سوشال فای (SocialFi) چیست؟ بررسی شبکه‌های اجتماعی وب ۳

روزانه ساعت‌ها زمان و انرژی صرف تولید محتوا، جذب مخاطب و تعامل در پلتفرم‌های سنتی می‌شود، در حالی که تمام سود حاصل از این ترافیک مستقیما به حساب شرکت‌های بزرگ واریز می‌گردد. از سوی دیگر، الگوریتم‌ها بدون اطلاع قبلی تغییر می‌کنند و زحمات چندین ساله یک تولیدکننده محتوا با یک مسدودسازی ناعادلانه در کسری از ثانیه از بین می‌رود. در این مقاله، بررسی می‌کنیم که شبکه‌های اجتماعی وب ۳ چگونه این قدرت و انحصار را می‌شکنند و چه راهکارهای عملی برای فعالیت و کسب درآمد رمزارزی از این پلتفرم‌ها (به ویژه برای کاربران ایرانی) وجود دارد.

سوشال فای (SocialFi) چیست؟

دنیای ارزهای دیجیتال همیشه پر از مفاهیم جذاب و نوآورانه است، اما شاید یکی از هیجان‌انگیزترین آن‌ها برای کاربران عادی، پدیده‌ای به نام سوشال فای باشد. به بیان خیلی ساده، این مفهوم قرار است روش تعامل ما در فضای مجازی و نحوه ارزش‌گذاری روی زمانمان را برای همیشه تغییر دهد. در این بخش، ساختار این تکنولوژی را به دور از پیچیدگی‌های فنی بررسی می‌کنیم تا دقیقا متوجه شوید چرا این روزها همه درباره‌ی آن صحبت می‌کنند.

ترکیب شبکه‌های اجتماعی و امور مالی غیرمتمرکز (DeFi) به زبان ساده

کلمه‌ی سوشال فای از ترکیب دو واژه‌ی Social (شبکه‌های اجتماعی) و Finance (امور مالی) ساخته شده است. این مفهوم نسل جدیدی از پلتفرم‌ها است که در آن شما علاوه بر ارتباط با دوستان و دنبال‌کنندگان خود، می‌توانید از فعالیت‌های روزمره‌ی خود به صورت مستقیم درآمد کسب کنید.

در این سیستم جدید، امکانات ارتباطی شبکه‌های اجتماعی با قابلیت‌های دیفای یا DeFi (امور مالی غیرمتمرکز که بدون نیاز به بانک‌ها و شرکت‌های واسطه کار می‌کند) ترکیب شده است. برای درک بهتر این موضوع، پلتفرم‌های اجتماعی فعلی را مانند یک مجتمع تجاری بزرگ در نظر بگیرید. شما مغازه‌ی خود را در این مجتمع می‌سازید، ویترین زیبایی می‌چینید، محتوای جذاب تولید می‌کنید و مشتریان زیادی را به این مجتمع می‌کشانید؛ اما در نهایت این صاحب مجتمع است که از حضور این مشتریان بیشترین سود مالی را می‌برد و حتی می‌تواند هر زمان که اراده کرد، مغازه‌ی شما را تعطیل کند.

در مقابل، سوشال فای به شما اجازه می‌دهد صاحب قطعی و واقعی مغازه‌ی خود باشید. با استفاده از فناوری بلاکچین (Blockchain یا یک دفتر کل دیجیتال و توزیع‌شده که اطلاعات در آن غیرقابل دستکاری است)، هر لایک، اشتراک‌گذاری یا محتوایی که تولید می‌کنید، دارای ارزش مالی واقعی است و سود آن مستقیما به جیب خود شما می‌رود. در این بستر، تولیدکنندگان محتوا می‌توانند توکن‌های اجتماعی (Social Tokens یا ارزهای دیجیتال اختصاصی که ارزش آن‌ها بر اساس محبوبیت سازنده تعیین می‌شود) ایجاد کنند. مخاطبان نیز با خرید این توکن‌ها، روی موفقیت فرد مورد علاقه‌ی خود سرمایه‌گذاری می‌کنند و در سود او شریک می‌شوند.

تفاوت سوشال فای با شبکه‌های اجتماعی سنتی

برای این که بهتر متوجه شویم سوشال فای چه انقلاب بزرگی در دنیای ارتباطات ایجاد کرده است، باید آن را در کنار پلتفرم‌های آشنایی که هر روز استفاده می‌کنیم قرار دهیم. شبکه‌های اجتماعی فعلی که به عنوان پلتفرم‌های وب ۲ (Web2 یا نسل دوم اینترنت که تحت کنترل شرکت‌های بزرگ فناوری است) شناخته می‌شوند، مدل کسب‌وکار بسیار متفاوتی نسبت به شبکه‌های وب ۳ (Web3 یا نسل جدید و غیرمتمرکز اینترنت که مالکیت را به کاربران برمی‌گرداند) دارند.

در جدول مقایسه‌ای زیر، تفاوت‌های کلیدی این دو فضا را از جنبه‌های مختلف بررسی کرده‌ایم تا در یک نگاه متوجه برتری‌های این فناوری جدید بشوید:

ویژگی مورد بررسی	شبکه‌های اجتماعی سنتی (وب ۲)	سوشال فای (وب ۳)
مالکیت داده‌ها	اطلاعات شما متعلق به شرکت سازنده‌ی پلتفرم است و معمولا برای تبلیغات هدفمند فروخته می‌شود.	مالکیت کامل داده‌ها در اختیار شماست و اطلاعاتتان به صورت رمزنگاری‌شده در شبکه‌ی بلاکچین ثبت می‌شود.
درآمدزایی	عمده‌ی سود حاصل از تبلیغات به شرکت‌ها می‌رسد؛ تولیدکننده‌ی محتوا سهم ناچیزی (آن هم با شرایط سخت) دریافت می‌کند.	درآمدزایی به صورت مستقیم است و سود حاصل بدون واسطه بین خالق محتوا و مخاطبان فعال او تقسیم می‌شود.
سانسور و کنترل	قوانین به صورت یک‌طرفه توسط پلتفرم تعیین می‌شود و خطر پاک شدن محتوا یا مسدود شدن حساب همیشه وجود دارد.	به شدت در برابر سانسور مقاوم است؛ هیچ نهاد مرکزی نمی‌تواند حساب کاربری شما را به دلخواه خود حذف کند.
ساختار مدیریت	کاملا متمرکز است؛ یک مدیر یا هیئت مدیره پشت درهای بسته برای آینده‌ی پلتفرم تصمیم‌گیری می‌کنند.	کاملا غیر متمرکز است؛ کاربران با در اختیار داشتن توکن‌های شبکه، در تصمیم‌گیری‌ها و به‌روزرسانی‌ها حق رای دارند.

