پای نتورک چیست؟ فرصت سرمایه‌گذاری یا یک کلاهبرداری بزرگ

ما در این مقاله از بلاگ کیف پول من قصد داریم یک‌بار برای همیشه به این ابهام پاسخ دهیم. با بررسی بی‌طرفانه‌ی ایده‌ی اصلی، نحوه‌ی کارکرد، پرچم‌های قرمز و نقاط قوت پای نتورک، به شما کمک می‌کنیم تا با دیدی باز و اطلاعاتی کامل، خودتان به نتیجه‌گیری منطقی برسید.

پای نتورک (Pi Network) چیست؟ پاسخی ساده به یک سوال بزرگ

تصور کنید در دنیای رمزارز، پروژه‌ای وجود داشته باشد که به شما اجازه می‌دهد تنها با استفاده از تلفن همراه خود و بدون نیاز به دانش فنی پیچیده یا دستگاه‌های گران‌قیمت، ارز دیجیتال به دست آورید. این ایده، دقیقاً همان چیزی است که پای نتورک (Pi Network) به میلیون‌ها نفر در سراسر جهان وعده داده است.

به زبان ساده، پای نتورک یک پروژه ارز دیجیتال است که هدف آن، ساختن یک شبکه پولی غیرمتمرکز و در دسترس برای همگان است. برخلاف رمزارزهای نسل اول، که استخراج آن‌ها نیازمند مصرف انرژی بسیار زیاد و کامپیوترهای قدرتمند است، پای نتورک ادعا می‌کند که فرآیند کسب ارز دیجیتال خود، یعنی «پای» (Pi)، را برای هر فردی که یک گوشی هوشمند دارد، ممکن کرده است.

ایده اصلی: چرا رمزارزی که با گوشی «استخراج» می‌شود اینقدر محبوب شد؟

محبوبیت انفجاری پای نتورک به یک دلیل اصلی بازمی‌گردد: سادگی و حذف موانع ورود.

برای درک بهتر این موضوع، بهتر است نگاهی به فرآیند استخراج ارزهای دیجیتال معروف بیندازیم. برای مثال، استخراج بیت کوین امروزه به یک صنعت تخصصی تبدیل شده است که نیازمند سرمایه‌گذاری هنگفت برای خرید دستگاه‌های ماینینگ (ASIC) و پرداخت هزینه‌های سرسام‌آور برق است. به همین دلیل، برای اکثر مردم، تنها راه به دست آوردن آن، خرید بیت کوین از صرافی‌ها است، نه استخراج آن.

پای نتورک با شناسایی این مشکل، راه حلی کاملاً متفاوت ارائه داد:

• دسترسی آسان: به جای سخت‌افزارهای پیچیده، تنها چیزی که نیاز دارید یک گوشی هوشمند و نصب یک اپلیکیشن رایگان است.
• بدون هزینه: برای شروع فعالیت نیازی به هیچ‌گونه سرمایه‌گذاری مالی نیست. این ویژگی، ریسک ورود را برای کاربران به صفر رسانده است.
• فرآیند ساده: کاربران تنها با یک کلیک در هر ۲۴ ساعت، حضور خود را در شبکه اعلام کرده و پاداش دریافت می‌کنند. این فرآیند حتی باعث مصرف شدید باتری یا اینترنت گوشی نیز نمی‌شود.

این رویکرد هوشمندانه باعث شد پای نتورک به سرعت در میان افراد عادی که دانش فنی کمی از دنیای رمزارز داشتند، محبوب شود و جامعه‌ی کاربری آن به میلیون‌ها نفر برسد.

نگاهی به داستان و بنیان‌گذاران پروژه (تیم دانشگاه استنفورد)

پشتوانه‌ی آکادمیک، یکی از نقاطی است که تیم پای نتورک همیشه روی آن تاکید داشته است. این پروژه در سال ۲۰۱۹ توسط تیمی از فارغ‌التحصیلان دانشگاه استنفورد آغاز به کار کرد. دو چهره‌ی اصلی این پروژه عبارتند از:

دکتر نیکولاس کوکالیس (Dr. Nicolas Kokkalis): سرپرست بخش فناوری پروژه و استاد علوم کامپیوتر در دانشگاه استنفورد.

دکتر چنگدیائو فان (Dr. Chengdiao Fan): سرپرست بخش محصول، با دکترای انسان‌شناسی محاسباتی از همین دانشگاه.

حضور این افراد با پیشینه‌ی علمی قوی، به خصوص از دانشگاهی معتبر مانند استنفورد، در روزهای اولیه‌ی پروژه به ایجاد حس اعتماد در میان کاربران کمک شایانی کرد.

