حداکثر ارزش قابل استخراج (MEV) چیست؟ راهنمای جامع و تاثیر آن بر معاملات

در این مقاله، علاوه بر بررسی کامل مکانیزم MEV، روش‌های عملی و ابزارهایی را بررسی می‌کنیم که امنیت دارایی شما را در برابر این نبرد نامرئی تضمین می‌کنند.

حداکثر ارزش قابل استخراج یا MEV چیست؟

دنیای بلاکچین و رمزارزها شباهت زیادی به یک دفتر کل بزرگ و شفاف دارد که در آن، تمام تراکنش‌ها ثبت می‌شوند. اما نکته‌ای که بسیاری از کاربران تازه‌وارد از آن بی‌خبر هستند، این است که زمان ثبت شدن این تراکنش‌ها و ترتیب قرارگیری آن‌ها در این دفتر کل، همیشه ثابت و بر اساس نوبت نیست. اینجاست که مفهومی به نام MEV یا حداکثر ارزش قابل استخراج وارد میدان می‌شود. بیایید این مفهوم را ساده و شفاف بررسی کنیم.

تعریف به زبان ساده؛ چرا ترتیب تراکنش‌ها پول‌ساز است؟

برای درک بهتر MEV، تصور کنید در یک حراجی بزرگ شرکت کرده‌اید. شما پیشنهادی برای خرید یک تابلوی نقاشی می‌دهید، اما مسئول برگزاری حراجی (که در دنیای بلاکچین همان تولیدکننده بلاک است) این قدرت را دارد که تصمیم بگیرد پیشنهاد شما چه زمانی خوانده شود. او می‌تواند پیشنهاد شما را زودتر بخواند، دیرتر بخواند یا حتی قبل از شما، پیشنهادی از سمت خودش یا دوستش را در لیست قرار دهد تا سود بیشتری ببرد.

در دنیای فنی، MEV مخفف عبارت Maximal Extractable Value است. این مفهوم به حداکثر سودی اشاره دارد که یک تولیدکننده بلاک (مانند ماینر یا اعتبارسنج) می‌تواند از طریق دستکاری در چیدمان تراکنش‌ها به دست آورد. این دستکاری شامل سه حالت کلی است:

• گنجاندن تراکنش‌های خاص: انتخاب تراکنش‌هایی که سود بیشتری دارند.
• حذف تراکنش‌ها: نادیده گرفتن برخی درخواست‌ها.
• تغییر ترتیب تراکنش‌ها: جابه‌جا کردن نوبت پردازش تراکنش‌ها برای کسب سود از نوسانات قیمت.

بنابراین، MEV در واقع پولی است که از جیب کاربران یا بازار استخراج می‌شود، صرفاً به این دلیل که یک نفر قدرت چیدن صف تراکنش‌ها را در دست دارد.

تفاوت کارمزد شبکه (Gas Fee) با سود MEV

بسیاری از کاربران ممکن است MEV را با کارمزد شبکه یا همان گس فی (هزینه‌ای که برای پردازش تراکنش به شبکه پرداخت می‌شود) اشتباه بگیرند. اگرچه هر دو مربوط به هزینه‌های بلاکچین هستند، اما ماهیت آن‌ها کاملاً متفاوت است. برای شفاف‌سازی این تفاوت، می‌توانیم از یک مثال حمل‌ونقل استفاده کنیم:

• کارمزد شبکه (Gas Fee): مانند هزینه‌ی بلیت اتوبوس یا عوارض بزرگراه است. شما این مبلغ را پرداخت می‌کنید تا شبکه به شما سرویس دهد و تراکنش شما را پردازش کند. این یک هزینه اجباری و استاندارد برای استفاده از زیرساخت اتریوم یا سایر شبکه‌ها است.
• سود MEV: شبیه به رشوه‌ای است که یک مسافر به راننده می‌دهد تا اتوبوس را در مسیری میان‌بر هدایت کند یا زودتر از بقیه به مقصد برسد، حتی اگر این کار باعث شود دیگران دیرتر برسند. MEV هزینه‌ای اضافی و پنهان است که اغلب بدون اطلاع کاربر و توسط ربات‌های هوشمند از بازار گرفته می‌شود.

به‌طور خلاصه:

• کارمزد شبکه، درآمد رسمی و شفاف برای امنیت شبکه است.
• MEV، درآمدی است که از ناکارآمدی بازار و فرصت‌طلبی در چینش تراکنش‌ها حاصل می‌شود.

گذار از استخراج ماینر به حداکثر ارزش قابل استخراج؛ یک تغییر تاریخی

شاید در مقاله‌های قدیمی‌تر دیده باشید که به جای Maximal Extractable Value از عبارت Miner Extractable Value استفاده می‌شد. این تغییر نام یک بازی با کلمات نیست، بلکه نشان‌دهنده‌ی تکامل ساختار بلاکچین است.

در گذشته و در سیستم‌های مبتنی بر اثبات کار (Proof of Work) مانند بیت‌کوین یا اتریوم قدیمی، تنها ماینرها (استخراج‌کنندگان) بودند که قدرت ساخت بلاک و تایید تراکنش‌ها را داشتند. بنابراین، هر سودی که از تغییر ترتیب تراکنش‌ها به دست می‌آمد، مستقیماً به جیب ماینر می‌رفت. به همین دلیل به آن ارزش قابل استخراج توسط ماینر می‌گفتند.

