توکن اجتماعی (Social Token) چیست؟ راهنمای جامع از شناخت کاربردها تا سرمایه‌گذاری

سال‌هاست که تولیدکنندگان محتوا و هنرمندان، شبانه‌روز برای رشد صفحات خود در شبکه‌های متمرکز تلاش می‌کنند، در حالی که سهم اصلی درآمد و کنترل مخاطبان در دست پلتفرم‌ها باقی می‌ماند. از طرف دیگر، طرفداران وفادار که عامل اصلی این موفقیت هستند، هیچ سهمی از این رشد اقتصادی نمی‌برند و صرفا یک تماشاگر یا مصرف‌کننده باقی می‌مانند. در این مقاله، ساختار دقیق توکن‌های اجتماعی، نحوه عملکردشان در وب ۳ و مسیری که برای حذف واسطه‌ها و درآمدزایی منصفانه پیش روی هنرمندان و سرمایه‌گذاران قرار می‌دهند را زیر ذره‌بین می‌بریم.

توکن اجتماعی یا Social Token چیست؟

برای ورود به دنیای توکن‌های اجتماعی، ابتدا باید درک روشنی از مفاهیم پایه‌ای داشته باشیم تا بتوانیم با دیدی باز به سراغ کاربردها و اهداف این فناوری جدید برویم. این بخش به شما کمک می‌کند تا قدم به قدم با این دارایی‌های دیجیتال آشنا شوید.

مروری کوتاه بر مفهوم توکن در دنیای ارزهای دیجیتال

پیش از آن که سراغ توکن‌های اجتماعی برویم، بهتر است خود کلمه‌ی توکن را تعریف کنیم. در دنیای رمزارزها، توکن (دارایی دیجیتالی که شبکه یا بلاک چین اختصاصی ندارد و روی شبکه‌ی سایر ارزها مانند اتریوم ساخته می‌شود) نشان‌دهنده‌ی ارزش یا دسترسی به یک خدمات خاص است.

برای درک بهتر این موضوع، یک شهربازی را تصور کنید. زمانی که وارد شهربازی می‌شوید، پول نقد خود را به ژتون یا سکه‌های مخصوص همان مکان تبدیل می‌کنید. این ژتون‌ها در سوپرمارکت بیرون از شهربازی هیچ ارزشی ندارند، اما در داخل آن محیط به شما اجازه می‌دهند سوار وسایل بازی شوید یا خدمات دریافت کنید. توکن‌ها در فضای دیجیتال نیز عملکردی بسیار مشابه دارند. آن‌ها بر بستر بلاک چین (یک دفتر کل توزیع‌شده و شفاف که اطلاعات تمام تراکنش‌ها را به صورت امن و غیرقابل تغییر ثبت می‌کند) ایجاد می‌شوند و به دارندگان خود اجازه می‌دهند از امکانات یک پروژه‌ی خاص استفاده کنند.

تعریف توکن اجتماعی به زبان ساده و هدف از پیدایش آن

اکنون که تصویر روشنی از توکن داریم، به سراغ ایده‌ی اصلی می‌رویم: توکن اجتماعی چیست؟ توکن‌ اجتماعی نوعی دارایی دیجیتال است که ارزش آن به جای یک شرکت تجاری یا یک کالا، به اعتبار، میزان محبوبیت و جامعه‌ی طرفداران یک شخص، گروه یا برند گره خورده است.

فرض کنید خواننده‌ی محبوب شما یا یک تولیدکننده‌ی محتوای نوپا که به آینده‌ی کاری او اطمینان دارید، سهام خودش را برای فروش عرضه کند. شما با خرید این سهام، نه تنها از کار او حمایت می‌کنید، بلکه اگر آن شخص در آینده به شهرت و موفقیت بیشتری برسد، ارزش سهام شما نیز بالا می‌رود. توکن اجتماعی دقیقا همین مفهوم را در فضای دیجیتال پیاده‌سازی می‌کند.

هدف اصلی از پیدایش این توکن‌ها، تغییر مدل‌های ناعادلانه‌ی سنتی و پایه‌گذاری اقتصاد تولیدکنندگان محتوا (سیستمی که در آن افراد خلاق می‌توانند از طریق مهارت‌های خود به صورت مستقیم و بدون نیاز به واسطه‌ها درآمد کسب کنند) است. در پلتفرم‌های سنتی، شبکه‌های اجتماعی بیشترین سود مادی را از تلاش هنرمندان و حضور کاربران می‌برند. اما توکن‌های اجتماعی طراحی شده‌اند تا این ساختار را دگرگون کنند.

مهم‌ترین اهداف پیدایش این توکن‌ها شامل موارد زیر است:

• استقلال مالی: هنرمندان و تولیدکنندگان محتوا می‌توانند بدون اتکا به الگوریتم‌های شبکه‌های متمرکز یا شرکت‌های تبلیغاتی، مستقیما از جامعه‌ی مخاطبان خود درآمد کسب کنند.
• ارزش‌گذاری بر اساس تعامل: در این سیستم، ارزش یک توکن بر اساس میزان وفاداری و فعالیت طرفداران مشخص می‌شود. هرچه یک جامعه‌ی کاربری پویاتر باشد، ارزش شبکه‌ی آن‌ها نیز بیشتر خواهد شد.
• تغییر نقش مخاطب به شریک: طرفداران از حالت یک مصرف‌کننده‌ی ساده خارج می‌شوند. آن‌ها با در اختیار داشتن توکن اجتماعی یک هنرمند یا برند، در موفقیت‌های مالی و تصمیم‌گیری‌های آینده‌ی آن جامعه شریک می‌شوند.

توکن‌های اجتماعی چگونه کار می‌کنند؟

حالا که می‌دانیم توکن اجتماعی چیست، سوال بعدی این است که این سیستم در عمل چگونه کار می‌کند. شاید در نگاه اول، ساخت و مدیریت یک ارز دیجیتال اختصاصی کار بسیار پیچیده‌ای به نظر برسد، اما فناوری‌های جدید این مسیر را بسیار ساده کرده‌اند. در این بخش، موتور محرک این توکن‌ها و افرادی که پشت آن‌ها قرار دارند را بررسی می‌کنیم.