هدف نهایی پای نتورک چیست؟ (وعده‌ها و چشم‌انداز پروژه)

شاید تصور کنید که هدف نهایی این پروژه فقط ساخت یک ارز دیجیتال جدید است، اما چشم‌انداز بنیان‌گذاران آن فراتر از این است. هدف اصلی، ایجاد یک اکوسیستم کامل و غیرمتمرکز است که بر پایه‌ی ارز دیجیتال پای کار کند.

این چشم‌انداز شامل سه بخش اصلی می‌شود:

ساخت یک رمزارز با توزیع گسترده: برخلاف بسیاری از رمزارزها که در دست تعداد محدودی از سرمایه‌گذاران بزرگ قرار دارند، پای نتورک قصد دارد ارز خود را میان میلیون‌ها کاربر در سراسر جهان توزیع کند تا از تمرکز ثروت جلوگیری شود.

ایجاد یک بازار همتا به همتا (Peer-to-Peer): فراهم کردن بستری که در آن کاربران بتوانند کالاها و خدمات خود را به صورت مستقیم و بدون واسطه با استفاده از ارز پای مبادله کنند.

توسعه‌ی پلتفرمی برای اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز (DApps): تیم پای نتورک در تلاش است تا زیرساختی را فراهم کند که برنامه‌نویسان دیگر بتوانند اپلیکیشن‌های خود را بر روی آن بسازند؛ اپلیکیشن‌هایی که از ارز پای برای تراکنش‌های داخلی خود استفاده می‌کنند، درست مانند اپلیکیشن‌های امروزی که از پول رایج کشورها استفاده می‌کنند.

پای نتورک چگونه کار می‌کند؟

حالا که با ایده و هدف اصلی پای نتورک آشنا شدیم، به سوال مهم‌تری می‌رسیم: این سیستم دقیقاً چگونه کار می‌کند؟ اگر استخراج واقعی در کار نیست، پس فعالیت ما در اپلیکیشن چه معنایی دارد و چطور امنیت شبکه تأمین می‌شود؟ در ادامه، به زبان ساده به این پرسش‌ها پاسخ می‌دهیم.

آیا واقعاً با گوشی موبایل در حال استخراج (Mining) هستیم؟

پاسخ کوتاه و صریح: خیر. کاری که کاربران در اپلیکیشن پای نتورک انجام می‌دهند، «استخراج» به معنای سنتی آن، مانند استخراج بیت کوین، نیست.

در دنیای رمزارز، استخراج یا ماینینگ (Mining) معمولاً به فرآیندی گفته می‌شود که در آن، کامپیوترهای قدرتمند با حل مسائل پیچیده‌ی ریاضی، به اعتبارسنجی تراکنش‌ها و افزودن آن‌ها به بلاکچین کمک کرده و در ازای آن، پاداش دریافت می‌کنند. این فرآیند، انرژی و توان پردازشی بسیار بالایی نیاز دارد.

اما در پای نتورک، موضوع کاملاً متفاوت است. کل توکن‌های پای از قبل مشخص شده‌اند. کاری که شما با فشردن دکمه‌ی روزانه انجام می‌دهید، در واقع نوعی توزیع عادلانه‌ی ارز است. با این کار شما:

• حضور خود را اعلام می‌کنید: به شبکه ثابت می‌کنید که یک انسان واقعی و فعال هستید، نه یک ربات.
• سهم روزانه‌ی خود را دریافت می‌کنید: بر اساس نقش و فعالیتتان در شبکه، سهمی از توکن‌های از پیش تعیین‌شده‌ی پای به شما تعلق می‌گیرد.

می‌توانید این فرآیند را مانند یک سرشماری روزانه در نظر بگیرید. شما با اعلام حضور، سهم خود را از منابعی که برای شهروندان در نظر گرفته شده است، دریافت می‌کنید. این کار باعث ساخت منابع جدید نمی‌شود، بلکه آن‌ها را به شکلی عادلانه توزیع می‌کند.

مدل اجماع پای نتورک چطور کار می‌کند؟ (نگاهی بسیار ساده به پروتکل SCP)

هر شبکه‌ی بلاکچینی برای تأیید تراکنش‌ها و حفظ امنیت خود، به یک سری قوانین نیاز دارد که به آن الگوریتم اجماع (Consensus Algorithm) می‌گویند. پای نتورک از الگوریتمی استفاده می‌کند که بر پایه‌ی پروتکل اجماع استلار یا SCP (Stellar Consensus Protocol) ساخته شده است.

اگر بخواهیم آن را با یک مثال توضیح دهیم:

تصور کنید در یک کلاس درس، معلم برای تأیید یک پاسخ صحیح، از کل دانش‌آموزان نظرخواهی نمی‌کند. در عوض، از هر دانش‌آموز می‌خواهد که ۳ نفر از معتمدترین همکلاسی‌های خود را معرفی کند. حالا برای تأیید هر پاسخی، کافی است که این گروه‌های کوچک و مورد اعتماد با یکدیگر هم‌نظر باشند.