همان‌طور که از جدول بالا پیداست، در پلتفرم‌های سنتی شما بیشتر نقش یک مصرف‌کننده یا تولیدکننده‌ی رایگان محتوا برای غول‌های فناوری را دارید. اما در دنیای سوشال فای، شما به معنای واقعی کلمه یک عضو شریک و سهام‌دار در شبکه‌ی اجتماعی خود هستید. این تکنولوژی با حذف واسطه‌ها، قدرت و ثروت را از دست چند شرکت متمرکز خارج کرده و به دست صاحبان اصلی آن، یعنی کاربران بازمی‌گرداند.

چرا به شبکه‌های اجتماعی غیرمتمرکز نیاز داریم؟

شاید از خود بپرسید وقتی پلتفرم‌هایی مانند اینستاگرام یا ایکس (توییتر سابق) به خوبی کار می‌کنند، اصلا چه نیازی به یک سیستم جدید داریم؟ ظاهر ماجرا این است که ما در حال استفاده‌ی رایگان از یک سرویس جذاب هستیم؛ اما در پس‌زمینه‌ی این شبکه‌ها، مشکلات بزرگی وجود دارد که به مرور زمان به ضرر کاربران تمام می‌شود. برای درک این نیاز، باید نگاهی به ساختار و مدل درآمدزایی شبکه‌های فعلی بیندازیم و ببینیم چرا کوچ کردن به سمت یک پلتفرم غیرمتمرکز (Decentralized - سیستمی که توسط هیچ فرد یا شرکت واحدی کنترل نمی‌شود و قدرت در آن بین همه‌ی افراد پخش شده است) به یک ضرورت تبدیل شده است.

بررسی چالش‌های پلتفرم‌های سنتی برای کاربران و خالقان محتوا

برای درک بهتر مشکلات فعلی، شبکه‌های اجتماعی سنتی را مانند یک زمین کشاورزی اجاره‌ای تصور کنید. شما روی این زمین کار می‌کنید، بذر می‌کارید و محصولی عالی (محتوا) تولید می‌کنید. اما در فصل برداشت، صاحب زمین تمام محصول را برمی‌دارد و تنها درصد بسیار ناچیزی را به عنوان دستمزد به شما می‌دهد. علاوه بر این، او می‌تواند هر زمان که خواست شما را از زمین اخراج کند.

چالش‌های اصلی پلتفرم‌های متمرکز (Centralized Platforms - سیستم‌هایی که تمام قدرت و تصمیم‌گیری در آن‌ها در دست یک شرکت خاص است) شامل موارد زیر می‌شود:

• توزیع ناعادلانه‌ی درآمد: شرکت‌های بزرگ، میلیاردها دلار از طریق نمایش تبلیغات به کاربران خود درآمد کسب می‌کنند. بخش عمده‌ی این ثروت به جیب شرکت‌ها می‌رود و خالق محتوا که دلیل اصلی حضور کاربران در پلتفرم است، سهم بسیار کمی از این کیک بزرگ می‌برد.
• تغییرات ناگهانی الگوریتم‌ها: الگوریتم (Algorithm - مجموعه‌ای از دستورالعمل‌های کامپیوتری پنهان که تصمیم می‌گیرد کدام محتوا بیشتر دیده شود) در شبکه‌های سنتی مدام در حال تغییر است. زحمات چندین ساله‌ی یک تولیدکننده‌ی محتوا ممکن است با یک تغییر ساده در این کدها، یک‌شبه نابود شود و بازدیدهای او به شدت کاهش یابد.
• سانسور و خطر مسدود شدن حساب‌ها: مدیران این پلتفرم‌ها قدرت مطلق دارند. آن‌ها می‌توانند به راحتی قوانین را تغییر دهند، محتواها را حذف کنند یا حساب کاربری افراد (به خصوص ما کاربران ایرانی که با چالش مسدودسازی به دلیل ملیت روبرو هستیم) را بدون هیچ توضیح قانع‌کننده‌ای برای همیشه ببندند.

بازپس‌گیری مالکیت داده‌ها و حفظ حریم خصوصی کاربران

در دنیای فناوری یک جمله‌ی بسیار معروف وجود دارد: اگر برای یک محصول پولی پرداخت نمی‌کنید، پس خود شما محصول هستید! پلتفرم‌های فعلی در ازای ارائه‌ی خدمات به ظاهر رایگان، تمام اطلاعات هویتی، علایق، پیام‌ها و الگوهای رفتاری شما را جمع‌آوری می‌کنند. سپس این اطلاعات به عنوان یک گنجینه‌ی ارزشمند به شرکت‌های تبلیغاتی فروخته می‌شود. در واقع، حریم خصوصی (Privacy - حق اساسی هر فرد برای کنترل اطلاعات شخصی خود و جلوگیری از سوءاستفاده‌ی دیگران) در این شبکه‌ها عملا معنایی ندارد.

اما شبکه‌های اجتماعی غیرمتمرکز در حوزه‌ی وب ۳ این معادله را تغییر می‌دهند. در سوشال فای، اطلاعات شما به جای ذخیره شدن در سرورهای یک شرکت خاص، روی شبکه‌ی بلاکچین ثبت و رمزنگاری می‌شود. این تغییر ساختار، دو مزیت بسیار مهم برای شما به همراه دارد:

• شما صاحب داده‌های خود هستید: اطلاعات شما مانند یک گاوصندوق امن قفل شده است و تنها کسی که کلید آن را در دست دارد، خود شما هستید. هیچ شرکتی نمی‌تواند بدون اجازه‌ی شما به این داده‌ها دسترسی پیدا کند.
• امکان درآمدزایی از داده‌های شخصی: اگر روزی تصمیم بگیرید اطلاعات یا محتوای خود را با دیگران به اشتراک بگذارید یا در اختیار تبلیغ‌کنندگان قرار دهید، سود آن به جای واسطه‌ها، مستقیما به کیف پول دیجیتال خودتان واریز می‌شود.

