فورک چیست؟ | انواع فورک در بلاکچین و تاثیرات آن بر قیمت‌ها

فورک یا Fork چیست؟ | انشعاب در بلاکچین به زبان ساده

فورک یا انشعاب به زبان ساده، لحظه‌ای است که در قوانین یک شبکه بلاکچین تغییری ایجاد می‌شود و آن را به دو مسیر جداگانه تقسیم می‌کند. هر شبکه بلاکچین مانند بیت کوین یا اتریوم، بر اساس مجموعه‌ای از قوانین مشخص کار می‌کند. این قوانین که به آن‌ها پروتکل (Protocol) گفته می‌شود، مانند دفترچه راهنمای شبکه هستند و مشخص می‌کنند که مثلاً یک تراکنش چطور باید تایید شود یا یک بلاک جدید چگونه ساخته شود.

تمام کامپیوترهایی که در سراسر جهان به این شبکه متصل هستند و در اعتبارسنجی آن نقش دارند، نود (Node) نامیده می‌شوند. همه‌ی این نودها باید از یک نسخه‌ی واحد از این «دفترچه راهنما» یا همان پروتکل پیروی کنند تا شبکه یکپارچه و هماهنگ بماند. حالا، فورک زمانی اتفاق می‌افتد که پیشنهادی برای به‌روزرسانی (Update) یا تغییر این قوانین مطرح می‌شود. اگر این تغییر به شکلی باشد که یک مسیر جدید و متفاوت از مسیر اصلی ایجاد کند، ما شاهد یک فورک یا Fork هستیم.

در واقع، فورک یک کپی‌برداری از کدهای اصلی شبکه و اعمال تغییرات روی آن نسخه است. این تغییر می‌تواند به دلایل مختلفی مثل ارتقای امنیت، افزودن قابلیت‌های جدید یا حتی اختلاف نظر بین توسعه‌دهندگان رخ دهد؛ که در ادامه به آن‌ها خواهیم پرداخت.

چرا یک شبکه بلاکچین به فورک نیاز پیدا می‌کند؟

فورک‌ها معمولاً بدون دلیل اتفاق نمی‌افتند؛ آن‌ها راه‌حلی برای چالش‌ها یا فرصتی برای پیشرفت شبکه هستند. درست مانند هر نرم‌افزار دیگری، یک شبکه بلاکچین نیز به مرور زمان به تغییر و بهبود نیاز دارد. این تغییرات می‌توانند دلایل مختلفی (از یک به‌روزرسانی ساده گرفته تا یک اختلاف نظر اساسی در جامعه‌ی آن ارز دیجیتال) داشته باشند. در ادامه به چهار دلیل اصلی که منجر به فورک می‌شوند، خواهیم پرداخت.

• افزودن قابلیت‌های جدید و به‌روزرسانی شبکه (Upgrade)

این مورد، رایج‌ترین و مثبت‌ترین دلیل وقوع فورک است. دنیای فناوری دائماً در حال تغییر است و شبکه‌های بلاکچین نیز برای رقابتی ماندن، باید خود را ارتقا دهند.

توسعه‌دهندگان ممکن است بخواهند قابلیت‌های جدیدی به شبکه اضافه کنند، سرعت تراکنش‌ها را بالا ببرند، کارمزدها را کاهش دهند یا عملکرد کلی شبکه را بهینه کنند. این فرآیند دقیقاً مانند به‌روزرسانی سیستم‌عامل گوشی موبایل شما (مثلاً از iOS 15 به iOS 16) است؛ که برای استفاده از امکانات جدید، باید نرم‌افزار خود را به‌روز کنید.

• رفع یک باگ امنیتی یا مشکل جدی

گاهی اوقات یک مشکل، نقص، خطای نرم‌افزاری یا باگ (Bug) فنی در کدهای شبکه کشف می‌شود. این باگ‌ها می‌توانند یک حفره‌ی امنیتی خطرناک باشند که هکرها از آن سوءاستفاده کنند. در چنین مواقعی، جامعه‌ی توسعه‌دهندگان باید به سرعت وارد عمل شود و با ایجاد یک فورک، آن مشکل امنیتی را برطرف کند. این کار مانند فراخوانی فوری یک محصول از بازار به دلیل نقص فنی است؛ که باید قبل از اینکه آسیب بیشتری وارد شود، مشکل حل گردد.