پروتکل SCP نیز تقریباً به همین شکل کار می‌کند. هر کاربر یک «حلقه‌ی امنیتی» (Security Circle) از افرادی که به آن‌ها اعتماد دارد، تشکیل می‌دهد. برای تأیید تراکنش‌ها، شبکه به جای کسب موافقت از میلیون‌ها کاربر، به توافق این حلقه‌های امنیتیِ درهم‌تنیده نگاه می‌کند. این روش هم بسیار سریع‌تر و هم بی‌نهایت کم‌مصرف‌تر از روش‌های سنتی مانند اثبات کار (Proof of Work) در بیت کوین است. جالب است بدانید که این فناوری پایه‌ی اصلی رمزارز استلار است و علاقه‌مندان به این حوزه می‌توانند با خرید استلار روی این تکنولوژی سرمایه‌گذاری کنند.

نقش‌های مختلف کاربران در شبکه پای (Pi Network)

برای تشویق کاربران به مشارکت و کمک به رشد و امنیت شبکه، پای نتورک چهار نقش اصلی را تعریف کرده است. هر کاربری با نقش Pioneer شروع می‌کند و می‌تواند با فعالیت بیشتر، نقش‌های دیگر را نیز به دست آورد.

پیشگام (Pioneer): این اولین و اصلی‌ترین نقش هر کاربر است. وظیفه‌ی یک پیشگام، ورود روزانه به اپلیکیشن و فشردن دکمه‌ی «استخراج» برای اثبات فعالیت خود است.

مشارکت‌کننده (Contributor): پس از چند روز فعالیت، شما می‌توانید با ایجاد «حلقه‌ی امنیتی» خود (که در بخش قبل توضیح داده شد) به یک مشارکت‌کننده تبدیل شوید. با افزودن ۳ تا ۵ کاربر معتمد به این حلقه، شما به امنیت شبکه کمک کرده و در نتیجه، سرعت دریافت پای خود را افزایش می‌دهید.

سفیر (Ambassador): هر کاربری که افراد جدیدی را به شبکه‌ی پای دعوت کند، نقش سفیر را ایفا می‌کند. به ازای هر فرد فعالی که از طریق کد دعوت شما به شبکه پیوسته باشد، پاداش و سرعت استخراج شما افزایش پیدا می‌کند.

نود (Node): این پیشرفته‌ترین نقش در شبکه است. کاربران در این نقش، نرم‌افزار پای را روی کامپیوتر شخصی خود اجرا کرده و به صورت مستقیم در اعتبارسنجی تراکنش‌های شبکه مشارکت می‌کنند. این نقش نیازمند دانش فنی بیشتری است و پاداش‌های مجزایی برای آن در نظر گرفته شده است.

جدول: وظایف و پاداش هر نقش در شبکه

برای مرور سریع، وظایف و تأثیر هر نقش را در جدول زیر خلاصه کرده‌ایم:

نقش (Role)	وظیفه‌ی اصلی	تأثیر بر سرعت دریافت پای (Pi)
پیشگام (Pioneer)	فعال‌سازی روزانه‌ی اپلیکیشن	دریافت نرخ پایه
مشارکت‌کننده (Contributor)	افزودن کاربران قابل اعتماد به حلقه‌ی امنیتی	افزایش جزئی نرخ
سفیر (Ambassador)	دعوت از کاربران جدید به شبکه	افزایش قابل توجه نرخ
نود (Node)	اجرای نرم‌افزار پای روی کامپیوتر و اعتبارسنجی تراکنش‌ها	پاداش مجزا (در آینده)

بزرگترین ابهام: آیا پای نتورک کلاهبرداری است یا یک پروژه واقعی؟

به مهم‌ترین و جنجالی‌ترین بخش تحلیل خود رسیدیم؛ سوالی که ذهن هر کاربر فعلی یا آینده‌ی پای نتورک را به خود مشغول کرده است. پاسخ به این سوال، یک «بله» یا «خیر» ساده نیست. برای رسیدن به یک نتیجه‌گیری منطقی، باید هر دو روی سکه را ببینیم: هم دلایل نگرانی منتقدان و هم نکات مثبتی که تیم پروژه و حامیان آن مطرح می‌کنند.

دلایل نگرانی و استدلال‌های منتقدان (پرچم‌های قرمز)

از یک سو، چندین موضوع وجود دارد که باعث شده بسیاری از کارشناسان با دیده‌ی شک و تردید به پای نتورک نگاه کنند. این موارد که به «پرچم قرمز» معروف هستند، عبارتند از:

شباهت ساختار به بازاریابی شبکه‌ای (MLM):

ساختار رشد پای نتورک که بر پایه‌ی دعوت از دوستان و تشکیل تیم بنا شده است، شباهت زیادی به مدل‌های بازاریابی چندسطحی یا MLM (مخفف Multi-Level Marketing) دارد. در این مدل‌ها، تمرکز اصلی به جای خودِ محصول، بر روی جذب اعضای جدید است. از آنجایی که بخش قابل توجهی از پاداش کاربران به تعداد افرادی که دعوت کرده‌اند بستگی دارد، منتقدان معتقدند که این ساختار، بیشتر شبیه به یک طرح هرمی است تا یک پروژه‌ی فناوری محور.