اما با تغییرات بزرگ در دنیای کریپتو، به‌ویژه پس از به‌روزرسانی بزرگ اتریوم که به مرج (Merge) معروف است، بازیگران جدیدی وارد صحنه شدند. اکنون در سیستم اثبات سهام (Proof of Stake)، دیگر ماینرها وجود ندارند و جای خود را به اعتبارسنج‌ها (Validators) داده‌اند. علاوه بر این، ربات‌های هوشمند و جستجوگران (Searchers) نیز نقش پررنگی در پیدا کردن این فرصت‌های سودآور ایفا می‌کنند.

بنابراین، نام این پدیده به حداکثر ارزش قابل استخراج تغییر یافت تا نشان دهد که این سود، دیگر فقط مختص ماینرها نیست؛ بلکه به حداکثر مقداری اشاره دارد که می‌توان از یک بلاک استخراج کرد، فارغ از اینکه چه کسی (ماینر، اعتبارسنج یا ربات) آن را برمی‌دارد.

پشت پرده‌ی تراکنش‌ها؛ چرخه‌ی حیات MEV چگونه است؟

وقتی دکمه‌ی ارسال یا خرید ارز دیجیتال را در کیف پول خود می‌زنید، شاید تصور کنید که تراکنش شما بلافاصله و مستقیم به بلاکچین می‌رود و تمام می‌شود. اما در واقعیت، تراکنش شما وارد یک سفر کوتاه اما پر ماجرا می‌شود؛ سفری که در آن چشمان زیادی به دارایی شما دوخته شده است. برای اینکه بفهمیم MEV چگونه اتفاق می‌افتد، باید به پشت صحنه‌ی این نمایش برویم و ببینیم قبل از تایید نهایی تراکنش، چه اتفاقاتی رخ می‌دهد.

نقش استخر حافظه (Mempool)؛ جایی که شکار آغاز می‌شود

اولین توقفگاه تراکنش شما، فضایی به نام «استخر حافظه» یا همان Mempool است. اینجا را می‌توانید شبیه به یک اتاق انتظار شیشه‌ای و عمومی تصور کنید. تمام تراکنش‌هایی که کاربران ارسال کرده‌اند اما هنوز توسط شبکه تایید و در بلاک ثبت نشده‌اند، در این اتاق منتظر می‌مانند.

نکته‌ی کلیدی و البته ترسناک ماجرا اینجاست: این اتاق انتظار کاملاً شفاف است.

این یعنی هر کسی که دانش فنی لازم را داشته باشد، می‌تواند تمام جزئیات تراکنش‌های منتظر در صف را ببیند. آن‌ها می‌بینند شما قصد دارید چه توکنی را بخرید، چه مقداری را بفروشید و چه قیمتی را پیشنهاد داده‌اید. برای شکارچیان MEV، استخر حافظه مانند یک ویترین پر از فرصت‌های طلایی است. آن‌ها در این استخر کمین می‌کنند تا تراکنش‌های بزرگ یا اشتباهات کاربران را شناسایی کنند و قبل از اینکه تراکنش نهایی شود، نقشه‌ی خود را اجرا کنند.

بازیگران اصلی: جستجوگران، سازندگان و اعتبارسنج‌ها

در فرآیند استخراج MEV، یک زنجیره‌ی همکاری وجود دارد که از سه گروه اصلی تشکیل شده است. هر کدام از این بازیگران نقش خاصی در تبدیل یک فرصت به سود دلاری دارند:

• جستجوگران (Searchers):این‌ها خط مقدم ماجرا هستند. جستجوگران معمولاً ربات‌ها و کدهای برنامه‌نویسی‌شده‌ی بسیار پیچیده‌ای هستند که وظیفه‌ی آن‌ها رصد دائمی استخر حافظه است. آن‌ها مثل رادارهای هوشمند عمل می‌کنند و به دنبال الگوهای سودآور می‌گردند. جستجوگران خودشان بلاک نمی‌سازند، بلکه بسته‌ای از تراکنش‌های سودآور را آماده می‌کنند و به لایه‌ی بعدی می‌فرستند.
• سازندگان (Builders): در سیستم‌های جدید بلاکچین (مانند اتریوم پس از به‌روزرسانی)، وظیفه‌ی چیدن تراکنش‌ها کنار هم بر عهده‌ی سازندگان است. آن‌ها بسته‌های پیشنهادی را از جستجوگران می‌گیرند و تلاش می‌کنند یک «بلاک» کامل بسازند که بیشترین سود ممکن را داشته باشد.
• اعتبارسنج‌ها (Validators): این گروه حکم نهایی را صادر می‌کنند. اعتبارسنج‌ها (که جایگزین ماینرهای سنتی شده‌اند) مسئول تایید و افزودن بلاک نهایی به زنجیره‌ی بلاکچین هستند. آن‌ها معمولاً بلاکی را انتخاب می‌کنند که بیشترین سود را به آن‌ها پیشنهاد دهد.

