هدرا هش‌گراف چیست؟ بررسی جامع پروژه و ارز HBAR

در این مقاله قرار است بدون پیچیدگی‌های فنی خسته‌کننده، بررسی کنیم که آیا هدرا واقعاً می‌تواند جایگزین بلاک چین شود یا خیر. از واکاوی فناوری پشت پرده و پروتکل جذاب شایعه گرفته تا تحلیل آینده ارز HBAR و کیف پول‌های مناسب آن، همه چیز را بررسی خواهیم کرد تا با دیدی باز و آگاهانه این اکوسیستم را بشناسید.

هدرا هش‌گراف چیست؛ نسل سوم دفتر کل توزیع شده

برای درک عمیق ماهیت هدرا هش‌گراف، ابتدا باید تصویر ذهنی رایجی که از دنیای کریپتو داریم را کمی تغییر دهیم. اکثر ما ارزهای دیجیتال را مترادف با «بلاک چین» می‌دانیم، اما واقعیت این است که بلاک چین تنها یکی از انواع تکنولوژی‌های ثبت اطلاعات است. هدرا هش‌گراف (Hedera Hashgraph) خود را به عنوان نسل سوم دفتر کل توزیع شده یا همان DLT معرفی می‌کند.

اگر بیت کوین را به عنوان نسل اول (با تمرکز بر ذخیره‌ی ارزش) و اتریوم را نسل دوم (با تمرکز بر قراردادهای هوشمند) در نظر بگیریم، هدرا آمده است تا محدودیت‌های فنی این دو نسل، مانند سرعت پایین و کارمزد های متغیر را برطرف کند. در واقع، هدرا یک شبکه‌ی عمومی است که به توسعه‌دهندگان و کاربران اجازه می‌دهد تا دارایی‌های دیجیتال ایجاد کنند و تراکنش انجام دهند، اما نه بر بستری از زنجیره‌های بلوکی، بلکه بر پایه‌ی فناوری پیشرفته‌تری به نام هش‌گراف.

عبور از بلاک چین؛ چرا هدرا متفاوت است؟

تفاوت اصلی هدرا با پروژه‌هایی مانند بیت کوین یا کاردانو در ساختار زیربنایی آن نهفته است. در یک بلاک چین سنتی، اطلاعات درست شبیه به واگن‌های یک قطار، پشت سر هم و در یک خط مستقیم قرار می‌گیرند. اگر دو استخراج‌کننده هم‌زمان دو بلوک را تولید کنند، شبکه مجبور است یکی را دور بریزد تا زنجیره پاره نشود؛ این موضوع باعث کندی و هدر رفتن انرژی می‌شود.

اما هدرا از بلاک چین استفاده نمی‌کند؛ بلکه از ساختاری به نام گراف جهت‌دار غیرمدور (DAG) بهره می‌برد. نام این تکنولوژی کمی پیچیده به نظر می‌رسد، اما عملکرد آن بسیار ساده و شبیه به پخش یک شایعه در بین مردم است.

تصور کنید می‌خواهید یک خبر را به سرعت در یک شهر پخش کنید:

• روش بلاک چین: شما خبر را روی یک کاغذ می‌نویسید و آن را دست‌به‌دست به نفر بعدی می‌دهید (خطی و کند).
• روش هدرا: شما خبر را به دو نفر از دوستانتان می‌گویید، آن‌ها هم هرکدام به دو نفر دیگر می‌گویند و این روند به صورت تصاعدی و شبکه‌ای گسترش می‌یابد.

در شبکه‌ی هدرا، تراکنش‌ها به جای اینکه در صف منتظر بمانند تا در یک بلوک جای بگیرند، به صورت موازی و هم‌زمان پردازش می‌شوند و در هم تنیده می‌شوند. این ساختار باعث می‌شود که هیچ شاخه‌ای از اطلاعات دور ریخته نشود و سرعت پردازش به شدت افزایش یابد.

هدف اصلی پروژه هدرا و مشکلاتی که حل می‌کند

هدف غایی تیم سازنده‌ی هدرا، حل کردن معمای سه‌گانه‌ی بلاک چین (Blockchain Trilemma) است؛ یعنی دستیابی هم‌زمان به امنیت، غیرمتمرکز بودن و مقیاس‌پذیری (Scalability) که به معنای توانایی شبکه برای پردازش حجم زیادی از تراکنش‌ها بدون افت سرعت است. بسیاری از شبکه‌های قدیمی مجبورند برای داشتن امنیت، سرعت را فدا کنند یا برعکس.

هدرا هش‌گراف با معماری خاص خود، راهکارهای زیر را برای چالش‌های موجود ارائه کرده است:

• سرعت فوق‌العاده بالا: برخلاف بیت کوین که حدود 7 تراکنش در ثانیه و اتریوم که حدود 15 تا 20 تراکنش را پردازش می‌کند، هدرا توانایی پردازش بیش از 10,000 تراکنش در ثانیه را دارد. این سرعت برای استفاده‌های تجاری و جهانی بسیار حیاتی است.
• کارمزدهای بسیار پایین و ثابت: یکی از بزرگ‌ترین گلایه‌های کاربران، نوسان هزینه‌ی تراکنش (Gas Fee) در شبکه‌هایی مثل اتریوم است. در هدرا، هزینه‌ی تراکنش‌ها ثابت و بسیار ناچیز است (حدود 0001 دلار)، بنابراین کسب‌وکارها می‌توانند هزینه‌های خود را دقیق پیش‌بینی کنند.
• عدالت در ثبت تراکنش‌ها: در بلاک چین‌های سنتی، ماینرها می‌توانند تصمیم بگیرند کدام تراکنش زودتر تایید شود (معمولاً هرکس پول بیشتری بدهد، اولویت دارد). اما در هدرا، به دلیل استفاده از سیستم مهر زمانی (Timestamping)، ترتیب تراکنش‌ها دقیقاً بر اساس زمانی که وارد شبکه شده‌اند ثبت می‌شود و هیچ‌کس نمی‌تواند با پرداخت پول بیشتر، نوبت دیگران را ضایع کند.
• مصرف انرژی بهینه: از آنجا که هدرا نیازی به ماینرهای پرمصرف برای حل معادلات ریاضی ندارد، یکی از سبزترین و کم‌مصرف‌ترین شبکه‌های موجود در دنیای کریپتو محسوب می‌شود.