نقش بلاک چین و قرارداد هوشمند در ساختار سوشال توکن‌ها

همان‌طور که می‌دانید، تمام توکن‌های اجتماعی بر بستر شبکه‌ی بلاک چین فعالیت می‌کنند. بلاک چین امنیت، شفافیت و غیرقابل تقلب بودن این دارایی‌ها را تضمین می‌کند. اما قلب تپنده‌ی توکن‌های اجتماعی، فناوری دیگری به نام قرارداد هوشمند (کدهای برنامه‌نویسی شده‌ای که به صورت خودکار و بدون دخالت انسان، شرایط یک توافق را اجرا می‌کنند) است.

برای درک بهتر نحوه‌ی کار قرارداد هوشمند، یک دستگاه فروش خودکار تنقلات را در ذهن خود مجسم کنید. شما پول را وارد دستگاه می‌کنید، دکمه‌ی محصول مورد نظر را می‌فشارید و دستگاه به صورت کاملا خودکار خوراکی را به شما تحویل می‌دهد. در اینجا هیچ فروشنده‌ای وجود ندارد و همه چیز طبق یک منطق از پیش تعیین شده کار می‌کند. قراردادهای هوشمند نیز دقیقا همین کار را در دنیای دیجیتال انجام می‌دهند.

زمانی که یک شخص تصمیم می‌گیرد توکن اختصاصی خود را بسازد، از قراردادهای هوشمند برای تعیین قوانین شبکه‌ی خود استفاده می‌کند. این قوانین می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• تعیین تعداد کل توکن‌ها: قرارداد هوشمند مشخص می‌کند که برای مثال تنها یک میلیون عدد از این توکن ضرب (فرآیند تولید و ثبت یک توکن جدید روی شبکه‌ی بلاک چین) شود تا ارزش آن به دلیل تولید بی‌رویه کاهش پیدا نکند.
• توزیع خودکار پاداش‌ها: می‌توان کدی نوشت که هر ماه به صورت خودکار، بخشی از توکن‌ها به عنوان پاداش بین فعال‌ترین اعضای جامعه‌ی کاربری پخش شود.
• ایجاد دسترسی‌های ویژه: سیستم می‌تواند به صورت خودکار کیف پول دیجیتال کاربران را بررسی کند و اگر تعداد مشخصی توکن در آن موجود باشد، لینک ورود به یک گروه خصوصی یا محتوای ویژه را برای آن‌ها فعال کند.

خالقان و سازندگان توکن‌های اجتماعی چه کسانی هستند؟

شاید بپرسید چه کسانی به سراغ ساخت توکن اجتماعی می‌روند؟ زیبایی این فناوری در این است که تقریبا هیچ محدودیتی برای سازندگان وجود ندارد. هر کسی که یک جامعه‌ی مخاطب فعال داشته باشد، می‌تواند اقتصاد دیجیتال اختصاصی خود را ایجاد کند. اما به طور کلی، سازندگان این توکن‌ها در دسته‌های زیر قرار می‌گیرند:

• هنرمندان و تولیدکنندگان محتوا: یک موسیقی‌دان، نویسنده یا یوتیوبر می‌تواند برای تامین مالی پروژه‌ی جدید خود (مثلا ضبط یک آلبوم موسیقی) توکن صادر کند. طرفداران با خرید این توکن، نه تنها هزینه‌ی تولید را فراهم می‌کنند، بلکه در سود فروش آلبوم نیز شریک می‌شوند.
• اینفلوئنسرها و چهره‌های شناخته شده: افراد مشهور برای ایجاد ارتباط نزدیک‌تر با دنبال‌کنندگان خود از این توکن‌ها استفاده می‌کنند. دارندگان توکن می‌توانند در نظرسنجی‌های مهم شرکت کنند، برای محتواهای آینده ایده بدهند یا با شخص اینفلوئنسر دیدارهای آنلاین داشته باشند.
• برندهای تجاری و کسب‌وکارها: کسب‌وکارهای مدرن برای ایجاد حس وفاداری در مشتریان خود توکن می‌سازند. به جای سیستم‌های امتیازدهی سنتی که کاربرد محدودی دارند، مشتریان با هر خرید توکنی دریافت می‌کنند که دارای ارزش مالی واقعی است و قابلیت خرید و فروش دارد.
• جوامع و انجمن‌های آنلاین: گاهی اوقات یک گروه از افراد با علاقه‌ی مشترک توکنی را برای مدیریت جامعه‌ی خود می‌سازند. در این حالت، تصمیم‌گیری در مورد آینده‌ی گروه و نحوه‌ی خرج کردن منابع مالی، بر اساس رای افرادی انجام می‌شود که توکن آن جامعه را در اختیار دارند.

در واقع، توکن‌های اجتماعی ابزاری هستند که به هر خالق ایده یا جامعه‌ای اجازه می‌دهند ارزش تولید شده را به جای واگذاری به پلتفرم‌های واسطه‌ی بزرگ، مستقیما بین اعضای وفادار شبکه‌ی خود تقسیم کنند.

بررسی انواع Social Token

همان‌طور که در دنیای واقعی، سهام یک شرکت با اوراق قرضه یا پول نقد تفاوت دارد، در دنیای رمزارزها (ارزهای رمزنگاری شده و دیجیتال) نیز همه‌ی توکن‌های اجتماعی یکسان نیستند. این توکن‌ها بر اساس اینکه چه کسی آن‌ها را می‌سازد و چه هدفی را دنبال می‌کنند، به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شوند. در این بخش، سه نوع اصلی توکن‌های اجتماعی را با زبان ساده بررسی می‌کنیم.

توکن شخصی (Personal Tokens) و کاربرد آن برای افراد مشهور و اینفلوئنسرها

همان‌طور که از نام این دسته پیداست، توکن شخصی توسط یک فرد مشخص ایجاد می‌شود. این فرد می‌تواند یک نویسنده‌ی مستقل، یک موسیقی‌دان، یک ورزشکار و یا یک اینفلوئنسر (فردی تاثیرگذار و شناخته‌شده در شبکه‌های اجتماعی) باشد.

برای درک بهتر، تصور کنید که می‌توانستید روی آینده و استعداد یک انسان سرمایه‌گذاری کنید. خرید توکن شخصی دقیقا شبیه به خرید سهام یک فرد است. هرچه آن شخص در کارنامه‌ی حرفه‌ای خود موفق‌تر شود و طرفداران بیشتری پیدا کند، تقاضا برای خرید توکن او بالا می‌رود و در نتیجه ارزش آن بیشتر می‌شود.