به این ترتیب، سوشال فای نه تنها استقلال مالی را به خالقان محتوا هدیه می‌دهد، بلکه کرامت و امنیت اطلاعاتی را به تمام کاربران فضای مجازی برمی‌گرداند.

پلتفرم‌های سوشال فای چگونه کار می‌کنند؟

حالا که متوجه شدیم چرا به یک سیستم جدید نیاز داریم، وقت آن است که به پشت صحنه‌ی شبکه‌های اجتماعی غیرمتمرکز نگاهی بیندازیم. شاید در نگاه اول، استفاده از یک پلتفرم سوشال فای شبیه به کار با برنامه‌های آشنایی مثل توییتر یا اینستاگرام باشد؛ شما پروفایل می‌سازید، پست منتشر می‌کنید و برای دیگران نظر می‌گذارید. اما موتور محرکه‌ای که در زیر پوسته‌ی این شبکه‌ها کار می‌کند، کاملا متفاوت است. این سیستم جدید بر پایه‌ی سه ستون اصلی بنا شده است که اقتصاد و مدیریت را از انحصار شرکت‌ها خارج کرده و به دست خود کاربران می‌سپارد.

نقش توکن‌های اجتماعی (Social Tokens) و NFT ها در اقتصاد محتوا

در شبکه‌های اجتماعی سنتی، تنها معیار سنجش موفقیت شما تعداد لایک‌ها و دنبال‌کننده‌ها است؛ اعدادی که هیچ ارزش مالی مستقیمی برای شما در خارج از آن پلتفرم ندارند. اما در سوشال فای، هر تعامل شما می‌تواند به یک دارایی واقعی تبدیل شود. این کار به کمک دو ابزار مهم انجام می‌شود:

• توکن‌های اجتماعی: پیش‌تر اشاره کردیم که این توکن‌ها ارزهای دیجیتال اختصاصی افراد یا گروه‌ها هستند. فرض کنید شما یک نویسنده یا هنرمند موفق در یک شبکه‌ی سوشال فای هستید و توکن مخصوص به خود را می‌سازید. طرفداران شما می‌توانند این توکن‌ها را بخرند تا به محتوای ویژه‌ی شما دسترسی پیدا کنند. هرچه محبوبیت و کیفیت کار شما بیشتر شود، تقاضا برای خرید توکن شما بالاتر می‌رود و ارزش سرمایه‌ی طرفدارانتان نیز بیشتر می‌شود. در واقع، مخاطبان شما روی آینده‌ی شما سرمایه‌گذاری می‌کنند و موفقیت شما، موفقیت آن‌ها نیز خواهد بود.
• ان‌اف‌تی‌ها: (NFT - توکن غیرقابل تعویض یا سند دیجیتالی منحصربه‌فردی که مالکیت قطعی یک اثر را در فضای اینترنت ثابت می‌کند) در سوشال فای، شما می‌توانید هر پست، عکس، موسیقی یا ویدیویی که منتشر می‌کنید را به یک ان‌اف‌تی تبدیل کنید. به این ترتیب، محتوای شما به یک اثر دیجیتال، ارزشمند و قابل فروش تبدیل می‌شود که هواداران می‌توانند آن را بخرند، در کیف پول خود نگه دارند یا حتی بعدها در بازارهای ثانویه با قیمت بالاتری بفروشند.

قراردادهای هوشمند و شفافیت در توزیع عادلانه پاداش‌ها

احتمالا این سوال برایتان پیش آمده است که در صورت نبود یک شرکت مرکزی، چه کسی یا چه نهادی حساب و کتاب این خرید و فروش‌ها و واریز پاداش‌ها را مدیریت می‌کند؟ پاسخ این سوال در فناوری قراردادهای هوشمند (Smart Contracts - کدهای برنامه‌نویسی شده‌ای که روی شبکه‌ی بلاکچین اجرا می‌شوند و به محض برآورده شدن شرایط، دستورات را به صورت خودکار و بدون نیاز به انسان انجام می‌دهند) نهفته است.

قراردادهای هوشمند را مانند یک دستگاه خودکار فروش نوشیدنی تصور کنید. شما پول را وارد دستگاه می‌کنید، دکمه را می‌فشارید و دستگاه بدون نیاز به فروشنده، نوشیدنی را به شما تحویل می‌دهد. در پلتفرم‌های سوشال فای، قراردادهای هوشمند دقیقا همین نقش را بازی می‌کنند. وقتی کاربری تصمیم می‌گیرد برای حمایت از پست شما مبلغی پرداخت کند، قرارداد هوشمند این مبلغ را به صورت آنی و با کسر کمترین کارمزد ممکن، مستقیما به کیف پول دیجیتال شما واریز می‌کند.

این فرایند دو مزیت بزرگ دارد: اول اینکه هیچ شرکتی نمی‌تواند درصدی از درآمد شما را به صورت پنهانی کسر کند و دوم اینکه تمام تراکنش‌ها روی شبکه‌ی بلاکچین ثبت می‌شوند و برای همه قابل مشاهده و پیگیری هستند؛ در نتیجه، شفافیت و اعتماد در این ساختار در بالاترین سطح ممکن قرار دارد.

حاکمیت غیرمتمرکز (DAO) و نقش کاربران در مدیریت شبکه

بزرگ‌ترین تفاوت شبکه‌های اجتماعی وب ۳ با نسخه‌های قدیمی، در نحوه‌ی مدیریت آن‌هاست. در شرکت‌های سنتی، یک مدیرعامل و چند سهام‌دار بزرگ پشت درهای بسته برای میلیون‌ها کاربر تصمیم می‌گیرند. اما سوشال فای از مفهومی به نام سازمان خودگردان غیرمتمرکز (DAO - سیستمی برای مدیریت گروهی که در آن هیچ مدیر یا رئیس واحدی وجود ندارد و تصمیمات بر اساس رای‌گیری از اعضای جامعه گرفته می‌شود) استفاده می‌کند.

