تفاوت مارجین و فیوچرز؛ کدام معامله برای شما مناسب‌تر است؟

تصور کنید با تحلیل تکنیکال دقیق، نقطه ورود بی‌نقصی را پیدا کرده و وارد یک پوزیشن خرید شده‌اید؛ بازار دقیقا طبق پیش‌بینی شما پیش می‌رود، اما ناگهان متوجه می‌شوید ساختار کارمزدها و مکانیزم‌های وثیقه‌گذاری پلتفرمی که انتخاب کرده‌اید، تمام حاشیه سود شما را بلعیده است. ساعت‌ها تحلیل و تمرکز، صرفا به خاطر انتخاب اشتباه بین دو بازار متفاوت بر باد می‌رود.  در این مقاله، ساختار دقیق دو بازار مارجین و فیوچرز را بررسی می‌کنیم، تفاوت کارمزدها و ریسک‌های پنهان هر کدام را زیر ذره‌بین می‌بریم و در نهایت نشان می‌دهیم کدام استراتژی—و حتی کدام جایگزین در صرافی‌های داخلی—با سبک معاملاتی شما سازگاری بیشتری دارد.

درک مفهوم اهرم یا Leverage پیش‌نیاز ورود به بازارهای دوطرفه

پیش از آنکه بتوانیم تفاوت میان روش‌های مختلف معاملاتی را بررسی کنیم، باید با کلید اصلی این مسیر آشنا شویم. ورود به بازارهای دوطرفه (بازارهایی که در آن‌ها می‌توانید هم از بالا رفتن قیمت‌ها و هم از پایین آمدن آن‌ها سود کسب کنید) نیازمند درک درست یک ابزار قدرتمند است. این ابزار همان موتوری است که به معامله‌گران اجازه می‌دهد از نوسانات کوچک بازار، سودهای قابل‌توجهی به دست آورند.

اهرم چیست و چگونه قدرت خرید معامله‌گر را چند برابر می‌کند؟

اهرم یا لوریج (Leverage: ابزاری مالی که به شما اجازه می‌دهد با پولی بیشتر از موجودی واقعی خود معامله کنید) درست مانند یک ذره‌بین عمل می‌کند که توانایی مالی و سرمایه‌ی شما را بزرگ‌تر از حد واقعی نشان می‌دهد.

برای درک بهتر این موضوع، بیایید از یک مثال ساده و روزمره استفاده کنیم. فرض کنید قصد دارید یک مغازه‌ی کوچک بخرید که ۱۰۰ میلیون تومان قیمت دارد. شما فقط ۱۰ میلیون تومان پول نقد دارید. در این حالت، یک سرمایه‌گذار به شما ۹۰ میلیون تومان وام می‌دهد تا بتوانید آن مغازه را بخرید و کسب‌وکار خود را شروع کنید. در دنیای رمزارزها، صرافی دقیقا نقش همان سرمایه‌گذار را بازی می‌کند.

زمانی که شما در صرافی از اهرم ۱۰ استفاده می‌کنید، به این معنی است که صرافی قدرت خرید شما را ۱۰ برابر کرده است. اگر شما ۱۰۰ دلار پول در حساب خود داشته باشید و اهرم ۱۰ را انتخاب کنید، می‌توانید یک معامله‌ی ۱۰۰۰ دلاری باز کنید. حالا فرض کنید قیمت ارزی که خریده‌اید فقط ۱۰ درصد رشد کند. ۱۰ درصد سود از یک معامله‌ی ۱۰۰۰ دلاری می‌شود ۱۰۰ دلار. این یعنی شما با یک رشد کوچک در بازار، سرمایه‌ی اولیه‌ی خود را دو برابر کرده‌اید! این قابلیت جذاب، دلیل اصلی محبوبیت اهرم در میان تریدرها است.

چرا استفاده از اهرم یک شمشیر دو لبه است؟

همان‌طور که اهرم می‌تواند سود شما را به شکل هیجان‌انگیزی چند برابر کند، روی دیگری هم دارد. اهرم دقیقا یک شمشیر دو لبه است که اگر بدون مهارت و دانش کافی از آن استفاده کنید، می‌تواند به همان سرعت، سرمایه‌ی شما را نیز از بین ببرد.

دلیل این اتفاق به یک قانون ساده در مکانیزم صرافی‌ها برمی‌گردد: صرافی به شما پول قرض می‌دهد تا سود بیشتری کسب کنید، اما هرگز حاضر نیست سرمایه‌ی خودش را به خطر بیندازد. اینجاست که با خطری به نام لیکویید شدن (Liquidation: بسته شدن اجباری معامله توسط صرافی و از دست رفتن کل سرمایه‌ی درگیر شما در آن معامله) روبرو می‌شویم.