کاربردهای اصلی توکن شخصی برای طرفداران عبارتند از:

• دسترسی به محتوای انحصاری: مثلا تماشای ویدیوهای پشت صحنه یا خواندن مقالاتی که فقط برای دارندگان توکن باز می‌شود.
• ارتباط مستقیم: امکان حضور در گروه‌های چت خصوصی با شخص سازنده‌ی توکن.
• دریافت خدمات ویژه: دریافت مشاوره‌های اختصاصی، کالاهای فیزیکی یا حتی تخفیف در خرید محصولات.

توکن کامیونیتی یا جامعه‌محور (Community Tokens) برای برندها و گروه‌ها

در حالی که توکن‌های شخصی روی یک فرد متمرکز هستند، توکن کامیونیتی یا جامعه‌محور برای مدیریت و رشد یک گروه، برند یا انجمن ایجاد می‌شود. هدف اصلی در اینجا، قدرت بخشیدن به یک جمع و ایجاد حس تعلق در بین اعضای آن است.

این مدل را مانند کارت عضویت یک باشگاه بسیار ویژه و منحصر‌به‌فرد در نظر بگیرید. هرچه امکانات این باشگاه بیشتر شود و افراد مشهورتری بخواهند به آن بپیوندند، ارزش کارت عضویت شما (همان توکن کامیونیتی) نیز در بازار افزایش می‌یابد. بسیاری از این جوامع در قالب یک دائو (DAO یا سازمان خودگردان غیرمتمرکز، یعنی گروهی که مدیرعامل ندارد و تمام تصمیمات و قوانین آن با رای‌گیری از خود اعضا مشخص می‌شود) فعالیت می‌کنند.

اعضای یک جامعه با داشتن این توکن‌ها می‌توانند:

• در تصمیم‌گیری‌های مهم گروه، مانند انتخاب مسیر آینده‌ی پروژه حق رای داشته باشند.
• به فضاهای گفتگوی اختصاصی مانند کانال‌های بسته دسترسی پیدا کنند.
• از درآمدهای مشترک و موفقیت‌های مالی گروه بهره‌مند شوند.

توکن پلتفرم‌های اجتماعی (Social Platform Tokens) برای توسعه شبکه‌های غیرمتمرکز

نوع سوم، توکن‌هایی هستند که نه توسط یک شخص و نه توسط یک گروه کوچک، بلکه توسط خود پلتفرم‌ها و شبکه‌های زیرساختی ساخته می‌شوند. این پلتفرم‌ها همان بسترهایی هستند که به هنرمندان و گروه‌ها اجازه می‌دهند توکن‌های شخصی یا جامعه‌محور خود را روی آن‌ها ایجاد کنند.

به عنوان یک استعاره، این توکن‌ها را مانند پول ملی یک کشور تصور کنید. برای اینکه بتوانید در این کشور زندگی کنید، خرید و فروش انجام دهید یا کسب‌وکار خود را راه بیندازید، باید از پول ملی همان منطقه استفاده کنید.

پلتفرم‌های سازنده‌ی این شبکه‌ها از توکن‌های اختصاصی خود برای اهداف زیر استفاده می‌کنند:

• پاداش دادن به کاربرانی که در پلتفرم ثبت‌نام کرده و فعالیت مستمر دارند.
• پرداخت هزینه‌ی تراکنش‌ها (مبلغ ناچیزی که شبکه‌ی بلاک چین برای تایید جابه‌جایی دارایی‌ها دریافت می‌کند) در داخل همان شبکه.
• تشویق برنامه‌نویسان به ساخت ابزارها و قابلیت‌های جدید برای رشد اکوسیستم آن پلتفرم.

تفاوت توکن اجتماعی با سایر دارایی‌های دیجیتال

بازار ارزهای دیجیتال پر از توکن‌های مختلف است و طبیعی است که گاهی نام‌های آن‌ها باعث سردرگمی شود. برای اینکه بدانیم توکن اجتماعی دقیقا کجای این دنیای بزرگ قرار می‌گیرد، باید آن را با دیگر دارایی‌های معروف مقایسه کنیم. در این بخش، تفاوت این دارایی‌ها را به زبانی بسیار ساده و با مثال‌های روزمره بررسی می‌کنیم.

توکن اجتماعی چه تفاوتی با توکن غیرقابل تعویض (NFT) دارد؟

شاید بیشترین اشتباهی که بین کاربران تازه‌کار رخ می‌دهد، یکی دانستن توکن‌های اجتماعی و ان اف تی‌ها (NFT: توکن‌های دیجیتالی و منحصربه‌فردی که مالکیت یک اثر خاص مانند عکس یا ویدیو را در فضای دیجیتال ثابت می‌کنند) باشد. هر دوی این ابزارها به هنرمندان و تولیدکنندگان محتوا کمک می‌کنند، اما ساختار آن‌ها کاملا با هم متفاوت است.

بزرگ‌ترین تفاوت آن‌ها در ویژگی قابلیت تعویض (امکان جابه‌جایی دو دارایی مشابه بدون تغییر در ارزش آن‌ها) نهفته است. برای درک این تفاوت، یک تابلوی نقاشی اصل از یک هنرمند معروف و تعدادی سکه‌ی طلای استاندارد را در نظر بگیرید. تابلوی نقاشی کاملا یکتا است و هیچ تابلوی دیگری دقیقا همان ویژگی‌ها و ارزش را ندارد؛ این دقیقا رفتار یک توکن غیرقابل تعویض یا NFT است.

اما از طرف دیگر، توکن‌های اجتماعی مانند همان سکه‌های طلا یا اسکناس‌های پول هستند. توکن اجتماعی شماره‌ی یک با توکن اجتماعی شماره‌ی صد هیچ تفاوتی ندارد و ارزش هر دو برای شبکه‌ی کاربران دقیقا برابر است. به بیان ساده‌تر، شما با خرید یک NFT مالکیت یک اثر هنری خاص را به دست می‌آورید، اما با خرید توکن اجتماعی، روی اعتبار و آینده‌ی خود آن هنرمند یا جامعه‌ی طرفداران او سرمایه‌گذاری می‌کنید.