در یک سیستم دائو، قدرت در دست کسانی است که از شبکه استفاده می‌کنند. معمولا هر پلتفرم سوشال فای یک توکن حاکمیتی دارد. اگر شما این توکن‌ها را در اختیار داشته باشید، به معنای واقعی کلمه یکی از مدیران آن پلتفرم محسوب می‌شوید. این ساختار به شما اجازه می‌دهد در موارد مهم زیر حق رای داشته باشید:

• پیشنهاد و تصویب قوانین جدید برای بهبود شبکه‌ی اجتماعی
• تعیین میزان کارمزدها و نحوه‌ی توزیع پاداش بین کاربران
• تصمیم‌گیری درباره‌ی نحوه‌ی برخورد با حساب‌های مخرب، اسپم‌ها و محتوای نامناسب
• رای دادن به به‌روزرسانی‌های فنی و تغییرات ظاهری پلتفرم

به زبان ساده، پلتفرم‌های سوشال فای مانند یک کشور دموکراتیک کار می‌کنند که در آن قوانین نه توسط یک شخص یا هیئت مدیره، بلکه توسط خود شهروندان و برای حفظ منافع جمعی تصویب و اجرا می‌شوند.

مزایا و قابلیت‌های جذاب SocialFi

تا اینجای کار با ساختار درونی و موتور محرکه‌ی پلتفرم‌های سوشال فای آشنا شدیم. اکنون زمان آن است که ببینیم این تغییرات بنیادین در تکنولوژی، چه مزیت‌های عملی و ملموسی برای ما به عنوان کاربران عادی و تولیدکنندگان محتوا به همراه دارد. ترکیب هوشمندانه‌ی دنیای مالی با شبکه‌های اجتماعی، درهای جدیدی را به روی کاربران باز کرده است که تا پیش از این تنها یک رویای دور از دسترس بود. در ادامه، چهار قابلیت بسیار جذاب و متحول‌کننده‌ی این فناوری را با زبانی ساده بررسی می‌کنیم.

کسب درآمد مستقیم و بدون واسطه از تولید محتوا (Creator Economy)

در شبکه‌های اجتماعی سنتی، اقتصاد تولیدکنندگان محتوا (Creator Economy - سیستمی که در آن خالقان آثار می‌توانند به خاطر ارزش‌آفرینی خود در اینترنت کسب درآمد کنند) به شدت وابسته به نمایش تبلیغات و تصمیمات مدیران پلتفرم است. برای درک بهتر، تصور کنید یک نوازنده‌ی خیابانی هستید که در یک میدان شلوغ ساز می‌زنید و مردم را سرگرم می‌کنید؛ اما شهردار آن منطقه 90 درصد از پولی که رهگذران برای حمایت در کلاه شما می‌اندازند را به عنوان مالیات برمی‌دارد!

در شبکه‌های سوشال فای، این واسطه‌ی بی‌رحم به طور کامل حذف می‌شود. شما از طریق دریافت توکن‌های پلتفرم، فروش آثار هنری خود به صورت ان‌اف‌تی یا حتی دریافت انعام دیجیتال از مخاطبانتان، تمام سود حاصل از زحمات خود را مستقیما دریافت می‌کنید. این موضوع باعث می‌شود یک ارتباط مالی سالم، شفاف و کاملا بدون واسطه بین شما و طرفدارانتان شکل بگیرد و زحمات شما ارزش واقعی خود را پیدا کند.

حذف واسطه‌ها و کنترل کامل بر محتوای شخصی و داده‌ها

وقتی شما در یک برنامه‌ی متمرکز مانند اینستاگرام عکس، ویدیو یا متنی منتشر می‌کنید، عملا حق استفاده از آن را به شرکت سازنده واگذار کرده‌اید. آن‌ها می‌توانند داده‌های شما را تحلیل کنند و بر اساس آن به شما تبلیغات هدفمند نشان دهند یا حتی اطلاعات الگوهای رفتاری شما را به شرکت‌های دیگر بفروشند. اما در فضای غیرمتمرکز، داده‌ی شما مهم‌ترین دارایی شماست.

به کمک تکنولوژی بلاکچین، هر محتوایی که خلق می‌کنید مانند یک سند معتبر به نام خودتان ثبت می‌شود. این یعنی شما کنترل کامل و صددرصدی بر محتوای شخصی و اطلاعات خود دارید. هیچ شرکتی نمی‌تواند بدون اجازه‌ی صریح شما از اطلاعاتتان برای اهداف تجاری استفاده کند. در این شبکه‌ها، شما صرفا یک مصرف‌کننده نیستید، بلکه صاحب اصلی خانه‌ی دیجیتال خود به حساب می‌آیید.

مقاومت در برابر سانسور و جلوگیری از مسدود سازی ناعادلانه حساب‌ها

یکی از بزرگ‌ترین دغدغه‌های کاربران، به ویژه کاربران ایرانی، خطر مسدود شدن ناگهانی حساب‌های کاربری به دلیل تحریم‌ها یا قوانین سخت‌گیرانه‌ی شرکت‌های خارجی است. در پلتفرم‌های فعلی، مدیران شبکه با فشردن یک دکمه‌ی ساده می‌توانند صفحه‌ی شما، دنبال‌کنندگان و تمام زحمات چندین ساله‌ی شما را برای همیشه پاک کنند.

اما پلتفرم‌های سوشال فای دارای ویژگی مقاومت در برابر سانسور (Censorship Resistance - ویژگی مهم شبکه‌های غیرمتمرکز که در آن هیچ فرد یا نهاد قدرتمندی نمی‌تواند اطلاعات را پاک کند یا جلوی فعالیت افراد را بگیرد) هستند. از آنجا که اطلاعات شما به جای یک سرور مرکزی، روی هزاران کامپیوتر در سراسر جهان پخش و ذخیره می‌شود، هیچ دکمه‌ی جادویی برای پاک کردن حساب کاربری شما در دست یک شخص خاص وجود ندارد. این ساختار، امنیت روانی فوق‌العاده‌ای برای کاربران فراهم می‌کند تا بدون ترس از سانسور، صدای خود را به گوش دیگران برسانند.

