟ پاسخ در یک کلمه‌ی ساده خلاصه می‌شود: کمیابی. مدل انباشت به جریان یا همان S2F که مخفف Stock-to-Flow است، ابزاری است که دقیقا همین کمیابی را اندازه‌گیری می‌کند.

به زبان ساده، این مدل به ما نشان می‌دهد که چقدر از یک دارایی در دسترس است و چقدر طول می‌کشد تا با سرعت تولید فعلی، همین مقدار موجودی دوباره تولید شود. هرچه این زمان طولانی‌تر باشد، آن دارایی کمیاب‌تر و احتمالا باارزش‌تر است.

تعریف انباشت Stock و جریان Flow در بازارهای مالی و کالایی

برای درک بهتر این مدل، باید دو مفهوم اصلی آن را بشناسیم. بیایید این دو مورد را با یک مثال ساده از ذخیره‌ی آب بررسی کنیم:

• انباشت (Stock): به کل موجودی فعلی یک دارایی که در حال حاضر وجود دارد و در دسترس است، انباشت می‌گویند. در مثال ما، تمام آبی که درون یک سد جمع شده است، همان انباشت است. در بازار طلا نیز، تمام طلایی که تا به امروز در تاریخ استخراج شده و در خزانه‌ها نگهداری می‌شود، نقش انباشت را دارد.
• جریان (Flow): به مقدار تولید یا عرضه جدید یک دارایی در یک بازه‌ی زمانی مشخص (مثلا یک سال) جریان می‌گویند. در مثال سد، آبی که از طریق باران یا رودخانه در طول یک سال به سد اضافه می‌شود، جریان نام دارد. برای طلا، مقدار طلای جدیدی که هر سال از معادن استخراج می‌شود، نشان‌دهنده‌ی جریان است.

فرمول ساده محاسبه نسبت انباشت به جریان

محاسبه‌ی این نسبت اصلا کار پیچیده‌ای نیست. کافی است مقدار انباشت را بر مقدار جریان تقسیم کنیم. فرمول به این شکل است:

S2F = انباشت ÷ جریان

برای اینکه این فرمول بهتر در ذهن شما بنشیند، بیایید طلا را مثال بزنیم. فرض کنید در حال حاضر ۲۰۰ هزار تن طلا در جهان وجود دارد (انباشت) و هر سال معدن‌کاران ۳ هزار تن طلای جدید استخراج می‌کنند (جریان). اگر ۲۰۰ هزار را بر ۳ هزار تقسیم کنیم، به عدد تقریبی ۶۶ می‌رسیم.

این عدد چه معنایی دارد؟ عدد ۶۶ به ما می‌گوید که با سرعت استخراج فعلی، ۶۶ سال طول می‌کشد تا تمام طلای موجود در جهان دوباره تولید شود. هرچه این عدد بزرگ‌تر باشد، به این معنی است که جریان تولید جدید نسبت به کل موجودی بسیار کم است؛ در نتیجه، آن دارایی به راحتی تولید نمی‌شود و حفظ ارزش آن در طول زمان محتمل‌تر است. در دنیای بیت کوین نیز از همین منطق برای سنجش ارزش شبکه‌ی آن استفاده می‌شود.

تاریخچه پیدایش مدل S2F و معرفی خالق آن با نام مستعار PlanB

مدل انباشت به جریان در ابتدا برای بیت کوین ساخته نشده بود. سال‌هاست که اقتصاددانان و سرمایه‌گذاران از این روش برای ارزش‌گذاری فلزات گران‌بها مانند طلا و نقره استفاده می‌کنند تا بتوانند میزان کمیابی آن‌ها را با یکدیگر مقایسه کنند.

اما در ماه مارس سال ۲۰۱۹، یک تحلیل‌گر ناشناس هلندی با نام مستعار پلن بی (PlanB) که سابقه‌ی فعالیت به عنوان یک سرمایه‌گذار نهادی (Institutional Investor: شرکت‌ها یا سازمان‌های بزرگی که با پول کلان در بازارها سرمایه‌گذاری می‌کنند) را داشت، تصمیم گرفت این مدل را برای بیت کوین پیاده‌سازی کند.

پلن بی متوجه شد که بیت کوین هم مانند طلا، یک دارایی کمیاب است. اما با یک تفاوت بزرگ؛ طلا یک کالای فیزیکی است، در حالی که بیت کوین دارای ویژگی کمیابی دیجیتال (Digital Scarcity: محدودیت در تعداد واحدهای یک دارایی که با کدهای برنامه‌نویسی برای همیشه تضمین می‌شود) است. او داده‌های تاریخی قیمت بیت کوین و میزان تولید آن را وارد فرمول انباشت به جریان کرد و متوجه شد که ارتباط بسیار معنادار و جالبی بین کاهش تولید بیت کوین و افزایش قیمت آن وجود دارد. همین کشف باعث شد تا مقاله و مدل S2F او در مدت کوتاهی به یکی از مشهورترین ابزارهای تحلیلی در بازار ارزهای دیجیتال تبدیل شود.

مدل انباشت به جریان بیت کوین چگونه کار می کند؟

حالا که با منطق کلی این مدل آشنا شدیم، وقت آن است که ببینیم این فرمول روی پادشاه ارزهای دیجیتال یعنی بیت کوین چگونه پیاده‌سازی می‌شود. بیت کوین اولین دارایی در تاریخ است که موجودی کل آن و سرعت تولیدش از قبل و با دقت ریاضی مشخص شده است. همین ویژگی، آن را به بهترین و شفاف‌ترین گزینه برای بررسی با فرمول انباشت به جریان تبدیل می‌کند.

چرا بیت کوین به دارایی های کمیاب مانند طلا تشبیه می شود؟

احتمالا بارها شنیده‌اید که به بیت کوین طلای دیجیتال می‌گویند. اما چرا؟ دلیل اصلی این شباهت، در مفهوم کمیابی است. طلا در طبیعت محدود است و استخراج آن از دل زمین نیاز به زحمت، تجهیزات سنگین و صرف هزینه‌ی بسیار زیاد دارد.

در دنیای بیت کوین هم ما با فرآیندی به نام ماینینگ ارز دیجیتال (Mining: استفاده از دستگاه‌های قدرتمند و مصرف برق برای پردازش اطلاعات شبکه و تولید سکه‌های جدید) روبرو هستیم که انرژی و سرمایه‌ی بالایی می‌طلبد و به راحتی به دست نمی‌آید.

