تفاوت رول آپ Optimistic با ZK؛ کدام راهکار لایه دوم اتریوم بهتر است؟

تصور کنید مقداری اتریوم را برای یک معامله سریع به لایه دوم منتقل کرده‌اید و حالا قصد دارید سود خود را به شبکه اصلی برگردانید. ناگهان متوجه می‌شوید که دارایی شما برای هفت روز کامل قفل شده است و هیچ راهی برای تسریع این روند وجود ندارد. این دقیقا همان چالشی است که تفاوت در معماری این شبکه‌ها ایجاد می‌کند و عدم شناخت آن، برنامه‌ریزی مالی شما را در بازار پرنوسان رمزارزها مختل می‌کند. در این مقاله، مکانیزم پشت‌پرده رول‌آپ‌های Optimistic و ZK را بررسی می‌کنیم و با مقایسه دقیق سرعت، امنیت و کارمزدها، به شما نشان می‌دهیم کدام شبکه برای اهداف سرمایه‌گذاری و فعالیت‌های شما انتخاب هوشمندانه‌تری است.

رول آپ چیست و چرا اتریوم به آن نیاز دارد؟

برای درک بهتر مفهوم رول آپ، بیایید شبکه‌ی اتریوم را مانند یک بزرگراه بسیار محبوب و پرطرفدار در نظر بگیریم. این بزرگراه بسیار امن است و همه دوست دارند از آن برای رسیدن به مقصد خود استفاده کنند. اما مشکل اینجاست که این اتوبان ظرفیت محدودی دارد و وقتی ماشین‌های زیادی وارد آن می‌شوند، ترافیک سنگینی ایجاد می‌شود. در دنیای بلاکچین، این ترافیک باعث کند شدن سرعت کارها و بالا رفتن شدید هزینه‌ی پردازش می‌شود. در این شرایط، ما به راهکاری نیاز داریم که بدون ساختن یک اتوبان جدید و تغییر ساختار اصلی، مشکل ترافیک را حل کند؛ اینجاست که رول آپ‌ها وارد میدان می‌شوند.

چالش مقیاس پذیری اتریوم و ضرورت استفاده از راهکارهای لایه دوم

اتریوم بزرگ‌ترین بستر برای اجرای برنامه‌های غیرمتمرکز است، اما با یک مشکل اساسی روبرو است که به آن چالش مقیاس پذیری (Scalability - توانایی و ظرفیت یک شبکه برای پردازش تعداد زیادی تراکنش به صورت همزمان بدون افت سرعت) می‌گویند. شبکه‌ی اصلی اتریوم در حالت عادی تنها می‌تواند حدود ۱۵ تا ۳۰ تراکنش را در هر ثانیه پردازش کند.

وقتی هزاران کاربر در سراسر جهان می‌خواهند همزمان خرید و فروش کنند یا سرمایه‌ی خود را جابجا کنند، این ظرفیت محدود به یک گلوگاه تبدیل می‌شود. نتیجه‌ی این شلوغی چیست؟ کاربران مجبور می‌شوند برای اینکه درخواست آن‌ها زودتر تایید شود، کارمزد تراکنش (Gas Fee) بسیار بالاتری بپردازند. این هزینه‌های گاه نجومی باعث شد تا توسعه‌دهندگان به فکر ایجاد راهکارهای لایه دوم اتریوم (Layer 2) بیفتند. هدف لایه‌ی دوم این است که سرعت را بالا ببرد و هزینه‌ها را کم کند، در حالی که همچنان از امنیت بی‌نظیر اتریوم بهره می‌برد.

رول آپ ها چگونه بار پردازشی شبکه اصلی را کاهش می دهند؟

کلمه‌ی رول آپ در زبان انگلیسی به معنای لوله کردن، پیچیدن یا جمع کردن است و این دقیقاً همان کاری است که این فناوری انجام می‌دهد. برای اینکه دقیق‌تر متوجه شویم، همان مثال اتوبان را به یاد بیاورید. فرض کنید به جای اینکه ۱۰۰ نفر با ۱۰۰ ماشین شخصی (تراکنش‌های مجزا) وارد اتوبان شوند، همه سوار یک اتوبوس بزرگ می‌شوند. این اتوبوس فقط به اندازه‌ی یک ماشین در اتوبان جا می‌گیرد و عوارض جاده‌ای هم بین تمام مسافران تقسیم می‌شود؛ بنابراین هزینه‌ی هر فرد بسیار ناچیز خواهد بود.