تفاوت فناوری هش‌گراف با بلاک چین؛ یک مقایسه فنی اما ساده

شاید در نگاه اول، تمام ارزهای دیجیتال شبیه به هم به نظر برسند و همه را زیر چتر نام بلاک چین بشناسیم. اما اگر بخواهیم دقیق‌تر نگاه کنیم، تفاوت هدرا هش‌گراف با بلاک چین‌هایی مثل بیت کوین یا اتریوم، شبیه به تفاوت میان ارسال نامه با پست سنتی و ارسال آن با ایمیل است؛ هر دو پیام را می‌رسانند، اما فناوری زیرساخت، سرعت و هزینه‌ی آن‌ها زمین تا آسمان فرق می‌کند. در این بخش می‌خواهیم بدون درگیر شدن با فرمول‌های ریاضی، بفهمیم در موتورخانه‌ی این شبکه چه می‌گذرد.

ساختار داده‌ها؛ تفاوت زنجیره بلوکی با گراف جهت‌دار غیرمدور (DAG)

برای درک تفاوت این دو فناوری، بیایید نحوه‌ی ذخیره‌ی اطلاعات را در ذهنمان تصویرسازی کنیم:

• بلاک چین (زنجیره‌ی بلوکی): همان‌طور که از نامش پیداست، اطلاعات در بسته‌هایی به نام بلوک قرار می‌گیرند و این بلوک‌ها مثل حلقه‌های یک زنجیر، پشت سر هم و در یک خط مستقیم به هم متصل می‌شوند. تصور کنید یک دفتر مشق دارید که فقط یک نفر در هر لحظه اجازه دارد در آن بنویسد. اگر دو نفر هم‌زمان بخواهند چیزی بنویسند، سیستم به مشکل می‌خورد و باید یکی را انتخاب کند. این ساختار خطی باعث می‌شود سرعت شبکه محدود شود، چون همه باید در صف بایستند.
• هش‌گراف (DAG): هدرا از ساختاری به نام گراف جهت‌دار غیرمدور یا همان DAG استفاده می‌کند. اسم این ساختار کمی ترسناک است، اما مفهومش ساده است. DAG به زبان ساده یعنی نموداری که اطلاعات در آن فقط رو به جلو حرکت می‌کنند و هیچ وقت به عقب برنمی‌گردند یا دور خودشان نمی‌چرخند، درست مثل شاخه‌های یک درخت یا شجره‌نامه‌ی خانوادگی.

در شبکه‌ی هدرا، نیازی نیست اطلاعات در صف بایستند تا در یک بلوک جا شوند. در اینجا، تراکنش‌ها مثل تار و پود یک پارچه در هم تنیده می‌شوند. هر تراکنش جدید، روی شانه‌ی دو تراکنش قبلی سوار می‌شود و آن‌ها را تایید می‌کند. این یعنی به جای یک زنجیر باریک، ما با یک بافت گسترده و مشبک روبرو هستیم که اجازه می‌دهد هزاران تراکنش به صورت هم‌زمان و موازی پردازش شوند، بدون اینکه ترافیکی ایجاد شود.

مقایسه سرعت، کارمزد و مصرف انرژی در هدرا و اتریوم

برای اینکه ارزش واقعی فناوری هش‌گراف را لمس کنیم، بهتر است آن را با اتریوم که محبوب‌ترین بلاک چین میزبان قراردادهای هوشمند (Smart Contracts) است، مقایسه کنیم. قرارداد هوشمند کدها و برنامه‌هایی هستند که روی شبکه اجرا می‌شوند و بدون نیاز به واسطه کار می‌کنند.

تفاوت‌های کلیدی این دو شبکه در سه بخش اصلی خلاصه می‌شود:

• سرعت و زمان نهایی شدن: در اتریوم، بعد از انجام تراکنش باید منتظر بمانید تا ماینرها یا اعتبارسنج‌ها آن را در بلوک قرار دهند که ممکن است دقیقه‌ها طول بکشد. اما در هدرا، تراکنش‌ها تقریباً آنی هستند و در عرض چند ثانیه به تایید نهایی یا فاینالیتی (Finality) می‌رسند. فاینالیتی یعنی لحظه‌ای که تراکنش برگشت‌ناپذیر می‌شود.
• کارمزدها: کارمزد در اتریوم مثل مزایده است؛ هرکس پول بیشتری بدهد کارش زودتر انجام می‌شود و در زمان شلوغی شبکه، این هزینه‌ها سرسام‌آور می‌شود. در مقابل، هدرا کارمزدی ثابت و بسیار ناچیز دارد که به دلار محاسبه می‌شود، نه با نوسانات قیمت توکن.
• انرژی: هدرا به دلیل حذف فرآیند استخراج سنگین، یکی از سبزترین شبکه‌های جهان است.

برای درک بهتر و سریع‌تر، می‌توانید جزئیات را در جدول مقایسه‌ای زیر مشاهده کنید:

ویژگی	بلاک چین اتریوم (Ethereum)	هدرا هش‌گراف (Hedera)
سرعت پردازش (TPS)	حدود 15 تا 30 تراکنش در ثانیه	بیش از 10,000 تراکنش در ثانیه
زمان تایید نهایی	15 ثانیه تا چند دقیقه	3 تا 5 ثانیه
میانگین کارمزد	متغیر (از 1 دلار تا بیش از 50 دلار)	ثابت و بسیار کم (0.0001 دلار)
نوع ساختار	زنجیره‌ی بلوکی (Blockchain)	گراف جهت‌دار غیرمدور (DAG)
مصرف انرژی	متوسط (پس از بروزرسانی بهتر شده است)	بسیار پایین و دوست‌دار محیط‌زیست

همان‌طور که می‌بینید، هدرا تلاش کرده است تا نقاط ضعف اصلی بلاک چین‌های سنتی را هدف بگیرد و برای کسب‌وکارهایی که نیاز به تعداد زیادی تراکنش ارزان و سریع دارند، گزینه‌ی منطقی‌تری باشد.

شبکه هدرا و الگوریتم اجماع هش‌گراف چگونه کار می‌کند؟

در بخش‌های قبلی متوجه شدیم که هدرا از بلاک چین استفاده نمی‌کند، بلکه معماری خاص خودش را دارد. اما سوال اصلی اینجاست: اگر ماینر یا استخراج‌کننده‌ای وجود ندارد تا تراکنش‌ها را تایید کند، پس امنیت شبکه چگونه تامین می‌شود؟ چه کسی تضمین می‌کند که پول دو بار خرج نشود؟ پاسخ در قلب تپنده‌ی این شبکه، یعنی الگوریتم اجماع هش‌گراف نهفته است.