علاوه بر این، همان‌طور که طلای روی کره‌ی زمین نامحدود نیست، تعداد کل بیت کوین‌ها هم روی عدد ۲۱ میلیون واحد قفل شده است و کدهای آن به گونه‌ای نوشته شده‌اند که هرگز حتی یک عدد بیشتر از این مقدار تولید نخواهد شد. این محدودیت سخت‌گیرانه در عرضه، شباهت ساختاری عمیقی بین بیت کوین و فلزات گران‌بها ایجاد کرده است و به همین دلیل می‌توان از مدل‌های ارزش‌گذاری طلا برای بیت کوین هم استفاده کرد.

ارتباط مستقیم مفهوم کمیابی دیجیتال با ارزش گذاری شبکه

برای اینکه یک دارایی ارزشمند باشد و ارزش خود را در طول زمان حفظ کند، فقط مفید بودن آن کافی نیست؛ بلکه باید کمیاب هم باشد. فرض کنید اگر تولید یک دارایی به راحتی فشردن یک دکمه باشد، چه اتفاقی می‌افتد؟ این دقیقا مشابه اتفاقی است که برای ارز فیات (Fiat Currency: پول‌های رایج دولتی مثل دلار یا ریال که پشتوانه‌ی فیزیکی ندارند و دولت می‌تواند به دلخواه آن‌ها را چاپ کند) می‌افتد. با چاپ پول بدون پشتوانه، تورم ایجاد شده و ارزش پول مدام افت می‌کند.

اما در شبکه‌ی بیت کوین، ما با مفهومی به نام کمیابی دیجیتال روبرو هستیم. این یعنی محدودیت عرضه‌ی بیت کوین توسط کدهای کامپیوتری تضمین شده است و هیچ شخص یا دولتی نمی‌تواند آن را دستکاری کند.

مدل انباشت به جریان به ما نشان می‌دهد که چون موجودی کل (انباشت) بیت کوین مدام در حال افزایش است، اما تولید سکه‌های جدید (جریان) به مرور زمان کمتر و کمتر می‌شود، نسبت S2F آن دائما در حال رشد است. در اقتصاد، وقتی یک دارایی کمیاب‌تر می‌شود اما مردم همچنان به آن نیاز دارند، ارزش ذاتی آن افزایش می‌یابد. بنابراین رشد نسبت انباشت به جریان، از نظر تئوری به معنای رشد ارزش شبکه‌ی آن در بلندمدت است.

نحوه خواندن و تحلیل نمودار S2F بیت کوین

وقتی برای اولین بار به نمودار انباشت به جریان نگاه می‌کنید، وجود خطوط و رنگ‌های مختلف شاید کمی شلوغ و گیج‌کننده به نظر برسد. اما اگر آن را مانند یک نقشه‌ی راه به اجزای ساده‌تر تقسیم کنیم، خواندن آن بسیار لذت‌بخش خواهد بود. در این نمودار معمولا سه بخش اصلی وجود دارد:

• خط پله‌ای و پیش‌بینی مدل: در پس‌زمینه‌ی این نمودار یک خط صاف می‌بینید که شبیه به پله‌های یک پلکان رو به بالا است. این خط نشان‌دهنده‌ی قیمت تئوری یا پیش‌بینی شده توسط مدل است. اما چرا این خط پله‌ای است؟ دلیل آن رویداد هاوینگ (Halving: رویدادی برنامه‌ریزی شده در شبکه‌ی بیت کوین که هر چهار سال یک‌بار رخ می‌دهد و پاداش تولید سکه‌های جدید را دقیقا نصف می‌کند) است. با هر هاوینگ، جریان تولید نصف می‌شود و مدل پیش‌بینی می‌کند که قیمت باید با یک جهش، به پله‌ی بالاتر صعود کند.
• خط پرنوسان قیمت واقعی: در کنار آن خط پله‌ای، یک خط یا منحنی پر از نوسان وجود دارد که همان قیمت واقعی و روزمره‌ی بیت کوین در بازار است. با نگاه به تاریخچه متوجه می‌شوید که قیمت واقعی مدام به دور خط پله‌ای (ارزش ذاتی پیش‌بینی شده) می‌چرخد؛ در زمان‌های هیجان بازار از آن بالاتر می‌رود و در زمان‌های ترس، به زیر آن سقوط می‌کند.
• نقطه‌های رنگی نمودار: این نمودارها معمولا با نقطه‌های رنگی تزئین شده‌اند که از قرمز تا آبی، سبز و زرد تغییر می‌کنند. این رنگ‌ها صرفا یک تایمر یا راهنمای زمانی هستند و نشان می‌دهند که چقدر تا رویداد هاوینگ بعدی زمان باقی مانده است. به عنوان مثال، در اکثر نسخه‌های این نمودار، رنگ قرمز تیره نشان‌دهنده‌ی روزهای بلافاصله پس از هاوینگ (زمانی که چرخه‌ی رشد معمولا آغاز می‌شود) است و با گذشت ماه‌ها و نزدیک شدن به پایان چرخه‌ی چهار ساله، این رنگ‌ها به تدریج سردتر شده و به سمت آبی می‌روند.

هاوینگ Halving و تاثیر آن بر مدل انباشت به جریان

بدون شک، نمی‌توانیم درباره‌ی مدل انباشت به جریان در دنیای ارزهای دیجیتال صحبت کنیم و نامی از رویداد هاوینگ نبریم. هاوینگ همان موتور قدرتمندی است که باعث می‌شود نمودار این مدل برای شبکه بیت کوین، شکلی پله‌ای و صعودی به خود بگیرد. در این بخش، می‌خواهیم ببینیم این رویداد جذاب چگونه معادلات ریاضی را تغییر می‌دهد و چرا سرمایه‌گذاران تا این حد چشم‌انتظار آن هستند.

چرا هاوینگ مهم ترین متغیر در نمودار S2F است؟

برای درک این موضوع، دوباره به فرمول ساده‌ی انباشت به جریان نگاهی می‌اندازیم: موجودی کل تقسیم بر تولید سالانه.