در عمل، رول آپ‌ها به این شکل کار می‌کنند:

• انتقال به بیرون از شبکه: رول آپ‌ها صدها یا هزاران تراکنش را به خارج از زنجیره (Off-chain - محیطی بیرون از شبکه‌ی اصلی اتریوم که سرعت بالا و هزینه‌ی کمی برای محاسبات دارد) می‌برند و در آنجا پردازش می‌کنند.
• فشرده‌سازی اطلاعات: سپس این تراکنش‌های پردازش شده را مانند مسافران اتوبوس، در یک دسته‌ی واحد یا یک بسته‌ی اطلاعاتی کوچک فشرده می‌کنند.
• ثبت در شبکه‌ی اصلی: در نهایت، این بسته‌ی فشرده شده به عنوان یک تراکنش واحد و کم‌حجم به شبکه‌ی اصلی اتریوم فرستاده می‌شود تا در آنجا برای همیشه ثبت شود.

این مکانیزم ساده اما هوشمندانه باعث می‌شود تا بار سنگین محاسبات از دوش اتریوم برداشته شود. با استفاده از این فناوری، ما از مزایای زیر بهره‌مند می‌شویم:

• کاهش چشمگیر هزینه‌ها: چون کارمزد ثبت یک بسته‌ی بزرگ بین هزاران کاربر تقسیم می‌شود، هزینه‌ی نهایی برای هر فرد به شدت افت می‌کند.
• سرعت بالای تراکنش‌ها: به دلیل پردازش سریع در لایه‌ی دوم، نیازی به انتظار طولانی برای تایید تراکنش‌ها نیست.
• حفظ امنیت: از آنجایی که اطلاعات نهایی در پایگاه داده‌ی امن اتریوم ذخیره می‌شود، خیالتان از بابت امنیت شبکه‌ی لایه دوم راحت خواهد بود.

آشنایی با رول آپ آپتیمیستیک - Optimistic Rollup

برای اینکه با یکی از محبوب‌ترین راهکارهای لایه‌ی دوم آشنا شویم، بیایید کلمه‌ی آپتیمیستیک را بررسی کنیم. این کلمه در زبان انگلیسی به معنای خوش‌بین است. اما چرا یک شبکه‌ی مالی و کامپیوتری باید خوش‌بین باشد؟ پاسخ به این سوال، کلید درک نحوه‌ی کارکرد این معماری هوشمندانه است. در این بخش می‌بینیم که چگونه کمی خوش‌بینی می‌تواند سرعت پردازش‌ها را به شکل شگفت‌انگیزی افزایش دهد.

منطق خوش بینانه: پیش فرض صحت تمام تراکنش ها

شبکه‌ی آپتیمیستیک همان‌طور که از نامش پیداست، نگاهی خوش‌بینانه به کاربران و تراکنش‌ها (Transaction) دارد. سیستم پایه‌ی کار را بر این می‌گذارد که تمام درخواست‌های ارسالی صحیح و قانونی هستند و هیچ‌کس قصد تقلب ندارد.

این پیش‌فرض خوش‌بینانه باعث می‌شود تا نیازی به بررسی و محاسبه‌ی زمان‌بر تک‌تک تراکنش‌ها نباشد. در نتیجه، سرعت پردازش به شدت بالا می‌رود و تراکنش‌ها با سرعت نور دسته‌بندی می‌شوند. برای درک بهتر، یک مامور قطار را تصور کنید. او برای جلوگیری از ایجاد صف طولانی در ایستگاه، فرض می‌کند همه‌ی مسافران بلیت خریده‌اند و اجازه می‌دهد همه سریع سوار شوند و قطار حرکت کند. این کار باعث صرفه‌جویی عظیمی در زمان می‌شود.