تفاوت سوشال توکن با توکن‌های کاربردی (Utility) و حاکمیتی (Governance)

در دنیای رمزارزها، دو نام دیگر نیز بسیار شنیده می‌شوند: توکن‌های کاربردی و توکن‌های حاکمیتی. برای اینکه مسیر یادگیری ما کامل شود، بیایید ببینیم توکن اجتماعی چه فرقی با این دو گروه دارد:

• توکن کاربردی (Utility Token): این توکن‌ها صرفا ساخته می‌شوند تا به شما اجازه‌ی استفاده از یک محصول نرم‌افزاری یا خدمات یک شرکت خاص را بدهند. درست مانند بلیط مترو که فقط برای سوار شدن به قطار ارزش دارد و هدف آن سرمایه‌گذاری طولانی‌مدت یا ساخت یک جامعه‌ی دوستانه نیست.
• توکن حاکمیتی (Governance Token): این نوع توکن‌ها بیشتر شبیه حق رای در جلسات هیئت مدیره‌ی یک شرکت هستند. دارندگان این توکن‌ها می‌توانند در مورد تغییرات فنی یک نرم‌افزار، بروزرسانی‌ها یا مسائل مالی یک شبکه‌ی بلاک چینی نظر بدهند.

تفاوت اصلی در اینجاست که توکن‌های اجتماعی معمولا ترکیبی از ویژگی‌های هر دو مورد بالا را در خود دارند، اما یک فرق اساسی وجود دارد؛ ارزش توکن‌های اجتماعی از کدهای پیچیده‌ی کامپیوتری یا یک نرم‌افزار خاص نشات نمی‌گیرد. ارزش یک توکن اجتماعی کاملا به سرمایه‌ی اجتماعی (Social Capital: میزان اعتبار، اعتماد و قدرت ارتباط انسانی بین اعضای یک گروه) وابسته است.

جدول مقایسه‌ جامع تفاوت انواع توکن‌ها

برای اینکه تمام این توضیحات به بهترین شکل در ذهن شما تثبیت شود، ویژگی‌های کلیدی این چهار دارایی دیجیتال را در جدول زیر دسته‌بندی کرده‌ایم. با مرور این جدول می‌توانید در یک نگاه، تفاوت و کاربرد هر کدام را به خاطر بسپارید.

ویژگی‌های اصلی	توکن اجتماعی (Social Token)	توکن غیرقابل تعویض (NFT)	توکن کاربردی (Utility Token)	توکن حاکمیتی (Governance Token)
منبع اصلی ارزش	اعتبار شخص، برند یا جامعه	کمیابی و اصالت یک اثر خاص	دسترسی به یک محصول یا خدمت	قدرت تاثیرگذاری در تصمیمات شبکه
قابلیت تعویض	بله (مثل اسکناس با هم برابرند)	خیر (کاملا یکتا و بی‌همتا هستند)	بله	بله
کاربرد اصلی برای کاربر	عضویت در جامعه و کسب درآمد مشترک	کلکسیون‌سازی و اثبات مالکیت اثر	پرداخت هزینه‌ی خدمات یک پلتفرم	شرکت در رای‌گیری‌های فنی شبکه
مثال ملموس در دنیای واقعی	خرید سهام اعتبار یک شخص مشهور	خرید سند یک تابلوی نقاشی اصل	خرید ژتون برای استفاده در شهربازی	داشتن حق رای در مجمع سهامداران

مهم‌ترین کاربردها و مزایای توکن‌های اجتماعی

پس از آشنایی با ماهیت و انواع توکن‌های اجتماعی، زمان آن رسیده است که بپرسیم این فناوری دقیقا چه فایده‌ای دارد و چرا تا این حد مورد توجه قرار گرفته است؟ برای پاسخ به این سوال، باید از دو زاویه‌ی متفاوت به ماجرا نگاه کنیم: زاویه‌ی دید خالقان محتوا و زاویه‌ی دید طرفداران. در این بخش با زبانی ساده بررسی می‌کنیم که این سیستم چگونه یک بازی برد-برد برای هر دو گروه ایجاد می‌کند.

مزایا برای تولیدکنندگان محتوا و هنرمندان

در دنیای سنتی، هنرمندان و تولیدکنندگان محتوا برای رسیدن به مخاطب و کسب درآمد، وابستگی شدیدی به شبکه‌های اجتماعی بزرگ دارند. توکن‌های اجتماعی این وابستگی را از بین می‌برند و استقلال واقعی را به خالقان اثر هدیه می‌دهند.

حذف شخص ثالث و واسطه‌ها

یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های هنرمندان امروز، حضور شخص ثالث (Third Party: واسطه‌ای مانند یک شرکت یا پلتفرم که بین تولیدکننده و مصرف‌کننده قرار می‌گیرد و بخشی از سود را برای خود برمی‌دارد) است. برای مثال، شبکه‌هایی مانند یوتیوب یا اسپاتیفای بخش قابل‌توجهی از درآمد یک هنرمند را به عنوان کارمزد و هزینه‌ی پلتفرم کسر می‌کنند.

با استفاده از توکن‌های اجتماعی، هنرمند می‌تواند مستقیما با جامعه‌ی مخاطبان خود در ارتباط باشد. در این سیستم غیرمتمرکز، هیچ شرکت یا مدیر واسطه‌ای وجود ندارد که بتواند حساب کاربری هنرمند را مسدود کند یا سهم بزرگی از درآمد او را به جیب بزند.

کسب درآمد منصفانه و کنترل بیشتر بر منابع مالی

توکن‌های اجتماعی به خالقان محتوا اجازه می‌دهند اقتصاد شخصی خود را طراحی کنند. این موضوع فرآیند درآمدزایی (Monetization: تبدیل یک ایده، مهارت یا محتوا به پول و ارزش مالی) را کاملا متحول می‌کند. هنرمند به جای اینکه منتظر بماند تا اسپانسرها و شرکت‌های تبلیغاتی به او پیشنهاد کار بدهند، توکن اختصاصی خودش را به فروش می‌رساند.