بیایید به همان مثال قبلی برگردیم تا ببینیم روی دیگر سکه چگونه کار می‌کند. شما ۱۰۰ دلار داشتید، از صرافی اهرم ۱۰ گرفتید و یک معامله‌ی ۱۰۰۰ دلاری باز کردید. اما بازار همیشه طبق میل ما پیش نمی‌رود. فرض کنید این بار بازار بر خلاف پیش‌بینی شما حرکت کند و قیمت ارز ۱۰ درصد افت کند. ۱۰ درصد ضرر در یک معامله‌ی ۱۰۰۰ دلاری، معادل ۱۰۰ دلار است. از آنجا که کل سرمایه‌ی اولیه‌ی شما (پولی که واقعا متعلق به خودتان بود) دقیقا ۱۰۰ دلار بود، صرافی برای اینکه پولی از جیب خودش از دست نرود، معامله‌ی شما را به صورت خودکار و بدون پرسش می‌بندد. آن ۱۰۰ دلار شما به عنوان ضرر معامله کسر می‌شود و موجودی شما صفر می‌شود. به این حالت دردناک، لیکویید شدن می‌گویند.

برای اینکه در کار با این ابزار قدرتمند موفق باشید، همیشه این چند نکته‌ی آموزشی را به خاطر بسپارید:

• صرافی شریک سود شماست اما در ضرر شما شریک نمی‌شود: به محض اینکه ضرر معامله به اندازه‌ی پولی برسد که خودتان وارد معامله کرده‌اید، صرافی قرارداد را فسخ می‌کند و شما لیکویید می‌شوید.
• اهرم بالاتر مساوی است با ریسک بیشتر: هرچه عدد اهرمی که انتخاب می‌کنید بزرگ‌تر باشد، قدرت خریدتان بیشتر می‌شود، اما در عوض با کوچک‌ترین نوسان مخالف بازار، فاصله‌ی شما تا نقطه‌ی لیکویید شدن بسیار کمتر خواهد بود.
• سرعت حرکت بازار در معاملات اهرم‌دار چند برابر است: به دلیل چند برابر شدن تاثیر نوسانات، شما زمان بسیار کمتری برای واکنش نشان دادن دارید؛ بنابراین داشتن یک استراتژی شفاف و مدیریت سرمایه‌ی اصولی پیش از ورود به این معاملات کاملا ضروری است.

معاملات مارجین Margin چیست و چگونه کار می‌کند؟

حالا که با مفهوم اهرم آشنا شدیم، وقت آن است که به سراغ یکی از کاربردی‌ترین روش‌های استفاده از آن، یعنی معاملات مارجین برویم. کلمه‌ی مارجین (Margin: وثیقه یا سرمایه‌ی اولیه‌ای که برای دریافت وام از صرافی در حساب خود قرار می‌دهید) در لغت به معنای حاشیه است، اما در دنیای رمزارزها به پولی گفته می‌شود که شما به عنوان ضمانت در صرافی می‌گذارید تا بتوانید بیشتر از موجودی خود معامله کنید.

در معاملات مارجین، شما در واقع در حال وام گرفتن از صرافی یا سایر کاربران هستید تا قدرت خرید خود را افزایش دهید. این روش به شما اجازه می‌دهد تا با سرمایه‌ی کم، وارد معاملات بزرگ‌تری شوید، اما فراموش نکنید که این وام رایگان نیست و شما باید برای مدتی که پول را در اختیار دارید، به صرافی بهره پرداخت کنید.

مکانیزم قرض گرفتن دارایی از صرافی برای معامله (Spot Margin)

برای درک بهتر این موضوع، بیایید سازوکار اسپات مارجین (Spot Margin: معامله‌ی دارایی‌های واقعی در بازار نقدی با استفاده از پول قرضی) را با یک مثال ساده بررسی کنیم.

فرض کنید شما تحلیل کرده‌اید که قیمت بیت کوین به زودی افزایش می‌یابد. شما فقط ۱۰۰۰ دلار سرمایه دارید، اما می‌خواهید سود بیشتری کسب کنید. در این حالت، شما ۱۰۰۰ دلار خود را به عنوان وثیقه‌ی معامله در حساب مارجین قرار می‌دهید و صرافی به شما ۲۰۰۰ دلار دیگر وام می‌دهد. حالا شما ۳۰۰۰ دلار برای خرید بیت کوین دارید.

اگر قیمت بیت‌کوین مطابق میل شما بالا برود، شما بیت‌کوین‌های خود را می‌فروشید، ۲۰۰۰ دلار وام صرافی را به همراه بهره‌ی آن پس می‌دهید و تمام سود حاصل از آن ۳۰۰۰ دلار در جیب شما باقی می‌ماند. این یعنی شما با استفاده از پول دیگران، سود خود را سه برابر کرده‌اید. اما به یاد داشته باشید، صرافی دارایی واقعی را برای شما می‌خرد و در کیف پول حساب مارجین شما نگه می‌دارد تا زمانی که وام خود را تسویه کنید.