• اختلاف نظر در جامعه توسعه‌دهندگان (ایجاد یک مسیر جدید)

طبیعت دنیای رمزارزها غیرمتمرکز (Decentralized) است؛ یعنی هیچ مدیرعامل یا نهاد مرکزی واحدی برای آن تصمیم‌گیری نمی‌کند. تصمیمات مهم توسط جامعه‌ی کاربران، توسعه‌دهندگان و ماینرها (یا اعتبارسنج‌ها) گرفته می‌شود.

گاهی اوقات بر سر آینده‌ی شبکه و مسیر پیشرفت آن، اختلاف نظرهای جدی پیش می‌آید. یک گروه ممکن است بخواهند اندازه بلاک‌ها را بزرگتر کنند (مانند اتفاق بیت کوین) و گروهی دیگر مخالف باشند. وقتی این اختلاف نظر به حدی عمیق باشد که نتوان به توافق رسید، گروه مخالف تصمیم می‌گیرد مسیر خود را جدا کند. آن‌ها با ایجاد یک فورک، نسخه‌ی خودشان از بلاکچین را با قوانین جدید ایجاد می‌کنند.

• بازگرداندن تراکنش‌ها (مانند اتفاق شبکه اتریوم)

این یکی از جنجالی‌ترین دلایل فورک است و به ندرت اتفاق می‌افتد. فرض کنید یک هک بزرگ در شبکه رخ دهد و مقدار بسیار زیادی سرمایه به سرقت برود. در موارد بسیار خاص، جامعه ممکن است تصمیم بگیرد که برای جبران این خسارت، تاریخ شبکه را به قبل از وقوع هک برگرداند. این کار از طریق یک فورک انجام می‌شود تا تراکنش‌های مخرب، عملاً از تاریخچه‌ی بلاکچین پاک شوند.

معروف‌ترین مثال این اتفاق، هک The DAO در شبکه اتریوم بود. این رویداد منجر به یک فورک بزرگ شد که شبکه‌ی اتریوم امروزی (ETH) را ایجاد کرد؛ در حالی که زنجیره‌ی اصلی و تغییرنیافته، با نام اتریوم کلاسیک (ETC) به کار خود ادامه داد.

آشنایی با انواع اصلی فورک در ارز دیجیتال

تا اینجا متوجه شدیم که فورک به معنای تغییر در دفترچه راهنمای یک بلاکچین است. اما همه‌ی تغییرات یکسان نیستند. بر اساس شدت و نوع این تغییر، فورک‌ها به دو دسته‌ی اصلی هارد فورک (Hard Fork) و سافت فورک (Soft Fork) تقسیم می‌شوند. درک تفاوت این دو برای هر سرمایه‌گذاری ضروری است.

هارد فورک (Hard Fork) چیست؟

هارد فورک یا انشعاب سخت، یک به‌روزرسانی اساسی و غیرقابل بازگشت در قوانین شبکه است. هارد فورک را مانند عرضه‌ی یک کنسول بازی کاملاً جدید (مثل پلی‌استیشن 5) در نظر بگیرید. قوانین جدید آن (سخت‌افزار و نرم‌افزار) آنقدر متفاوت است که بازی‌های جدید ساخته شده برای PS5، روی کنسول قدیمی (PS4) اجرا نمی‌شوند.

در بلاکچین، هارد فورک نیز قوانین جدیدی ایجاد می‌کند که با قوانین قدیمی سازگاری ندارد؛ که به چنین حالتی (Backward-Incompatible) می‌گویند. تمام نودها (کامپیوترهای شبکه) و ماینرها باید نرم‌افزار خود را به نسخه‌ی جدید ارتقا دهند تا بتوانند در شبکه‌ی جدید به فعالیت ادامه دهند. اگر نودی تصمیم بگیرد که به‌روزرسانی نکند، از شبکه‌ی جدید جدا می‌ماند و روی همان زنجیره‌ی قدیمی با قوانین قبلی کار خواهد کرد.