دسترسی جهانی، شفافیت و فرصت‌های مالی برابر برای همه

دنیای اقتصاد سنتی پر از مرزها و محدودیت‌های خسته‌کننده است. افتتاح یک حساب بانکی بین‌المللی یا دریافت دستمزد از خارج از کشور برای بسیاری از افراد در سراسر جهان عملا غیرممکن است. اما سوشال فای این دیوارهای بلند را فرو می‌ریزد. مزایای این سیستم آزاد و جهانی را می‌توان در سه بخش اصلی خلاصه کرد:

• دسترسی آزاد برای همه: تنها چیزی که برای شروع فعالیت نیاز دارید، یک اتصال اینترنت و یک کیف پول دیجیتال (Crypto Wallet - نرم‌افزاری امن و شخصی برای نگهداری و مدیریت رمزارزهای شما) است. هیچ‌کس از شما پاسپورت، قبض آب و برق یا مدارک هویتی برای افتتاح حساب نمی‌خواهد.
• شفافیت کامل و بی‌نقص: از آنجا که تمام تراکنش‌های مالی و پاداش‌ها روی شبکه‌ی بلاکچین ثبت می‌شوند، همه چیز مثل روز روشن است. شما دقیقا می‌دانید درآمد پلتفرم از کجا آمده و چگونه توزیع شده است و امکان هیچ‌گونه تقلب یا دستکاری در اعداد وجود ندارد.
• فرصت‌های برابر: در این سیستم، فرقی نمی‌کند در کدام کشور زندگی می‌کنید، چه ملیتی دارید یا وضعیت اقتصادی جامعه‌ی شما چگونه است؛ در اقتصاد شبکه‌های وب ۳، تنها معیار موفقیت شما کیفیت محتوایی است که تولید می‌کنید و ارزشی که برای مخاطبان خود می‌آفرینید.

چالش‌ها و موانع پیش روی فناوری سوشال فای

هر فناوری جدیدی در روزهای اولیه‌ی خود با مشکلات و چالش‌هایی روبرو است و سوشال فای نیز از این قاعده‌ی کلی مستثنی نیست. با وجود تمام مزایای بی‌نظیری که در بخش‌های قبل بررسی کردیم، هنوز موانع بزرگی بر سر راه این شبکه‌های اجتماعی وجود دارد که مانع از استفاده‌ی گسترده‌ی آن‌ها توسط عموم مردم می‌شود. در این بخش با زبانی ساده، سه چالش اصلی و مهم این مسیر را بررسی می‌کنیم تا دیدی واقع‌بینانه نسبت به این فناوری داشته باشیم.

مقیاس‌پذیری بلاکچین و مدیریت کارمزدهای شبکه

یکی از بزرگترین مشکلات فعلی این شبکه‌ها، مسئله‌ی مقیاس‌پذیری (Scalability - توانایی یک سیستم برای مدیریت و پردازش حجم عظیمی از اطلاعات همزمان با افزایش تعداد کاربران) است. برای درک این موضوع، شبکه‌ی بلاکچین را مانند یک اتوبان در نظر بگیرید. وقتی تعداد ماشین‌ها کم باشد، همه با سرعت و راحتی حرکت می‌کنند؛ اما اگر ناگهان میلیون‌ها ماشین بخواهند همزمان وارد اتوبان شوند، ترافیک سنگینی ایجاد می‌شود و سرعت به شدت افت می‌کند.

شبکه‌های اجتماعی سنتی مانند توییتر در هر ثانیه میلیون‌ها لایک، کامنت و پست را به راحتی پردازش می‌کنند. اما شبکه‌های بلاکچین فعلی هنوز توانایی پردازش این حجم از اطلاعات را با سرعت بالا ندارند. علاوه بر این، هر فعالیتی در بلاکچین نیازمند پرداخت گس فی (Gas Fee - کارمزدی که برای تایید و ثبت تراکنش‌ها در شبکه‌ی بلاکچین به سیستم پرداخت می‌شود) است.

این موضوع دو مانع بزرگ ایجاد می‌کند:

• کندی شبکه: در زمان‌های شلوغی، ممکن است ثبت یک پست ساده چندین دقیقه طول بکشد.
• هزینه‌ی بالا: تصور کنید اگر قرار باشد برای هر بار لایک کردن یک عکس یا ارسال یک پیام متنی، مبلغی به عنوان کارمزد پرداخت کنید، استفاده‌ی روزمره از این شبکه‌ها چقدر پرهزینه و غیرمنطقی خواهد شد. (البته پروژه‌های جدید در حال رفع این مشکل هستند، اما هنوز تا بی‌نقص شدن فاصله دارند.)

تجربه کاربری (UX) پیچیده برای افراد تازه‌کار و غیرفنی

برای ثبت نام در برنامه‌ای مثل اینستاگرام، شما تنها به یک آدرس ایمیل و یک رمز عبور ساده نیاز دارید. اما ورود به دنیای سوشال فای داستان متفاوتی دارد که مستقیما به تجربه‌ی کاربری (UX - مخفف User Experience یا میزان سادگی، راحتی و احساس رضایت کاربر هنگام کار با یک نرم‌افزار) مربوط می‌شود.

برای شروع فعالیت در این شبکه‌های جدید، کاربران با مسیری نسبتا پرپیچ‌وخم روبرو هستند:

• باید یک کیف پول دیجیتال بسازند و آن را به پلتفرم متصل کنند.
• باید کلمات بازیابی (Seed Phrase - یک رشته کلمه‌ی ۱۲ یا ۲۴ تایی که به عنوان شاه‌کلید گاوصندوق دیجیتال شما عمل می‌کند و در صورت گم شدن، تمام دارایی شما برای همیشه از بین می‌رود) را به صورت کاملا امن یادداشت و نگهداری کنند.
• باید با مفاهیمی مانند شبکه‌های مختلف بلاکچینی و خرید ارز برای پرداخت کارمزدها آشنا باشند.

این فرآیند برای یک فرد مبتدی و ناآشنا با دنیای رمزارز بسیار پیچیده و حتی ترسناک است. تا زمانی که استفاده از شبکه‌های اجتماعی وب ۳ به اندازه‌ی کار با اپلیکیشن‌های روزمره ساده و بی‌دردسر نشود، کوچ کردن کاربران عادی به این پلتفرم‌ها بسیار دشوار خواهد بود.