نقش اثبات تقلب - Fraud Proof و دوره چالش در تامین امنیت

اما یک سوال مهم پیش می‌آید: اگر کسی بخواهد از این اعتماد سیستم سوءاستفاده کند چه می‌شود؟ اینجاست که پای اثبات تقلب (Fraud Proof - یک مدرک دیجیتالی و ریاضی که نشان می‌دهد یک تراکنش در شبکه‌ی لایه‌ی دوم نامعتبر یا دروغین بوده است) به میان می‌آید.

وقتی بسته‌ی تراکنش‌ها به شبکه‌ی اصلی اتریوم فرستاده می‌شود، بلافاصله نهایی و قطعی نمی‌شود. بلکه وارد یک بازه‌ی زمانی خاص به نام دوره‌ی چالش (Challenge Period - یک پنجره‌ی زمانی، معمولا بین ۱ تا ۷ روز، که به دیگران اجازه می‌دهد به صحت تراکنش‌ها اعتراض کنند) می‌شود.

در طول این دوره‌ی حساس، اعتبارسنج‌ ها (Validator) می‌توانند داده‌ها را زیر نظر بگیرند. اگر یک اعتبارسنج متوجه شود که تراکنش مشکوک یا اشتباهی در بسته وجود دارد، یک اثبات تقلب ایجاد کرده و به شبکه ارائه می‌دهد. سپس شبکه‌ی اصلی وارد عمل می‌شود، تراکنش دروغین را باطل می‌کند و فرد متقلب را جریمه‌ی سنگینی می‌کند. اما اگر در این دوره‌ی چند روزه هیچ‌کس اعتراضی نکرد، سیستم نتیجه می‌گیرد که خوش‌بینی‌اش درست بوده و تراکنش‌ها برای همیشه تایید و در اتریوم ثبت می‌شوند.

بررسی مهم ترین مزایا و محدودیت های معماری آپتیمیستیک

حالا که با طرز کار این شبکه‌ی جالب آشنا شدیم، بیایید نگاهی به نقاط قوت و ضعف آن بیندازیم تا ببینیم برای چه کاربردهایی مناسب‌تر است:

مهم‌ترین مزایای شبکه‌ی آپتیمیستیک:

• راه‌اندازی ساده و سازگاری بالا: بزرگ‌ترین نقطه‌ی قوت این روش، سازگاری کامل با ماشین مجازی اتریوم (EVM) است. این ویژگی بی‌نظیر به برنامه‌نویسان اجازه می‌دهد پروژه‌ها و نرم‌افزارهای خود را بدون نیاز به تغییرات پیچیده، به راحتی از اتریوم به این لایه‌ی دوم منتقل کنند.
• هزینه‌ی پردازش بسیار پایین: به دلیل عدم نیاز به محاسبات سنگین ریاضی و رمزنگاری در حالت عادی، هزینه‌ی پردازش تراکنش‌ها برای کاربران بسیار ارزان و مقرون‌به‌صرفه تمام می‌شود.

اصلی‌ترین محدودیت‌های شبکه‌ی آپتیمیستیک:

• تاخیر در برداشت دارایی: بزرگ‌ترین نقطه‌ی ضعف معماری آپتیمیستیک، همان دوره‌ی چالش است. اگر بخواهید سرمایه‌ی خود را از این لایه‌ی دوم خارج کرده و به شبکه‌ی اصلی اتریوم برگردانید، باید حدود ۷ روز صبر کنید تا این دوره‌ی امنیتی به پایان برسد. این تاخیر برای کسانی که به پول خود سریعا نیاز دارند، آزاردهنده است.
• نیاز به ناظران فعال: امنیت این سیستم به تئوری بازی (Game Theory - استفاده از پاداش و جریمه‌ی مالی برای تشویق افراد به رفتار صادقانه) وابسته است. یعنی شبکه‌ی آپتیمیستیک امید دارد که همیشه افراد یا کامپیوترهایی با انگیزه‌ی مالی وجود دارند که تراکنش‌ها را برای پیدا کردن تقلب، با دقت بررسی و نظارت کنند. اگر ناظری وجود نداشته باشد، تقلب‌ها ممکن است از چشم شبکه دور بمانند.