عدم راه‌اندازی شبکه اصلی باز (Open Mainnet) پس از سال‌ها :

مهم‌ترین مرحله در زندگی هر پروژه‌ی رمزارزی، راه‌اندازی شبکه اصلی باز یا Open Mainnet (رویدادی که در آن بلاکچین به صورت عمومی فعال شده و ارز دیجیتال قابلیت معامله پیدا می‌کند) است. با وجود گذشت چندین سال از شروع پروژه، پای نتورک هنوز به این مرحله نرسیده و در فاز «شبکه اصلی بسته» قرار دارد. این تأخیر طولانی، این سوال را ایجاد کرده که آیا تیم پروژه واقعاً توانایی فنی لازم برای اجرای وعده‌های خود را دارد یا عامدانه این فرآیند را به تعویق می‌اندازد.

ابهام در مورد ارزش واقعی: چرا پای هنوز قیمت مشخصی ندارد؟

در حال حاضر، توکن‌های پای هیچ ارزش مالی رسمی و مشخصی ندارند. چرا؟ چون در هیچ صرافی معتبری لیست نشده‌اند و قابلیت خرید و فروش عمومی ندارند. در دنیای کریپتو، قیمت ارز دیجیتال بر اساس عرضه و تقاضا در بازار تعیین می‌شود. تا زمانی که پای نتورک قابل معامله نباشد، هر قیمتی که برای آن در فضای مجازی اعلام می‌شود، صرفاً گمانه‌زنی است و ارزشی ندارد.

نگرانی‌ها در مورد جمع‌آوری اطلاعات کاربران:

یک قانون نانوشته در دنیای دیجیتال وجود دارد: «اگر برای استفاده از محصولی پولی پرداخت نمی‌کنید، احتمالاً خود شما محصول هستید.» منتقدان نگران این موضوع هستند که هدف اصلی پروژه، نه ساخت یک رمزارز، بلکه جمع‌آوری اطلاعات میلیون‌ها کاربر و فروش این داده‌ها به شرکت‌های تبلیغاتی باشد. اگرچه تیم پروژه این ادعا را رد کرده است، اما این نگرانی همچنان پابرجاست.

نکات مثبت و دفاعیات تیم پروژه (چرا نباید آن را کلاهبرداری بدانیم؟)

از سوی دیگر، دلایل محکمی نیز وجود دارد که نشان می‌دهد پای نتورک ممکن است یک طرح کلاهبرداری سنتی نباشد. حامیان پروژه به نکات زیر اشاره می‌کنند:

عدم درخواست پول از کاربران برای فعالیت:

این مهم‌ترین استدلال در رد کلاهبرداری بودن پای نتورک است. برخلاف پروژه‌های هرمی که از کاربران می‌خواهند برای ورود یا ارتقاء، پول پرداخت کنند، اپلیکیشن و فعالیت در شبکه‌ی پای کاملاً رایگان است. بنابراین، کاربران سرمایه‌ی مالی خود را از دست نمی‌دهند و بزرگترین ریسک آن‌ها، صرف زمان و به اشتراک‌گذاری اطلاعات اولیه است.

جامعه‌ی بسیار بزرگ و فعال در سراسر جهان:

پای نتورک یکی از بزرگترین جوامع کاربری را در کل دنیای کریپتو دارد که تعداد آن به ده‌ها میلیون نفر می‌رسد. ساختن و نگهداری چنین جامعه‌ی عظیمی، نشان‌دهنده‌ی وجود یک چشم‌انداز و علاقه‌ی واقعی است که در پروژه‌های کلاهبرداری کوتاه‌مدت دیده نمی‌شود.

پیشینه‌ی آکادمیک و شناخته‌شده بودن بنیان‌گذاران:

همانطور که قبلاً اشاره شد، بنیان‌گذاران پروژه، فارغ‌التحصیلان دانشگاه معتبر استنفورد هستند و هویت آن‌ها کاملاً مشخص است. این شفافیت، با رفتار گردانندگان پروژه‌های کلاهبرداری که معمولاً هویت خود را پنهان می‌کنند، در تضاد است.

فرآیند احراز هویت (KYC) برای جلوگیری از حساب‌های جعلی:

پای نتورک اصرار زیادی بر روی فرآیند KYC (مخفف Know Your Customer یا «مشتری خود را بشناس» که یک فرآیند استاندارد برای تأیید هویت کاربران است) دارد. اجرای این فرآیند که هزینه‌بر و پیچیده است، نشان می‌دهد که پروژه به دنبال ساخت شبکه‌ای از کاربران واقعی است و قصد دارد با قوانین مالی بین‌المللی سازگار باشد؛ اقدامی که معمولاً در پروژه‌های غیرجدی دیده نمی‌شود.