اگر بعد از هارد فورک، هر دو گروه (هم گروهی که به‌روزرسانی کرده‌اند و هم گروهی که روی قوانین قدیمی مانده‌اند) به فعالیت خود ادامه دهند، ما با دو بلاکچین مجزا که یکی زنجیره‌ی جدید با قوانین جدید (مانند بیت کوین کش) و دیگری زنجیره‌ی قدیمی با قوانین اصلی (مانند بیت کوین) است، روبرو می‌شویم. از آنجایی که تاریخچه‌ی تراکنش‌ها تا قبل از لحظه‌ی فورک در هر دو زنجیره مشترک بوده، هر کسی که در آن لحظه کوین اصلی را داشته، به همان میزان در زنجیره‌ی جدید نیز کوین دریافت می‌کند.

این هارد فورک‌ها می‌توانند برنامه‌ریزی‌شده (Planned) باشند، یعنی تمام جامعه بر سر یک ارتقای اساسی (مانند ارتقای بزرگ اتریوم) توافق داشته و زنجیره‌ی قدیمی رها می‌شود. یا می‌توانند جنجالی (Contentious) باشند که این حالت، در نتیجه‌ی اختلاف نظر عمیق رخ می‌دهد و منجر به ایجاد دو ارز رقیب (مانند ایجاد بیت کوین کش از بیت کوین) می‌شود.

سافت فورک (Soft Fork) چیست؟

سافت فورک یا انشعاب نرم، یک به‌روزرسانی ملایم‌تر با سازگاری عقب‌گرد (Backward-Compatible) است. سافت فورک مانند یک آپدیت برای نرم‌افزار مایکروسافت وُرد (Word) است. اگر شما نسخه‌ی جدید را نصب کنید، به قابلیت‌های جدیدی دسترسی دارید؛ اما اگر دوست شما هنوز از نسخه‌ی قدیمی استفاده کند، او همچنان می‌تواند فایل‌هایی را که شما ساخته‌اید باز کند (هرچند ممکن است آن قابلیت جدید را نبیند).

در بلاکچین، سافت فورک قوانین جدیدی را اضافه می‌کند که قوانین قدیمی را نقض نمی‌کنند. به همین دلیل، نودهایی که به‌روزرسانی نکرده‌اند (نودهای قدیمی)، همچنان می‌توانند بلاک‌های ایجاد شده توسط نودهای به‌روزرسانی‌شده (نودهای جدید) را ببینند و تایید کنند. این سازگاری باعث می‌شود که شبکه یکپارچه بماند و به دو شاخه تقسیم نشود. در این حالت، هیچ ارز دیجیتال جدیدی ایجاد نمی‌شود؛ بلکه کل شبکه به آرامی به سمت استفاده از قوانین جدید حرکت می‌کند.

سافت فورک‌ها نیز بر اساس اینکه چه کسی فرآیند فعال‌سازی را آغاز می‌کند، به دو دسته تقسیم می‌شوند. آن‌ها می‌توانند فعال‌شده توسط ماینر (Miner-Activated Soft Fork) یا (MASF) باشند، که در روش سنتی‌تر، ماینرها باید با ارسال سیگنال در بلاک‌هایی که استخراج می‌کنند، آمادگی خود را برای پذیرش قوانین جدید اعلام کنند.

یا می‌توانند فعال‌شده توسط کاربر (User-Activated Soft Fork) یا (UASF) باشند؛ که در این روش، نودهای کامل شبکه (که توسط کاربران، صرافی‌ها و کسب‌وکارها اداره می‌شوند) تصمیم می‌گیرند از یک تاریخ یا ارتفاع بلاک مشخص، قوانین جدید را اجرا کنند و این تغییر را به ماینرها تحمیل کنند.