اجماع (Consensus) در دنیای کریپتو به معنای توافق همگانی است؛ یعنی همه‌ی اعضای شبکه قبول کنند که چه کسی، چه مقدار پول را در چه زمانی برای دیگری فرستاده است. هدرا برای رسیدن به این توافق، از یک روش نوآورانه و بسیار سریع استفاده می‌کند که می‌توان آن را در دو مرحله‌ی ساده توضیح داد:

مفهوم شایعه در مورد شایعه یا Gossip about Gossip به زبان ساده

ساده‌ترین و سریع‌ترین راه پخش خبر در دنیا چیست؟ احتمالاً پاسخ شما «شایعه» است! اگر در یک شرکت بزرگ یک نفر خبری را به دو همکارش بگوید و آن‌ها هم هرکدام به دو نفر دیگر بگویند، در عرض چند دقیقه تمام شرکت از ماجرا باخبر می‌شوند.

شبکه‌ی هدرا دقیقاً از همین مکانیزم برای انتقال اطلاعات تراکنش‌ها استفاده می‌کند که به آن پروتکل شایعه (Gossip Protocol) می‌گویند. اما هدرا یک گام فراتر می‌رود و از روشی به نام شایعه در مورد شایعه استفاده می‌کند.

بیایید این مفهوم را با یک مثال ساده باز کنیم:

• شایعه‌ی معمولی: علی به رضا می‌گوید: من 10 توکن برای سارا فرستادم. (فقط خبر منتقل می‌شود).
• شایعه در مورد شایعه (روش هدرا): علی به رضا می‌گوید: من 10 توکن برای سارا فرستادم، ضمن اینکه آخرین بار من با مریم صحبت کردم و مریم هم خبر داشت که حسن چه کار کرده است.

در واقع در هدرا، وقتی کامپیوترها یا نودها (Nodes) با هم صحبت می‌کنند، فقط اطلاعات تراکنش جدید را نمی‌فرستند؛ بلکه تمام تاریخچه‌ی گفتگوهای قبلی را هم ضمیمه‌ی آن می‌کنند. این کار باعث می‌شود که یک تاریخچه‌ی کامل و دقیق از تمام رویدادها شکل بگیرد که هیچ‌کس نمی‌تواند آن را دستکاری کند.

رأی‌گیری مجازی (Virtual Voting)؛ رسیدن به اجماع بدون نیاز به ماینرها

حالا که اطلاعات مثل باد در شبکه پخش شد، نوبت به تایید نهایی می‌رسد. در شبکه‌های قدیمی، برای تایید باید رأی‌گیری انجام شود که این کار ترافیک زیادی ایجاد می‌کند و زمان‌بر است. اما هدرا از ترفندی جادویی به نام رأی‌گیری مجازی استفاده می‌کند.

چطور کار می‌کند؟

چون تمام اعضای شبکه به لطف پروتکل «شایعه در مورد شایعه»، دقیقاً می‌دانند که بقیه چه اطلاعاتی دارند و کی آن را دریافت کرده‌اند، دیگر نیازی نیست واقعاً از هم رأی بگیرند!

فرض کنید شما و دوستان صمیمی‌تان آنقدر همدیگر را خوب می‌شناسید که می‌دانید هر کس برای شام چه غذایی سفارش می‌دهد. در این حالت نیازی نیست زنگ بزنید و بپرسید؛ شما می‌توانید به جای آن‌ها تصمیم بگیرید چون «می‌دانید که آن‌ها چه می‌دانند». در شبکه‌ی هدرا هم نودها به جای ارسال پیام‌های تاییدیه (که شبکه را شلوغ می‌کند)، به صورت محلی و با محاسبات ریاضی متوجه می‌شوند که نتیجه‌ی رأی‌گیری چه می‌شد. این یعنی رسیدن به توافق با سرعت نور و بدون مصرف اینترنت اضافه.

امنیت در شبکه هدرا؛ مفهوم تحمل خطای بیزانس ناهمگام (aBFT)

شاید بپرسید با این سرعت بالا، تکلیف امنیت چه می‌شود؟ هدرا ادعا می‌کند که بالاترین سطح امنیت ممکن در سیستم‌های توزیع شده را دارد که به آن aBFT یا تحمل خطای بیزانس ناهمگام (Asynchronous Byzantine Fault Tolerance) می‌گویند.

بیایید این اصطلاح ترسناک را کالبدشکافی کنیم:

• تحمل خطای بیزانس: این اصطلاح به یک مسئله‌ی ریاضی اشاره دارد. به زبان ساده یعنی سیستم حتی اگر تعدادی از اعضایش (تا یک‌سوم کل اعضا) خائن باشند، هک شوند یا بخواهند اطلاعات غلط بدهند، باز هم شبکه فریب نمی‌خورد و کارش را درست انجام می‌دهد.
• ناهمگام (Asynchronous): یعنی امنیت شبکه وابسته به ساعت و زمان نیست. اگر اینترنت بخشی از دنیا قطع شود یا سرعت پیام‌ها کم و زیاد شود، باز هم امنیت شبکه به خطر نمی‌افتد و تراکنش‌ها به ترتیب درست ثبت می‌شوند.

بنابراین، وقتی می‌گوییم هدرا دارای امنیت aBFT است، یعنی این شبکه مانند یک دژ محکم است که هم در برابر حملات هکرها مقاوم است و هم در برابر مشکلات فنی اینترنت، پایداری خود را حفظ می‌کند.

سرویس‌های اصلی شبکه هدرا برای توسعه‌دهندگان و کسب‌وکارها

تا اینجا متوجه شدیم که هدرا فقط یک ارز دیجیتال برای خرید و فروش نیست؛ بلکه یک پلتفرم یا بستر قدرتمند است که برنامه‌نویسان و شرکت‌های بزرگ می‌توانند روی آن برنامه‌های خودشان را بسازند. دقیقاً شبیه به سیستم‌عامل موبایل شما که اجازه می‌دهد هزاران اپلیکیشن مختلف روی آن نصب و اجرا شوند.