وضعیت فعلی پروژه پای نتورک (در سال ۲۰۲۵)

پس از آشنایی با چیستی و نحوه‌ی کار پای نتورک، به یکی از مهم‌ترین سوالات کاربران می‌رسیم: این پروژه پس از گذشت چند سال، امروز دقیقاً در چه مرحله‌ای قرار دارد؟ برای درک وضعیت فعلی، باید با چند مفهوم کلیدی آشنا شویم که آینده‌ی این رمزارز را مشخص می‌کنند.

فاز شبکه اصلی بسته (Enclosed Mainnet) یعنی چه؟

در حال حاضر (یعنی در سال ۲۰۲۵)، پروژه‌ی پای نتورک در فازی به نام «شبکه اصلی بسته» یا Enclosed Mainnet قرار دارد. این اصطلاح شاید کمی فنی به نظر برسد، اما مفهوم آن بسیار ساده است.

برای درک بهتر، یک شرکت بزرگ را تصور کنید که یک شبکه‌ی کامپیوتری داخلی به نام «اینترانت» (Intranet) دارد. کارمندان می‌توانند در این شبکه به یکدیگر ایمیل بفرستند و فایل‌ها را به اشتراک بگذارند، اما نمی‌توانند از این شبکه به اینترنت جهانی (مانند گوگل یا وب‌سایت‌های دیگر) دسترسی پیدا کنند. این شبکه، یک محیط ایزوله و بسته است.

وضعیت فعلی پای نتورک نیز دقیقاً به همین شکل است:

• آنچه ممکن است: بلاکچین پای نتورک فعال است و کاربرانی که فرآیند احراز هویت یا KYC (مخفف Know Your Customer به معنی شناخت مشتری خود) را با موفقیت پشت سر گذاشته‌اند، می‌توانند توکن‌های پای خود را به کیف پول سایر کاربران احرازهویت‌شده منتقل کنند. همچنین، امکان استفاده از پای در اپلیکیشن‌های تأییدشده‌ی اکوسیستم پای (Pi Apps) وجود دارد.
• آنچه ممکن نیست: این شبکه توسط یک فایروال (Firewall) از دنیای خارج جدا شده است. این یعنی هیچ‌گونه اتصال خارجی به بلاکچین‌های دیگر (مانند اتریوم یا بیت کوین) وجود ندارد. در نتیجه، امکان لیست شدن و معامله‌ی پای در صرافی‌های معتبر ارز دیجیتال وجود ندارد.

هدف تیم توسعه‌دهنده از ایجاد این فاز، آزمایش شبکه در یک محیط کنترل‌شده و توسعه‌ی کاربردهای واقعی برای ارز پای، قبل از اتصال آن به دنیای خارج است.

ماجرای قیمت پای در برخی صرافی‌ها چیست؟ (معمای توکن‌های IOU)

احتمالاً شما هم در برخی از صرافی‌های ارز دیجیتال یا وب‌سایت‌های نمایش قیمت، با قیمتی برای پای نتورک مواجه شده‌اید و از خود پرسیده‌اید که اگر این ارز قابل معامله نیست، پس این قیمت از کجا آمده است؟

پاسخ در یک مفهوم کلیدی نهفته است: IOU. این عبارت مخفف «I Owe You» به معنی «من به شما بدهکارم» است. توکن پای که در این صرافی‌ها لیست شده، ارز واقعی پای نتورک نیست، بلکه یک نوع «رسید» یا «قولنامه» است. در واقع، این صرافی‌ها در حال معامله‌ی «قول» تحویل پای در آینده هستند.

این وضعیت ریسک بسیار بالایی دارد، زیرا:

• قیمت آن واقعی نیست: این قیمت بر اساس عرضه و تقاضای یک دارایی فرضی شکل گرفته و هیچ ارتباطی با ارزش واقعی شبکه‌ی پای ندارد.
• مورد تأیید پروژه نیست: تیم اصلی پای نتورک بارها اعلام کرده که هیچ‌کدام از این لیست شدن‌ها را تأیید نمی‌کند و به کاربران در مورد معامله‌ی آن‌ها هشدار داده است.
• هیچ تضمینی وجود ندارد: هیچ تضمینی نیست که پس از راه‌اندازی شبکه‌ی اصلی باز، قیمت واقعی پای به این ارقام نزدیک باشد.

این پدیده شباهت‌هایی به پروژه‌های جدیدی مانند نات کوین دارد که ابتدا به عنوان یک دارایی درون‌برنامه‌ای شروع به کار کرد و پس از مدتی راه خود را به صرافی‌های بزرگ باز نمود. علاقه‌مندان می‌توانند با خرید نات کوین نمونه‌ای موفق از این مسیر را بررسی کنند، اما باید توجه داشت که در مورد پای، چیزی که در حال حاضر معامله می‌شود صرفاً یک وعده است، نه خود توکن اصلی.