مقایسه هارد فورک و سافت فورک

تفاوت اصلی این دو در میزان سازگاری با گذشته و اجباری یا اختیاری بودن به‌روزرسانی برای کل شبکه خلاصه می‌شود. هارد فورک یک تغییر انقلابی است؛ در حالی که سافت فورک یک تغییر تدریجی و اصلاحی است. در ادامه، تفاوت‌های کلیدی این دو را دقیق‌تر بررسی می‌کنیم:

• سازگاری با نسخه‌های قبلی: در هارد فورک، قوانین جدید با قوانین قدیمی سازگار نیستند؛ اما در سافت فورک، قوانین جدید با نسخه‌های قدیمی‌تر سازگاری دارند.
• نیاز به اجماع و همراهی نودها: به‌روزرسانی در هارد فورک برای همه‌ی نودها اجباری است؛ در حالی که در سافت فورک اختیاری محسوب می‌شود و نودهای قدیمی همچنان می‌توانند در شبکه فعالیت کنند.
• تقسیم شدن شبکه: هارد فورک (مخصوصاً اگر جنجالی باشد) پتانسیل بالایی برای تقسیم دائمی شبکه و ایجاد یک ارز جدید دارد؛ اما سافت فورک شبکه را تقسیم نمی‌کند.

در جدول زیر، تفاوت‌های هارد فورک و سافت فورک به خوبی مقایسه شده است:

ویژگی	هارد فورک (Hard Fork)	سافت فورک (Soft Fork)
سازگاری با گذشته	ندارد (Backward-Incompatible)	دارد (Backward-Compatible)
نیاز به آپدیت نودها	اجباری (همه باید آپدیت کنند)	اختیاری (نودهای قدیمی هم کار می‌کنند)
احتمال ایجاد کوین جدید	بالا (در صورت اختلاف نظر)	بسیار کم (عملاً صفر)
شدت تغییرات	اساسی و بنیادی	ملایم و تدریجی
مثال	ایجاد بیت کوین کش (BCH)	ارتقای سگویت (SegWit) در بیت کوین

فورک تصادفی (Accidental ‌/ Temporary Fork) چیست؟

این نوع فورک کاملاً متفاوت است و نباید آن را با هارد فورک یا سافت فورک اشتباه گرفت. فورک تصادفی یک رویداد برنامه‌ریزی‌نشده و موقت است که بخشی از عملکرد عادی بلاکچین محسوب می‌شود. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که دو ماینر (یا اعتبارسنج) تقریباً در یک لحظه‌ی یکسان، یک بلاک معتبر پیدا می‌کنند و آن را در شبکه منتشر می‌کنند.

در این حالت، شبکه به طور موقت برای چند ثانیه یا دقایقی به دو شاخه تقسیم می‌شود. این مشکل به سرعت حل می‌شود؛ به محض اینکه بلاک بعدی پیدا شود و روی یکی از این دو شاخه قرار گیرد، آن شاخه به عنوان زنجیره‌ی بلندتر (Longest Chain) شناخته شده و زنجیره‌ی برنده محسوب می‌شود. شاخه‌ی دیگر که کوتاه‌تر مانده، رها می‌شود و تمام نودها دوباره روی زنجیره‌ی واحد، به اجماع می‌رسند.

معروف‌ترین فورک‌ها در تاریخ ارزهای دیجیتال (مثال‌های واقعی)

برای اینکه درک بهتری از مفهوم فورک، به‌خصوص هارد فورک جنجالی پیدا کنیم، بهتر است به دو داستان بسیار مهم در دنیای رمزارزها نگاهی بیندازیم. این دو رویداد، پایه‌های ایجاد دو ارز دیجیتال معروفی شدند که امروز هم در بازار حضور دارند.

داستان بیت کوین و بیت کوین کش (BTC & BCH)

داستان بیت کوین کش، مستقیماً به یکی از چالش‌های اصلی بیت کوین یعنی مقیاس‌پذیری (Scalability) یا همان ظرفیت پذیرش تراکنش‌ها برمی‌گردد. با گذشت زمان و افزایش محبوبیت بیت کوین، شبکه شلوغ‌تر شد. این شلوغی باعث شد زمان تایید تراکنش‌ها طولانی و کارمزدها بسیار گران شوند. جامعه‌ی بیت کوین بر سر راه‌حل این مشکل دچار اختلاف نظر شد:

• گروه اول (توسعه‌دهندگان اصلی): معتقد بودند که باید با یک راه‌حل نرم‌افزاری هوشمندانه به نام سگویت (SegWit) که نوعی سافت فورک بود، ظرفیت بلاک‌ها را بدون تغییر اندازه‌ی اصلی، بهینه‌سازی کرد.
• گروه دوم (شامل برخی ماینرها و سرمایه‌گذاران): معتقد بودند که این راه‌حل کافی نیست و تنها راه نجات شبکه، افزایش مستقیم اندازه‌ی بلاک (Block Size) از 1 مگابایت به 8 مگابایت است تا تراکنش‌های بیشتری در هر بلاک جا شوند.