شبکه‌ی هدرا برای اینکه کار را برای توسعه‌دهندگان راحت کند، سه سرویس یا ابزار اصلی را در اختیار آن‌ها قرار می‌دهد. این سرویس‌ها حکم جعبه‌ابزار کاملی را دارند که ساخت پروژه‌های بلاک‌چینی (یا دقیق‌تر بگوییم، پروژه‌های مبتنی بر هش‌گراف) را بسیار ساده و کم‌هزینه می‌کنند. بیایید با این سه ابزار آشنا شویم:

سرویس اجماع هدرا (HCS)؛ ثبت زمان و ترتیب رویدادها

اولین و شاید مهم‌ترین سرویس این شبکه، سرویس اجماع هدرا یا HCS است. تصور کنید شما صاحب یک شرکت زنجیره‌ی تامین هستید و می‌خواهید مطمئن شوید که کالای شما دقیقاً در چه ساعتی از کارخانه خارج شده، کی به انبار رسیده و کی به دست مشتری رسیده است.

در دنیای سنتی، این اطلاعات در دفاتر یا دیتابیس‌های مرکزی ثبت می‌شوند که احتمال دستکاری یا هک شدن در آن‌ها وجود دارد. اما سرویس HCS مانند یک دفتر اسناد رسمی دیجیتال و غیرقابل تغییر عمل می‌کند.

کارکرد این سرویس به زبان ساده:

• مهر زمانی دقیق: هر پیامی که به این سرویس فرستاده می‌شود، یک برچسب زمانی بسیار دقیق می‌خورد.
• ترتیب منصفانه: شبکه تضمین می‌کند که ترتیب ثبت اطلاعات دقیقاً همان‌طوری است که اتفاق افتاده و هیچ‌کس نمی‌تواند تاریخچه را تغییر دهد.
• حفظ حریم خصوصی: نکته‌ی جالب اینجاست که برای استفاده از این سرویس، نیازی نیست تمام اطلاعات محرمانه را روی شبکه‌ی عمومی بگذارید. شما می‌توانید اطلاعات را پیش خودتان نگه دارید و فقط یک کد یا «اثر انگشت» از آن اطلاعات را روی هدرا ثبت کنید تا صحت آن برای همیشه قابل پیگیری باشد.

سرویس توکن هدرا (HTS)؛ ساخت توکن بدون نیاز به کدنویسی پیچیده

اگر تا به حال شنیده باشید که ساختن یک توکن یا ارز جدید روی شبکه‌ی اتریوم چقدر دردسر دارد، ارزش این سرویس را بهتر درک می‌کنید. در شبکه‌هایی مثل اتریوم، برای ساخت توکن باید کدهای پیچیده‌ای به نام قرارداد هوشمند بنویسید که هم کند هستند و هم هزینه‌ی تراکنش بالایی دارند.

اما سرویس توکن هدرا یا HTS، این بازی را تغییر داده است. در اینجا، ساختن توکن مثل تنظیم کردن گزینه‌های یک نرم‌افزار ساده است. توسعه‌دهندگان می‌توانند با سرعت بالا و بدون نیاز به دانش عمیق کدنویسی، انواع دارایی‌های دیجیتال را ایجاد کنند:

• توکن‌های مثلی: مثل ارزهای دیجیتال یا استیبل‌کوین‌ها (ارزهایی با قیمت ثابت مثل تتر).
• توکن‌های غیرمثلی (NFT): که نشان‌دهنده‌ی مالکیت آثار هنری یا دارایی‌های خاص هستند.

مزیت بزرگ HTS این است که چون این توکن‌ها مستقیماً روی لایه‌ی اصلی هدرا ساخته می‌شوند، سرعت انتقال آن‌ها باورنکردنی و کارمزدشان تقریباً صفر است.

سرویس قرارداد هوشمند؛ سازگاری با ماشین مجازی اتریوم (EVM)

قرارداد هوشمند (Smart Contract) به زبان ساده، یک قرارداد دیجیتالی است که خودش به صورت خودکار اجرا می‌شود. مثلاً: اگر علی کالا را تحویل داد، پول به صورت خودکار برایش واریز شود.

هدرا برای اینکه توسعه‌دهندگان قدیمی را به سمت خود جذب کند، سرویس قرارداد هوشمند خود را سازگار با ماشین مجازی اتریوم (EVM) طراحی کرده است.

• ماشین مجازی اتریوم (EVM) چیست؟ تصور کنید EVM موتوری است که برنامه‌های اتریوم با آن کار می‌کنند. هدرا هم دقیقاً از همین موتور استفاده می‌کند.

این یعنی برنامه‌نویسی که قبلاً برای اتریوم کد می‌نوشته، نیازی نیست زبان جدیدی یاد بگیرد. او می‌تواند همان برنامه‌های قبلی را بردارد و روی شبکه‌ی هدرا اجرا کند، با این تفاوت که حالا برنامه‌اش به جای سرعت پایین اتریوم، با سرعت جت و امنیت بالای هدرا کار می‌کند. این ویژگی باعث می‌شود مهاجرت از بلاک چین‌های قدیمی به هدرا بسیار آسان باشد.

ارز دیجیتال HBAR چیست و چه نقشی در اکوسیستم دارد؟

تا به اینجا درباره‌ی فناوری و زیرساخت‌های شبکه‌ی هدرا صحبت کردیم، اما در قلب این اکوسیستم، یک ارز دیجیتال بومی به نام HBAR جریان دارد. اگر شبکه‌ی هدرا را به یک کشور مستقل دیجیتالی تشبیه کنیم، HBAR دقیقاً نقش پول ملی آن کشور را بازی می‌کند. بدون این ارز، فعالیت در این شبکه عملاً غیرممکن است.

توکن HBAR تنها یک ابزار برای سرمایه‌گذاری یا نوسان‌گیری نیست؛ بلکه طراحی شده تا چرخ‌دنده‌های شبکه را بچرخاند. این ارز دیجیتال دو وظیفه‌ی حیاتی و اصلی بر عهده دارد که بقای سیستم به آن‌ها وابسته است: تامین سوخت خدمات و تضمین امنیت شبکه.

کاربرد توکن HBAR به عنوان سوخت شبکه و کارمزد تراکنش‌ها

اولین و ملموس‌ترین کاربرد HBAR، نقش آن به عنوان «سوخت» است. توسعه‌دهندگان و شرکت‌هایی که می‌خواهند از سرویس‌های هدرا (مثل ثبت اطلاعات یا ساخت توکن) استفاده کنند، باید هزینه‌ی آن را بپردازند.