آشنایی با رول آپ دانش صفر ZK Rollup

در بخش قبل دیدیم که رویکرد آپتیمیستیک بر پایه‌ی خوش‌بینی و اعتماد شکل گرفته بود. اما در دنیای فناوری و سرمایه‌گذاری، همیشه گروهی هستند که ترجیح می‌دهند به جای اعتماد کردن، از ریاضیات و منطق قطعی کمک بگیرند. رول آپ دانش صفر که به آن ZK Rollup می‌گویند، دقیقا برای همین دسته از افراد ساخته شده است. عبارت ZK مخفف Zero-Knowledge (دانش صفر - روشی در ریاضیات که اجازه می‌دهد درستی یک ادعا را ثابت کنید بدون اینکه اطلاعات اضافه‌ای فاش شود) است. این شبکه‌ها به هیچ‌کس اعتماد نمی‌کنند و برای تایید هر چیزی، خواستار مدارک غیرقابل انکار ریاضی هستند.

مکانیزم تایید تراکنش ها بر اساس رمزنگاری پیشرفته

برخلاف مدل خوش‌بینانه، شبکه‌ی ZK هیچ تراکنشی را به صورت پیش‌فرض درست نمی‌داند. در این سیستم، وقتی هزاران تراکنش در لایه‌ی دوم انجام می‌شود، شبکه‌ی لایه‌ی دوم به جای اینکه فقط آن‌ها را دسته‌بندی کند و بفرستد، باید یک سری معادلات بسیار پیچیده‌ی ریاضی را حل کند.

این کار توسط علم رمزنگاری (Cryptography) انجام می‌شود. به زبان ساده، سیستم برای هر دسته‌ی بزرگ از تراکنش‌ها، یک تاییدیه یا مهر تایید رمزنگاری شده تولید می‌کند. وقتی این مهر تایید به شبکه‌ی اصلی اتریوم می‌رسد، اتریوم نیازی ندارد که تک‌تک تراکنش‌ها را دوباره بررسی کند؛ فقط کافی است بررسی کند که آیا این مهر تایید از نظر ریاضی معتبر است یا خیر. این مکانیزم باعث می‌شود امکان تقلب در همان لحظه‌ی اول از بین برود.

اثبات اعتبار - Validity Proof چیست و چگونه کار می کند؟

آن مهر تاییدی که در بخش قبل به آن اشاره کردیم، در دنیای فنی اثبات اعتبار (Validity Proof) نامیده می‌شود. برای اینکه بدانیم این مدرک چگونه کار می‌کند، بیایید از یک مثال ساده کمک بگیریم.

فرض کنید پردازش هزار تراکنش، مانند ساختن یک پازل هزار تکه‌ی بسیار سخت است. حل کردن این پازل ساعت‌ها زمان می‌برد. اگر بخواهید به دوستتان ثابت کنید که پازل را حل کرده‌اید، نیازی نیست او را مجبور کنید تا تمام مراحل چیدن پازل توسط شما را دوباره تماشا کند. شما فقط یک عکس از پازل تکمیل شده می‌گیرید و به او نشان می‌دهید. دوست شما با دیدن عکس، در کسری از ثانیه مطمئن می‌شود که کار به درستی انجام شده است.

اثبات اعتبار دقیقا همان عکس از پازل تکمیل شده است! شبکه‌ی لایه‌ی دوم، پازل سخت محاسبات را حل می‌کند و سپس یک اثبات اعتبار یا همان عکس نهایی را برای اتریوم می‌فرستد. قراردادهای هوشمند اتریوم با بررسی این مدرک ریاضی، به سرعت متوجه می‌شوند که تمام تراکنش‌های آن دسته کاملا صحیح و معتبر هستند.