این اختلاف نظر آنقدر عمیق بود که دو گروه به توافق نرسیدند. بعد از این عدم توافق در آگوست 2017، گروه دوم تصمیم گرفتند مسیر خود را جدا کنند. آن‌ها یک هارد فورک جنجالی اجرا کردند و زنجیره‌ی جدیدی با قوانین خود (یعنی بلاک‌های 8 مگابایتی) ایجاد کردند. در نتیجه، زنجیره‌ی اصلی به عنوان بیت کوین (BTC) به کار خود ادامه داد و زنجیره‌ی جدید، بیت کوین کش (BCH) نام گرفت. در آن زمان، به هر فردی که بیت کوین داشت، به همان میزان بیت کوین کش در زنجیره‌ی جدید تعلق گرفت (خرید بیت کوین کش).

ماجرای اتریوم و اتریوم کلاسیک (ETH & ETC)

داستان فورک اتریوم، فنی نبود؛ بلکه بیشتر یک بحران امنیتی و یک دوراهی فلسفی و اخلاقی بود. در سال 2016، یک پروژه‌ی بسیار بزرگ و محبوب روی شبکه‌ی اتریوم به نام The DAO (یک صندوق سرمایه‌گذاری غیرمتمرکز) راه‌اندازی شد. متاسفانه، یک حفره‌ی امنیتی در کدهای این پروژه وجود داشت که هکرها از آن سوءاستفاده کردند و موفق شدند میلیون‌ها دلار اتر (ارز دیجیتال شبکه‌ی اتریوم) را به سرقت ببرند. این اتفاق جامعه‌ی اتریوم را شوکه کرد و آن‌ها را بر سر یک دوراهی بزرگ قرار داد:

• گروه اول (مخالفان بازگشت): معتقد بودند که اصل اساسی بلاکچین، تغییرناپذیری (Immutability) آن است. یعنی تاریخچه نباید هرگز دستکاری شود؛ حتی اگر پای یک هک بزرگ در میان باشد. آن‌ها می‌گفتند «کد، قانون است».
• گروه دوم (موافقان بازگشت و اکثر توسعه‌دهندگان): استدلال می‌کردند که این هک آنقدر بزرگ و ناعادلانه بوده که باید برای نجات سرمایه‌ی کاربران، یک اقدام استثنایی انجام داد. راه‌حل پیشنهادی آن‌ها، یک هارد فورک برای برگرداندن تاریخچه‌ی شبکه به قبل از وقوع هک و بازگرداندن پول‌ها بود.

اکثریت جامعه با راه‌حل دوم یعنی اجرای هارد فورک موافقت کردند. با این کار پول‌های دزدیده شده بازگشت. در نتیجه، زنجیره‌ای که هک را برگرداند، همان شبکه‌ی اتریوم (ETH) است که ما امروز می‌شناسیم و از آن استفاده می‌کنیم. اما گروه کوچکی که به اصل تغییرناپذیری وفادار بودند، از این به‌روزرسانی امتناع کردند و روی همان زنجیره‌ی اصلی و هک‌شده (که تراکنش‌ها در آن برنگشت) باقی ماندند. آن زنجیره‌ی اصلی و تغییرنیافته، امروز به نام اتریوم کلاسیک (ETC) شناخته می‌شود (خرید اتریوم کلاسیک).

فورک چه تاثیری بر قیمت و دارایی کاربران دارد؟

این مهم‌ترین سوالی است که برای اکثر سرمایه‌گذاران و کاربران در دنیای رمزارزها پیش می‌آید. شنیدن خبر یک فورک (مخصوصاً هارد فورک) می‌تواند هم هیجان‌انگیز و هم کمی نگران‌کننده باشد. آیا دارایی ما امن است؟ آیا ارزش آن کم می‌شود؟ یا شاید فرصتی برای دریافت یک کوین جدید باشد؟ بیایید این موارد را به تفکیک و به زبان ساده بررسی کنیم.