هرچه این هنرمند پیشرفت کند و محتوای باکیفیت‌تری بسازد، تقاضا برای خرید توکن او بیشتر شده و ارزش سرمایه‌ی او و طرفدارانش به صورت همزمان افزایش می‌یابد. در این حالت، خالق اثر کنترل صددرصدی بر منابع مالی و آینده‌ی حرفه‌ای خود خواهد داشت.

مزایا برای طرفداران و اعضای کامیونیتی

همان‌طور که گفتیم، این یک مسیر دوطرفه است. توکن‌های اجتماعی فقط برای ثروتمند کردن هنرمندان ساخته نشده‌اند، بلکه نقش مخاطب را از یک تماشاچی ساده به یک شریک فعال تغییر می‌دهند.

تجربه مالکیت مشترک و کسب درآمد غیرفعال

در شبکه‌های اجتماعی معمولی، شما سال‌ها وقت می‌گذارید، پست‌های یک صفحه را لایک می‌کنید و باعث رشد آن می‌شوید، اما در نهایت هیچ سهمی از این موفقیت ندارید. با داشتن توکن اجتماعی، شما در واقع سهام‌دار آن جامعه‌ی کاربری می‌شوید.

زمانی که هنرمند یا گروه محبوب شما رشد می‌کند، ارزش توکنی که در دست دارید نیز بیشتر می‌شود. این یعنی شما می‌توانید به یک درآمد غیرفعال (Passive Income: پولی که بدون نیاز به کار روزانه و مداوم، صرفا از طریق رشد ارزش دارایی‌ها و سرمایه‌گذاری به دست می‌آید) دست پیدا کنید؛ پاداشی برای وفاداری و حمایت زودهنگام شما.

دریافت پاداش، دسترسی‌های ویژه و حق رای در تصمیم‌گیری‌ها

دارندگان توکن‌های اجتماعی از امکانات بسیار جذابی بهره‌مند می‌شوند که کاربران عادی به آن‌ها دسترسی ندارند. این مزایا معمولا شامل موارد زیر است:

• حضور در گروه‌های خصوصی و چت مستقیم با سازنده‌ی توکن.
• دریافت رایگان محصولات فیزیکی، بلیط کنسرت‌ها یا تخفیف‌های ویژه.
• حق رای دادن برای تصمیم‌گیری‌های آینده. (مثلا طرفداران با استفاده از توکن‌های خود رای می‌دهند که آهنگ بعدی هنرمند در چه سبکی ساخته شود یا بودجه‌ی انجمن در کدام بخش هزینه شود.)

نقش سوشال توکن‌ها در افزایش اثر شبکه و مقیاس‌پذیری جوامع

یکی از جالب‌ترین ویژگی‌های توکن‌های اجتماعی، تقویت پدیده‌ای به نام اثر شبکه (Network Effect: قانونی که می‌گوید هرچه تعداد کاربران یک سیستم بیشتر شود، ارزش و کاربرد آن سیستم برای همه‌ی اعضا به شدت بالا می‌رود) است.

برای درک بهتر، یک دستگاه تلفن را تصور کنید. اگر شما تنها فردی در جهان باشید که تلفن دارد، دستگاه شما هیچ ارزشی ندارد. اما وقتی هزاران نفر دیگر هم تلفن می‌خرند، ارزش دستگاه شما بی‌نهایت بیشتر می‌شود، چون حالا می‌توانید با افراد زیادی ارتباط برقرار کنید.

توکن‌های اجتماعی دقیقا همین کار را با جوامع آنلاین می‌کنند. وقتی اعضای یک گروه دارای منافع مالی مشترک (از طریق توکن) باشند، انگیزه‌ی بالایی برای معرفی آن گروه به دوستان خود و جذب افراد جدید پیدا می‌کنند. این کار باعث بهبود مقیاس‌پذیری (Scalability: توانایی یک سیستم یا گروه برای رشد سریع و مدیریت کاربران جدید بدون افت کیفیت) می‌شود. اعضا با تولید محتوا، تبلیغ کردن و فعالیت مثبت، تلاش می‌کنند شبکه‌ی خود را بزرگ‌تر کنند، زیرا می‌دانند موفقیت کل شبکه، مستقیما به معنای افزایش ارزش توکن‌های خودشان است.

جایگاه توکن‌های اجتماعی در انقلاب وب ۳ (Web3)

برای درک بهتر اهمیت توکن‌های اجتماعی، باید نگاهی به تصویر بزرگ‌تر یعنی انقلاب وب ۳ (Web3: نسل سوم اینترنت که بر پایه‌ی شبکه‌های غیرمتمرکز و مالکیت مستقیم کاربران بنا شده است) بیندازیم. در اینترنت فعلی، ما تنها تولیدکننده و مصرف‌کننده‌ی محتوا هستیم، اما به صورت واقعی مالک آن نیستیم. توکن‌های اجتماعی قطعه‌ی گمشده‌ی این پازل هستند که به ما اجازه می‌دهند مالکیت شبکه‌هایی که می‌سازیم را در دست بگیریم و در ارزش ایجاد شده شریک باشیم.

ارتباط سوشال توکن‌ها با اقتصاد تولیدکنندگان محتوا (Creator Economy)

اقتصاد تولیدکنندگان محتوا (Creator Economy: فضایی که در آن افراد خلاق می‌توانند بدون نیاز به شرکت‌های واسطه، مستقیما از هنر و دانش خود درآمد کسب کنند) در سال‌های اخیر رشد چشمگیری داشته است. با این حال، مشکل بزرگ این است که این اقتصاد روی پایه‌های لرزانی بنا شده است. هنرمندان و تولیدکنندگان، برای رسیدن به مخاطب به پلتفرم‌های بزرگ وابسته‌اند و بخش عظیمی از سود به جیب این غول‌های فناوری می‌رود.

توکن‌های اجتماعی به عنوان موتور محرک این اقتصاد جدید وارد میدان شده‌اند. این توکن‌ها به خالقان محتوا ابزاری می‌دهند تا بدون نیاز به تایید شبکه‌های اجتماعی یا شرکت‌های تبلیغاتی، ارزش هنری خود را مستقیما به سرمایه‌ی مالی تبدیل کنند.