بررسی مهم ترین مزایا و محدودیت های معماری ZK

معماری دانش صفر یکی از پیشرفته‌ترین دستاوردهای دنیای بلاکچین است. اما مانند هر فناوری دیگری، نقاط قوت و چالش‌های خاص خودش را دارد. بیایید این موارد را با هم مرور کنیم:

مهم‌ترین مزایای شبکه‌ی ZK:

• برداشت سریع و بدون معطلی: از آنجایی که تراکنش‌ها با یک مدرک ریاضی قطعی تایید می‌شوند، دیگر نیازی به آن دوره‌ی چالش هفت روزه نیست. به محض اینکه اثبات اعتبار توسط اتریوم تایید شود، شما می‌توانید سرمایه‌ی خود را در همان لحظه برداشت کنید.
• امنیت بی‌نظیر: در این مدل، نیازی به ناظران یا پاداش و جریمه برای حفظ امنیت نداریم. امنیت سیستم بر پایه‌ی قوانین تغییر ناپذیر ریاضیات تامین می‌شود و امکان ثبت تراکنش دروغین عملا صفر است.
• فشرده‌سازی بهتر اطلاعات: شبکه‌های ZK به لطف رمزنگاری، داده‌های کمتری را به شبکه‌ی اصلی می‌فرستند. این ویژگی باعث می‌شود در زمان شلوغی، هزینه‌ی نهایی برای کاربران بسیار ارزان‌تر تمام شود.

اصلی‌ترین محدودیت‌های شبکه‌ی ZK:

• پیچیدگی فنی بسیار بالا: تولید این اثبات‌های ریاضی به قدرت پردازشی بسیار بالایی نیاز دارد. به همین دلیل، طراحی و راه‌اندازی این شبکه‌ها برای برنامه‌نویسان بسیار سخت‌تر و پرهزینه‌تر است.
• چالش در اجرای قراردادهای هوشمند: در گذشته، انتقال برنامه‌ها و قراردادهای هوشمند اتریوم به این شبکه‌ها کار بسیار دشواری بود و سازگاری کاملی با محیط نرم‌افزاری اتریوم نداشتند. البته امروزه توسعه‌دهندگان در حال حل این مشکل هستند، اما هنوز هم راه‌اندازی برنامه‌ها روی شبکه‌ی ZK نسبت به مدل‌های خوش‌بینانه، به زمان و تخصص بیشتری نیاز دارد.

مقایسه کاربردی و مفهومی رول آپ آپتیمیستیک و رول آپ ZK

حالا که با هر دو روش به طور مجزا آشنا شدیم، وقت آن رسیده است که این دو رقیب قدرتمند را در کنار هم قرار دهیم. انتخاب بین شبکه‌ی آپتیمیستیک و شبکه‌ی ZK، مانند انتخاب بین دو ماشین با موتورهای کاملا متفاوت است؛ هر کدام برای جاده‌ی خاصی طراحی شده‌اند. در این بخش، این دو معماری را از زاویه‌های مختلف و کاربردی بررسی می‌کنیم تا ببینیم کدام یک به نیازهای شما پاسخ بهتری می‌دهد.

امنیت و تایید تراکنش ها: اتکا به تئوری بازی در برابر قطعیت ریاضی

تفاوت اصلی این دو شبکه در نحوه‌ی اعتماد کردن آن‌ها است.

• در شبکه‌ی آپتیمیستیک، امنیت بر اساس تئوری بازی (Game Theory - استفاده از سیستم پاداش و جریمه‌ی مالی برای هدایت رفتار افراد به سمت صداقت) تامین می‌شود. یعنی شبکه فرض می‌کند همه درست‌کار هستند، اما به افراد دیگر پاداش می‌دهد تا همواره مراقب باشند و مچ متقلبان را بگیرند. بنابراین در این مدل، امنیت تا حدودی به حضور ناظران فعال وابسته است.
• در مقابل، شبکه‌ی ZK به هیچ انسانی یا ناظری اعتماد نمی‌کند و امنیت در آن بر اساس ریاضیات محض شکل گرفته است. در این شبکه، تراکنش‌ها فقط زمانی تایید می‌شوند که یک مدرک قطعی و غیرقابل جعل ارائه شود. اگر بخواهیم با یک مثال ساده بگوییم، مدل آپتیمیستیک مانند امتحانی است که معلم از کلاس بیرون می‌رود و روی صداقت دانش‌آموزان حساب می‌کند، اما مدل ZK مانند یک آزمون کامپیوتری است که در صورت وارد کردن جواب اشتباه، سیستم از همان ابتدا اجازه ثبت آن را نمی‌دهد.