همان‌طور که می‌دانید، هاوینگ رویدادی است که تقریبا هر چهار سال یک‌بار اتفاق می‌افتد و پاداش تولید سکه‌های جدید را دقیقا نصف می‌کند. این یعنی در فرمول ما، عدد مخرج کسر (جریان تولید) هر چهار سال ناگهان نصف می‌شود. در علم ریاضیات، وقتی مخرج یک کسر نصف شود، حاصل کل آن کسر دو برابر خواهد شد! به همین دلیل ساده، با هر بار وقوع هاوینگ، عدد S2F در شبکه‌ی بیت کوین به طور ناگهانی جهش می‌کند و به ارزش دارایی در مدل افزوده می‌شود.

بیایید این اتفاق را با یک مثال ملموس بررسی کنیم. فرض کنید یک شیر آب در حال پر کردن یک استخر بزرگ است. استخر همان موجودی کل و آبی که از شیر می‌ریزد همان جریان تولید است. اگر هر چهار سال یک‌بار، فلکه‌ی این شیر آب را نیمه ببندیم تا سرعت ورود آب نصف شود، زمان مورد نیاز برای پر کردن استخر بسیار بیشتر می‌شود. این کاهش مستمر در تولید، باعث ایجاد شوک عرضه (Supply Shock: وضعیتی که در آن ورود یک دارایی به بازار ناگهان کم می‌شود، اما خریداران همچنان خواهان آن هستند و رقابت برای خرید بالا می‌رود) می‌شود و ارزش ذاتی دارایی را در نگاه سرمایه‌گذاران به شدت بالا می‌برد.

بررسی تاریخچه هاوینگ های قبلی و واکنش قیمت به خطوط پیش بینی شده

اگر به گذشته‌ی بازار نگاه کنیم، می‌بینیم که هاوینگ‌ها همواره نقطه‌ی شروع چرخه‌های صعودی بزرگ بوده‌اند. اما نکته‌ی بسیار مهم این است که قیمت بیت کوین دقیقا در روز هاوینگ یک‌شبه چند برابر نمی‌شود.

وقتی هاوینگ رخ می‌دهد، خط پیش‌بینی در مدل S2F مثل یک پله به سمت بالا می‌پرد، اما قیمت واقعی معمولا با کمی تاخیر این مسیر را دنبال می‌کند. دلیل این موضوع چیست؟ بازار برای هضم کردن کاهش عرضه و تاثیر آن بر رفتار خریداران و فروشندگان به زمان نیاز دارد.

بیایید مرور کوتاهی بر چرخه‌های قبلی داشته باشیم:

• هاوینگ اول در سال ۲۰۱۲: قیمت بیت کوین در آن زمان حدود ۱۲ دلار بود. پس از هاوینگ، چند ماه طول کشید تا بازار متوجه کاهش عرضه‌ی سکه‌های جدید شود، اما پس از آن، قیمت رشد خیره‌کننده‌ای را تا بیش از ۱۰۰۰ دلار تجربه کرد.
• هاوینگ دوم در سال ۲۰۱۶: تاریخ دوباره تکرار شد. قیمت که در محدوده‌ی ۶۵۰ دلار بود، پس از گذشت چند ماه هماهنگی با خط پیش‌بینی مدل، مسیر صعودی خود را تا نزدیک به ۲۰ هزار دلار ادامه داد.
• هاوینگ سوم در سال ۲۰۲۰: با وجود بحران‌های جهانی، بیت کوین بار دیگر به نصف شدن عرضه‌ی خود واکنش نشان داد و از محدوده‌ی ۸ هزار دلار به سقف‌های جدیدی در نزدیکی ۶۹ هزار دلار رسید.

در تمام این دوره‌ها، قیمت واقعی با کمی تاخیر به سمت خط پله‌ای جدید کشیده شده است. این رفتار به ما نشان می‌دهد که مدل انباشت به جریان، یک قطب‌نما برای سنجش روند بلندمدت است، نه ابزاری برای پیش‌بینی قیمت دقیق در روزهای ابتدایی پس از هاوینگ.

جدول زمانی تغییرات نرخ جریان Flow بیت کوین پس از هر هاوینگ

برای اینکه درک بهتری از نحوه‌ی کاهش جریان تولید و کمیاب‌تر شدن بیت کوین در طول زمان داشته باشیم، بهترین کار بررسی روند کاهش پاداش شبکه‌ی ماینرها (Miner: افراد یا شرکت‌هایی که با دستگاه‌های قدرتمند، امنیت شبکه را تامین کرده و سکه‌های جدید استخراج می‌کنند) است.

جدول زیر نشان می‌دهد که در هر دوره‌ی چهار ساله، دقیقا چه مقدار بیت کوین جدید در هر ۱۰ دقیقه تولید و به بازار عرضه شده است:

دوره‌ی زمانی	پاداش تولید در هر ۱۰ دقیقه	وضعیت کمیابی شبکه‌ی بیت کوین بر اساس مدل
سال ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۲	۵۰ بیت کوین	بالاترین نرخ تولید، شبکه هنوز به عنوان یک دارایی کمیاب شناخته نشده است.
سال ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۶	۲۵ بیت کوین	اولین شوک عرضه و آغاز شکل‌گیری ارزش ذاتی دارایی.
سال ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۰	۱۲.۵ بیت کوین	کمیاب‌تر شدن محسوس شبکه و جلب توجه سرمایه‌گذاران جهانی.
سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴	۶.۲۵ بیت کوین	رسیدن نسبت انباشت به جریان به حوالی عدد ۵۰ و نزدیک شدن به ارزش طلا.
سال ۲۰۲۴ به بعد	۳.۱۲۵ بیت کوین	عبور نسبت S2F از عدد طلا و قدم گذاشتن در مسیر تبدیل شدن به کمیاب‌ترین دارایی مالی.

این جدول به خوبی روشن می‌کند که چرا هر چه در زمان رو به جلو می‌رویم، بیت کوین از نظر ریاضی کمیاب‌تر و دست‌نیافتنی‌تر می‌شود. در واقع، کدهای برنامه‌نویسی به گونه‌ای نوشته شده‌اند که در دهه‌های آینده، تولید سکه‌های جدید به قدری ناچیز خواهد شد که موجودی ثابت بازار، تنها متغیر مهم برای تعیین قیمت خواهد بود.