نوسانات بازار کریپتو و چالش‌های طراحی مدل اقتصادی پایدار (Tokenomics)

بازار ارزهای دیجیتال به نوسانات شدید قیمت‌ها معروف است و این موضوع مستقیما روی درآمد کاربران و خالقان محتوا در شبکه‌های سوشال فای تاثیر می‌گذارد. فرض کنید شما به عنوان یک تولیدکننده‌ی محتوا، درآمد خوبی از توکن اختصاصی یک پلتفرم کسب کرده‌اید، اما ناگهان با ریزش کلی بازار، ارزش سرمایه‌ی شما در یک شب نصف می‌شود! این عدم ثبات مالی، برنامه‌ریزی بلندمدت و تکیه بر این درآمد را سخت می‌کند.

از طرف دیگر، طراحی یک اقتصاد سالم یا توکنومیکس (Tokenomics - اقتصاد توکنی که به بررسی نحوه‌ی تولید، عرضه‌ی یک ارز دیجیتال و روش‌های حفظ ارزش آن در بلندمدت می‌پردازد) یک چالش مهندسی بسیار بزرگ است. بسیاری از پروژه‌های اولیه‌ی سوشال فای برای جذب کاربر، پاداش‌های غیرمنطقی و بسیار بالایی می‌دادند؛ اما به محض اینکه ورود افراد جدید به شبکه متوقف شد، ارزش توکن‌های آن‌ها به شدت سقوط کرد و پروژه شکست خورد.

یک شبکه‌ی اجتماعی غیرمتمرکز برای بقا در طولانی‌مدت، باید مدلی طراحی کند که ارزش توکن آن بر اساس استفاده‌ی واقعی کاربران و کیفیت محتوا تعیین شود، نه صرفا بر اساس هیجانات بازار و خرید و فروش‌های مقطعی.

آیا سوشال فای با شبکه اجتماعی غیرمتمرکز (DeSoc) تفاوت دارد؟

وقتی وارد دنیای شبکه‌های اجتماعی وب ۳ می‌شویم، خیلی زود با دو کلمه‌ی مشابه برخورد می‌کنیم: سوشال فای و دیساک (DeSoc - مخفف Decentralized Social یا شبکه‌ی اجتماعی غیرمتمرکز که تمرکز اصلی آن روی آزادی بیان، مالکیت داده‌ها و حذف سانسور است). بسیاری از افراد و حتی رسانه‌ها این دو کلمه را به جای هم استفاده می‌کنند، اما اگر بخواهیم دقیق‌تر نگاه کنیم، این دو مفهوم با وجود شباهت‌های زیاد، تفاوت‌های ظریفی با یکدیگر دارند.

برای درک بهتر این تفاوت، بیایید از یک مثال ساده استفاده کنیم. یک شهر جدید و آزاد را تصور کنید. در این شهر، خیابان‌ها، ساختمان‌ها و قوانین به گونه‌ای طراحی شده‌اند که هیچ شهردار قدرتمندی نمی‌تواند کسی را بی‌دلیل از شهر اخراج کند یا خانه‌ی کسی را خراب کند. این زیرساخت آزاد، امن و متعلق به مردم، دقیقا همان دیساک یا شبکه‌ی اجتماعی غیرمتمرکز است. حالا در داخل این شهر آزاد، مردم شروع به راه‌اندازی کسب‌وکار، خرید و فروش، انتشار توکن‌های شخصی و کسب درآمد از هنر خود می‌کنند. این سیستم اقتصادی و مالی پویا که روی آن زیرساخت آزاد بنا شده است، همان سوشال فای نام دارد.

به زبان ساده‌تر، می‌توانیم تفاوت و رابطه‌ی این دو را در موارد زیر خلاصه کنیم:

• تمرکز اصلی دیساک (DeSoc): هدف اصلی در شبکه‌های دیساک، ایجاد یک گراف اجتماعی (Social Graph - شبکه‌ای از ارتباطات، پروفایل‌ها، پست‌ها و لیست دوستان شما در فضای اینترنت) است که کاملا متعلق به خود شما باشد. دیساک تلاش می‌کند تا انحصار شرکت‌های بزرگ را بشکند تا شما بتوانید هویت دیجیتال و لیست مخاطبان خود را به راحتی بین برنامه‌های مختلف جابه‌جا کنید. در دیساک، لزوما پای پول، خرید و فروش یا اقتصاد پیچیده در میان نیست و هدف اول، آزادی و مالکیت است.
• تمرکز اصلی سوشال فای (SocialFi): همان‌طور که قبلا اشاره کردیم، کلمه‌ی فای در اینجا به معنای امور مالی است. سوشال فای یک قدم فراتر می‌رود و اقتصاد را به این شبکه‌های آزاد تزریق می‌کند. هدف اصلی سوشال فای این است که از طریق ترکیب قابلیت‌های مالی (مانند ارزهای دیجیتال و قراردادهای هوشمند)، به کاربران اجازه دهد از تعاملات روزمره‌ی خود ارزش مالی خلق کنند.
• رابطه‌ی این دو با یکدیگر: دیساک در واقع بستر و زمین این ساختمان است و سوشال فای، امکانات تجاری و فروشگاه‌های داخل این ساختمان محسوب می‌شود. شما می‌توانید یک شبکه‌ی اجتماعی غیرمتمرکز (DeSoc) داشته باشید که صرفا برای ارتباط آزاد ساخته شده و هیچ ابزار مالی خاصی برای درآمدزایی نداشته باشد؛ اما برای داشتن یک پلتفرم سوشال فای واقعی، حتما به زیرساخت غیرمتمرکز دیساک نیاز دارید تا شفافیت، امنیت و توزیع عادلانه‌ی ثروت تضمین شود.

در نهایت، می‌توان گفت که هر دو مفهوم در یک مسیر حرکت می‌کنند و در تلاش هستند تا حقوق از دست رفته‌ی کاربران را به آن‌ها بازگردانند؛ با این تفاوت که دیساک بیشتر روی حق آزادی بیان و کنترل اطلاعات تمرکز دارد، در حالی که سوشال فای بر استقلال مالی و اقتصاد تولیدکنندگان محتوا تاکید می‌کند.