آیا بعد از هارد فورک، ارز جدیدی (رایگان) دریافت می‌کنیم؟

گاهی اوقات بله. این اتفاق معمولاً فقط در هارد فورک‌های جنجالی (Contentious Hard Forks) رخ می‌دهد؛ یعنی زمانی که اختلاف نظر باعث می‌شود یک زنجیره‌ی جدید و دائمی ایجاد شود. در این حالت، چون تاریخچه‌ی کامل تراکنش‌ها تا لحظه‌ی فورک روی هر دو زنجیره کپی می‌شود، به هر دارنده‌ی کوین اصلی، به همان میزان در زنجیره‌ی جدید کوین تعلق می‌گیرد.

البته، دریافت این کوین جدید به دو شرط اساسی بستگی دارد. اول اینکه شما باید مالک کوین اصلی قبل از لحظه‌ی دقیق فورک باشید و کنترل کلیدهای خصوصی (Private Keys) کیف پول خود را داشته باشید. علاوه‌ بر این، کیف پول نرم‌افزاری یا صرافی شما نیز باید تصمیم بگیرد که از آن کوین جدید پشتیبانی کند تا شما بتوانید به آن دسترسی پیدا کرده و آن را معامله کنید.

بررسی نوسانات قیمت کوین اصلی، قبل و بعد از فورک

فورک‌ها عمدتاً به دلیل سفته‌بازی (Speculation) و عدم قطعیت، باعث ایجاد نوسانات قیمتی شدید در بازار می‌شوند. معمولاً در هفته‌ها یا روزهای منتهی به یک هارد فورک بزرگ که قرار است کوین جدیدی بدهد، شاهد افزایش قیمت و تقاضای کوین اصلی هستیم؛ زیرا معامله‌گران، آن کوین را برای دریافت کوین جدید می‌خرند. بلافاصله پس از وقوع فورک (در لحظه‌ی اسنپ‌شات (Snapshot) یا همان ثبت تاریخچه)، اغلب قیمت کوین اصلی دچار افت می‌شود؛ چون همان افرادی که فقط برای دریافت کوین جدید آمده بودند، حالا کوین اصلی خود را می‌فروشند.

تاثیر فورک بر احساسات بازار و سرمایه‌گذاران

احساسات بازار (Market Sentiment) به معنای حس و حال کلی سرمایه‌گذاران است و فورک‌ها به شدت روی آن تاثیر می‌گذارند. بزرگترین تاثیر فورک، ایجاد عدم قطعیت (Uncertainty) است؛ در این حالت، سرمایه‌گذاران نمی‌دانند کدام زنجیره موفق‌تر خواهد بود و آیا این تقسیم شدن به ضرر کل اکوسیستم است یا خیر؟ در فورک‌های جنجالی (مانند اتریوم و اتریوم کلاسیک)، تقسیم شدن جامعه‌ی توسعه‌دهندگان و کاربران به دو گروه رقیب نیز می‌تواند اعتماد به آینده‌ی پروژه را کاهش دهد.

البته همه‌ی فورک‌ها بد نیستند. اگر یک فورک (چه هارد فورک و چه سافت فورک) بخشی از یک نقشه راه (Roadmap) مشخص برای ارتقای شبکه باشد و اکثر جامعه روی آن توافق داشته باشند، می‌تواند باعث ایجاد احساسات مثبت و افزایش اعتماد به آینده‌ی خرید و فروش ارز دیجیتال شود.

بررسی مزایا و معایب فورک

وقتی صحبت از فورک می‌شود، این سوال پیش می‌آید که آیا این اتفاق در نهایت برای یک شبکه خوب است یا بد؟ حقیقت این است که فورک ذاتاً خوب یا بد نیست؛ بلکه یک ابزار قدرتمند برای ایجاد تغییر در یک سیستم غیرمتمرکز است.