جستجوگران و ربات‌ها چگونه فرصت‌های سودآور را شناسایی می‌کنند؟

شاید بپرسید این ربات‌ها چطور می‌فهمند کدام تراکنش سودآور است؟ فرآیند شناسایی بر پایه سرعت و شبیه‌سازی است. ربات‌های جستجوگر (Searchers) دائماً در حال انجام کارهای زیر هستند:

• رصد لحظه‌ای: آن‌ها استخر حافظه را میلی‌ثانیه به میلی‌ثانیه اسکن می‌کنند.
• شبیه‌سازی تراکنش: وقتی تراکنش بزرگی را می‌بینند (مثلاً خرید سنگین یک توکن)، اجرای آن را در محیطی آزمایشی شبیه‌سازی می‌کنند تا ببینند این خرید چه تاثیری بر قیمت می‌گذارد.
• محاسبه‌ی سود: اگر شبیه‌سازی نشان دهد که بعد از خرید شما قیمت بالا می‌رود، ربات محاسبه می‌کند که اگر خودش زودتر از شما بخرد و بلافاصله بعد از شما بفروشد، چقدر سود می‌کند.
• پیشنهاد رشوه (Gas Bribe): اگر سود قابل توجه باشد، ربات تراکنش خودش را با پیشنهاد کارمزد (Gas Fee) بسیار بالاتر ارسال می‌کند تا سازندگان و اعتبارسنج‌ها ترغیب شوند تراکنش ربات را قبل از تراکنش شما در بلاک قرار دهند.

این تمام ماجرایی است که در کسری از ثانیه رخ می‌دهد؛ جنگی بین الگوریتم‌ها برای قرار گرفتن در بهترین جایگاه صف، که هزینه‌ی آن معمولاً از جیب کاربر عادی پرداخت می‌شود.

استراتژی‌های رایج MEV؛ ربات‌ها چگونه سود کسب می‌کنند؟

اکنون که با بازیگران و صحنه‌ی نمایش آشنا شدیم، زمان آن رسیده است که تکنیک‌های بازی را بررسی کنیم. ربات‌های MEV از روش‌های متنوعی برای کسب درآمد استفاده می‌کنند. برخی از این روش‌ها به نفع بازار هستند و برخی دیگر مستقیماً به کاربران عادی آسیب می‌زنند. در ادامه، چهار استراتژی اصلی را که بیشترین کاربرد را در این فضا دارند، مرور می‌کنیم.

آربیتراژ (Arbitrage)؛ کسب سود سالم از اختلاف قیمت‌ها

آربیتراژ یکی از قدیمی‌ترین و رایج‌ترین روش‌های کسب سود در بازارهای مالی است و در دنیای رمزارز نیز کاربرد فراوانی دارد. این استراتژی در ذات خود مخرب نیست و حتی می‌تواند به تعادل قیمت‌ها کمک کند.

آربیتراژ زمانی اتفاق می‌افتد که قیمت یک دارایی (مثلاً اتریوم) در دو صرافی مختلف، متفاوت باشد. برای مثال، فرض کنید قیمت اتریوم در صرافی یونی‌سواپ 2000 دلار است، اما در صرافی سوشی‌سواپ به دلیل تقاضای زیاد، به 2005 دلار رسیده است.

ربات‌های جستجوگر این اختلاف قیمت را بلافاصله شناسایی می‌کنند. آن‌ها در یک حرکت سریع، خرید اتریوم را از یونی‌سواپ (با قیمت ارزان‌تر) انجام می دهند و در سوشی‌سواپ (با قیمت گران‌تر) می‌فروشند. این کار باعث می‌شود قیمت‌ها در هر دو صرافی به هم نزدیک شوند و تعادل برقرار شود. در اینجا، سود ربات از ناکارآمدی بازار به دست می‌آید و ضرری متوجه کاربر عادی نمی‌شود.

حمله ساندویچی (Sandwich Attack)؛ دامی برای معامله‌گران خرد

برخلاف آربیتراژ، حمله‌ی ساندویچی یکی از تهاجمی‌ترین و مخرب‌ترین انواع MEV است که مستقیماً جیب معامله‌گران خرد را هدف قرار می‌دهد. نام این حمله از ساختار آن گرفته شده است: تراکنش قربانی دقیقاً مانند مواد وسط یک ساندویچ، بین دو تراکنش ربات گیر می‌افتد و فشرده می‌شود.

در این روش، ربات متوجه می‌شود که شما قصد خرید مقدار زیادی از یک توکن را دارید. چون خرید شما حجم بالایی دارد، قطعاً باعث افزایش قیمت آن توکن خواهد شد. ربات تصمیم می‌گیرد دقیقاً قبل از شما همان توکن را بخرد تا قیمت را بالا ببرد و بلافاصله بعد از خرید شما، توکن‌هایش را بفروشد.

بیایید با یک داستان کوتاه این مفهوم را کاملاً شفاف کنیم. فرض کنید کاربری به نام علی اقدام به خرید ارز پپه (PEPE) می کند.