سرعت و زمان برداشت دارایی: چرا شبکه های آپتیمیستیک تاخیر دارند؟

یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های کاربران، سرعت نقد کردن سرمایه است. وقتی می‌خواهید دارایی خود را از لایه‌ی دوم به شبکه‌ی اصلی اتریوم برگردانید (که در دنیای رمزارز به آن Withdrawal یا برداشت دارایی می‌گویند)، تجربه‌ی شما در این دو شبکه کاملا متفاوت خواهد بود.

• در شبکه‌ی آپتیمیستیک، به دلیل وجود همان دوره‌ی چالش برای بررسی تقلب، سرمایه‌ی شما معمولا حدود ۷ روز قفل می‌شود و باید برای دریافت آن یک هفته صبر کنید. این موضوع برای کاربرانی که به پول خود نیاز فوری دارند، می‌تواند چالش‌برانگیز باشد.
• اما در شبکه‌ی ZK، به محض اینکه معادلات ریاضی حل شوند و اتریوم آن‌ها را تایید کند (که معمولا چند دقیقه بیشتر طول نمی‌کشد)، دارایی شما آزاد می‌شود و می‌توانید بلافاصله آن را به کیف پول اصلی خود منتقل کنید.

هزینه و کارمزد شبکه: کدام معماری برای کاربران مقرون به صرفه تر است؟

دغدغه‌ی بعدی، کارمزد شبکه (Gas Fee) است. محاسبه‌ی هزینه‌ها در این دو روش با هم فرق دارد:

• در شرایط عادی و تراکنش‌های روزمره: شبکه‌ی آپتیمیستیک چون محاسبات ریاضی پیچیده‌ای انجام نمی‌دهد، پردازش بسیار سبکی دارد و برای تراکنش‌های ساده بسیار ارزان و مقرون‌به‌صرفه تمام می‌شود.
• در شرایط شلوغی و ترافیک بالا: شبکه‌ی ZK برای تولید آن اثبات‌های ریاضی به هزینه‌ی اولیه‌ی بالایی نیاز دارد، اما نکته‌ی جالب این است که این هزینه‌ی ثابت بین تمام کاربران آن دسته‌ی اطلاعاتی تقسیم می‌شود. در نتیجه، هرچه تعداد کاربران و تراکنش‌ها بیشتر شود، شبکه‌ی ZK می‌تواند به دلیل فشرده‌سازی بی‌نظیر داده‌ها، گزینه‌ی بسیار ارزان‌تری برای همه باشد.

حریم خصوصی: تفاوت در پنهان سازی اطلاعات تراکنش ها

در دنیای بلاکچین، شفافیت یک اصل است اما گاهی کاربران یا شرکت‌ها به حریم خصوصی (Privacy) نیاز دارند.

• شبکه‌ی آپتیمیستیک برای اینکه ناظران بتوانند تقلب را پیدا کنند، مجبور است تمام اطلاعات تراکنش‌ها را به صورت کاملا شفاف منتشر کند تا همه بتوانند آن‌ها را بررسی کنند. بنابراین هیچ رازی در این شبکه پنهان نمی‌ماند.
• اما معماری دانش صفر (ZK) از اساس برای حفظ اسرار ساخته شده است! این فناوری می‌تواند به شبکه‌ی اصلی اتریوم ثابت کند که یک تراکنش کاملا درست و معتبر است، بدون اینکه بگوید فرستنده کیست، گیرنده کیست یا دقیقا چه مقدار پول جابجا شده است. این ویژگی جذاب، شبکه‌های ZK را به بستری ایده‌آل برای پروژه‌های حساس به اطلاعات تبدیل کرده است.