معرفی برترین پروژه‌ها و پلتفرم‌های SocialFi

تا اینجای کار با مفاهیم، مزایا و چالش‌های دنیای سوشال فای آشنا شدیم. اما این پلتفرم‌ها در دنیای واقعی چه شکلی هستند و چطور می‌توانیم آن‌ها را تجربه کنیم؟ خوشبختانه اکوسیستم شبکه‌های اجتماعی وب ۳ بسیار پویا است و پروژه‌های خلاقانه و موفقی در آن شکل گرفته‌اند. در این بخش، برترین و معروف‌ترین پلتفرم‌های فعال در این حوزه را بررسی می‌کنیم تا با گزینه‌های موجود برای شروع فعالیت آشنا شوید.

لنز پروتکل (Lens Protocol)؛ زیرساختی قدرتمند برای شبکه‌های اجتماعی آینده

لنز پروتکل یکی از بزرگترین و شناخته‌شده‌ترین نام‌ها در دنیای شبکه‌های اجتماعی غیرمتمرکز است. نکته‌ی جالب درباره‌ی لنز این است که خودش به تنهایی یک اپلیکیشن یا برنامه‌ی ساده نیست، بلکه یک پروتکل (Protocol - مجموعه‌ای از قوانین و زیرساخت‌های نرم‌افزاری که به برنامه‌های مختلف اجازه می‌دهد روی آن ساخته شوند) به حساب می‌آید.

لنز پروتکل را مانند سیستم‌عامل اندروید در نظر بگیرید. شرکت گوگل سیستم‌عامل اندروید را می‌سازد و توسعه‌دهندگان مختلف روی آن برنامه‌ها و بازی‌های متنوعی خلق می‌کنند. لنز پروتکل نیز زیرساخت اصلی گراف اجتماعی شما را روی بلاکچین ایجاد می‌کند. وقتی شما یک بار در لنز پروفایل می‌سازید، تمام محتواها، دنبال‌کنندگان و ارتباطات شما به یک ان‌اف‌تی متصل می‌شود. حالا با همان یک حساب کاربری، می‌توانید وارد ده‌ها اپلیکیشن مختلف (مانند برنامه‌های اشتراک‌گذاری ویدیو، متن یا تصویر که روی لنز ساخته شده‌اند) شوید بدون اینکه نیاز باشد در هر کدام از آن‌ها دوباره ثبت نام کنید یا از صفر دنبال‌کننده جمع کنید.

فارکستر (Farcaster)؛ جایگزینی غیرمتمرکز و محبوب برای توییتر

اگر به فضای متنی و پلتفرم‌هایی مثل توییتر یا ایکس علاقه دارید، فارکستر جذاب‌ترین گزینه برای شما است. فارکستر یک شبکه‌ی کاملا غیرمتمرکز است که به کاربران اجازه می‌دهد پیام‌های متنی، تصاویر و لینک‌های خود را به اشتراک بگذارند و با دیگران گفتگو کنند.

معروف‌ترین برنامه‌ای که روی این زیرساخت ساخته شده و در میان کاربران کریپتو محبوبیت فوق‌العاده‌ای دارد، وارپ‌کست (Warpcast) نام دارد. ظاهر و کارکرد این برنامه شباهت زیادی به توییتر دارد، اما در پشت صحنه هیچ سرور متمرکزی اطلاعات شما را کنترل نمی‌کند. فارکستر به دلیل داشتن قابلیت فریمز (Frames - ابزار نوآورانه‌ای که به کاربران اجازه می‌دهد بدون خروج از محیط شبکه‌ی اجتماعی، کارهایی مثل خرید ان‌اف‌تی، بازی کردن یا شرکت در رای‌گیری‌ها را درون یک پست انجام دهند)، انقلابی در تجربه‌ی کاربری وب ۳ ایجاد کرده است.

فرند تک (Friend.tech)؛ تبدیل نفوذ اجتماعی به دارایی قابل معامله

فرند تک یکی از جنجالی‌ترین و خلاقانه‌ترین پروژه‌های سوشال فای است که مفهوم مالی‌سازی روابط اجتماعی را به شدیدترین شکل ممکن پیاده‌سازی کرد. این برنامه روی یک شبکه‌ی لایه ۲ (Layer 2 - شبکه‌های جانبی که برای افزایش سرعت و کاهش کارمزد تراکنش‌های بلاکچین‌های اصلی مثل اتریوم ساخته می‌شوند) فعالیت می‌کند.

ایده‌ی پشت فرند تک بسیار ساده و در عین حال عجیب است: هر پروفایل کاربری در این پلتفرم دارای سهام یا کلید اختصاصی است. شما می‌توانید کلید پروفایل افراد مشهور، تحلیل‌گران یا دوستان خود را بخرید. مزایای این کار شامل موارد زیر است:

• با خرید کلید یک فرد، شما به چت خصوصی و محتوای انحصاری او دسترسی پیدا می‌کنید.
• اگر محبوبیت آن شخص بیشتر شود، افراد بیشتری تمایل به خرید کلید او پیدا می‌کنند؛ در نتیجه قیمت کلید افزایش می‌یابد و شما می‌توانید با فروش آن سود کنید.
• این پلتفرم نمونه‌ی بارز تبدیل اعتبار و نفوذ اجتماعی به یک دارایی مالی قابل خرید و فروش است.

دسو (DeSo) و شبکه‌های مبتنی بر بلاکچین اختصاصی آن

بیشتر پروژه‌های سوشال فای روی بلاکچین‌های همه‌منظوره مثل اتریوم ساخته می‌شوند، اما دسو مسیر متفاوتی را انتخاب کرده است. دسو که نام آن از عبارت Decentralized Social گرفته شده، یک بلاکچین اختصاصی است که از صفر و صرفا برای مدیریت شبکه‌های اجتماعی مقیاس‌پذیر طراحی شده است.

از آنجا که این بلاکچین فقط برای کارهای اجتماعی مثل پست گذاشتن، لایک کردن و کامنت دادن بهینه‌سازی شده، سرعت بسیار بالا و کارمزدهای فوق‌العاده پایینی دارد. روی شبکه‌ی دسو پلتفرم‌های متعددی ساخته شده‌اند که کارهایی شبیه به توییتر، اینستاگرام و حتی تیک‌تاک را در یک فضای کاملا غیرمتمرکز و مبتنی بر توکن‌های اجتماعی انجام می‌دهند.