• اقدام علی: علی سفارش خرید خود را در یک صرافی غیرمتمرکز ثبت می‌کند. او برای اینکه تراکنش‌ حتماً انجام شود، میزان اسلیپج (Slippage) یا لغزش قیمت را روی 5 درصد تنظیم می‌کند. (اسلیپج یعنی علی به صرافی اجازه می‌دهد که اگر قیمت تا لحظه‌ی انجام معامله کمی تغییر کرد، باز هم خرید را تا سقف 5 درصد گران‌تر انجام دهد).
• شناسایی توسط ربات: تراکنش علی وارد استخر حافظه می‌شود. ربات شکارچی متوجه می‌شود که خرید علی بزرگ است و اسلیپج بالایی دارد.
• تراکنش اول (نان زیرین ساندویچ): ربات بلافاصله یک سفارش خرید برای همان توکن ثبت می‌کند و با پرداخت کارمزد بالاتر، کاری می‌کند که تراکنش خودش قبل از علی تایید شود. این خرید باعث می‌شود قیمت توکن کمی بالا برود.
• تراکنش علی (مواد وسط ساندویچ): حالا نوبت تراکنش علی است. اما چون ربات قیمت را بالا برده، علی مجبور می‌شود توکن را با قیمتی گران‌تر (نزدیک به سقف اسلیپج 5 درصدی‌اش) بخرد. خرید علی باعث می‌شود قیمت باز هم بالاتر برود.
• تراکنش دوم (نان بالایی ساندویچ): بلافاصله پس از اینکه خرید علی انجام شد و قیمت به اوج رسید، ربات توکن‌هایی را که لحظاتی پیش خریده بود، می‌فروشد و از این اختلاف قیمت سود می‌برد.

در نهایت، علی توکن‌ها را گران‌تر از حد معمول خریده و دچار ضرر آنی شده است، در حالی که ربات بدون ریسک، سود کسب کرده است.

فرانت رانینگ (Front-Running)؛ سبقت غیرمجاز در صف تراکنش

فرانت رانینگ یا پیش‌دستی کردن، مفهوم کلی‌تری است که حمله‌ی ساندویچی تنها یکی از زیرمجموعه‌های آن محسوب می‌شود. در فرانت رانینگ، ربات صرفاً با دیدن یک اطلاعات مهم در استخر حافظه، از شما سبقت می‌گیرد.

این اتفاق همیشه برای دزدی از جیب شما نیست، گاهی برای ربودن یک فرصت است. تصور کنید قرار است یک کالکشن NFT (توکن‌های غیرمثلی یا آثار هنری دیجیتال) بسیار محبوب عرضه شود. شما دکمه‌ی خرید را می‌زنید، اما ربات متوجه تراکنش شما می‌شود و با پرداخت کارمزد بیشتر، تراکنش خود را زودتر از شما ثبت می‌کند تا آن NFT کمیاب را تصاحب کند. وقتی نوبت به تراکنش شما می‌رسد، دیگر موجودی تمام شده و تراکنش شما شکست می‌خورد. در اینجا، ربات در صف نانوایی جلوتر از شما پریده و آخرین نان را برداشته است.

Liquidations؛ شکار وام‌های وثیقه‌گذاری شده در دیفای

در دنیای دیفای (امور مالی غیرمتمرکز)، کاربران می‌توانند با وثیقه گذاشتن ارزهای خود، وام دریافت کنند. اگر ارزش وثیقه‌ی کاربر به دلیل ریزش بازار کاهش یابد و به حد خطرناکی برسد، پروتکل برای جلوگیری از ضرر، وثیقه را حراج می‌کند. به این فرآیند لیکویید شدن می‌گویند.

ربات‌های MEV به‌طور شبانه‌روزی وضعیت وام‌ها را رصد می‌کنند. به محض اینکه ارزش وثیقه‌ی یک کاربر از حد مجاز پایین‌تر بیاید، این ربات‌ها اولین کسانی هستند که برای «لیکویید کردن» آن کاربر اقدام می‌کنند. پروتکل‌های وام‌دهی معمولاً به کسی که فرآیند لیکویید را اجرا کند، پاداش قابل توجهی می‌دهند.

در اینجا، ربات‌ها مانند لاشخورهای سریع عمل می‌کنند. اگرچه این کار برای کاربری که وام گرفته دردناک است و باعث از دست رفتن دارایی‌اش می‌شود، اما برای پایداری و سلامت سیستم وام‌دهی ضروری است تا پروتکل ورشکست نشود.

تاثیر آپدیت مرج اتریوم بر دنیای MEV

زمانی که اتریوم در رویداد تاریخی خود که به مرج (The Merge) معروف است، تغییر سیستم داد، همه چیز زیر و رو شد. این به‌روزرسانی فقط برای کاهش مصرف انرژی نبود؛ بلکه ساختار قدرت و نحوه‌ی توزیع سود در شبکه را هم تغییر داد. پیش از این، شکار MEV شبیه به یک غرب وحشی بود، اما پس از مرج، این فرآیند ساختاریافته‌تر و پیچیده‌تر شد. بیایید ببینیم این تغییرات دقیقاً چه بودند.

تغییر قدرت از ماینرها به اعتبارسنج‌ها در اثبات سهام (PoS)

در سیستم قدیمی اتریوم، ماینرها با استفاده از دستگاه‌های قدرتمند خود، پادشاهان شبکه بودند. آن‌ها تصمیم می‌گرفتند کدام تراکنش زودتر تایید شود. اما با تغییر سیستم به اثبات سهام (Proof of Stake)، ماینرها حذف شدند و جای خود را به اعتبارسنج‌ها یا ولیدیتورها دادند.