سازگاری با ماشین مجازی اتریوم EVM و سهولت توسعه نرم افزار

برای برنامه‌نویسان بسیار مهم است که بتوانند برنامه‌های خود را راحت و بدون دردسر به شبکه‌ی جدید منتقل کنند. در اینجا ماشین مجازی اتریوم (EVM - محیطی نرم‌افزاری که به عنوان مغز اتریوم عمل می‌کند و تمام کدهای برنامه‌ها در آن اجرا می‌شوند) نقش کلیدی ایفا می‌کند.

• شبکه‌های آپتیمیستیک سازگاری صد درصدی و بسیار آسانی با این محیط دارند. برنامه‌نویسان می‌توانند کدهای اتریومی خود را با کمترین تغییر ممکن در این شبکه‌ها پیاده‌سازی کنند.
• اما معماری ZK به دلیل ساختار پیچیده‌ی ریاضی، در گذشته به سختی با اتریوم سازگار می‌شد و نوشتن برنامه برای آن به تخصص بالایی نیاز داشت. البته امروزه فناوری جدیدی به نام zkEVM در حال رشد است که این مشکل را به شدت کاهش داده است، اما هنوز هم کفه ترازوی سادگی و راحتی برای برنامه‌نویسان، به سمت شبکه‌های آپتیمیستیک سنگینی می‌کند.

پتانسیل و آمادگی برای اجرای پروژه های دیفای DeFi

بخش بزرگی از جذابیت دنیای رمزارزها به پروژه‌های دیفای (DeFi - سیستم‌های مالی غیرمتمرکز که خدماتی مثل وام‌دهی و صرافی را بدون نیاز به واسطه‌ها و بانک‌ها ارائه می‌دهند) وابسته است.

• از آنجایی که شبکه‌های آپتیمیستیک به راحتی زبان کدهای اتریوم را می‌فهمند، میزبان بسیار خوبی برای پروژه‌های دیفای هستند و همین حالا بزرگ‌ترین برنامه‌های مالی به راحتی روی آن‌ها کار می‌کنند.
• در مقابل، شبکه‌های ZK تا مدت‌ها بیشتر برای پرداخت‌های ساده یا کاربردهای خاص استفاده می‌شدند. اگرچه امنیت بسیار بالاتر و سرعت برداشت فوری، معماری ZK را به گزینه‌ی درخشانی برای آینده‌ی دیفای تبدیل کرده است، اما در حال حاضر شبکه‌های آپتیمیستیک به دلیل راحتی در توسعه، پلتفرم‌های اصلی اجرای پروژه‌های مالی غیرمتمرکز محسوب می‌شوند.

جدول مقایسه سریع دو راهکار لایه دوم

برای اینکه تمام این مفاهیم را به صورت خلاصه مرور کنیم، می‌توانید از جدول زیر کمک بگیرید:

ویژگی مورد بررسی	رول آپ آپتیمیستیک (Optimistic)	رول آپ دانش صفر (ZK)
تامین امنیت	وابسته به ناظران و سیستم اثبات تقلب	متکی به ریاضیات و سیستم اثبات اعتبار
زمان برداشت دارایی	طولانی (معمولا در حدود ۷ روز)	فوری (در حد چند دقیقه)
حریم خصوصی	پایین (اطلاعات کاملا شفاف است)	بالا (قابلیت پنهان‌سازی اطلاعات)
پیچیدگی فنی شبکه	نسبتا پایین و ساده	بسیار بالا (نیاز به قدرت پردازشی زیاد)
میزبانی از دیفای	بسیار بالا و دردسترس	در حال توسعه و پیشرفت چشمگیر
کارمزد در مقیاس بالا	ارزان اما متکی به حجم داده	بسیار اقتصادی‌تر به دلیل فشرده‌سازی

پروژه‌های محبوب و کاربردی در اکوسیستم رول آپ ها

حالا که با تئوری و نحوه‌ی کارکرد این دو راهکار لایه‌ی دوم آشنا شدیم، وقت آن است که نگاهی به دنیای واقعی بیندازیم. این فناوری‌ها دیگر فقط یک ایده‌ی جذاب روی کاغذ نیستند، بلکه تبدیل به شبکه‌هایی عظیم با میلیاردها دلار سرمایه‌ی در گردش شده‌اند. در دنیای بلاکچین، به این محیط‌های فعال و پر جنب‌وجوش اکوسیستم (Ecosystem - شبکه‌ای از برنامه‌ها، توسعه‌دهندگان و کاربرانی که در کنار هم یک چرخه‌ی اقتصادی و فناوری را می‌سازند) می‌گویند. در ادامه با چند پروژه‌ی ستاره و پرچمدار در هر دو معماری آشنا می‌شویم.