نقشه‌ی راه پروژه و قدم‌های بعدی برای رسیدن به ارزش واقعی

هدف نهایی پروژه، گذار از شبکه‌ی اصلی بسته به «شبکه‌ی اصلی باز» یا Open Mainnet است. این اتفاق، لحظه‌ای است که فایروال برداشته می‌شود و پای نتورک به یک ارز دیجیتال واقعی و غیرمتمرکز تبدیل خواهد شد که قابلیت معامله در سطح جهانی را دارد.

بر اساس اعلام تیم اصلی، این گذار به یک تاریخ مشخص وابسته نیست، بلکه به محقق شدن سه شرط اصلی بستگی دارد:

• تکمیل آمادگی‌های فنی و قانونی: تیم پروژه باید از پایداری، امنیت و انطباق قانونی شبکه در مقیاس جهانی اطمینان حاصل کند.
• رسیدن به بلوغ در احراز هویت (KYC) و مهاجرت: بخش قابل توجهی از میلیون‌ها کاربر باید فرآیند KYC را تکمیل کرده و توکن‌های خود را به شبکه‌ی اصلی منتقل کنند.
• ایجاد کاربردهای واقعی در اکوسیستم: باید اپلیکیشن‌ها و کسب‌وکارهای معناداری در اکوسیستم پای توسعه یابند که کاربرد واقعی برای این ارز دیجیتال ایجاد کنند و صرفاً به سوداگرایی متکی نباشند.

تنها پس از تحقق این شرایط و راه‌اندازی شبکه‌ی اصلی باز، می‌توان انتظار داشت که پای نتورک در صرافی‌های معتبر لیست شود و قیمت آن بر اساس مکانیزم عرضه و تقاضای واقعی بازار مشخص گردد؛ درست همان‌طور که امروز قیمت ارزهای دیجیتال دیگر را مشاهده می‌کنیم.

توکنومیکس و وایت پیپر پای نتورک به زبان ساده

برای اینکه بتوانیم ارزش و آینده‌ی یک پروژه‌ی رمزارزی را تحلیل کنیم، باید با دو مفهوم کلیدی آشنا باشیم: توکنومیکس و وایت پیپر.

توکنومیکس (Tokenomics): این اصطلاح از ترکیب دو کلمه‌ی «توکن» و «اقتصاد» ساخته شده و به زبان ساده، «اقتصاد توکن» یا طرح تجاری یک ارز دیجیتال است. توکنومیکس مشخص می‌کند که چه تعداد از آن ارز وجود خواهد داشت، چگونه توزیع می‌شود و چه قوانینی بر عرضه و تقاضای آن حاکم است.

وایت پیپر (Whitepaper): این سند، شناسنامه‌ی یک پروژه است. وایت پیپر یک گزارش کامل و فنی است که اهداف، تکنولوژی، نقشه‌ی راه و جزئیات توکنومیکس یک پروژه را به صورت شفاف توضیح می‌دهد.

در ادامه، این دو بخش مهم را در مورد پای نتورک به زبانی ساده بررسی می‌کنیم.

نحوه توزیع کل توکن‌های پای چگونه خواهد بود؟

بر اساس وایت پیپر رسمی پروژه، حداکثر عرضه‌ی کل (Total Supply) ارز پای ۱۰۰ میلیارد توکن در نظر گرفته شده است. این عدد نهایی است و هیچ توکن جدیدی فراتر از آن ایجاد نخواهد شد. نحوه‌ی توزیع این ۱۰۰ میلیارد توکن به شکل زیر طراحی شده است:

• ۸۰٪ برای جامعه‌ی کاربران (۸۰ میلیارد پای): این بخش بزرگ به پاداش دادن به کاربران فعلی و آینده‌ی شبکه اختصاص دارد و شامل پاداش‌های «استخراج»، پاداش‌های مربوط به توسعه‌ی اکوسیستم و تأمین نقدینگی در آینده می‌شود. اختصاص چنین سهم بزرگی به جامعه، نشان‌دهنده‌ی تمرکز پروژه بر رشد غیرمتمرکز است.
• ۲۰٪ برای تیم اصلی پروژه (۲۰ میلیارد پای): این بخش برای قدردانی از زحمات تیم بنیان‌گذار و توسعه‌دهندگان اصلی، و همچنین تأمین هزینه‌های بلندمدت پروژه در نظر گرفته شده است.

این مدل توزیع تلاش می‌کند تا هم انگیزه‌ی کافی برای مشارکت کاربران را فراهم کند و هم منابع لازم برای توسعه و پایداری پروژه در آینده را تضمین نماید.