مقایسه مدل انباشت به جریان طلا و بیت کوین

یکی از جذاب‌ترین بخش‌های آموزش مدل انباشت به جریان، زمانی است که پادشاه ارزهای دیجیتال را در کنار پادشاه فلزات گران‌بها، یعنی طلا قرار می‌دهیم. بسیاری از سرمایه‌گذاران سنتی همیشه می‌پرسند که چرا باید یک کد کامپیوتری را با طلای فیزیکی که هزاران سال پشتوانه‌ی تمدن‌ها بوده است، مقایسه کنیم؟ پاسخ این سوال دقیقا در دل همین فرمول ریاضی نهفته است. بیایید با هم بررسی کنیم که این دو دارایی در زبان ریاضیات چقدر به هم شبیه هستند.

نسبت انباشت به جریان طلا به عنوان پول سخت چقدر است؟

در اقتصاد، طلا به عنوان یک نمونه‌ی کامل از پول سخت (Hard Money: پولی که تولید یا استخراج آن به شدت زمان‌بر و دشوار است و هیچ نهاد یا دولتی نمی‌تواند به راحتی مقدار آن را در بازار افزایش دهد) شناخته می‌شود. دلیل اینکه طلا در طول هزاران سال ارزش خود را حفظ کرده، دقیقا همین سخت بودن تولید آن است.

اگر بخواهیم نسبت انباشت به جریان را برای طلا محاسبه کنیم، به اعداد جالبی می‌رسیم. در حال حاضر، کل طلای استخراج شده در طول تاریخ حدود ۲۰۰ هزار تن است. از طرف دیگر، با وجود تمام پیشرفت‌ها در ماشین‌آلات معدنی، انسان‌ها هر سال تنها می‌توانند حدود ۳ هزار تن طلای جدید استخراج کنند.

اگر عدد ۲۰۰ هزار را بر ۳ هزار تقسیم کنیم، به عدد تقریبی ۶۲ تا ۶۶ می‌رسیم. این عدد به ما می‌گوید که با سرعت استخراج امروزی، بیش از ۶۲ سال زمان نیاز است تا مقدار طلای موجود در خزانه‌های جهان دو برابر شود. همین عدد بالای S2F است که طلا را به امن‌ترین سرمایه‌ی فیزیکی برای حفظ ارزش پول تبدیل کرده است.

جدول مقایسه ارزش گذاری طلا، نقره و بیت کوین بر اساس مدل S2F

همان‌طور که در منابع معتبر و مقالات خالق این مدل (PlanB) آمده است، یک رابطه‌ی مستقیم بین عدد انباشت به جریان و ارزش بازار (Market Cap: کل پولی که در یک دارایی سرمایه‌گذاری شده است که از ضرب قیمت فعلی در تعداد کل موجودی به دست می‌آید) وجود دارد. هرچه یک دارایی کمیاب‌تر باشد، ارزش بازار آن نیز بزرگ‌تر است.

برای درک بهتر این رابطه‌ی جذاب، جدول زیر را طراحی کرده‌ایم تا جایگاه نقره، طلا و بیت کوین را با هم مقایسه کنیم:

نام دارایی	نسبت انباشت به جریان (S2F)	وضعیت دارایی از نظر کمیابی
نقره	حدود ۲۲	جریان تولید نسبتا بالایی دارد و بیشتر یک فلز صنعتی محسوب می‌شود تا یک ذخیره‌ی ارزش مطلق.
بیت کوین (پیش از سال ۲۰۲۴)	حدود ۵۰	تا پیش از هاوینگ چهارم، بیت کوین به شدت کمیاب بود اما هنوز کمی از طلا عقب‌تر بود.
طلا	حدود ۶۲ تا ۶۶	برای قرن‌ها رکورددار کمیابی بوده و بالاترین ارزش بازار فیزیکی را در جهان دارد.
بیت کوین (پس از سال ۲۰۲۴)	حدود ۱۱۲ تا ۱۲۰	پس از هاوینگ اخیر، تولید بیت کوین به قدری کاهش یافت که از نظر ریاضی، طلا را پشت سر گذاشت.

همان‌طور که در جدول بالا می‌بینید، پیش از سال ۲۰۲۴ بیت کوین در مسیر رسیدن به طلا بود، اما پس از رویداد هاوینگ اخیر، مخرج کسر در فرمول بیت کوین چنان کوچک شد که حالا نسبت S2F آن تقریبا دو برابر طلای فیزیکی است.

آیا بیت کوین می تواند به با ارزش ترین دارایی ضد تورمی تبدیل شود؟

حالا به مهم‌ترین سوال سرمایه‌گذاران می‌رسیم. آیا دارایی‌ای که از نظر ریاضی کمیاب‌تر از طلا شده است، می‌تواند به عنوان بهترین دارایی ضد تورمی (Anti-inflationary: دارایی و سرمایه‌ای که ارزش آن در برابر تورم و چاپ بی‌رویه‌ی پول‌های دولتی حفظ شده یا افزایش می‌یابد) شناخته شود؟

از نگاه علم ریاضیات و بر اساس مدل انباشت به جریان، پاسخ قطعا بله است. بیت کوین اکنون سخت‌ترین پول موجود در کره‌ی زمین است. هیچ دولتی نمی‌تواند حتی یک واحد بیشتر از سقف ۲۱ میلیون عددی آن تولید کند. در حالی که اگر فردا یک تکنولوژی جدید برای استخراج ارزان‌تر طلا کشف شود یا معدن عظیمی در اعماق اقیانوس پیدا شود، عرضه‌ی طلا ناگهان افزایش می‌یابد و ارزش آن افت می‌کند. اما عرضه‌ی بیت کوین کاملا قفل و نفوذناپذیر است.

با این حال، باید یک نکته‌ی مهم را در نظر داشته باشیم. طلا بیش از پنج هزار سال است که اعتماد انسان‌ها را به دست آورده است، در حالی که شبکه‌ی بیت کوین هنوز در دوران جوانی خود به سر می‌برد. مدل S2F به ما ثابت می‌کند که بیت کوین پتانسیل تبدیل شدن به باارزش‌ترین پناهگاه امن مالی را دارد، اما رسیدن ارزش بازار آن به جایگاه فعلی طلا، نیازمند گذشت زمان و پذیرش عمومی بیشتر از سوی جوامع و کشورهای مختلف است.