نکته‌ی بسیار هوشمندانه در طراحی هدرا، سیستم محاسبه‌ی کارمزد آن است:

• قیمت‌گذاری دلاری، پرداخت با HBAR: هزینه‌ی خدمات در هدرا بر اساس دلار آمریکا ثابت است (مثلاً 0001 دلار برای هر تراکنش). این باعث می‌شود نوسانات قیمت بازار، هزینه‌ی استفاده از شبکه را برای کسب‌وکارها غیرقابل پیش‌بینی نکند.
• نحوه‌ی پرداخت: اگرچه قیمت به دلار تعیین می‌شود، اما کاربر باید معادل آن را به صورت HBAR پرداخت کند. این مکانیزم باعث می‌شود همیشه تقاضا برای خرید HBAR وجود داشته باشد، زیرا هرکسی که بخواهد از شبکه استفاده کند، مجبور است مقداری HBAR در کیف پول خود داشته باشد.

نقش HBAR در امنیت شبکه و استیکینگ

دومین وظیفه‌ی HBAR، محافظت از شبکه در برابر حملات مخرب است. هدرا از سیستمی استفاده می‌کند که امنیت آن رابطه‌ی مستقیمی با تعداد سکه‌های موجود در شبکه دارد.

در اینجا با مفهومی به نام استیکینگ (Staking) روبرو می‌شویم. استیکینگ ارز دیجیتال به زبان ساده یعنی شما دارایی دیجیتال خود را در یک کیف پول خاص یا صرافی قفل می‌کنید تا به شبکه کمک کنید تراکنش‌ها را تایید کند و در ازای آن پاداش بگیرید.

چرا این کار امنیت می‌آورد؟

در شبکه‌ی هدرا، قدرت تاثیرگذاری هر نود یا گره‌ی پردازشگر، به مقدار HBARی که در اختیار دارد (یا توسط دیگران به او سپرده شده) بستگی دارد. برای اینکه یک هکر بتواند در شبکه اختلال ایجاد کند، باید کنترل بیش از یک‌سوم کل توکن‌های HBAR موجود را در دست بگیرد.

از آنجا که تعداد این توکن‌ها میلیاردی است و قیمت آن‌ها هم کم نیست، خریدن این حجم از توکن عملاً غیرممکن یا آنقدر گران است که برای هیچ خرابکاری صرفه‌ی اقتصادی ندارد. پس هرچه HBAR بیشتر توزیع شده باشد و کاربران بیشتری آن را استیک کنند، دیوار امنیتی شبکه بلندتر می‌شود.

بررسی توکنومیکس و عرضه کل ارز هدرا

وقتی می‌خواهیم روی یک پروژه سرمایه‌گذاری کنیم، باید به توکنومیکس (Tokenomics) آن توجه کنیم. توکنومیکس ترکیبی از دو کلمه‌ی توکن و اکونومیکس (اقتصاد) است و به سیاست‌های مالی یک ارز اشاره دارد؛ اینکه چه تعداد سکه وجود دارد و چگونه توزیع می‌شوند.

درباره‌ی هدرا باید این نکات را بدانید:

• سقف عرضه مشخص: تعداد کل توکن‌های HBAR محدود است و هرگز از 50 میلیارد واحد بیشتر نخواهد شد. این محدودیت باعث می‌شود که این ارز در درازمدت دچار تورم بی‌رویه نشود.
• توزیع تدریجی: تمام این 50 میلیارد توکن در روز اول وارد بازار نشده‌اند. بخش بزرگی از آن‌ها در خزانه‌ی هدرا نگهداری می‌شوند و طبق یک برنامه‌ی زمان‌بندی دقیق و طولانی‌مدت (چندین ساله) آزاد می‌شوند.

این استراتژی آزادسازی آرام، برای جلوگیری از اشباع بازار و حفظ ثبات قیمت طراحی شده است تا شبکه بتواند به مرور زمان رشد کند و به بلوغ برسد.

تیم بنیان‌گذار و ساختار حاکمیت شورایی هدرا

پشت هر پروژه‌ی موفق در دنیای فناوری، همیشه نام انسان‌های خلاقی می‌درخشد که ایده‌های روی کاغذ را به واقعیت تبدیل کرده‌اند. اما در مورد هدرا هش‌گراف، ماجرا کمی فراتر از چند برنامه‌نویس نابغه است. این پروژه ترکیبی از نبوغ ریاضی و مدیریت قدرتمند سازمانی است که سعی کرده ساختاری کاملاً متفاوت از بیت کوین و اتریوم بنا کند. بیایید ببینیم چه کسانی سکان این کشتی را در دست دارند.

معرفی دکتر لیمون برد و منس هارمون

داستان هدرا با دوستی و همکاری دیرینه‌ی دو شخصیت برجسته آغاز می‌شود که سابقه‌ی همکاری آن‌ها به نیروهای هوایی آمریکا و آزمایشگاه‌های امنیتی بازمی‌گردد:

• دکتر لیمون برد ( Leemon Baird): او را می‌توان مغز متفکر و مخترع اصلی این تکنولوژی دانست. دکتر برد کسی است که الگوریتم هش‌گراف را ابداع کرد و مشکل ریاضی پیچیده‌ای را که سال‌ها مانع سرعت شبکه‌های توزیع شده بود، حل نمود. او در نقش دانشمند ارشد، مسئولیت بخش‌های فنی و نوآوری‌های علمی پروژه را بر عهده دارد.
• مَنس هارمون (Mance Harmon): اگر لیمون سازنده‌ی موتور این ماشین است، منس هارمون راننده‌ی ماهری است که مسیر را می‌شناسد. او مدیرعامل (CEO) شرکت است و با تکیه بر تجربه‌ی مدیریتی خود در صنعت امنیت سایبری و فناوری، وظیفه دارد هدرا را به عنوان یک استاندارد جهانی به شرکت‌های بزرگ معرفی کند.

همکاری این دو نفر باعث شده تا هدرا تعادلی عالی میان دانش فنی و استراتژی تجاری داشته باشد.

شورای حاکمیتی هدرا؛ نقش گوگل، IBM و بوئینگ در مدیریت شبکه

شاید جذاب‌ترین و البته بحث‌برانگیزترین بخش هدرا، شیوه‌ی مدیریت آن باشد. برخلاف بیت کوین که هیچ مدیر مشخصی ندارد، یا اتریوم که توسط بنیاد توسعه‌دهندگانش هدایت می‌شود، هدرا توسط یک شورای حاکمیتی (Governing Council) اداره می‌شود.