تفاوت کراس مارجین Cross Margin و ایزوله مارجین Isolated Margin

وقتی وارد بخش معاملات مارجین در یک صرافی می‌شوید، با دو گزینه‌ی بسیار مهم روبرو خواهید شد که نحوه‌ی مدیریت وثیقه‌ی شما را تعیین می‌کنند. درک تفاوت مارجین کراس و ایزوله برای حفظ سرمایه‌ی شما حیاتی است:

• ایزوله مارجین (Isolated Margin: اختصاص دادن تنها بخش مشخصی از سرمایه به عنوان وثیقه‌ی یک معامله‌ی خاص) این حالت را مانند قرار دادن پول در گاوصندوق‌های جداگانه تصور کنید. اگر شما ۱۰۰ دلار در یک معامله‌ی ایزوله قرار دهید، ریسک شما دقیقا محدود به همان ۱۰۰ دلار است. اگر بازار ریزش کند و معامله‌ی شما لیکویید شود، فقط پولی که در آن گاوصندوق خاص (همان معامله) بود از بین می‌رود و بقیه‌ی موجودی حساب شما کاملا در امان است.
• کراس مارجین: (Cross Margin: استفاده از کل موجودی حساب به عنوان وثیقه برای جلوگیری از بسته شدن یک معامله) این حالت مانند ریختن تمام پول‌هایتان در یک استخر بزرگ است. در حالت کراس، صرافی برای اینکه معامله‌ی ضررده شما را باز نگه دارد و از لیکویید شدن آن جلوگیری کند، از تمام موجودی حساب شما استفاده می‌کند. اگر ضرر شما مدام بیشتر شود، صرافی قطره قطره از بقیه‌ی پول‌های شما برمی‌دارد تا وام خود را تضمین کند. خطر بزرگ اینجاست که یک معامله‌ی اشتباه می‌تواند کل موجودی حساب شما را صفر کند.

برای افراد تازه‌کار، همیشه استفاده از حالت ایزوله مارجین پیشنهاد می‌شود تا ریسک مدیریت‌نشده به کل سرمایه‌ی آن‌ها آسیب نرساند.

مزایا و معایب معاملات مارجین

هر ابزار مالی نقاط قوت و ضعف خودش را دارد. برای اینکه ببینیم آیا مارجین برای سبک معاملاتی شما مناسب است یا خیر، بیایید نگاهی به کفه ترازوی مزایا و معایب آن بیندازیم:

مزایای معاملات مارجین:

• افزایش قدرت خرید: امکان ورود به معاملات بزرگ‌تر و کسب سود بیشتر با سرمایه‌ی اولیه‌ی کم.
• مالکیت دارایی واقعی: برخلاف برخی بازارهای دیگر، در اینجا شما ارز دیجیتال واقعی را در بازار اسپات معامله می‌کنید.
• کسب سود از ریزش بازار: به شما اجازه می‌دهد ارزی را که ندارید قرض بگیرید، در قیمت بالا بفروشید و در قیمت پایین‌تر بخرید تا وام را پس دهید (این کار شورت کردن یا Shorting نامیده می‌شود).

معایب معاملات مارجین:

• هزینه‌ی بهره وام: هر ساعتی که معامله‌ی شما باز بماند، باید به صرافی بهره بپردازید. این موضوع نگهداری طولانی‌مدت معاملات را پرهزینه می‌کند.
• ریسک از دست دادن سریع سرمایه: همان‌طور که سودها چند برابر می‌شوند، ضررها نیز با همان سرعت سرمایه‌ی شما را از بین می‌برند.
• فشار روانی بالا: به دلیل نوسانات سریع و خطر از دست رفتن وثیقه، استرس معامله‌گر به شدت افزایش می‌یابد.

معاملات فیوچرز Futures چیست و چه تفاوتی با بازار اسپات دارد؟

در بخش قبلی با بازار نقدی یا اسپات آشنا شدیم. اما دنیای رمزارزها ابزار جذاب و پیشرفته‌تری هم دارد که مکانیزم آن کاملا با خرید و فروش‌های معمولی متفاوت است. این بازار پرطرفدار، معاملات فیوچرز نام دارد. تفاوت اصلی در این است که در بازار اسپات، شما واقعا صاحب یک دارایی می‌شوید، اما در فیوچرز، شما در حال معامله روی آینده‌ی قیمت هستید، نه خود دارایی.

آشنایی با قراردادهای آتی: معامله روی قیمت بدون مالکیت دارایی

معاملات فیوچرز (Futures) به شما اجازه می‌دهند تا از نوسانات بازار سود ببرید.

برای درک بهتر، بیایید از یک مثال ساده استفاده کنیم. فرض کنید شما تحلیل کرده‌اید که قیمت یک مدل خاص از گوشی موبایل تا ماه آینده گران می‌شود. شما دو راه پیش رو دارید: راه اول این است که بروید و آن گوشی را واقعا بخرید و در خانه‌ی خود نگه دارید تا ماه بعد گران‌تر بفروشید (این همان بازار اسپات است). اما راه دوم این است که با یک شخص قرارداد ببندید و روی قیمت آن گوشی در ماه آینده معامله کنید. در روش دوم، شما هیچ گوشی فیزیکی در دست ندارید، بلکه فقط روی تغییرات قیمت آن قرارداد بسته‌اید.

در بازار فیوچرز رمزارزها نیز دقیقا همین اتفاق می‌افتد. وقتی شما وارد یک معامله‌ی فیوچرز بیت‌کوین می‌شوید، هیچ بیت‌کوینی به کیف پول شما اضافه نمی‌شود. شما فقط قراردادی را خریده‌اید که ارزش آن همگام با قیمت بیت‌کوین بالا و پایین می‌رود.