معرفی مدل انباشت به جریان چندگانه یا دارایی متقاطع S2FX

در ادامه‌ی مسیر توسعه‌ی این ابزار تحلیلی، خالق این مدل متوجه شد که بررسی بیت کوین به تنهایی و فقط بر اساس زمان، شاید تصویر کاملی از پتانسیل این دارایی به ما ندهد. به همین دلیل، او نسخه‌ی پیشرفته‌تری را با نام مدل دارایی متقاطع یا S2FX معرفی کرد. حرف ایکس در این نام به کلمه‌ی دارایی متقاطع (Cross-Asset: مقایسه‌ی همزمان چند دارایی مختلف در یک نمودار واحد برای سنجش ارزش آن‌ها نسبت به یکدیگر) اشاره دارد. در این بخش می‌بینیم که این مدل جدید چطور دیدگاه ما را نسبت به بازارهای مالی گسترش می‌دهد و بیت کوین را در کنار غول‌های سرمایه‌گذاری قرار می‌دهد.

مدل S2FX چیست و چه تفاوتی با نسخه اولیه دارد؟

برای درک تفاوت این دو نسخه، بیایید یک مثال ساده بزنیم. مدل اولیه‌ی انباشت به جریان (S2F) شبیه به یک آلبوم عکس از دوران کودکی تا بزرگسالی یک نفر است. در این مدل، ما فقط خود بیت کوین را در طول زمان (Time Series: بررسی تغییرات قیمت یا ارزش یک متغیر خاص در طول ماه‌ها و سال‌های متوالی) بررسی می‌کنیم تا ببینیم با گذشت زمان چقدر کمیاب‌تر و باارزش‌تر شده است.

اما در مدل جدیدتر یعنی S2FX، زمان به طور کامل از روی نمودار حذف شده است. این مدل شبیه به یک ترازوی بزرگ است که در یک کفه‌ی آن بیت کوین و در کفه‌ی دیگر فلزات گران‌بها مانند طلا و نقره قرار گرفته‌اند. در این روش، ما شبکه‌ی بیت کوین را در کنار دارایی‌های سخت دیگر قرار می‌دهیم تا ببینیم از نظر ریاضی و ارزش بازار، دقیقا در چه جایگاهی نسبت به آن‌ها قرار دارد. این نگاه جدید به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند تا ارزش واقعی شبکه‌ی بیت کوین را نه فقط با گذشته‌ی خودش، بلکه با تاریخچه‌ی طلا و نقره مقایسه کنند.

آشنایی با مفهوم گذار فاز در تکامل سیستم های مالی

یکی از مهم‌ترین مفاهیمی که در مدل S2FX معرفی شد، پدیده‌ای بسیار جذاب به نام گذار فاز (Phase Transition: تغییر حالت بنیادی و دگرگونی ماهیت یک سیستم به حالتی کاملا جدید) است.

برای درک این کلمه‌ی تخصصی، آب را در نظر بگیرید. آب در حالت عادی یک مایع است، اما اگر آن را در فریزر بگذاریم به یخ تبدیل می‌شود و اگر آن را بجوشانیم، به بخار تبدیل خواهد شد. با وجود این تغییر حالت‌ها، فرمول شیمیایی آب همان H2O باقی می‌ماند، اما ظاهر و کاربرد آن کاملا عوض می‌شود.

در سیستم‌های مالی هم دقیقا همین اتفاق می‌افتد. برای مثال، دلار آمریکا روزگاری یک برگه‌ی رسید معتبر برای دریافت طلای فیزیکی از بانک بود، اما با گذشت زمان دچار گذار فاز شد و به یک پول کاغذی بدون پشتوانه‌ی طلا تغییر ماهیت داد. خالق مدل S2FX معتقد است که بیت کوین هم از روز اول تا به امروز ثابت نبوده و فازهای مختلفی را در ذهن مردم پشت سر گذاشته است.

بررسی گذارهای فاز بیت کوین از یک ایده اولیه تا یک دارایی ذخیره ارزش جهانی

مدل S2FX به زیبایی نشان می‌دهد که هر بار بیت کوین وارد یک فاز جدید شده، هویت آن برای مردم تغییر کرده و به دنبال آن، سرمایه‌ی عظیمی وارد شبکه‌ی آن شده است. در این مدل، چهار فاز اصلی برای تکامل این دارایی دیجیتال تعریف شده است:

• مرحله‌ی اول، اثبات مفهوم: در سال‌های ابتدایی (حدود ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۱)، بیت کوین فقط یک ایده‌ی جذاب برای برنامه‌نویسان بود. در این فاز، هدف فقط این بود که ثابت شود یک پول دیجیتال بدون نیاز به بانک مرکزی می‌تواند کار کند و امنیت داشته باشد.
• مرحله‌ی دوم، وسیله‌ی پرداخت: در این مرحله، شبکه‌ی بیت کوین کمی شناخته‌تر شد و برخی از افراد از آن برای خرید کالاها و پرداخت‌های اینترنتی استفاده کردند. این اولین باری بود که بیت کوین ارزش مالی و کاربرد روزمره پیدا کرد.
• مرحله‌ی سوم، طلای الکترونیکی: پس از وقوع اولین هاوینگ‌ها و افزایش چشمگیر قیمت، مردم متوجه شدند که بیت کوین به شدت کمیاب است. در این فاز، کاربرد پرداخت کم‌رنگ‌تر شد و مردم آن را به چشم یک طلای دیجیتال برای حفظ ارزش سرمایه‌ی خود دیدند.
• مرحله‌ی چهارم، دارایی مالی جهانی: در این مرحله‌ی پیشرفته که اکنون در آن قرار داریم، بیت کوین وارد سبد سرمایه‌گذاری شرکت‌های بزرگ، بانک‌ها و صندوق‌های مالی معتبر شده است و جایگاه خود را به عنوان یک دارایی رسمی و قانونی در کنار سهام و املاک تثبیت کرده است.

با درک این گذارهای فاز، متوجه می‌شویم که بیت کوین فقط یک نرم‌افزار ساده نیست؛ بلکه یک سیستم مالی زنده است که با هر بار بالغ شدن، ارزش ذاتی آن بر اساس معادلات ریاضی در مدل انباشت به جریان با جهشی بزرگ روبرو می‌شود.