نگاهی به پروژه‌های قدیمی‌تر و اثبات‌شده: استیم ایت (Steemit) و هایو (Hive)

هرچند این روزها بحث سوشال فای بسیار داغ شده است، اما این مفهوم کاملا جدید نیست. پروژه‌های قدیمی‌تری وجود دارند که سال‌ها پیش ایده اقتصاد وب ۳ را پیاده‌سازی کردند و هنوز هم با قدرت به کار خود ادامه می‌دهند:

• استیم ایت: این پلتفرم یکی از قدیمی‌ترین شبکه‌های اجتماعی مبتنی بر بلاکچین است که ساختاری شبیه به سایت ردیت یا پلتفرم‌های وبلاگ‌نویسی دارد. کاربران در استیم ایت محتوا منتشر می‌کنند و دیگران به آن‌ها رای مثبت می‌دهند. هرچه رای بیشتری بگیرید، ارز دیجیتال بیشتری از طرف شبکه به عنوان پاداش به کیف پول شما واریز می‌شود.
• هایو: هایو در واقع یک فورک (Fork - انشعاب یا تغییر در کدهای یک بلاکچین که منجر به ایجاد یک شبکه‌ی جدید و مستقل می‌شود) از بلاکچین استیم ایت است. این پروژه پس از به وجود آمدن اختلافات مدیریتی در استیم ایت، توسط اعضای جامعه ساخته شد و اکنون به عنوان یکی از پایدارترین و فعال‌ترین شبکه‌های اجتماعی غیرمتمرکز مبتنی بر وبلاگ‌نویسی و پاداش رمزارزی شناخته می‌شود.

روش‌های کسب درآمد از سوشال فای (ویژه کاربران ایرانی)

یکی از جذاب‌ترین بخش‌های آشنایی با پلتفرم‌های غیرمتمرکز، پیدا کردن راه‌هایی برای کسب درآمد واقعی است. برای ما کاربران ایرانی که با محدودیت‌های شدید مالی و تحریم‌های بین‌المللی دست‌وپنجه نرم می‌کنیم، دنیای وب ۳ یک فرصت بی‌نظیر به شمار می‌رود. از آنجا که این پلتفرم‌ها بر پایه‌ی هویت غیرمتمرکز کار می‌کنند، نیازی به احراز هویت‌های بانکی سنتی ندارند. در این بخش، دو روش اصلی برای درآمدزایی از اکوسیستم سوشال فای را به زبانی ساده و کاربردی بررسی می‌کنیم.

فعالیت به عنوان خالق محتوا و دریافت پاداش‌های رمزارزی

ساده‌ترین و مستقیم‌ترین راه برای ورود به اقتصاد سوشال فای، فعال بودن در این شبکه‌ها است. اگر شما مهارتی در زمینه‌ی نوشتن، عکاسی، تولید ویدیو، ساخت پادکست یا حتی تحلیل بازارهای مالی دارید، می‌توانید از این تخصص خود برای کسب رمزارز استفاده کنید.

روش‌های کسب پاداش به عنوان یک خالق محتوا به شرح زیر است:

• دریافت پاداش مستقیم از لایک و تعامل: در پلتفرم‌هایی مانند هایو یا استیم ایت، کاربران به پست‌های باکیفیت رای مثبت می‌دهند. این رای‌ها بر اساس قراردادهای هوشمند، مستقیما به ارز دیجیتال تبدیل شده و به حساب شما واریز می‌شوند.
• فروش محتوا به صورت ان‌اف‌تی: شما می‌توانید آثار دیجیتال خود را به صورت محدود و منحصربه‌فرد برای فروش بگذارید تا طرفدارانتان آن‌ها را به عنوان دارایی بخرند.
• ایجاد حق اشتراک اختصاصی: به کمک پلتفرم‌هایی مانند فرند تک، می‌توانید برای ورود کاربران به کانال یا چت خصوصی خود حق اشتراک تعیین کنید. کاربران برای استفاده از دانش یا سیگنال‌های شما، باید توکن یا کلید پروفایلتان را خریداری کنند.
• دریافت انعام دیجیتال: مخاطبان شما می‌توانند در صورت رضایت از یک پست، به راحتی و با فشردن یک دکمه، مبالغ کوچکی از یک رمزارز را به عنوان انعام یا تیپ (Tip - هدیه‌ی مالی کوچکی که برای قدردانی از یک خدمات یا محتوای خوب پرداخت می‌شود) به کیف پول شما بفرستند.

شناسایی و سرمایه‌گذاری روی توکن پروژه‌های مستعد و آینده‌دار

اگر وقت یا مهارت کافی برای تولید محتوای مداوم ندارید، همچنان می‌توانید از رشد این بازار سود ببرید. این روش شبیه به خرید سهام یک شرکت نوپا قبل از معروف شدن آن است. بسیاری از شبکه‌های اجتماعی وب ۳ دارای توکن بومی (Native Token - ارز دیجیتال اصلی و اختصاصی یک شبکه‌ی بلاکچینی که برای پرداخت کارمزدها یا پاداش‌ها در همان شبکه استفاده می‌شود) هستند.

برای سرمایه‌گذاری هوشمندانه در این بخش، باید گام‌های زیر را مد نظر قرار دهید:

• بررسی و تحلیل فاندامنتال: (Fundamental Analysis - بررسی ریشه‌ای و عمیق یک پروژه شامل اهداف، تیم سازنده، کاربرد توکن و میزان استقبال کاربران برای سنجش ارزش واقعی آن) پیش از خرید هر توکنی، باید مطمئن شوید که آن شبکه‌ی اجتماعی واقعا کاربر فعال دارد و فقط یک موج تبلیغاتی موقت نیست.
• خرید توکن‌های حاکمیتی: با خرید و نگهداری توکن پروژه‌های موفقی مثل فارکستر یا لنز پروتکل، علاوه بر شرکت در مدیریت پلتفرم، با رشد و فراگیر شدن آن شبکه، ارزش دارایی شما نیز افزایش می‌یابد.
• مبادله‌ی توکن‌های اجتماعی: شما می‌توانید توکن‌های مربوط به افراد مشهور، اینفلوئنسرها یا متخصصان رو به رشد را در مراحلی که قیمت پایینی دارند خریداری کنید و با افزایش محبوبیت آن‌ها و بالا رفتن ارزش توکنشان، آن‌ها را با سود بفروشید. این کار دقیقا شبیه به خرید و فروش ارزهای دیجیتال است.

منابع:

Coinbase

Changelly