این شورا متشکل از ۳۹ سازمان و شرکت غول‌پیکر و معتبر جهانی است که از صنایع مختلف و قاره‌های متفاوت انتخاب شده‌اند. این اعضا وظیفه دارند که نودهای اصلی شبکه را اجرا کنند و درباره‌ی آینده‌ی نرم‌افزار و سیاست‌های هدرا رأی بدهند. برخی از مشهورترین این نام‌ها عبارتند از:

• گوگل (Google): غول دنیای اینترنت.
• آی‌بی‌ام (IBM): پیشگام صنعت کامپیوتر.
• بوئینگ (Boeing): بزرگ‌ترین شرکت هوافضای جهان.
• ال‌جی (LG) و یوبی‌سافت (Ubisoft): در حوزه‌ی الکترونیک و بازی‌سازی.

این شرکت‌ها با اعتبار خود تضمین می‌کنند که شبکه پایدار بماند. هر عضو شورا (به جز شرکت اصلی هدرا) محدودیت زمانی برای حضور دارد و نمی‌تواند تا ابد در قدرت باقی بماند تا از انحصار جلوگیری شود.

آیا هدرا متمرکز است؟ نقد و بررسی مدل حاکمیتی

حضور این شرکت‌های بزرگ باعث شده تا بسیاری از طرفداران سرسخت تمرکززدایی (Decentralization) به هدرا انتقاد کنند.

• تمرکززدایی: به این معناست که قدرت در دست هیچ گروه خاصی نباشد و مردم عادی شبکه را اداره کنند.

منتقدان می‌گویند: وقتی گوگل و بوئینگ شبکه را اداره می‌کنند، یعنی هدرا یک پروژه‌ی متمرکز و شرکتی است و با روح آزادی‌خواهانه‌ی کریپتو در تضاد است.

اما هدرا پاسخ جالبی برای این انتقاد دارد. آن‌ها معتقدند که برای جلب اعتماد صنایع جهانی و بانک‌ها، نمی‌توان شبکه را به دست افراد ناشناس سپرد. هدرا مسیر خود را این‌گونه توجیه می‌کند:

• شروع با ثبات: در ابتدا، شبکه توسط شرکت‌های معتبر اداره می‌شود تا امنیت و ثبات تضمین شود و کسب‌وکارها با خیال راحت وارد شوند.
• حرکت به سوی آزادی: به مرور زمان، هدرا قصد دارد اجازه دهد که نودهای ناشناس (مردم عادی) هم به شبکه بپیوندند و شبکه را کاملاً عمومی و غیرمتمرکز کنند.

بنابراین، مدل فعلی هدرا را می‌توان یک تمرکززدایی کنترل شده نامید که تلاش می‌کند پلی میان دنیای امن شرکت‌های سنتی و دنیای آزاد بلاک چین باشد.

کاربردهای عملی ارز هدرا هش‌گراف در دنیای واقعی

صحبت از سرعت بالا و تکنولوژی پیشرفته روی کاغذ جذاب است، اما سوال اصلی که برای هر کاربری پیش می‌آید این است: این تکنولوژی در زندگی واقعی ما چه دردی را دوا می‌کند؟ هدرا هش‌گراف فقط یک پروژه‌ی آزمایشگاهی نیست؛ بلکه همین حالا توسط شرکت‌های بزرگ برای حل مشکلات پیچیده استفاده می‌شود. بیایید ببینیم این شبکه در عمل چه کارکردهایی دارد.

تحول در مدیریت زنجیره تأمین و ردیابی کالا

آیا تا به حال به این فکر کرده‌اید دارویی که می‌خرید اصل است یا تقلبی؟ یا مواد غذایی که مصرف می‌کنید دقیقاً از کدام مزرعه آمده‌اند؟ مدیریت زنجیره‌ی تامین (Supply Chain Management) دقیقاً مربوط به همین فرآیند است؛ یعنی ردیابی محصول از لحظه‌ی تولید تا رسیدن به دست مشتری.

مشکل سیستم‌های سنتی این است که اطلاعات در آن‌ها گم می‌شود یا قابل دستکاری است. هدرا با استفاده از سرویس اجماع خود (HCS)، به هر محصول یک شناسنامه‌ی دیجیتال غیرقابل جعل می‌دهد.

• شفافیت کامل: هر بار که کالا جابه‌جا می‌شود (مثلاً از کارخانه به انبار)، این رویداد با زمان دقیق روی شبکه‌ی هدرا ثبت می‌شود.
• اعتماد: خریدار می‌تواند با اسکن یک بارکد، تمام تاریخچه‌ی محصول را ببیند و مطمئن شود که کالا در شرایط استاندارد نگهداری شده است. شرکت‌های بزرگی مانند Avery Dennison از هدرا برای همین منظور استفاده می‌کنند.

دیفای (DeFi) و سیستم‌های پرداخت همتا‌به‌همتا

یکی از رویاهای دنیای کریپتو، حذف بانک‌ها و واسطه‌ها از تراکنش‌های مالی است که به آن دیفای یا امور مالی غیرمتمرکز می‌گویند. اگرچه اتریوم پیشگام این حوزه بود، اما کارمزدهای گرانش مانع بزرگی محسوب می‌شد.

هدرا با کارمزد ثابت و ناچیز خود، پرداخت‌های همتا‌به‌همتا (P2P) را متحول کرده است. همتا‌به‌همتا یعنی پول مستقیماً از کیف پول من به کیف پول شما می‌رود، بدون اینکه بانک مرکزی دخالتی داشته باشد.

چرا هدرا برای این کار عالی است؟

• پرداخت‌های خرد (Micropayments): در شبکه‌های دیگر، ارسال 1 دلار صرفه‌ی اقتصادی ندارد چون کارمزدش شاید 5 دلار شود! اما در هدرا می‌توانید حتی چند سنت را با کارمزد تقریباً صفر ارسال کنید. این ویژگی برای پرداخت‌های اینترنتی، خرید مقاله‌های آنلاین یا حمایت مالی از تولیدکنندگان محتوا فوق‌العاده است.

هویت دیجیتال و احراز هویت امن

امروزه برای ورود به هر سایتی باید نام کاربری و رمز عبور بسازیم و همیشه نگران هک شدن دیتابیس آن سایت هستیم. هدرا راهکاری برای هویت دیجیتال غیرمتمرکز ارائه می‌دهد.

در این مدل، اطلاعات هویتی شما (مانند نام، تاریخ تولد یا گواهینامه) دست هیچ شرکتی نیست؛ بلکه روی گوشی خودتان رمزنگاری شده است. وقتی می‌خواهید وارد سایتی شوید، شبکه‌ی هدرا بدون اینکه اطلاعات خصوصی شما را فاش کند، فقط تایید می‌کند که «بله، این کاربر معتبر است». این یعنی امنیت بیشتر و کنترل کامل کاربر بر حریم خصوصی خودش.