محدودیت ها و معایب مدل انباشت به جریان بیت کوین

با وجود تمام زیبایی‌های ریاضی و جذابیت‌هایی که تا اینجا درباره‌ی مدل انباشت به جریان یاد گرفتیم، باید یک حقیقت بسیار مهم را بپذیریم: هیچ مدلی در بازارهای مالی بی‌نقص نیست. مدل S2F مانند یک قطب‌نمای قدرتمند است که مسیر کلی را نشان می‌دهد، اما نمی‌تواند چاله‌ها، طوفان‌ها و موانع مسیر را پیش‌بینی کند. برای اینکه به یک سرمایه‌گذار حرفه‌ای و واقع‌بین تبدیل شوید، بسیار مهم است که نقاط ضعف و محدودیت‌های این ابزار را به خوبی بشناسید تا با تصمیمات هیجانی، سرمایه‌ی خود را به خطر نیندازید.

تمرکز مطلق بر میزان عرضه و نادیده گرفتن متغیر تقاضا

بزرگ‌ترین و مهم‌ترین ایرادی که اقتصاددانان به مدل انباشت به جریان وارد می‌کنند، این است که این مدل فقط یک روی سکه را می‌بیند: روی عرضه‌ی شبکه. این فرمول با دقت بسیار بالایی نشان می‌دهد که تولید بیت کوین‌های جدید چقدر کاهش می‌یابد، اما فرض می‌کند که تقاضای بازار همیشه ثابت است یا مدام افزایش پیدا می‌کند.

بیایید این موضوع را با یک مثال ساده بررسی کنیم. فرض کنید شما صاحب یک دستگاه تایپ قدیمی و عتیقه هستید که فقط ده عدد از آن در کل جهان وجود دارد. این دستگاه بر اساس فرمول انباشت به جریان به شدت کمیاب است. اما اگر در دنیای امروز هیچ‌کس به تایپ کردن با دستگاه‌های قدیمی علاقه‌ای نداشته باشد (یعنی تقاضا صفر باشد)، آیا این دستگاه‌های کمیاب ارزش مالی بالایی خواهند داشت؟ قطعا خیر.

در دنیای بیت کوین هم اگر به هر دلیلی، مانند پیدایش یک تکنولوژی بهتر یا از بین رفتن اعتماد مردم، تقاضای خریداران افت کند، حتی با وجود نصف شدن عرضه‌ی سکه‌ها پس از هاوینگ، قیمت نه تنها بالا نمی‌رود بلکه سقوط خواهد کرد. مدل S2F هیچ راهی برای محاسبه و پیش‌بینی میزان تقاضای آینده‌ی بازار ندارد.

تاثیر نوسانات شدید بازار و رویدادهای غیر منتظره قوی سیاه

بازار رمزارزها به نوسانات شدید و تغییر قیمت‌های ناگهانی معروف است. خطوط پله‌ای در نمودار S2F به ما القا می‌کنند که قیمت در یک مسیر مشخص و آرام به سمت بالا حرکت می‌کند، در حالی که در دنیای واقعی، بیت کوین در یک روز ممکن است ده درصد رشد کند و هفته‌ی بعد بیست درصد ریزش داشته باشد.

مدل انباشت به جریان در برابر پدیده‌هایی به نام قوی سیاه (Black Swan: رویدادهای بسیار نادر، غافلگیرکننده و غیرقابل پیش‌بینی که تاثیرات شوکه‌کننده و عمیقی بر بازارهای مالی می‌گذارند) کاملا بی‌دفاع است. برای مثال، همه‌گیری جهانی ویروس کرونا در ماه مارس سال ۲۰۲۰ یا ورشکستگی ناگهانی صرافی‌های بزرگ، اتفاقاتی بودند که باعث شدند قیمت بیت کوین در یک چشم به هم زدن به شدت سقوط کند و از خط پیش‌بینی مدل فاصله بگیرد. این مدل ریاضی کدهای کامپیوتری را می‌فهمد، اما نمی‌تواند ترس و وحشت ناگهانی سرمایه‌گذاران انسان را پیش‌بینی کند.

محدودیت های مرتبط با اقتصاد کلان، تورم جهانی و قانون گذاری ها

مدل S2F بیت کوین را در یک محیط بسته و به دور از اتفاقات دنیای واقعی تحلیل می‌کند. اما واقعیت این است که بیت کوین در کنار بازارهای دیگر مانند بورس و طلا نفس می‌کشد و به شدت از اقتصاد کلان (Macroeconomics: شاخه‌ای از اقتصاد که رفتار کلی و پدیده‌های بزرگ اقتصادی مانند تورم، نرخ بیکاری و رشد اقتصادی کشورها را بررسی می‌کند) تاثیر می‌پذیرد.

برای مثال، زمانی که بانک مرکزی آمریکا تصمیم می‌گیرد نرخ بهره (Interest Rate: درصدی که بانک‌های مرکزی برای وام دادن پول تعیین می‌کنند و افزایش آن معمولا باعث جذاب شدن سپرده‌گذاری نقدی و افت بازارهای پرریسک می‌شود) را بالا ببرد، بسیاری از سرمایه‌گذاران پول خود را از بازار رمزارزها خارج می‌کنند.

همچنین، قانون‌گذاری‌های سخت‌گیرانه‌ی دولت‌ها یا ممنوعیت استخراج در کشورهایی مانند چین، تاثیرات مستقیمی روی قیمت و سلامت شبکه‌ی بیت کوین دارند. مدل انباشت به جریان هیچ‌کدام از این متغیرهای خارجی و مهم را در محاسبات خود وارد نمی‌کند و صرفا روی زمان‌بندی کدهای شبکه تمرکز دارد.

عدم توجه به وضعیت نقدینگی و تغییرات ساختار بازار

با گذشت زمان، بازاری که بیت کوین در آن معامله می‌شود، دچار تحولات عظیمی شده است. در سال‌های اولیه‌ی پیدایش مدل S2F، بیشتر معامله‌گران افراد عادی بودند. اما امروزه پای سازمان‌های بزرگ، صندوق‌های سرمایه‌گذاری و ابزارهای مالی پیچیده به این بازار باز شده است و ساختار بازار به کلی تغییر کرده است.