مفهوم لانگ Long و شورت Short در بازار فیوچرز

در بازار فیوچرز، شما محدود به سود کردن از بالا رفتن قیمت‌ها نیستید و می‌توانید از هر دو جهت حرکت بازار درآمد کسب کنید. برای این کار، دو مفهوم بسیار کلیدی وجود دارد که پایه‌ی تمام معاملات فیوچرز را تشکیل می‌دهند:

• معامله‌ی لانگ: این حالت شبیه به همان خرید سنتی و آشنای خودمان است. وقتی شما تحلیل می‌کنید که قیمت یک ارز دیجیتال قرار است بالا برود، یک معامله‌ی لانگ باز می‌کنید. در این صورت، با رشد قیمت در نمودار، شما سود به دست می‌آورید.
• معامله‌ی شورت: این ویژگی، یکی از جذاب‌ترین امکانات بازار فیوچرز است. فرض کنید تحلیل شما نشان می‌دهد که بازار در حال ریزش است و قیمت‌ها افت خواهند کرد. در اینجا شما یک معامله‌ی شورت باز می‌کنید. در این حالت جالب، هرچه قیمت ارز پایین‌تر بیاید و بازار بیشتر قرمز شود، سود شما بیشتر خواهد شد! در واقع شما در حال کسب سود از ریزش قیمت‌ها هستید.

مزایا و معایب معاملات فیوچرز

ورود به این بازار هم مانند هر ابزار مالی دیگری در دنیای سرمایه‌گذاری، دارای مزایا و معایب خاص خودش است. شناخت دقیق این موارد به شما کمک می‌کند تا تصمیم بگیرید آیا این بازار برای روحیه‌ی شما مناسب است یا خیر:

مزایای معاملات فیوچرز:

• دسترسی به اهرم‌های بسیار بالا: برخلاف بازار مارجین، در فیوچرز صرافی‌ها به شما اجازه می‌دهند از اهرم‌های بسیار بزرگ‌تری (گاهی تا ۱۰۰ یا ۱۲۵ برابر سرمایه‌ی اصلی) استفاده کنید که پتانسیل سودآوری شما را به شدت بالا می‌برد.
• کسب سود در روزهای بد بازار: به کمک امکان باز کردن معامله‌ی شورت، شما می‌توانید حتی در بدترین شرایط و ریزش‌های شدید بازار نیز سودهای عالی کسب کنید.
• عدم درگیری با کیف پول‌ها: از آنجایی که شما دارایی واقعی را نمی‌خرید، دیگر نیازی به انتقال ارزها به کیف پول شخصی و نگرانی بابت امنیت نگهداری آن‌ها ندارید.

معایب معاملات فیوچرز:

• ریسک فوق‌العاده بالا: اهرم‌های بزرگ همان‌قدر که جذاب هستند، به شدت خطرناک هم محسوب می‌شوند. یک نوسان کوچک و ناگهانی در جهت مخالف پیش‌بینی شما، می‌تواند در کسری از ثانیه باعث لیکویید شدن و از دست رفتن کل سرمایه‌ی درگیر شما در آن معامله شود.
• پیچیدگی در محاسبات و کارمزدها: این بازار دارای مفاهیم و هزینه‌های پنهانی است که اگر با آن‌ها آشنا نباشید، سود شما را کاهش می‌دهند. مدیریت معاملات در فیوچرز نیازمند تجربه، سرعت عمل و تسلط کامل بر احساسات است.

مقایسه جامع معاملات مارجین و فیوچرز

تا اینجای کار با دو بال اصلی معاملات اهرم‌دار، یعنی مارجین و فیوچرز آشنا شدیم. حالا وقت آن است که این دو روش را روبروی هم قرار دهیم. اگرچه هر دو بازار به شما اجازه می‌دهند با پولی بیشتر از سرمایه‌ی اولیه‌ی خود معامله کنید، اما در باطن و قوانین بازی تفاوت‌های اساسی با هم دارند. درک این تفاوت‌ها همان چیزی است که یک معامله‌گر مبتدی را از یک تریدر حرفه‌ای متمایز می‌کند.

تفاوت در مالکیت دارایی و نوع بازار

اصلی‌ترین تفاوت این دو بازار، در چیزی است که شما واقعا خرید و فروش می‌کنید. این تفاوت ماهیتی، پایه‌ی سایر تفاوت‌ها را نیز شکل می‌دهد:

• مالکیت در مارجین: در این روش، شما در بازار اسپات (بازار نقدی) فعالیت می‌کنید. این یعنی وقتی با اهرم وارد معامله می‌شوید، صرافی واقعا آن ارز دیجیتال را برای شما می‌خرد و در کیف پول حساب شما نگه می‌دارد. شما مالک واقعی آن دارایی هستید، فقط تا زمانی که وام خود را تسویه نکنید، حق خارج کردن آن از صرافی را ندارید.
• مالکیت در فیوچرز: معاملات فیوچرز در دسته‌ی بازار مشتقات (Derivatives: بازارهایی که ارزش خود را از یک دارایی دیگر می‌گیرند) قرار دارند. در اینجا شما هیچ ارزی را نمی‌خرید و هیچ انتقالی در شبکه‌ی بلاک‌چین رخ نمی‌دهد. شما فقط یک قرارداد مجازی را معامله می‌کنید که قیمت آن همگام با قیمت واقعی ارز در بازار بالا و پایین می‌شود.