اعتبارسنج‌ها کسانی هستند که مقدار مشخصی اتریوم (معمولاً 32 واحد) را در شبکه قفل کرده‌اند تا امنیت آن را تامین کنند. در نگاه اول به نظر می‌رسد فقط اسم بازیگران عوض شده است، اما یک تفاوت بزرگ وجود دارد:

در سیستم جدید، هر کسی که اتریوم کافی داشته باشد می‌تواند یک اعتبارسنج شود. این یعنی فرصت کسب درآمد از MEV دیگر در انحصار صاحبان مزارع بزرگ استخراج نیست. حالا یک کاربر عادی که در خانه‌ی خود یک نود (Node) یا گره‌ پردازشی راه‌اندازی کرده، به همان اندازه‌ی یک موسسه‌ی بزرگ شانس دارد که مسئول ساخت بلاک بعدی شود و سود حاصل از MEV را دریافت کند. این اتفاق باعث شد که MEV از یک درآمد جانبی و مخفی برای ماینرها، به یک بخش اصلی از درآمد اکوسیستم اتریوم تبدیل شود.

جداسازی پیشنهاد دهنده و سازنده (PBS)؛ راهکاری برای عادلانه‌تر کردن بازی

یکی از بزرگ‌ترین نگرانی‌ها بعد از مرج این بود که استخراج MEV نیاز به دانش فنی بسیار بالا و کامپیوترهای فوق‌سریع دارد. اگر فقط اعتبارسنج‌های حرفه‌ای و بزرگ بتوانند این سودها را کسب کنند، دوباره ثروتمندان ثروتمندتر می‌شوند و کاربران عادی که نود خانگی دارند، عقب می‌مانند.

برای حل این مشکل، راهکاری هوشمندانه به نام جداسازی پیشنهاد دهنده و سازنده یا PBS (مخفف Proposer-Builder Separation) معرفی شد. این سیستم، کار ساخت بلاک را به دو وظیفه‌ی تخصصی تقسیم می‌کند:

• سازندگان (Builders): این‌ها متخصصان فنی و مجهز به ربات‌های پیشرفته هستند. کار آن‌ها این است که بهترین ترکیب تراکنش‌ها را پیدا کنند تا بیشترین سود MEV به دست آید. آن‌ها یک بسته‌ی کامل و آماده از تراکنش‌ها را می‌سازند و به اعتبارسنج‌ها پیشنهاد می‌دهند.
• پیشنهاددهندگان (Proposers): این‌ها همان اعتبارسنج‌ها یا ولیدیتورهای معمولی هستند. آن‌ها نیازی نیست دانش فنی پیچیده‌ای داشته باشند. فقط کافی است از بین بسته‌هایی که سازندگان پیشنهاد داده‌اند، آن بسته‌ای را که بیشترین سود را به آن‌ها می‌دهد انتخاب کنند و به شبکه پیشنهاد دهند.

با این روش، حتی یک اعتبارسنج کوچک هم می‌تواند از سود مهارت فنی یک سازنده‌ی حرفه‌ای بهره‌مند شود و عدالت نسبی در توزیع درآمد برقرار گردد.

نقش فلش‌بات‌ها (Flashbots) در دموکراتیک کردن استخراج MEV

قبل از ظهور سرویس‌هایی مانند فلش‌بات، ربات‌های MEV برای اینکه تراکنش خود را زودتر ثبت کنند، با هم می‌جنگیدند. آن‌ها هزاران تراکنش را همزمان به شبکه می‌فرستادند و با بالا بردن کارمزد گس، شبکه را شلوغ و کند می‌کردند. این وضعیت به جنگ گس (Gas War) معروف بود که هزینه‌ی همه‌ی کاربران را بالا می‌برد.

فلش‌بات‌ها (Flashbots) وارد میدان شدند تا این هرج‌ومرج را سامان دهند. فلش‌بات یک سازمان تحقیق و توسعه است که ابزاری به نام MEV-Boost را ارائه کرد. این ابزار مانند یک کانال خصوصی و امن عمل می‌کند.

به جای اینکه ربات‌ها در خیابان اصلی شبکه (ممپول) دعوا کنند، پیشنهادات خود را در یک اتاق حراج خصوصی به اعتبارسنج‌ها ارائه می‌دهند. کارکرد فلش‌بات‌ها دو فایده‌ی بزرگ داشت:

• کاهش شلوغی شبکه: چون جنگ ربات‌ها به خارج از زنجیره‌ی اصلی منتقل شد، کاربران عادی کمتر دچار کندی و افزایش ناگهانی کارمزد شدند.
• دسترسی همگانی: نرم‌افزار MEV-Boost رایگان و متن‌باز است. این یعنی تقریباً همه‌ی اعتبارسنج‌های اتریوم (بیش از 90 درصد آن‌ها) امروزه از این ابزار استفاده می‌کنند و به درآمد MEV دسترسی دارند، بدون اینکه نگران پیچیدگی‌های فنی آن باشند.

تیغ دو لبه‌ی MEV؛ بررسی پیامدها برای اکوسیستم و کاربران

تا اینجا متوجه شدیم که MEV یک پدیده‌ی پیچیده و فنی است. اما سوال اصلی اینجاست: آیا این پدیده ذاتاً بد و مخرب است؟ پاسخ به این سوال سیاه و سفید نیست. حداکثر ارزش قابل استخراج، درست مانند یک چاقوی تیز یا یک شمشیر دو لبه عمل می‌کند. در دستان یک جراح (استراتژی‌های سالم)، می‌تواند باعث نجات و سلامت بازار شود، اما در دستان یک سارق (استراتژی‌های مخرب)، می‌تواند به کاربران عادی آسیب بزند. بیایید هر دو روی سکه را بررسی کنیم.