توکن‌سازی دارایی‌های واقعی (RWA) روی شبکه هدرا

شاید جذاب‌ترین کاربرد آینده‌نگرانه‌ی هدرا، مبحث توکن‌سازی دارایی‌های واقعی یا RWA باشد. این مفهوم یعنی تبدیل ارزش یک کالای فیزیکی به توکن‌های دیجیتال.

بیایید با یک مثال ساده بررسی کنیم:

فرض کنید یک ساختمان تجاری بزرگ به ارزش 100 میلیارد تومان وجود دارد. فروختن چنین ملکی سخت است چون خریداران کمی توانایی پرداخت این مبلغ را دارند (مشکل نقدشوندگی).

با استفاده از شبکه‌ی هدرا، مالک می‌تواند این ساختمان را به 100 هزار توکن دیجیتال تقسیم کند که هر توکن نماینده‌ی سهم کوچکی از آن ملک است.

مزایای این کار چیست؟

• سرمایه‌گذاری خرد: افراد معمولی می‌توانند با پول کم (مثلاً یک میلیون تومان) هم در پروژه‌های ملکی بزرگ سهیم شوند.
• نقدشوندگی (Liquidity): فروش این توکن‌ها در بازار دیجیتال بسیار راحت‌تر و سریع‌تر از فروش خود ساختمان است. نقدشوندگی یعنی اینکه چقدر سریع می‌توانید دارایی خود را به پول نقد تبدیل کنید.
  هدرا به دلیل سرعت بالا و امنیت حقوقی، بستر بسیار مناسبی برای آوردن دارایی‌های فیزیکی به دنیای دیجیتال است.

مزایا و چالش‌های سرمایه‌گذاری در هدرا هش‌گراف

هر سرمایه‌گذاری هوشمندانه‌ای نیازمند دیدن دو روی سکه است. در دنیای پرنوسان کریپتو، هیچ پروژه‌ای بی‌نقص نیست و هدرا هش‌گراف هم از این قاعده مستثنی نیست. اگر قصد دارید بخشی از سرمایه‌ی خود را به خرید ارز دیجیتال HBAR اختصاص دهید، باید دقیقاً بدانید که برگ‌های برنده‌ی این پروژه چیست و در مقابل، چه خطرات یا موانعی بر سر راه آن وجود دارد. در این بخش، بدون تعارف و با زبانی ساده، نقاط قوت و ضعف هدرا را بررسی می‌کنیم.

نقاط قوت: سرعت بالا، کارمزد ثابت دلاری و مقیاس‌پذیری

هدرا ویژگی‌هایی دارد که آن را به گزینه‌ای جذاب، به‌ویژه برای سرمایه‌گذاران سازمانی و بلندمدت تبدیل می‌کند. این مزایا عبارتند از:

• سرعت رقابتی با غول‌های پرداخت: وقتی می‌گوییم هدرا سریع است، منظورمان فقط در مقایسه با بیت کوین نیست. شبکه‌ی هدرا توانایی پردازش بیش از ۱۰,۰۰۰ تراکنش در ثانیه را دارد. برای درک بهتر، ویزا کارت (Visa) که غول پرداخت‌های جهانی است، حدود ۲۴,۰۰۰ تراکنش در ثانیه انجام می‌دهد. هدرا در تلاش است تا خود را به این استاندارد جهانی برساند و این پتانسیل رشد بالایی را نشان می‌دهد.
• کارمزد ثابت و قابل پیش‌بینی: این یکی از بزرگ‌ترین نقاط قوت هدرا برای جذب شرکت‌های تجاری است. در بسیاری از بلاک چین‌ها، اگر قیمت ارز بالا برود، کارمزد تراکنش هم گران می‌شود. اما در هدرا، کارمزد همیشه معادل یک رقم ثابت دلاری (مثلاً ۰.۰۰۰۱ دلار) است، حتی اگر قیمت HBAR صد برابر شود. این ثبات باعث می‌شود کسب‌وکارها بتوانند هزینه‌های آینده‌ی خود را دقیق حساب کنند.
• مقیاس‌پذیری بالا (Scalability): مقیاس‌پذیری یعنی توانایی شبکه برای بزرگ شدن بدون افت کیفیت. ساختار خاص هش‌گراف به گونه‌ای است که هرچه تعداد تراکنش‌ها بیشتر شود، شبکه کند نمی‌شود و همچنان روان کار می‌کند. این ویژگی برای آینده‌ای که میلیاردها دستگاه به اینترنت متصل می‌شوند، حیاتی است.
• دوست‌دار محیط زیست: در دنیایی که مصرف انرژی بیت کوین مورد انتقاد است، هدرا به عنوان یک شبکه‌ی کربن منفی (Carbon Negative) شناخته می‌شود؛ یعنی فعالیت آن نه تنها به محیط زیست آسیب نمی‌زند، بلکه بسیار کم‌مصرف است. این موضوع می‌تواند سرمایه‌گذاران حساس به مسائل زیست‌محیطی را جذب کند.

نقاط ضعف و چالش‌های پیش روی پروژه

در کنار تمام این زیبایی‌ها، نکاتی وجود دارد که باید به عنوان ریسک‌های سرمایه‌گذاری در نظر بگیرید:

• انتقاد به متمرکز بودن: همان‌طور که در بخش حاکمیت گفتیم، مدیریت شبکه دست ۳۹ شرکت بزرگ است. برای بسیاری از فعالان قدیمی بازار که عاشق آزادی مطلق و نبود کنترل‌گر هستند، این یک نقطه ضعف بزرگ است. آن‌ها نگرانند که این شرکت‌ها بتوانند روزی روی شبکه اعمال نفوذ کنند یا سانسوری انجام دهند. اگرچه هدرا قول غیرمتمرکز شدن در آینده را داده، اما فعلاً این برچسب «شرکتی بودن» روی پیشانی آن است.
• توکنومیکس و عرضه‌ی زیاد: تعداد کل توکن‌های HBAR بسیار زیاد است (۵۰ میلیارد واحد). وقتی تعداد سکه‌های یک ارز زیاد باشد، برای اینکه قیمت هر واحد آن رشد نجومی (مثل بیت کوین) داشته باشد، نیاز به ورود سرمایه‌ی بسیار عظیمی است. بنابراین، نباید انتظار داشته باشید که قیمت HBAR ناگهان به ارقام خیلی بالا (مثل ۱۰۰ دلار یا ۱۰۰۰ دلار) برسد، مگر اینکه در بازه‌ی زمانی بسیار طولانی و با پذیرش جهانی گسترده اتفاق بیفتد.
• رقیبان قدرتمند: هدرا در زمین بازی تنها نیست. پروژه‌های قدرتمند دیگری مانند سولانا (Solana)، فانتوم (Fantom) و آوالانچ (Avalanche) هم وجود دارند که همگی ادعای سرعت بالا و کارمزد کم را دارند. هدرا برای موفقیت باید ثابت کند که تکنولوژی هش‌گراف او در عمل بهتر از بلاک چین‌های مدرن این رقبای سرسخت است.
• پیچیدگی برای توسعه‌دهندگان: اگرچه هدرا سازگار با اتریوم است، اما تکنولوژی هش‌گراف هنوز برای بسیاری از برنامه‌نویسان جدید و ناشناخته است. رشد اکوسیستم هدرا وابسته به این است که چقدر سریع بتواند برنامه‌نویسان را متقاعد کند که از بلاک چین‌های آشنا دل بکنند و به سمت هش‌گراف بیایند.

بهترین کیف پول‌ها برای نگهداری ارز دیجیتال HBAR

پس از خرید ارز دیجیتال HBAR، مهم‌ترین دغدغه‌ی هر سرمایه‌گذاری، نگهداری امن آن است. بسیاری از کاربران تازه‌کار به اشتباه دارایی‌های خود را در صرافی‌ها رها می‌کنند، اما باید بدانید که امن‌ترین جا برای سرمایه‌ی شما، کیف پول شخصی خودتان است.

نکته‌ی مهم اینجاست که چون شبکه‌ی هدرا ساختار متفاوتی نسبت به اتریوم و بیت کوین دارد، هر کیف پولی از آن پشتیبانی نمی‌کند. شما باید کیف پولی را انتخاب کنید که با اکوسیستم هدرا و استاندارد توکن‌های آن سازگار باشد. در ادامه، بهترین گزینه‌ها را در دو دسته‌ی نرم‌افزاری و سخت‌افزاری بررسی می‌کنیم.

کیف پول‌های نرم‌افزاری و موبایلی مناسب هدرا

این نوع کیف پول‌ها که به آن‌ها کیف پول گرم (Hot Wallet) هم می‌گویند، برنامه‌هایی هستند که روی موبایل یا مرورگر کامپیوتر شما نصب می‌شوند. مهم‌ترین ویژگی آن‌ها رایگان بودن، دسترسی سریع و رابط کاربری آسان است. اگر قصد دارید مبالغ کمتری سرمایه‌گذاری کنید یا می‌خواهید مدام با دارایی خود تراکنش انجام دهید، این گزینه‌ها برای شما مناسب هستند:

• هش‌لپک (HashPack): اگر بخواهیم بهترین و کامل‌ترین کیف پول اختصاصی برای هدرا را نام ببریم، بدون شک HashPack رتبه‌ی اول را می‌گیرد. این کیف پول مستقیماً توسط جامعه‌ی هدرا توصیه شده و تمام امکانات شبکه (مثل استیکینگ یا خرید و فروش NFT) را در خود دارد. رابط کاربری آن بسیار شفاف است و هم به صورت افزونه‌ی مرورگر (کروم) و هم اپلیکیشن موبایل در دسترس است.
• اکسودوس (Exodus): اگر تازه‌کار هستید و زیبایی محیط برنامه برایتان مهم است، اکسودوس بهترین انتخاب است. این کیف پول از صدها ارز مختلف پشتیبانی می‌کند و محیط گرافیکی بسیار جذابی دارد. کار با آن بسیار ساده است و برای کسانی که می‌خواهند سبدی از ارزهای مختلف (مثل بیت کوین، تتر و هدرا) را یکجا داشته باشند، گزینه‌ی ایده‌آلی است.
• تراست ولت (Trust Wallet): این کیف پول یکی از محبوب‌ترین اپلیکیشن‌های موبایلی در دنیاست که متعلق به صرافی بایننس است. تراست ولت هم از HBAR پشتیبانی می‌کند و برای دسترسی سریع روی گوشی‌های اندروید و آیفون بسیار کارآمد است.

کیف پول‌های سخت‌افزاری برای امنیت بیشتر

اگر قصد دارید مبلغ قابل توجهی روی هدرا سرمایه‌گذاری کنید و دیدگاه بلندمدت دارید (مثلاً می‌خواهید چند سال بعد به سراغش بروید)، کیف پول‌های نرم‌افزاری گزینه‌ی نهایی شما نیستند. شما نیاز به امنیت سطح بانکی دارید که در کیف پول سرد (Cold Wallet) پیدا می‌شود.

کیف پول سخت‌افزاری یک دستگاه فیزیکی شبیه به فلش مموری است که کلیدهای خصوصی شما را به صورت آفلاین نگهداری می‌کند.

• کلید خصوصی (Private Key): مانند رمز دوم کارت بانکی یا امضای دیجیتال شماست که هرکس آن را داشته باشد، مالک دارایی است.

در این روش، حتی اگر کامپیوتر شما ویروسی شود، چون دستگاه سخت‌افزاری به اینترنت وصل نیست، هکرها نمی‌توانند دارایی شما را بدزدند. بهترین گزینه‌های سخت‌افزاری برای HBAR عبارتند از:

• لجر (Ledger): برند لجر، به‌ویژه مدل‌های Ledger Nano X و Ledger Nano S Plus، مشهورترین کیف پول‌های سخت‌افزاری در جهان هستند. خوشبختانه این دستگاه‌ها به خوبی از شبکه‌ی هدرا پشتیبانی می‌کنند. شما می‌توانید لجر خود را به کیف پول HashPack متصل کنید تا هم از امنیت سخت‌افزاری لجر بهره‌مند شوید و هم از رابط کاربری عالی HashPack استفاده کنید.
• دی‌سنت (D'CENT): این کیف پول سخت‌افزاری که دارای سنسور اثر انگشت است، یکی از اولین کیف پول‌هایی بود که پشتیبانی قوی از اکوسیستم هدرا را آغاز کرد. کاربری آن بسیار آسان است و امنیت بیومتریک (اثر انگشت) لایه‌ی حفاظتی اضافه‌ای به آن می‌بخشد.

منابع:

Kriptomat

Weareblox

Coinmarketcap