چرا فیوچرز اهرم‌های بالاتری دارد؟

تفاوت جذاب بعدی در میزان پولی است که می‌توانید قرض بگیرید.

در بازار مارجین، اهرم‌ها معمولا محدودتر هستند و اغلب بین ۳ تا ۱۰ برابر سرمایه‌ی شما متغیرند. دلیل آن هم ساده است: صرافی باید واقعا آن ارز را برای شما در بازار واقعی تهیه کند و در نتیجه نقدینگی واقعی درگیر می‌شود.

اما در بازار فیوچرز، از آنجایی که شما در حال معامله‌ی یک قرارداد هستید و نیازی به جابجایی دارایی فیزیکی نیست، صرافی‌ها دستان بازتری دارند و اهرم‌های بسیار بزرگ‌تری را پیشنهاد می‌دهند. در این بازار می‌توانید از اهرم‌های ۲۰، ۵۰ و گاهی تا ۱۲۵ برابر استفاده کنید. به همین دلیل است که فیوچرز برای کسانی که به دنبال سودهای سریع هستند، جذابیت بیشتری دارد؛ هرچند که خطرات آن نیز به همان نسبت وحشتناک‌تر است.

ساختار متفاوت کارمزدها: بهره وام در مارجین در برابر فاندینگ ریت Funding Rate در فیوچرز

یکی از مهم‌ترین بخش‌هایی که معمولا تریدرهای تازه‌کار را غافلگیر می‌کند، بحث هزینه‌های پنهان نگهداری معامله است.

• ساختار هزینه‌ی مارجین: در این روش، شما در حال دریافت وام واقعی هستید. بنابراین، درست مثل وام‌های بانکی، باید برای پولی که قرض گرفته‌اید بهره پرداخت کنید. این بهره به صورت ساعتی یا روزانه محاسبه می‌شود و تا زمانی که وام خود را با صرافی تسویه نکنید، بی‌وقفه از حساب شما کسر خواهد شد.
• ساختار هزینه‌ی فیوچرز: در اینجا چون وامی در کار نیست، شما بهره‌ای به صرافی نمی‌دهید. اما مفهومی به نام فاندینگ ریت (Funding Rate: مبلغی که بین خریداران و فروشندگان رد و بدل می‌شود تا قیمت قرارداد فیوچرز به قیمت واقعی بازار نزدیک بماند) وجود دارد. نکته‌ی جالب اینجاست که فاندینگ ریت به جیب صرافی نمی‌رود، بلکه پولی است که معامله‌گران مستقیما به یکدیگر می‌دهند. بسته به شرایط صعودی یا نزولی بودن بازار، گاهی شما باید این مبلغ را بپردازید و گاهی شانس با شما یار است و آن را به عنوان یک درآمد اضافه دریافت می‌کنید.

تفاوت در مکانیزم وثیقه‌گذاری و سطح Margin Call

وقتی بازار بر خلاف پیش‌بینی شما حرکت می‌کند، صرافی برای حفظ پول خودش وارد عمل می‌شود. اما رفتار این دو بازار در شرایط بحرانی متفاوت است.

در بازار مارجین، اگر ارزش وثیقه‌ی شما به دلیل ضرر افت کند، صرافی پیش از هر اقدامی به شما هشدار مارجین کال (Margin Call: اخطاری از طرف صرافی برای اضافه کردن پول به حساب جهت جلوگیری از بسته شدن معامله) می‌دهد. صرافی به شما فرصت می‌دهد تا با واریز پول جدید، حساب خود را شارژ کنید. اگر این کار را نکنید، صرافی دارایی‌های شما را می‌فروشد تا وام خودش را پس بگیرد.

در بازار فیوچرز، مکانیزم کمی بی‌رحم‌تر و سریع‌تر است. به دلیل وجود اهرم‌های بسیار بالا، نوسانات به شدت سریع هستند. در نتیجه، به محض اینکه ضرر شما به مرز سرمایه‌ی اولیه‌تان برسد، معامله بدون هیچ هشداری به صورت خودکار بسته می‌شود و شما تمام پولی که درگیر آن معامله کرده‌اید را از دست می‌دهید.

جدول مقایسه: مارجین در برابر فیوچرز

برای اینکه بتوانید تمام این اطلاعات را یکجا مرور کنید و یک تصمیم‌گیری سریع و راحت داشته باشید، تفاوت‌های کلیدی را در جدول زیر خلاصه کرده‌ایم:

فاکتور مقایسه	معاملات مارجین	معاملات فیوچرز
نوع دارایی	دارایی واقعی در بازار نقدی (اسپات)	قرارداد مجازی روی قیمت (بازار مشتقات)
سقف اهرم	معمولا پایین و محدود (بین ۳ تا ۱۰ برابر)	بسیار بالا (تا ۱۲۵ برابر سرمایه‌ی اولیه)
ساختار کارمزد	پرداخت بهره‌ی وام به صورت مداوم	پرداخت یا دریافت فاندینگ ریت بین معامله‌گران
تاریخ انقضا	ندارد (تا زمان پرداخت بهره باز می‌ماند)	ممکن است قراردادهای سررسیددار یا دائمی باشند
میزان ریسک	بالا	بسیار بالا و نیازمند مدیریت سرمایه‌ی دقیق