نیمه تاریک: افزایش کارمزدها، تراکم شبکه و ضرر کاربران عادی

بیایید ابتدا با نیمه‌ی خالی لیوان شروع کنیم؛ جایی که بیشترین انتقادها به MEV وارد می‌شود و احتمالاً شما هم به عنوان کاربر، اثرات آن را حس کرده‌اید.

• افزایش سرسام‌آور کارمزدها: زمانی که یک فرصت سودآور در شبکه دیده می‌شود، چندین ربات همزمان برای تصاحب آن هجوم می‌آورند. آن‌ها برای اینکه زودتر تایید شوند، شروع به بالا بردن قیمت پیشنهادی کارمزد یا همان گس فی می‌کنند. این رقابت که به «جنگ گس» معروف است، باعث می‌شود میانگین هزینه‌ی تراکنش در کل شبکه بالا برود. در نتیجه، شما که یک کاربر عادی هستید و هیچ کاری با این رقابت ندارید، مجبور می‌شوید برای یک انتقال ساده، هزینه‌ی بسیار بیشتری پرداخت کنید.
• کندی و تراکم شبکه: علاوه بر گران شدن، ربات‌ها با ارسال هزاران درخواست تکراری و اسپم، فضای محدود بلاک‌ها را اشغال می‌کنند. این کار باعث شلوغی شبکه می‌شود و تراکنش‌های واقعی کاربران عادی ممکن است ساعت‌ها در صف بمانند تا تایید شوند.
• تجربه کاربری ناخوشایند و ضرر مستقیم: همان‌طور که در بخش حمله‌ی ساندویچی گفتیم، کاربران ناآگاه قربانی اصلی هستند. MEV می‌تواند باعث شود شما دارایی خود را با قیمتی بدتر از آنچه روی صفحه‌ی مانیتور می‌دیدید خریداری کنید. این ضررهای کوچک اما پرتکرار، مانند یک مالیات پنهان عمل می‌کنند که به مرور زمان سرمایه‌ی شما را می‌بلعند.

نیمه روشن: کمک به کشف قیمت صحیح و پایداری پروتکل‌های وام‌دهی

شاید تعجب کنید، اما اگر MEV به‌طور کامل حذف شود، بازارهای مالی دیجیتال ممکن است دچار هرج‌ومرج شوند. وجود این ربات‌ها فواید زیرساختی مهمی هم دارد:

• اصلاح قیمت‌ها (کشف قیمت صحیح): ربات‌های آربیتراژور نقش بسیار مفیدی دارند. آن‌ها باعث می‌شوند قیمت یک رمزارز در تمام صرافی‌های جهان تقریباً یکسان باشد. اگر این ربات‌ها نبودند، ممکن بود بیت‌کوین در یک صرافی ۲۰ هزار دلار و در صرافی دیگر ۲۱ هزار دلار باشد. این ربات‌ها با سرعت بالا، قیمت‌ها را هماهنگ می‌کنند تا کاربران مطمئن باشند قیمتی که می‌بینند، قیمت واقعی و جهانی بازار است.
• نجات سیستم‌های وام‌دهی: پلتفرم‌های وام‌دهی غیرمتمرکز برای اینکه ورشکست نشوند، نیاز دارند وام‌های خطرناک را سریعاً تسویه کنند. ربات‌های لیکوئید کننده، اگرچه برای فرد وام‌گیرنده ترسناک هستند، اما برای سلامت کل بانک غیرمتمرکز حیاتی‌اند. آن‌ها با سرعت عمل بالا، وثیقه‌های کم‌ارزش را نقد می‌کنند و اجازه نمی‌دهند که بدهی‌های بد روی دست پلتفرم بماند. بدون آن‌ها، ممکن بود بسیاری از پلتفرم‌های دیفای با ریزش ناگهانی بازار نابود شوند.

جدول مقایسه مزایا و معایب MEV برای شفاف‌سازی

برای اینکه بتوانید در یک نگاه تاثیرات مثبت و منفی این پدیده را مرور کنید، جدول زیر خلاصه‌ای از اثرات MEV بر اکوسیستم بلاکچین است:

ویژگی	تاثیر مثبت (نیمه روشن)	تاثیر منفی (نیمه تاریک)
قیمت‌گذاری	یکسان‌سازی قیمت‌ها در صرافی‌های مختلف (آربیتراژ)	افزایش قیمت خرید برای کاربر (حمله ساندویچی)
عملکرد شبکه	پردازش سریع تراکنش‌های حیاتی برای امنیت پروتکل	اشغال فضای بلاک و ایجاد ترافیک مصنوعی
هزینه‌ها	ایجاد درآمد برای اعتبارسنج‌ها و امنیت بیشتر شبکه	افزایش ناخواسته کارمزد (Gas Fee) برای همه
تجربه کاربر	اطمینان از نقدینگی و پایداری سیستم‌های مالی	پیچیدگی معاملات و ضرر ناشی از لغزش قیمت

راهکارهایی برای مقابله و محافظت در برابر حداکثر ارزش قابل استخراج

تا اینجای مقاله شاید کمی احساس نگرانی کرده باشید که در بازاری پر از ربات‌های هوشمند و شکارچی، شانسی برای بقا ندارید. اما خبر خوب این است که شما بی‌دفاع نیستید. با رعایت چند نکته‌ی امنیتی ساده و تغییر برخی عادت‌های معاملاتی، می‌توانید خودتان را در برابر اکثر این حملات نامرئی بیمه کنید. در ادامه سه روش اصلی را یاد می‌گیریم که کمک می‌کنند از تیررس ربات‌های MEV دور بمانید.