مفهوم «نرخ استخراج متغیر» و هاوینگ (Halving) در پای نتورک

یکی از مهم‌ترین بخش‌های توکنومیکس پای نتورک، مکانیزم کنترل عرضه است. اگر قرار بود پاداش «استخراج» برای همیشه ثابت بماند، با افزایش تعداد کاربران، حجم عظیمی از توکن‌ها به سرعت وارد چرخه می‌شد و این موضوع می‌توانست باعث تورم (Inflation) (یعنی کاهش ارزش پول در اثر افزایش بیش از حد عرضه) شود.

برای جلوگیری از این اتفاق، پای نتورک از دو مکانیزم استفاده می‌کند:

• نرخ استخراج پایه متغیر: نرخ پایه‌ای که کاربران دریافت می‌کنند، ثابت نیست. هرچه تعداد کاربران شبکه بیشتر می‌شود، نرخ پاداش‌دهی کاهش می‌یابد.
• هاوینگ (Halving): هاوینگ رویدادی است که در آن، نرخ پاداش‌دهی به صورت ناگهانی نصف می‌شود. در شبکه‌ی بیت کوین، هاوینگ هر چهار سال یک‌بار اتفاق می‌افتد. اما در پای نتورک، هاوینگ بر اساس رسیدن به تعداد کاربران مشخصی طراحی شده بود. برای مثال، زمانی که تعداد کاربران به ۱۰۰ هزار، ۱ میلیون و ۱۰ میلیون نفر رسید، نرخ استخراج پایه نصف شد.

یک مثال ساده: این فرآیند را مانند یک مسابقه‌ی دو امدادی تصور کنید. دوندگان اول که زودتر شروع کرده‌اند، مسیر کوتاه‌تری را طی می‌کنند (پاداش بیشتری می‌گیرند). اما هرچه مسابقه شلوغ‌تر می‌شود، مسیر سخت‌تر و طولانی‌تر می‌شود (پاداش کمتر می‌شود) تا ارزش رسیدن به خط پایان حفظ شود.

این مکانیزم باعث می‌شود که کاربران اولیه پاداش بیشتری دریافت کنند و ارزش توکن در بلندمدت به دلیل کمیاب‌تر شدن، بیشتر حفظ شود. این قوانین اقتصادی روی قیمت ارز دیجیتال در آینده تأثیر مستقیم دارد.

نگاهی کلی به نکات کلیدی وایت پیپر پروژه

وایت پیپر پای نتورک سندی نسبتاً طولانی و فنی است، اما اگر بخواهیم ایده‌های اصلی آن را به صورت خلاصه مرور کنیم، به نکات کلیدی زیر می‌رسیم:

• چشم‌انداز اصلی: هدف، ساخت یک ارز دیجیتال و پلتفرم قرارداد هوشمند است که توسط مردم عادی اداره شود و به صورت گسترده در سراسر جهان مورد استفاده قرار گیرد.
• حل مشکل تمرکزگرایی: وایت پیپر توضیح می‌دهد که رمزارزهای نسل اول مانند بیت کوین به دلیل نیاز به سخت‌افزارهای گران‌قیمت، از هدف اصلی خود یعنی «غیرمتمرکز بودن» فاصله گرفته‌اند.
• راه حل فنی (الگوریتم SCP): پای نتورک با استفاده از پروتکل اجماع استلار (SCP) به کاربران اجازه می‌دهد تا بدون مصرف انرژی زیاد و تنها با تأیید اعتبار یکدیگر از طریق «حلقه‌های امنیتی»، به امنیت شبکه کمک کنند.
• مدل اقتصادی: همان‌طور که گفته شد، مدل توزیع توکن (۸۰٪ به جامعه و ۲۰٪ به تیم) و مکانیزم هاوینگ برای کنترل تورم، از بخش‌های مهم وایت پیپر است.
• نقشه‌ی راه سه مرحله‌ای: پروژه در سه فاز اصلی تعریف شده است: فاز ۱ (طراحی و توزیع اولیه)، فاز ۲ (شبکه‌ی آزمایشی یا Testnet) و فاز ۳ (شبکه‌ی اصلی یا Mainnet که خود به دو دوره‌ی بسته و باز تقسیم می‌شود).

جمع‌بندی: آیا پای نتورک ارزش وقت گذاشتن را دارد؟

بعد از بررسی تمام ابعاد پروژه‌ی پای نتورک، از ایده‌ی اولیه و نحوه‌ی کارکرد تا ابهامات و وضعیت فعلی آن، به سوال اصلی بازمی‌گردیم: آیا صرف زمان روزانه برای این اپلیکیشن، تصمیمی منطقی است؟ پاسخ این سوال برای هر فردی متفاوت است و به دیدگاه، میزان ریسک‌پذیری و اهداف شما بستگی دارد. برای کمک به تصمیم‌گیری، ابتدا مزایا و معایب اصلی پروژه را در کنار هم مرور می‌کنیم.