به کمک این فناوری، ارتباط بین هنرمند و طرفدار به شکل زیر متحول می‌شود:

• حمایت مستقیم و بدون واسطه: طرفداران با خرید توکن، سرمایه‌ی اولیه‌ی لازم برای شروع پروژه‌های جدید یک هنرمند را فراهم می‌کنند.
• حذف سانسور مالی: هیچ شرکت یا نهاد واسطه‌ای نمی‌تواند درگاه پرداخت یک هنرمند را مسدود کند یا جلوی درآمدزایی او را بگیرد.
• کشف زودهنگام استعدادها: در این سیستم جدید، طرفداران به نوعی استعدادیاب تبدیل می‌شوند؛ آن‌ها با حمایت زودهنگام از هنرمندان نوپا، به رشد آن‌ها کمک کرده و با ارزشمند شدن توکن آن هنرمند، خودشان نیز سود مالی می‌برند.

حرکت از پلتفرم‌های متمرکز به سمت جوامع غیرمتمرکز و مستقل

در دنیای امروز، بیشتر زمان ما در پلتفرم‌های متمرکز (Centralized Platforms: شبکه‌هایی مانند اینستاگرام یا یوتیوب که اطلاعات و درآمدهای کاربران را در کنترل و انحصار یک شرکت واحد نگه می‌دارند) سپری می‌شود. در این پلتفرم‌ها، حساب کاربری و جامعه‌ی مخاطبانی که سال‌ها برای ساخت آن تلاش کرده‌اید، تنها با یک تغییر در قوانین یا سیاست‌های شرکت می‌تواند برای همیشه محدود یا پاک شود.

توکن‌های اجتماعی نیروی محرکه‌ای برای مهاجرت به سمت جوامع غیرمتمرکز (Decentralized Communities: گروه‌ها و شبکه‌هایی که قوانین آن‌ها توسط خود اعضا تعیین می‌شود و هیچ مدیر کل و تصمیم‌گیرنده‌ی مرکزی ندارند) هستند.

برای اینکه این تغییر را بهتر حس کنید، فرض کنید سال‌ها در یک خانه‌ی اجاره‌ای زندگی کرده‌اید و با هزینه‌ی خودتان آن را بازسازی و زیبا کرده‌اید؛ اما در نهایت صاحب‌خانه می‌تواند شما را بیرون کند و تمام زحمات شما به هدر می‌رود. فعالیت در پلتفرم‌های متمرکز دقیقا شبیه زندگی در همین خانه‌ی اجاره‌ای است. در مقابل، شبکه‌های غیرمتمرکز مبتنی بر توکن‌های اجتماعی، مانند زمینی هستند که شما و طرفدارانتان سند مالکیت آن را به صورت اشتراکی در دست دارید.

این کوچ بزرگ از فضای متمرکز به شبکه‌های مستقل، دستاوردهای مهمی به همراه دارد:

• استقلال همیشگی: هیچ نهاد مرکزی نمی‌تواند جامعه‌ی شما را حذف کند یا قوانین درآمدزایی را به صورت یک‌طرفه تغییر دهد.
• پایداری ارتباطات: ارتباط یک برند یا هنرمند با جامعه‌ی مخاطبان خود به صورت امن در شبکه‌ی بلاک چین ثبت می‌شود و دیگر وابسته به سرورهای یک شرکت خاص نیست.
• قوانین دموکراتیک: مسیر رشد جامعه با مشورت، رای‌گیری و مشارکت تمام افرادی که توکن را در اختیار دارند، مشخص می‌شود.

چه چیزی به Social Token ارزش می‌دهد؟

یکی از پرتکرارترین سوالاتی که برای کاربران تازه‌کار پیش می‌آید این است که اصلا چه چیزی به این توکن‌ها ارزش مالی می‌دهد؟ وقتی توکن اجتماعی نه پشتوانه‌ی طلا دارد و نه توسط دولت‌ها چاپ می‌شود، چرا مردم حاضرند برای خرید آن پول پرداخت کنند؟ برای پاسخ به این سوال، باید به دو عامل بسیار مهم نگاه کنیم که موتور محرک اقتصاد دنیای دیجیتال هستند.

تاثیر قانون عرضه و تقاضا بر قیمت‌گذاری سوشال توکن‌ها

پایه‌ی اصلی قیمت‌گذاری در تمام بازارهای مالی، قانون عرضه و تقاضا (Supply and Demand: قانونی ساده در اقتصاد که می‌گوید اگر افراد زیادی خواهان یک کالای کمیاب باشند قیمت آن بالا می‌رود و اگر کالا فراوان باشد اما خریداری نداشته باشد، قیمت آن افت می‌کند) است. توکن‌های اجتماعی نیز دقیقا از همین قانون پیروی می‌کنند.

برای درک بهتر، بلیط‌های کنسرت یک خواننده‌ی بسیار معروف را در نظر بگیرید. اگر سالن کنسرت تنها هزار صندلی داشته باشد اما صد هزار نفر بخواهند در آن شرکت کنند، ارزش آن بلیط‌ها در بازار آزاد به شدت بالا می‌رود. در دنیای رمزارزها نیز هنگام ساخت یک توکن اجتماعی، سازنده‌ی آن تعداد مشخص و محدودی از توکن را تولید می‌کند. وقتی جامعه‌ی طرفداران آن هنرمند یا گروه گسترش پیدا می‌کند و افراد بیشتری می‌خواهند به این جامعه بپیوندند، به دلیل محدود بودن تعداد توکن‌ها، خریداران باید مبلغ بیشتری را برای راضی کردن فروشندگان پرداخت کنند و به همین دلیل قیمت توکن به صورت خودکار افزایش می‌یابد.

اهمیت اعتبار خالق توکن و سطح دسترسی‌های انحصاری برای کاربران

حالا سوال اینجاست که چه چیزی باعث می‌شود تقاضا برای خرید یک توکن بالا برود؟ پاسخ در دو کلمه‌ی کلیدی خلاصه می‌شود: اعتبار و مزایا.

ابتدا بیایید به اعتبار خالق توکن نگاه کنیم. ارزش توکن اجتماعی، بازتاب مستقیمی از شهرت، موفقیت و اعتبار سازنده‌ی آن است. وقتی یک هنرمند یا شخصیت معتبر که سابقه‌ی درخشانی دارد پروژه‌ی جدیدی معرفی می‌کند، طرفداران به موفقیت آینده‌ی او اعتماد دارند. این سرمایه‌ی اجتماعی باعث می‌شود مردم با اشتیاق بیشتری توکن او را بخرند تا در موفقیت‌های بعدی او شریک باشند.