تنظیم صحیح اسلیپج (Slippage Tolerance) در صرافی‌های غیرمتمرکز

بسیاری از کاربران هنگام کار با صرافی‌هایی مثل یونی‌سواپ یا پنکیک‌سواپ، به تنظیمات پیش‌فرض دست نمی‌زنند یا برای اینکه تراکنش‌شان سریع‌تر انجام شود، اسلیپج را روی اعداد بالا (مثلاً 5 یا 10 درصد) قرار می‌دهند. این بزرگ‌ترین اشتباه شماست.

اسلیپج یا تحمل لغزش، به صرافی می‌گوید که شما تا چه حد حاضرید تغییر قیمت را در لحظه‌ی خرید بپذیرید. وقتی شما اسلیپج را بالا می‌برید، عملاً به ربات‌های ساندویچی چراغ سبز نشان می‌دهید و می‌گویید: من مشکلی ندارم اگر توکن را گران‌تر به من بفروشی!

برای محافظت از خودتان:

• از حالت خودکار (Auto) پرهیز کنید: گاهی حالت خودکار اعداد بالایی را در نظر می‌گیرد.
• عدد را پایین نگه دارید: برای جفت‌ارزهای معتبر و پرحجم (مثل اتریوم به تتر)، اسلیپج را روی 5 درصد یا حتی کمتر تنظیم کنید.
• صبور باشید: اگر اسلیپج پایین باشد، ممکن است تراکنش شما شکست بخورد (Fail شود)، اما این بهتر از آن است که نقدینگی شما توسط یک ربات بلعیده شود.

استفاده از RPCهای محافظت‌شده (مانند Flashbots Protect)

این شاید فنی‌ترین اما موثرترین روش دفاعی باشد. بیایید اول ببینیم RPC چیست.

وقتی کیف پول متامسک (MetaMask) خود را باز می‌کنید، کیف پول شما از طریق یک درگاه یا کانال ارتباطی به نام RPC به بلاکچین وصل می‌شود تا تراکنش را ارسال کند. در حالت عادی، این کانال تراکنش شما را مستقیماً به استخر عمومی (Mempool) می‌فرستد؛ همان‌جایی که ربات‌ها کمین کرده‌اند.

اما سرویس‌هایی وجود دارند که یک کانال اختصاصی و امن برای شما ایجاد می‌کنند. معروف‌ترین آن‌ها Flashbots Protect است. وقتی از این سرویس استفاده می‌کنید:

• تراکنش شما وارد استخر عمومی نمی‌شود و ربات‌ها آن را نمی‌بینند.
• تراکنش مستقیماً و به‌صورت محرمانه به دست اعتبارسنج‌ها می‌رسد.
• اگر تراکنش شما به هر دلیلی (مثل نوسان قیمت) انجام نشود، هیچ هزینه‌ای بابت کارمزد سوخت یا گس فی از شما کسر نمی‌شود (برخلاف حالت عادی که حتی برای تراکنش‌های ناموفق هم باید کارمزد بدهید).

استفاده از آن هم بسیار ساده است؛ کافی است به جای شبکه‌ی اصلی اتریوم در کیف پول خود، شبکه‌ی Flashbots RPC را اضافه کنید تا تراکنش‌هایتان نامرئی شوند.

تقسیم تراکنش‌های بزرگ به بخش‌های کوچک‌تر

اگر سرمایه‌ی زیادی دارید و قصد دارید یک خرید سنگین انجام دهید (مثلاً 100 هزار دلار)، شما جذاب‌ترین طعمه برای ربات‌های MEV هستید. چرا؟ چون خرید سنگین شما قطعاً قیمت بازار را تکان می‌دهد و این نوسان قیمت، همان چیزی است که ربات‌ها برای سود کردن نیاز دارند.

برای اینکه در رادار این شکارچیان قرار نگیرید، بهتر است از استراتژی خرد کردن سفارش استفاده کنید:

• به جای یک خرید بزرگ، آن را به 5 یا 10 خرید کوچک‌تر تقسیم کنید.
• تراکنش‌های کوچک‌تر تاثیر ناچیزی روی قیمت می‌گذارند.
• وقتی تاثیر قیمت کم باشد، سودی برای ربات وجود نخواهد داشت تا هزینه‌ی گس را پوشش دهد؛ بنابراین ربات‌ها تراکنش شما را نادیده می‌گیرند و شما در امان می‌مانید.

این کار ممکن است کمی زمان‌بر باشد یا هزینه‌ی کارمزد شما را کمی افزایش دهد (چون چندین بار تراکنش می‌زنید)، اما ضرر ناشی از حمله‌ی ساندویچی روی یک تراکنش بزرگ، معمولاً بسیار بیشتر از مجموع این کارمزد هاست.