ارزیابی ریسک: در کدام بازار زودتر لیکویید می‌شویم؟

یکی از مهم‌ترین و پرتکرارترین سوالاتی که معامله‌گران تازه‌کار می‌پرسند این است که خطر از دست رفتن سرمایه در کدام روش بیشتر است. برای پاسخ به این سوال، باید بدانیم که لیکویید شدن در هر دو بازار مارجین و فیوچرز وجود دارد، اما سرعت رسیدن به این نقطه‌ی تلخ کاملا متفاوت است. درک این تفاوت به شما کمک می‌کند تا با چشمان بازتری میزان خطر را بپذیرید و از سرمایه‌ی خود محافظت کنید.

تاثیر نوسانات ناگهانی بازار بر پوزیشن‌های مارجین و فیوچرز

بازار رمزارزها به نوسانات شدید و ناگهانی معروف است. گاهی اوقات قیمت یک ارز در عرض چند دقیقه ده درصد بالا یا پایین می‌رود. این نوسانات روی پوزیشن (Position: معامله‌ی باز شما در صرافی که بر اساس تحلیل خود ایجاد کرده‌اید) تاثیر مستقیمی می‌گذارند.

سرعت لیکویید شدن شما در این نوسانات، ارتباط مستقیمی با میزان اهرمی دارد که انتخاب کرده‌اید. بیایید این موضوع را با یک حساب و کتاب بسیار ساده بررسی کنیم:

• مقاومت در بازار مارجین: در این بازار، چون سقف اهرم‌ها معمولا پایین است (مثلا اهرم ۳)، شما حاشیه‌ی امنیت بسیار بالایی دارید. وقتی از اهرم ۳ استفاده می‌کنید، بازار باید حدود ۳۳ درصد بر خلاف پیش‌بینی شما حرکت کند تا سرمایه‌ی شما صفر شود. یک ریزش ۳۳ درصدی در یک روز اتفاق نادری است؛ بنابراین شما در معاملات مارجین زمان کافی دارید تا به هشدار صرافی واکنش نشان دهید، به حساب خود پول واریز کنید یا معامله را با ضرر کمتری ببندید.
• آسیب‌پذیری در بازار فیوچرز: در فیوچرز داستان کاملا فرق می‌کند. به دلیل وجود اهرم‌های نجومی، نوسانات کوچک بازار به طوفان‌های بزرگ تبدیل می‌شوند. اگر شما طمع کنید و از اهرم ۵۰ استفاده کنید، بازار تنها به ۲ درصد حرکت در خلاف جهت تحلیل شما نیاز دارد تا کل پولی که وارد معامله کرده‌اید را از بین ببرد! در اهرم ۱۰۰، این عدد به ۱ درصد می‌رسد. این یعنی یک نوسان طبیعی و کوچک در بازار، در کسری از ثانیه شما را در بازار فیوچرز لیکویید می‌کند و حتی فرصت پلک زدن هم نخواهید داشت.

به زبان ساده، معاملات فیوچرز به دلیل اهرم‌های بالاتر، بسیار حساس‌تر و شکننده‌تر هستند و نوسانات ناگهانی بازار خیلی سریع‌تر می‌توانند شما را از بازی خارج کنند.

نحوه محاسبه حاشیه سود و زیان در هر دو روش

برای اینکه بتوانید ریسک خود را مدیریت کنید، باید بدانید سود و زیان شما (PNL یا Profit and Loss: عدد نهایی که نشان‌دهنده‌ی میزان سود یا ضرر خالص معامله‌ی شماست) دقیقا چگونه محاسبه می‌شود. تفاوت در مکانیزم این دو بازار، باعث می‌شود که فرمول محاسبه‌ی سود نیز متفاوت باشد:

محاسبه در معاملات مارجین:

در این روش، همه‌چیز بر اساس قیمت واقعی و نقدی ارز محاسبه می‌شود. فرمول سود شما بسیار ساده است:

تفاوت قیمت خرید و فروش، ضرب در تعداد ارزی که معامله کرده‌اید.

اما یک نکته‌ی حیاتی وجود دارد؛ شما باید هزینه‌ی بهره‌ی وام (Interest Rate: درصدی که صرافی بابت قرض دادن پول از شما می‌گیرد) را از سود خود کم کنید.

اگر معامله‌ی شما روزها و هفته‌ها باز بماند، بهره‌ی این وام به صورت ساعتی محاسبه شده و مدام از حاشیه‌ی سود شما کم می‌کند. گاهی اوقات ممکن است قیمت ارز بالا برود، اما به دلیل باز ماندن طولانی‌مدت معامله، بهره‌ی وام تمام سود شما را ببلعد.

محاسبه در معاملات فیوچرز:

در فیوچرز، شما در حال معامله‌ی یک قرارداد هستید. سود و زیان شما مستقیما به فاصله‌ی قیمت ورود تا قیمت فعلی بازار و میزان اهرم بستگی دارد. اما در اینجا خبری از وام و بهره نیست؛ در عوض باید حواستان به فاندینگ ریت باشد.