مورد دوم سطح دسترسی‌های انحصاری است. این مفهوم که در دنیای دیجیتال به آن کاربردپذیری (Utility: فایده‌ی عملی و مزایای واقعی که با داشتن یک دارایی دیجیتال به دست می‌آورید) می‌گویند، نقش حیاتی در تعیین ارزش توکن دارد. مردم فقط برای حمایت روانی توکن نمی‌خرند، بلکه به دنبال دریافت ارزش ملموس هستند. هرچه امکاناتی که سازنده‌ی توکن به دارندگان ارائه می‌دهد جذاب‌تر باشد، ارزش توکن بالاتر می‌رود.

برخی از مهم‌ترین دسترسی‌های انحصاری که باعث افزایش ارزش توکن می‌شوند عبارتند از:

• دریافت زودتر از موعد محصولات، آهنگ‌ها یا ویدیوهای جدید پیش از انتشار عمومی.
• امکان گفتگوی مستقیم و ورود به گروه‌های چت خصوصی با شخص خالق اثر.
• شرکت در رویدادهای ویژه مانند مهمانی‌های آنلاین، کلاس‌های آموزشی یا دیدارهای حضوری.
• داشتن حق رای برای تعیین مسیر آینده‌ی هنرمند یا گروه (مثلا طرفداران رای می‌دهند که کنسرت بعدی در کدام شهر برگزار شود).

به زبان ساده، ارزش توکن اجتماعی رابطه‌ی مستقیمی با شهرت کسی که آن را ساخته و میزان مفید بودن آن توکن در دنیای واقعی دارد. هرچه اعتبار سازنده بیشتر و مزایای توکن هیجان‌انگیزتر باشد، توکن نیز ارزشمندتر خواهد بود.

معرفی محبوب‌ترین پروژه‌ها و پلتفرم‌های توکن اجتماعی

اکنون که با مفاهیم، کارکردها و عوامل ارزش‌گذاری توکن‌های اجتماعی آشنا شدیم، بهتر است نگاهی به دنیای واقعی بیندازیم. برای اینکه این ابزارها از یک ایده‌ی نظری خارج شوند، زیرساخت‌ها و پروژه‌های عملی متعددی ایجاد شده‌اند. در این بخش، برترین پلتفرم‌های ساخت سوشال توکن و نمونه‌های موفق آن را در بازار معرفی می‌کنیم.

بررسی پلتفرم‌های پیشگام در ساخت توکن اجتماعی

برای اینکه یک هنرمند، تولیدکننده‌ی محتوا یا جامعه‌ی آنلاین بتواند توکن اختصاصی خود را ایجاد کند، نیازی به برنامه‌نویسی پیچیده از صفر ندارد. پلتفرم‌های پیشگام در این حوزه، بستری آماده و کاربرپسند فراهم کرده‌اند تا فرآیند ساخت و توزیع توکن‌ها به سادگی انجام شود.

مهم‌ترین پلتفرم‌ها در این زمینه عبارتند از:

• پلتفرم رالی (Rally): یکی از شناخته‌شده‌ترین بسترهای ساخت توکن اجتماعی است که به خالقان محتوا اجازه می‌دهد اقتصاد مستقل خود را بدون نیاز به دانش برنامه‌نویسی بسازند. این پلتفرم بر پایه‌ی یک شبکه‌ی کارآمد طراحی شده و تراکنش‌ها در آن بدون کارمزدهای سنگین انجام می‌شوند.
• پلتفرم رول (Roll): این بستر به هنرمندان و اینفلوئنسرها اجازه می‌دهد توکن‌های اختصاصی خود را بر بستر اتریوم (یکی از بزرگ‌ترین و محبوب‌ترین شبکه‌های بلاک چینی برای اجرای قراردادهای هوشمند) ایجاد کنند. توکن‌های ساخته‌شده در رول به راحتی در بازارهای دیجیتال قابل معامله هستند.
• پلتفرم فرند دات تک (tech): یکی از پروژه‌های جدیدتر که مفهوم توکن‌های شخصی را با شبکه‌های اجتماعی پیوند زده است. در این بستر، کاربران می‌توانند سهام یا توکن‌های مربوط به حساب‌های کاربری افراد مختلف را بخرند و به اتاق‌های گفتگوی خصوصی آن‌ها دسترسی پیدا کنند.

معرفی چند نمونه موفق از توکن‌های شخصی و انجمنی در بازار

برای درک بهتر نحوه‌ی پیاده‌سازی این ایده در دنیای واقعی، بررسی پروژه‌هایی که توانسته‌اند جوامع قدرتمندی حول توکن خود شکل دهند بسیار مفید است.

چند نمونه از موفق‌ترین توکن‌های اجتماعی عبارتند از:

• توکن فرندز وپ بنفیتس (Friends With Benefits - FWB): یکی از معروف‌ترین نمونه‌های توکن‌های کامیونیتی و جامعه‌محور است. این پروژه مانند یک باشگاه فرهنگی و هنری دیجیتال عمل می‌کند. افراد برای ورود به این جامعه و شرکت در رویدادها، کانال‌های گفتگو و تصمیم‌گیری‌های گروه، باید تعداد مشخصی از توکن FWB را در کیف پول دیجیتال خود داشته باشند.
• توکن آر ای سی (RAC): این توکن توسط یک هنرمند و برنده‌ی جایزه‌ی گرمی به نام RAC ایجاد شد. او از اولین افرادی بود که توکن شخصی خود را بین طرفداران وفادارش توزیع کرد. دارندگان این توکن به محتواهای منتشر نشده، تخفیف در خرید محصولات فیزیکی و دسترسی‌های اختصاصی دست پیدا می‌کنند.
• توکن ویل (WHALE): یک توکن جامعه‌محور که پشتوانه‌ی آن مجموعه‌ای ارزشمند از دارایی‌های دیجیتال و آثار هنری نایاب است. اعضای این جامعه با داشتن توکن WHALE می‌توانند در مدیریت این گنجینه‌ی دیجیتال و تصمیم‌گیری‌های مرتبط با آن نقش داشته باشند.