آینده‌ی MEV در بلاکچین؛ تهدید امنیتی یا منبع درآمد پایدار؟

تا به اینجا متوجه شدیم که MEV یک پدیده‌ی ساده نیست که بتوانیم آن را یک باگ یا اشتباه نرم‌افزاری بنامیم و با یک به‌روزرسانی حذفش کنیم. واقعیت این است که MEV اکنون به بخشی جدایی‌ناپذیر از اقتصاد بلاکچین تبدیل شده است. درست مانند کارمزد تراکنش‌ها، MEV هم انگیزه‌ای مالی برای کسانی است که امنیت شبکه را تامین می‌کنند.

بحث‌های داغی در بین توسعه‌دهندگان و محققان در جریان است که آیا باید با تمام قوا جلوی MEV را گرفت یا باید آن را مدیریت کرد و به سمت مسیرهای سازنده هدایت نمود. آینده‌ی اتریوم و سایر شبکه‌های هوشمند، تا حد زیادی به نحوه‌ی برخورد با این پدیده بستگی دارد.

آیا MEV باعث متمرکز شدن شبکه‌ی اتریوم می‌شود؟

این یکی از بزرگ‌ترین و جدی‌ترین نگرانی‌های جامعه‌ی کریپتو است. بیایید دلیل این نگرانی را بررسی کنیم. همان‌طور که در بخش‌های قبل دیدید، استخراج سودهای کلان از MEV نیازمند داشتن دانش فنی بسیار بالا، الگوریتم‌های پیچیده و سخت‌افزارهای قدرتمند است.

مشکل از جایی شروع می‌شود که «پول، پول می‌آورد». در این بازی رقابتی، دو اتفاق مهم ممکن است رخ دهد:

• حذف بازیگران کوچک: یک کاربر معمولی که در خانه یک نود اتریوم راه‌اندازی کرده، نمی‌تواند با شرکت‌های بزرگی که تیم‌های تخصصی و ربات‌های فوق‌سریع دارند رقابت کند. در نتیجه، سودهای بزرگ MEV فقط به جیب بازیگران بزرگ و حرفه‌ای می‌رود.
• خطر تمرکز: اگر فقط عده‌ی کمی بتوانند بیشترین سود را ببرند، آن‌ها روز‌به‌روز قدرتمندتر می‌شوند و سهم بیشتری از شبکه را در اختیار می‌گیرند. این اتفاق دقیقاً برخلاف هدف اصلی بلاکچین است که می‌خواهد قدرت را بین همه تقسیم کند. اگر چند شرکت خاص کنترل تولید بلاک‌ها را در دست بگیرند، شبکه عملاً «متمرکز» می‌شود و شبیه به بانک‌های سنتی عمل خواهد کرد.

بنابراین، تلاش اصلی توسعه‌دهندگان اتریوم (مانند طرح جداسازی پیشنهاد دهنده و سازنده که قبلاً اشاره کردیم) این است که موانع فنی را کم کنند تا سود MEV بین همه عادلانه تقسیم شود و شبکه غیرمتمرکز باقی بماند.

راهکارهای لایه دوم و تاثیر آن‌ها بر کاهش MEV

حتماً نام راه‌حل‌های لایه دوم (Layer 2) مانند آربیتروم (Arbitrum) یا آپتیمیسم (Optimism) را شنیده‌اید. این شبکه‌ها ساخته شده‌اند تا تراکنش‌ها را سریع‌تر و ارزان‌تر از شبکه‌ی اصلی اتریوم انجام دهند. اما سوال اینجاست: آیا در لایه دوم هم MEV وجود دارد؟

پاسخ مثبت است، اما شکل آن متفاوت است. در راهکارهای لایه دوم، معمولاً یک نهاد واحد به نام ترتیب‌دهنده (Sequencer) وجود دارد. وظیفه‌ی ترتیب‌دهنده این است که تراکنش‌ها را جمع‌آوری کرده، مرتب کند و به شبکه‌ی اصلی بفرستد.

تاثیر لایه دوم بر MEV به دو صورت است:

• تمرکز موقت سود: در حال حاضر، در بسیاری از شبکه‌های لایه دوم، تنها خود تیم توسعه‌دهنده، نقش ترتیب‌دهنده را بازی می‌کند. این یعنی تمام سود حاصل از MEV (مانند آربیتراژ یا فرانت رانینگ) به خود پروژه می‌رسد، نه به ربات‌های خارجی. آن‌ها می‌توانند از این درآمد برای توسعه‌ی شبکه یا کاهش کارمزد کاربران استفاده کنند.
• رمزنگاری تراکنش‌ها: برخی از راهکارهای جدید در لایه دوم سعی دارند با استفاده از تکنیک‌های رمزنگاری، محتوای تراکنش‌ها را تا لحظه‌ی تایید نهایی مخفی نگه دارند. اگر محتوای تراکنش مخفی باشد، ربات‌ها نمی‌توانند آن را ببینند و در نتیجه نمی‌توانند حمله‌ی ساندویچی انجام دهند.

بنابراین، به نظر می‌رسد آینده‌ی مقابله با جنبه‌های منفی MEV، در دستان همین راهکارهای لایه دوم و تکنولوژی‌های حریم خصوصی است که تلاش می‌کنند فضایی امن‌تر برای کاربران فراهم کنند.

منابع:

Coinmarketcap

Gemini

The Block