مانند هر ابزار دیگری، نتیجه‌ی استفاده از فورک به هدف و نحوه‌ی اجرای آن بستگی دارد. یک فورک می‌تواند یک ارتقای حیاتی برای نجات شبکه باشد، یا می‌تواند باعث یک شکاف دائمی و آسیب‌زننده شود. بیایید نگاهی صادقانه به هر دو روی این سکه بیندازیم.

مزایای فورک

فورک‌ها به‌خصوص زمانی که با برنامه‌ریزی و توافق همراه باشند، مزایای مهمی برای سلامت و پیشرفت یک شبکه دارند:

•  نوآوری و ارتقای شبکه: شبکه‌های بلاکچین مانند نرم‌افزارهای زنده‌ای هستند که برای رقابتی ماندن، به پیشرفت نیاز دارند. فورک‌ها (مخصوصاً سافت فورک‌ها) به توسعه‌دهندگان اجازه می‌دهند تا باگ‌های امنیتی را رفع کنند، قابلیت‌های جدیدی اضافه کنند و عملکرد شبکه را بهبود بخشند (مثلاً سرعت تراکنش‌ها را بالا ببرند یا کارمزدها را کاهش دهند).
•  حل اختلافات و حفظ دموکراسی: در یک دنیای غیرمتمرکز که هیچ رهبر واحدی وجود ندارد، رسیدن به اجماع (Consensus) یا توافق همگانی، همه‌چیز است. وقتی اختلاف نظرهای جدی و آشتی‌ناپذیری در جامعه پیش می‌آید (مانند ماجرای بیت کوین و بیت کوین کش)، هارد فورک به گروه‌های مخالف اجازه می‌دهد که مسیر خود را انتخاب کنند و نسخه‌ی مورد نظر خود از شبکه را بسازند. این رویکرد، نمودی از طبیعت دموکراتیک بلاکچین است.
•  واکنش سریع به بحران‌ها: گاهی یک حفره‌ی امنیتی بزرگ (مانند هک The DAO در اتریوم) کل شبکه را تهدید می‌کند. در چنین مواقعی، یک هارد فورکِ برنامه‌ریزی‌شده می‌تواند به عنوان یک راه‌حل اضطراری عمل کند تا با بازگرداندن تراکنش‌ها یا اصلاح کد، جلوی آسیب بیشتر گرفته شود.

معایب فورک

فورک‌ها (به‌خصوص هارد فورک‌های جنجالی) می‌توانند ریسک‌ها و معایب قابل توجهی نیز به همراه داشته باشند:

•  تقسیم شدن جامعه: جدی‌ترین عیب یک هارد فورک جنجالی، دو تکه شدن جامعه‌ی کاربران، ماینرها و توسعه‌دهندگان است. این انشعاب باعث می‌شود که منابع ارزشمند (مانند تخصص توسعه‌دهندگان) و توجه بازار، بین دو پروژه‌ی رقیب تقسیم شود و هر دو طرف ضعیف‌تر شوند.
•  کاهش امنیت شبکه: این یک ریسک فنی بسیار مهم است. وقتی یک شبکه (مخصوصاً شبکه‌های مبتنی بر اثبات کار Proof-of-Work) فورک می‌شود، قدرت پردازش ماینرها (Hash Power) نیز بین دو زنجیره تقسیم می‌شود. هر کدام از این زنجیره‌های جدید، ضعیف‌تر از زنجیره‌ی اصلیِ واحد هستند و در برابر حمله‌ی ۵۱ درصدی (زمانی که یک گروه متخاصم کنترل بیش از نیمی از قدرت شبکه را به دست می‌گیرد) آسیب‌پذیرتر می‌شوند.
•  ایجاد سردرگمی در بازار: وجود چندین نسخه از یک کوین (مثل بیت کوین، بیت کوین کش، بیت کوین SV و...) می‌تواند کاربران تازه‌کار را به شدت گیج کند. آن‌ها نمی‌دانند کدام نسخه، نسخه‌ی اصلی یا معتبر است و این سردرگمی به اعتبار کلی برند پروژه لطمه می‌زند.

منابع:

Coinbase

Coingecko

Crypto.com