خلاصه‌ای از مزایا و معایب

مزایا (Pros):

• ورود رایگان و بدون ریسک مالی: بزرگ‌ترین مزیت پای نتورک این است که برای شروع به هیچ سرمایه‌ای نیاز ندارید. تنها هزینه‌ی شما، چند ثانیه زمان در روز و اطلاعاتی است که با پروژه به اشتراک می‌گذارید.
• دسترسی بسیار آسان: برخلاف اکثر پروژه‌های دنیای رمزارز، برای مشارکت در پای نتورک به هیچ دانش فنی یا سخت‌افزار خاصی نیاز نیست و هر فردی با یک گوشی هوشمند می‌تواند به آن بپیوندد.
• جامعه‌ی کاربری عظیم: داشتن ده‌ها میلیون کاربر فعال در سراسر جهان، یک پتانسیل بزرگ برای ایجاد اثر شبکه‌ای و پذیرش گسترده در آینده است.
• ایده‌ی نوآورانه و تیم شناخته‌شده: ایده‌ی توزیع رمزارز قبل از ارزش‌گذاری و همچنین حضور تیمی با پیشینه‌ی آکادمیک از دانشگاه استنفورد، از نقاط قوت تئوری پروژه است.

معایب (Cons):

• ارزش فعلی صفر: تا زمانی که شبکه‌ی اصلی باز (Open Mainnet) راه‌اندازی نشود، توکن‌های پای شما هیچ ارزش نقدی مشخصی ندارند.
• آینده‌ی بسیار نامشخص: با وجود گذشت چندین سال، هنوز تاریخ دقیقی برای راه‌اندازی کامل شبکه و باز شدن قابلیت معامله وجود ندارد و این تأخیر طولانی، یک پرچم قرمز جدی است.
• نگرانی در مورد حریم خصوصی: پروژه اطلاعات کاربران (مانند شماره تلفن و مشخصات هویتی در فرآیند KYC) را جمع‌آوری می‌کند و ابهاماتی در مورد نحوه‌ی استفاده از این داده‌ها وجود دارد.
• ساختار رشد شبیه به بازاریابی شبکه‌ای: تمرکز زیاد بر دعوت از دوستان برای افزایش سرعت «استخراج»، ساختاری شبیه به طرح‌های هرمی را تداعی می‌کند که برای بسیاری نگران‌کننده است.

توصیه‌ی نهایی برای کاربر ایرانی: چه کاری انجام دهیم؟

با در نظر گرفتن موارد بالا، می‌توان دو رویکرد اصلی را در پیش گرفت:

• رویکرد آزمایشگر خوش‌بین: اگر پای نتورک را به چشم یک تجربه‌ی بدون هزینه یا یک بلیت بخت‌آزمایی رایگان ببینید، مشارکت در آن می‌تواند منطقی باشد. شما با صرف روزی چند ثانیه، این شانس را به خود می‌دهید که اگر روزی این پروژه به موفقیت رسید، از آن بهره‌مند شوید. در این سناریو، شما هیچ پولی را از دست نمی‌دهید و بزرگ‌ترین ریسک شما، زمانی است که صرف کرده‌اید.
• رویکرد واقع‌گرای محتاط: اگر زمان برای شما اهمیت زیادی دارد و نگران به اشتراک‌گذاری اطلاعات شخصی خود با یک پروژه‌ی نامشخص هستید، شاید بهتر باشد انرژی خود را روی گزینه‌های شفاف‌تر و شناخته‌شده‌تری در دنیای رمزارز بگذارید. بسیاری از افراد ترجیح می‌دهند به جای امید به یک پروژه‌ی آتی، زمان خود را صرف یادگیری و فعالیت در بازاری کنند که همین امروز وجود خارجی دارد؛ برای مثال، از طریق خرید ارز دیجیتال معتبری مانند بیت کوین یا اتریوم، یا حتی بررسی فرصت‌های پرریسک‌تری مانند شیبا که دارای جامعه و بازار مشخصی هستند.

حرف آخر: تصمیم با شماست. اما یک نکته‌ی طلایی و بسیار مهم را به خاطر داشته باشید: تحت هیچ شرایطی برای هیچ‌چیز مربوط به پای نتورک پول پرداخت نکنید. اگر فردی یا وب‌سایتی به شما پیشنهاد فروش پای، تسریع فرآیند KYC در ازای پول، یا هر خدمت پولی دیگری را داد، مطمئن باشید که با یک کلاهبرداری روبرو هستید. اصل اساسی این پروژه رایگان بودن آن است؛ هر چیزی غیر از این، یک زنگ خطر است.

منابع:

• https://minepi.com/
• https://www.osl.com/hk-en/academy/article/what-is-pi-network
• https://cointelegraph.com/learn/articles/what-is-pi-network
• https://www.sify.com/cryptocurrency/everything-you-need-to-know-about-pi-network/