یکی از مفاهیم مهمی که در این ساختار جدید باید به آن توجه کنیم نقدینگی (Liquidity: میزان راحتی، سرعت و حجم پولی که می‌توان با آن یک دارایی را خرید یا فروخت بدون اینکه قیمت آن دارایی دچار نوسان شدید شود) است. وقتی حجم پول در گردش یا همان نقدینگی بازار توسط موسسات بزرگ کنترل می‌شود، آن‌ها می‌توانند روند قیمت را به سمتی پیش ببرند که با پیش‌بینی‌های مدل ساده‌ی انباشت به جریان هم‌خوانی نداشته باشد. مدل S2F با همان لنز و نگاهی که در سال ۲۰۱۹ به بازار داشت، امروز هم بیت کوین را تحلیل می‌کند و تحولات عظیم در ساختار خریداران و فروشندگان جدید را نادیده می‌گیرد.

آیا مدل S2F برای پیش بینی دقیق قیمت بیت کوین معتبر است؟

بسیاری از افراد تازه‌کار وقتی برای اولین بار با این مدل آشنا می‌شوند، احساس می‌کنند که کلید طلایی ثروت را پیدا کرده‌اند. آن‌ها می‌پرسند آیا این مدل می‌تواند به طور دقیق به ما بگوید که قیمت بیت کوین در فلان تاریخ چقدر خواهد بود؟ پاسخ کوتاه به این سوال، خیر است.

برای درک بهتر، پیش‌بینی آب‌وهوا را در نظر بگیرید. هواشناسی می‌تواند به ما بگوید که در فصل زمستان هوا سردتر می‌شود (یک روند کلی)، اما نمی‌تواند با قطعیت تضمین کند که در روز هفتم دی ماه، دمای هوای خانه‌ی ما دقیقا چند درجه خواهد بود. مدل انباشت به جریان نیز دقیقا همین‌گونه عمل می‌کند؛ مسیر کلی را نشان می‌دهد اما یک ماشین پیش‌گوی نقطه‌زن نیست.

بررسی نظر منتقدان برجسته درباره اتکای بیش از حد به داده های تاریخی

یکی از بزرگ‌ترین انتقاداتی که به این مدل وارد می‌شود، اتکای صددرصدی آن به داده‌های تاریخی (Historical Data: قیمت‌ها و رفتارهای گذشته‌ی بازار که تحلیل‌گران از آن‌ها برای درک و پیش‌بینی آینده استفاده می‌کنند) است. منتقدان برجسته‌ای در دنیای رمزارزها وجود دارند که معتقدند تکیه بر گذشته، همیشه راهنمای خوبی برای آینده نیست.

سرمایه‌گذاری فقط بر اساس رفتار گذشته، شبیه به رانندگی کردن در یک جاده‌ی پرپیچ‌وخم است، در حالی که شما فقط به آینه‌ی عقب نگاه می‌کنید. درست است که بیت کوین در دوره‌های قبلی پس از هر هاوینگ رشد کرده است، اما شرایط اقتصادی دنیا، تعداد رقبا و قوانین کشورها در گذشته‌ی بازار با امروز کاملا متفاوت بوده است. بنابراین، نمی‌توانیم با قطعیت بگوییم که چون یک اتفاق در گذشته سه بار تکرار شده، حتما برای بار چهارم هم دقیقا در همان زمان‌بندی و به همان شکل رخ خواهد داد.

مقایسه مدل کف قیمت Floor Model با نسبت انباشت به جریان

اگر اخبار و تحلیل‌های این حوزه را دنبال کنید، احتمالا در کنار انباشت به جریان، نام مدل کف قیمت (Floor Model: مدلی تحلیلی که تلاش می‌کند پایین‌ترین سطح قیمت یا محدوده‌ای که قیمت از آن پایین‌تر نمی‌رود را برای یک دوره‌ی زمانی مشخص پیش‌بینی کند) را هم شنیده‌اید.

خالق مدل S2F یعنی پلن بی، علاوه بر مدل اصلی خود، مدل دیگری به نام کف قیمت را نیز معرفی کرد تا در کوتاه‌مدت پیش‌بینی‌هایی ارائه دهد. اما در اواخر سال ۲۰۲۱، پیش‌بینی‌های مدل کف قیمت اشتباه از آب درآمد و بیت کوین به اعدادی که این مدل وعده داده بود نرسید. این اتفاق باعث شد تا بسیاری از افراد اعتماد خود را به کل کارهای این تحلیل‌گر از دست بدهند.

اما یک معلم خوب باید به شما بگوید که این دو مدل با هم تفاوت دارند. مدل انباشت به جریان یک نگاه کلان و بلندمدت بر اساس کمیابی و ریاضیات است، در حالی که مدل کف قیمت بیشتر روی تکنیک‌ها و داده‌های کوتاه‌مدت تمرکز دارد. شکست یک مدل کوتاه‌مدت، لزوما به معنای بی‌اعتبار شدن روند بلندمدت نیست، اما به ما یادآوری می‌کند که هیچ فرمولی در پیش‌بینی دقیق قیمت‌های ماهانه بی‌نقص و بدون خطا نیست.

رویکرد صحیح تحلیلی: چرا نباید S2F را به عنوان یک تضمین قطعی در نظر گرفت؟

با توجه به تمام نقاط قوت و ضعفی که بررسی کردیم، حالا باید ببینیم بهترین روش برای استفاده از این ابزار چیست. افراد حرفه‌ای هرگز تمام سرمایه‌ی خود را بر اساس یک نمودار به خطر نمی‌اندازند. برای اینکه رویکرد صحیحی در بازار داشته باشیم، بهتر است به این نکات توجه کنیم:

• استفاده به عنوان قطب‌نما: مدل انباشت به جریان را مانند یک قطب‌نما ببینید که جهت کلی شمال را به شما نشان می‌دهد، نه یک برنامه‌ی مسیریاب که وجب به وجب مسیر و سرعت‌گیرها را مشخص کرده است.
• احتمالات به جای قطعیات: بازارهای مالی دنیای احتمالات (Probabilities: بررسی میزان شانس و امکان وقوع یک رویداد به جای اطمینان صددرصدی به آن) هستند. مدل S2F به ما می‌گوید که از نظر ریاضی، احتمال رشد قیمت بیت کوین در بلندمدت به خاطر کمیابی بسیار بالاست، اما این به معنای یک تضمین قانونی و قطعی نیست.
• آمادگی برای روزهای سخت: حتی اگر قیمت در نهایت به پیش‌بینی‌های مدل برسد، در طول مسیر نوسانات شدید و ریزش‌های ترسناکی وجود خواهد داشت. اگر این فرمول را یک تضمین قطعی بدانید، در روزهای ریزش بازار دچار ترس و اضطراب می‌شوید و ممکن است سرمایه‌ی خود را با ضرر بفروشید.