شبکه های پیشرو مبتنی بر معماری Optimistic (مانند Arbitrum و Optimism)

شبکه‌های آپتیمیستیک به دلیل ساختار ساده‌تر و سازگاری بسیار عالی با اتریوم، خیلی زودتر توانستند میزبان برنامه‌ها و کاربران باشند و سهم بزرگی از بازار را به دست آورند. دو غول بزرگ در این حوزه وجود دارند:

• آربیتروم (Arbitrum): این شبکه در حال حاضر پادشاه بلامنازع لایه‌ی دوم اتریوم است. موفقیت بزرگ آربیتروم به این دلیل است که به برنامه‌نویسان اجازه داد بدون دردسر، کدهای قبلی خود را به این شبکه‌ی سریع منتقل کنند. امروزه بسیاری از پلتفرم‌های وام‌دهی و صرافی‌های غیرمتمرکز (DEX - بسترهای معاملاتی که در آن‌ها خریداران و فروشندگان مستقیما با یکدیگر معامله نمی‌کنند، بلکه برای انجام تبادلات خود با استخرهای نقدینگی در ارتباط هستند) شبکه‌ی آربیتروم را برای فعالیت انتخاب کرده‌اند تا کاربرانشان از شر کارمزدهای بالای اتریوم راحت شوند.
• آپتیمیزم (Optimism): رقیب سرسخت آربیتروم که با یک چشم‌انداز متفاوت به میدان آمده است. آپتیمیزم علاوه بر ارائه‌ی سرعت و ارزانی، در تلاش است تا با ایجاد یک استاندارد نرم‌افزاری به نام سوپرچین (Superchain - شبکه‌ای یکپارچه از چندین بلاکچین مختلف که می‌توانند به راحتی و با امنیت بالا با هم در ارتباط باشند)، شبکه‌های لایه‌ی دوم را ) به یکدیگر متصل کند تا کاربران برای جابجایی بین شبکه‌های مختلف سردرگم نشوند.

شبکه های نوآور مبتنی بر معماری ZK (مانند zkSync و Starknet)

در سمت دیگر میدان، شبکه‌های مبتنی بر دانش صفر یا همان ZK قرار دارند. توسعه‌ی این شبکه‌ها به دلیل معادلات سنگین ریاضی زمان‌بر بود، اما حالا به عنوان آینده‌ی مقیاس‌پذیری اتریوم شناخته می‌شوند و به سرعت در حال رشد هستند:

• زدکی سینک (zkSync): این پروژه یکی از اولین پیشگامانی بود که موفق شد فناوری پیچیده‌ی ZK را تا حد زیادی با محیط اتریوم سازگار کند. هدف اصلی شبکه‌ی زدکی سینک این است که کارمزدها را به قدری کاهش دهد که انجام تراکنش‌های روزمره و خرد برای تمام مردم جهان منطقی و بسیار ارزان باشد.
• استارک نت (Starknet): استارک نت یک شبکه‌ی بسیار قدرتمند و نوآور است که توسط تیمی از نوابغ ریاضی ساخته شده است. این شبکه به جای وابستگی کامل به محیط اتریوم، زبان برنامه‌نویسی مخصوص به خود را دارد. این ویژگی به توسعه‌دهندگان آزادی عمل می‌دهد تا نرم‌افزارها و بازی‌های پیچیده‌ای را بسازند که اجرای محاسبات آن‌ها روی اتریوم یا شبکه‌های دیگر، عملا غیرممکن یا به شدت گران‌قیمت است. استارک نت قصد دارد مرزهای توانایی یک شبکه‌ی بلاکچینی را جابجا کند.

منابع:

Coinbase

Coinmarketcap

Starkware.co