برای درک بهتر، بیایید فاکتورهای موثر بر سود و زیان را در یک دسته‌بندی کوتاه مرور کنیم:

• عوامل کاهش یا افزایش سود در مارجین:
  • تغییرات قیمت ارز در بازار اسپات
  • مدت زمان باز بودن معامله (هرچه بیشتر باشد، بهره‌ی بیشتری می‌دهید)
• عوامل کاهش یا افزایش سود در فیوچرز:
  • تغییرات قیمت قرارداد آتی
  • میزان اهرم (سود و زیان را مستقیما ضربدر خود می‌کند)
  • وضعیت فاندینگ ریت (بسته به شرایط، ممکن است هر ۸ ساعت مبلغی از سود شما کم کند یا به عنوان پاداش به حساب شما اضافه کند)

در نهایت، پلتفرم‌های معاملاتی این محاسبات را به صورت خودکار برای شما انجام می‌دهند و عدد نهایی را روی صفحه نمایش می‌دهند، اما درک اینکه این اعداد از کجا می‌آیند، به شما کمک می‌کند تا اسیر هزینه‌های پنهان نشوید و بدانید دقیقا چه زمانی باید از یک معامله خارج شوید.

مارجین یا فیوچرز؛ کدام استراتژی معاملاتی برای شما مناسب‌تر است؟

تا اینجای کار با ساختار، ریسک‌ها و تفاوت‌های این دو بازار به خوبی آشنا شدیم. حالا به مهم‌ترین سوال می‌رسیم: شما باید کدام مسیر را برای سرمایه‌گذاری خود انتخاب کنید؟ حقیقت این است که هیچ ابزار مطلقا خوبی در بازارهای مالی وجود ندارد؛ همه‌چیز به شخصیت، میزان تحمل استرس و سبک معاملاتی شما بستگی دارد. انتخاب بین مارجین و فیوچرز، درست مانند انتخاب بین یک خودروی شاسی‌بلند ایمن و یک ماشین مسابقه‌ای پرسرعت است؛ هر کدام برای جاده‌ی متفاوتی طراحی شده‌اند.

چه کسانی باید معاملات مارجین را انتخاب کنند؟

بازار مارجین به دلیل داشتن اهرم‌های پایین‌تر و اتصال مستقیم به بازار نقدی، فضای به نسبت آرام‌تری دارد. این بازار بیشتر برای کسانی مناسب است که نمی‌خواهند تمام روز را به صفحه‌ی مانیتور خیره شوند و با هر نوسان کوچکی دچار استرس و نگرانی شوند.

به طور کلی، این بازار انتخاب هوشمندانه‌ای برای گروه‌های زیر است:

• سوئینگ تریدرها: (Swing Traders: معامله‌گرانی که پوزیشن‌های خود را برای چند روز تا چند هفته باز نگه می‌دارند تا از موج‌های بزرگ‌تر بازار سود ببرند) این افراد به دنبال سودهای چند درصدی از یک روند مشخص هستند. اهرم پایین در معاملات مارجین به آن‌ها اجازه می‌دهد تا نوسانات روزانه‌ی بازار را بدون خطر لیکویید شدن تحمل کنند.
• علاقه‌مندان به دارایی‌های واقعی: اگر برای شما مهم است که واقعا مالک ارز دیجیتال باشید و آن را در بازار نقدی معامله کنید، مارجین برای شما ساخته شده است.
• افراد با تحمل ریسک متوسط: کسانی که می‌خواهند قدرت خرید خود را کمی بیشتر از حالت عادی کنند، اما حاضر نیستند ریسک اهرم‌های نجومی و خطر از دست رفتن ناگهانی کل سرمایه را بپذیرند.

البته این گروه باید همیشه یک نکته‌ی مهم را به یاد داشته باشند؛ باز نگه داشتن طولانی‌مدت معاملات در مارجین، شامل پرداخت بهره‌ی وام صرافی می‌شود. بنابراین، حاشیه‌ی سود نهایی شما باید به قدری باشد که هزینه‌ی این وام‌ها را به راحتی پوشش دهد.

چه کسانی باید به سراغ معاملات فیوچرز بروند؟

در سمت مقابل، بازار فیوچرز دنیای سرعت، هیجان و واکنش‌های لحظه‌ای است. این بازار برای کسانی طراحی شده است که به صورت تمام‌وقت در بازار حضور فعال دارند و می‌خواهند از کوچک‌ترین تغییرات قیمت، سریع‌ترین سودها را استخراج کنند.