به طور خلاصه، این مدل یک ابزار عالی برای درک ارزش کمیابی بیت کوین است، اما نباید به تنهایی مبنای تمام تصمیم‌گیری‌های مالی شما قرار بگیرد. هوشمندانه‌ترین کار این است که آن را در کنار مدیریت ریسک و اخبار اقتصاد جهانی استفاده کنید.

چگونه از مدل S2F در استراتژی های سرمایه گذاری استفاده کنیم؟

تا به اینجای مقاله با تئوری و منطق ریاضی این مدل به خوبی آشنا شدیم. اما یک سرمایه‌گذار هوشمند همیشه می‌پرسد: چگونه می‌توانم از این اطلاعات برای مدیریت سرمایه‌ی خود استفاده کنم؟ همان‌طور که پیش‌تر اشاره کردیم، این مدل شبیه به یک نقشه‌ی کلی است و شما برای رسیدن به مقصد، علاوه بر نقشه، به یک ماشین سالم و مهارت رانندگی هم نیاز دارید. در این بخش یاد می‌گیریم که چطور تئوری انباشت به جریان را به یک استراتژی عملی و کاربردی تبدیل کنیم.

ترکیب داده های آنچین و تحلیل تکنیکال با چشم انداز کلان S2F

برای اینکه یک سرمایه‌گذاری موفق و کم‌ریسک داشته باشید، هرگز نباید فقط به یک ابزار تکیه کنید. مدل انباشت به جریان به ما یک چشم‌انداز کلان (Macro View: نگاه کلی و بلندمدت به مسیر یک بازار بدون درگیر شدن با جزئیات و نوسانات کوچک روزانه) می‌دهد. این مدل به شما ثابت می‌کند که به دلیل پدیده‌ی هاوینگ، ارزش ذاتی شبکه‌ی بیت کوین در یک بازه‌ی چهار ساله رو به رشد است.

اما برای اینکه بدانید دقیقا در چه هفته‌ای یا در چه قیمتی باید وارد بازار شوید، به ابزارهای دقیق‌تری نیاز دارید. در این نقطه است که دو مهارت دیگر به کمک ما می‌آیند:

• استفاده از داده‌های آنچین (On-chain Data: اطلاعات شفاف و عمومی که مستقیما از خود شبکه‌ی بلاکچین استخراج می‌شود، مانند رفتار استخراج‌کنندگان یا جابجایی پول توسط نهنگ‌ها). این داده‌ها به شما نشان می‌دهند که در دنیای واقعی چه اتفاقی در حال رخ دادن است و بازیگران بزرگ چه تصمیمی دارند.
• استفاده از تحلیل تکنیکال (Technical Analysis: روشی برای بررسی تاریخچه‌ی قیمت‌ها و شکل نمودارها جهت پیدا کردن بهترین محدوده‌های خرید و فروش).

برای درک بهتر این موضوع، یک مثال ملموس می‌زنیم. مدل S2F مانند تقویمی است که به شما می‌گوید فصل زمستان در راه است و هوا سرد خواهد شد. داده‌های آنچین مانند دماسنجی هستند که به شما نشان می‌دهند دمای امروز دقیقا چند درجه است، و تحلیل تکنیکال همان گزارش هواشناسی است که می‌گوید آیا امروز باران می‌بارد یا خیر. ترکیب هوشمندانه‌ی این سه ابزار با هم، شما را به یک تحلیل‌گر کامل در بازار ارزهای دیجیتال تبدیل می‌کند.

برنامه ریزی برای هولد میان مدت و بلندمدت بر اساس چرخه های کمیابی

مهم‌ترین درسی که مدل انباشت به جریان به ما می‌دهد، درک مفهوم چرخه‌های چهار ساله است. وقتی می‌دانیم که هر چهار سال یک‌بار پاداش استخراج نصف می‌شود و دارایی ما کمیاب‌تر از گذشته می‌شود، بهترین و ایمن‌ترین رویکرد برای افراد تازه‌کار، استراتژی هولد (HODL: اصطلاحی رایج در بازار رمزارزها به معنای خرید، نگهداری طولانی‌مدت دارایی و مقاومت در برابر وسوسه‌ی فروش در نوسانات روزانه) است.

برای اجرای درست این استراتژی، نیازی نیست هر روز نمودار قیمت بیت کوین را بررسی کنید و دچار استرس شوید. کافی است برنامه‌ی خود را بر اساس مراحل زیر تنظیم کنید:

• زمان‌بندی خرید: تلاش کنید در دوره‌هایی که بازار در رکود است و قیمت بیت کوین به زیر خط پیش‌بینی S2F سقوط کرده است، دارایی خود را به صورت پله‌ای و آرام خریداری کنید.
• انتخاب بستر مناسب و امن: برای اجرای این استراتژی بلندمدت و خرید دارایی‌هایی مانند بیت کوین یا استیبل کوین‌ها، انتخاب یک پلتفرم معاملاتی معتبر بسیار حیاتی است. شما می‌توانید برای بخش متمرکز معاملات خود و خرید آسان، از صرافی ارز دیجیتال کیف پول من استفاده کنید تا مسیر سرمایه‌گذاری و نگهداری دارایی‌هایتان امن‌تر باشد.
• صبر و مدیریت هیجان: پس از وقوع هاوینگ، صبور باشید. همان‌طور که یاد گرفتیم، ماه‌ها زمان می‌برد تا کاهش عرضه، اثر واقعی خود را بر قیمت نشان دهد. اجازه دهید تا چرخه‌ی کمیابی کار خود را انجام دهد و با دیدن اولین سودها یا ضررهای مقطعی، از برنامه‌ی بلندمدت خود خارج نشوید.

 منابع:

Kucoin

Deltecbank