راهنمای سرمایه‌گذاری روی توکن‌های اجتماعی

ورود به هر بازار مالی جدیدی نیازمند دانش و احتیاط است و دنیای توکن‌های اجتماعی نیز از این قاعده مستثنی نیست. پس از آشنایی با جنبه‌های فنی و کاربردهای این توکن‌ها، در این بخش، بررسی می‌کنیم که آیا خرید این دارایی‌ها منطقی است، چه خطراتی در مسیر وجود دارد و چگونه می‌توانیم اولین خرید خود را انجام دهیم.

آیا خرید توکن‌های اجتماعی سرمایه‌گذاری مناسبی است؟

پاسخ به این سوال کاملا به دیدگاه شما و هدفتان از ورود به این بازار بستگی دارد. خرید یک توکن اجتماعی بسیار شبیه به سرمایه‌گذاری روی یک استارتاپ (شرکت‌های نوپا که ایده‌های جدیدی دارند و پتانسیل رشد آن‌ها بسیار بالاست) در روزهای اولیه‌ی تاسیس آن است.

اگر شما به آینده‌ی یک هنرمند، تولیدکننده‌ی محتوا یا یک جامعه‌ی کاربری ایمان دارید و معتقدید که آن‌ها در سال‌های آینده به موفقیت‌های بزرگی دست پیدا می‌کنند، خرید توکن آن‌ها می‌تواند یک سرمایه‌گذاری بلندمدت و هوشمندانه باشد. در واقع، بهترین استراتژی در این حوزه، نگاه بلندمدت و نگهداری دارایی‌ها برای همراهی با رشد تدریجی یک جامعه است. اما اگر صرفا به دنبال کسب سودهای سریع و یک‌شبه هستید، این بازار می‌تواند بسیار بی‌رحم و پرخطر باشد. شما تنها زمانی باید روی یک توکن اجتماعی سرمایه‌گذاری کنید که به ارزش واقعی سازنده‌ی آن و پروژه‌های آینده‌ی او اطمینان کامل داشته باشید.

بررسی ریسک‌ها، معایب و چالش‌های امنیتی توکن‌های اجتماعی

همان‌طور که این بازار پتانسیل رشد بالایی دارد، خطرات مختص به خود را نیز به همراه دارد. به عنوان یک سرمایه‌گذار آگاه، باید پیش از هر اقدامی با این ریسک‌ها آشنا شوید:

• وابستگی شدید به یک شخص: بزرگ‌ترین ریسک این توکن‌ها، گره خوردن ارزش آن‌ها به رفتار یک انسان است. اگر هنرمندی که توکن او را خریده‌اید تصمیم بگیرد کار خود را متوقف کند، یا درگیر یک رسوایی بزرگ شود، ارزش توکن شما ممکن است در یک شب به صفر برسد.
• نوسانات شدید قیمتی: این بازار دارای نوسان (تغییرات سریع و شدید قیمت در یک بازه‌ی زمانی بسیار کوتاه) بالایی است. اخبار، حواشی و حتی یک پیام ساده در شبکه‌های اجتماعی می‌تواند قیمت این توکن‌ها را به شدت بالا یا پایین ببرد.
• مشکل نقدشوندگی: بسیاری از توکن‌های اجتماعی نقدشوندگی (توانایی فروش سریع یک دارایی و تبدیل آن به پول نقد بدون اینکه قیمت آن افت شدیدی بکند) پایینی دارند. یعنی ممکن است شما توکنی را بخرید، اما زمانی که قصد فروش آن را دارید، خریدار مناسبی در بازار پیدا نشود.
• خطرات امنیتی و قراردادهای هوشمند: از آنجا که این توکن‌ها بر پایه‌ی کدهای کامپیوتری کار می‌کنند، همیشه خطر هک شدن یا وجود باگ در قراردادهای هوشمند وجود دارد که می‌تواند منجر به از دست رفتن سرمایه‌ی کاربران شود.
• ابهامات قانونی: هنوز در بسیاری از کشورهای جهان، قوانین مشخصی برای مدیریت و مالیات توکن‌های اجتماعی تدوین نشده است و دولت‌ها ممکن است در آینده محدودیت‌هایی برای آن‌ها ایجاد کنند.

چگونه می‌توانیم توکن اجتماعی بخریم و از آن نگهداری کنیم؟

اگر پس از بررسی تمام مزایا و ریسک‌ها تصمیم به خرید گرفته‌اید، باید چند مرحله‌ی ساده اما مهم را طی کنید. فرآیند خرید توکن اجتماعی کمی با خرید رمزارزهای معروفی مانند بیت کوین متفاوت است:

• ساخت کیف پول دیجیتال: در قدم اول، شما به یک کیف پول ارز دیجیتال (نرم‌افزار یا سخت‌افزاری که مانند یک گاوصندوق، رمزهای عبور و دارایی‌های دیجیتال شما را به صورت امن نگهداری می‌کند) نیاز دارید. کیف پول‌هایی مانند متامسک (MetaMask) گزینه‌ی بسیار خوبی برای این کار هستند.
• خرید ارز پایه‌: بیشتر توکن‌های اجتماعی به صورت مستقیم با پول نقد قابل خرید نیستند. شما باید ابتدا در یک صرافی ارز دیجیتال، مقداری ارز پایه‌ی شبکه‌ی مورد نظر (مثلا اتریوم) را خریداری کرده و به کیف پول خود منتقل کنید.
• مراجعه به صرافی‌های غیرمتمرکز: توکن‌های اجتماعی معمولا در صرافی‌های بزرگ و متمرکز لیست نمی‌شوند. شما باید کیف پول خود را به یک صرافی غیرمتمرکز (پلتفرمی که خریداران و فروشندگان را مستقیما و بدون حضور هیچ شرکت واسطه‌ای به هم متصل می‌کند) مانند یونی‌سواپ (Uniswap) متصل کنید.
• تبدیل ارز و نگهداری امن: در نهایت، اتریوم یا ارز پایه‌ی خود را با توکن اجتماعی مورد نظرتان تعویض (Swap) می‌کنید. پس از خرید، بسیار مهم است که کلمات بازیابی کیف پول خود را در یک جای امن و دور از دسترس دیگران (ترجیحا روی کاغذ) یادداشت و نگهداری کنید تا سرمایه‌ی شما همیشه در امان بماند.