بازار فیوچرز خانه‌ی ایده‌آل برای این دسته از معامله‌گران است:

• تریدرهای روزانه: (Day Traders: معامله‌گرانی که تمام معاملات خود را در همان روز باز کرده و می‌بندند تا ریسک اتفاقات شبانه را کاهش دهند) این افراد از اهرم‌های بالای فیوچرز استفاده می‌کنند تا هدف سود روزانه‌ی خود را به سرعت محقق کنند و شب با خیالی آسوده از بازار خارج شوند.
• اسکالپرها: (Scalpers: تریدرهایی که ده‌ها معامله‌ی بسیار کوتاه چند دقیقه‌ای باز می‌کنند تا از نوسانات بسیار ریز سود بگیرند) اهرم‌های بالا در پلتفرم‌های فیوچرز به اسکالپرها اجازه می‌دهد تا حتی از یک حرکت نیم درصدی در نمودار قیمت، سودهای جذابی به دست آورند.
• پوشش‌دهندگان ریسک: (Hedgers: سرمایه‌گذارانی که برای محافظت از دارایی‌های اصلی خود در برابر ریزش بازار، معاملات خلاف جهت باز می‌کنند) فرض کنید شما مقدار زیادی اتریوم در کیف پول خود دارید و نگران ریزش موقت بازار در چند روز آینده هستید. شما می‌توانید بدون فروش اتریوم ارزشمند خود، یک معامله‌ی شورت در بازار فیوچرز باز کنید. به این ترتیب، سودی که از معامله‌ی شورت به دست می‌آورید، ضرر افت قیمت دارایی‌های اصلی شما را جبران می‌کند.

برای موفقیت در دنیای فیوچرز، شما نیازمند تسلط کامل بر احساسات، سرعت عمل بسیار بالا و یک استراتژی مدیریت سرمایه‌ی بی‌نقص هستید تا طوفان‌های ناگهانی بازار، سرمایه‌ی شما را غرق نکنند.

جایگزین‌های بومی و قانونی: معاملات تعهدی در صرافی‌های ایرانی

فعالیت در پلتفرم‌های خارجی برای کاربران ایرانی همیشه با چالش‌های بزرگی مثل خطر مسدود شدن حساب کاربری به دلیل تحریم‌ها همراه بوده است. از طرف دیگر، استفاده از امکانات رایج مثل مارجین و فیوچرز به دلیل ساختار دریافت بهره، از نظر قوانین مالی و شرعی در ایران با محدودیت‌هایی روبرو است. اما آیا این به معنای پایان راه برای تریدرهای ایرانی است که می‌خواهند از اهرم استفاده کنند یا از ریزش بازار سود ببرند؟ خوشبختانه خیر. صرافی‌های معتبر داخلی برای حل این مشکل، یک راهکار کاملا قانونی و بومی به نام معاملات تعهدی را طراحی کرده‌اند.

معاملات تعهدی چیست و چه شباهتی با مارجین دارد؟

معاملات تعهدی (Commitment Trading: یک قرارداد شرعی و قانونی که در آن شما متعهد می‌شوید دارایی امانت‌گرفته‌شده را پس از کسب سود به صرافی برگردانید) در واقع نسخه‌ی بومی‌سازی‌شده و اسلامی همان معاملات مارجین است. در این روش، شما پولی را به عنوان وثیقه در حساب خود قرار می‌دهید و صرافی در قالب یک قرارداد شفاف حقوقی (مثل عقد وکالت)، دارایی مشخصی را در اختیار شما می‌گذارد تا با آن معامله کنید.

برای درک بهتر، فرض کنید شما یک کیلو طلای امانتی از دوست خود می‌گیرید. شما تعهد می‌دهید که دقیقا یک کیلو طلا را در آینده به او برگردانید. اگر پیش‌بینی کنید قیمت طلا در روزهای آینده افت می‌کند، می‌توانید آن یک کیلو طلای امانتی را امروز در قیمت بالا بفروشید. چند روز بعد که طلا ارزان شد، دوباره یک کیلو طلا می‌خرید و به دوستتان پس می‌دهید. پولی که از این تفاوت قیمت اضافه می‌آید، همان سود شیرین شماست.

شباهت‌های اصلی معاملات تعهدی با بازار مارجین بسیار زیاد است و اگر شما کار با مارجین را در بخش‌های قبلی یاد گرفته باشید، به راحتی می‌توانید در پلتفرم‌های ایرانی نیز فعالیت کنید. مهم‌ترین این شباهت‌ها عبارتند از:

• امکان سودآوری از ریزش قیمت‌ها: درست مانند باز کردن معامله‌ی شورت در مارجین، شما می‌توانید با فروش دارایی امانتی در قیمت بالا و خرید مجدد آن در قیمت پایین، از روزهای قرمز بازار نیز درآمد کسب کنید.
• استفاده از ضریب معاملاتی: در این روش نیز صرافی قدرت خرید شما را چند برابر می‌کند. البته به دلیل رعایت اصول مدیریت سرمایه و جلوگیری از ریسک‌های شدید، این ضریب‌ها معمولا اعداد معقولی (مانند ضریب دو یا سه) هستند.
• نیاز به وثیقه‌گذاری: برای دریافت دارایی امانتی، حتما باید بخشی از سرمایه‌ی خود را به عنوان تضمین (وجه تضمین) درگیر کنید تا صرافی مطمئن شود شما توانایی عمل به تعهد خود را دارید.

تفاوت جذاب و کلیدی اینجاست که در معاملات تعهدی، خبری از بهره‌ی ساعتی و نامشخص وام نیست؛ بلکه شما تنها یک کارمزد مشخص برای استفاده از خدمات پلتفرم پرداخت می‌کنید. این ساختار نه تنها از نظر قانونی کاملا تایید شده است، بلکه خیال شما را از بابت هزینه‌های پنهان نگهداری معامله نیز راحت می‌کند.

منابع:

Wazirx

Binance

Bajaj Broking