استیبل کوین الگوریتمی چیست؟ بررسی ریسک‌ها، انواع و تفاوت آن با استیبل کوین‌های متمرکز

تصور کنید در یک بازار نزولی و پرنوسان، برای حفظ ارزش دارایی‌های خود به یک استیبل کوین پناه برده‌اید تا از طوفان در امان بمانید. صبح روز بعد بیدار می‌شوید و می‌بینید دارایی یک دلاری شما، ارزش خود را از دست داده و در یک «مارپیچ مرگ» گرفتار شده است؛ فاجعه‌ای که دقیقاً در سقوط پروژه ترا (LUNA) رخ داد و میلیاردها دلار سرمایه ظاهراً امن را به خاکستر تبدیل کرد. در این مقاله، مکانیزم دقیق خلق و حفظ ارزش در استیبل کوین‌های الگوریتمی را کالبدشکافی می‌کنیم و با بررسی انواع آن‌ها و مقایسه‌شان با تتر، به شما نشان می‌دهیم چگونه ریسک پنهان این دارایی‌ها را پیش از ورود به سبد سرمایه‌گذاری‌تان ارزیابی کنید.

استیبل کوین الگوریتمی چیست؟

احتمالا تا به حال با تتر (USDT) کار کرده‌اید و می‌دانید که قیمت آن همیشه برابر با یک دلار آمریکا است. تتر این ثبات را مدیون دلارهای واقعی است که در حساب‌های بانکی و گاوصندوق‌های شرکت سازنده‌ی آن ذخیره شده‌اند. اما در دنیای رمزارزها، نوآوری‌ها هر روز مرزهای جدیدی را فتح می‌کنند. استیبل کوین الگوریتمی نوعی ارز دیجیتال با قیمت ثابت است که برای حفظ ارزش خود روی عدد یک دلار، به هیچ گاوصندوق یا بانک فیزیکی نیاز ندارد. در واقع، به جای تکیه بر پول‌های سنتی و ذخایر بانکی، این کدهای برنامه‌نویسی هستند که وظیفه‌ی حفظ ارزش این دارایی‌ها را بر عهده دارند.

مفهوم استیبل کوین بدون پشتوانه‌ی فیزیکی

برای درک بهتر این موضوع، بیایید از یک مثال ساده استفاده کنیم. فرض کنید شما یک بلیط شهربازی می‌خرید که قیمت آن همیشه باید ۱۰۰ هزار تومان بماند. در حالت عادی، مدیر شهربازی معادل پول بلیط‌های فروخته شده را در یک صندوق امن نگه می‌دارد تا هر زمان که خواستید، پولتان را پس بدهد؛ این دقیقا همان مدل کارکرد تتر است. اما در مدل استیبل کوین بدون پشتوانه‌ی فیزیکی، هیچ صندوقی در کار نیست. به جای آن، یک سیستم هوشمند میزان عرضه و تقاضا (Supply and Demand - مقدار خریداران و فروشندگان در بازار) را کنترل می‌کند.

عملکرد این سیستم بدون پشتوانه به این شکل است:

• اگر تقاضا برای خرید ارز زیاد شود و قیمت بخواهد از یک دلار بالاتر برود، سیستم به صورت خودکار ارزهای جدیدی تولید می‌کند. با افزایش تعداد ارزها در بازار، قیمت دوباره کاهش یافته و به یک دلار برمی‌گردد.
• برعکس، اگر فروشندگان زیاد شوند و قیمت افت کند، سیستم ارزهای اضافی را از بازار جمع‌آوری می‌کند تا کمیابی ایجاد شود و قیمت دوباره به سطح یک دلار صعود کند.

در این سیستم جذاب، کدهای ریاضی و الگوریتم‌ها جایگزین پول‌های ذخیره شده در بانک می‌شوند تا ارزش دارایی شما حفظ شود.

نقش قراردادهای هوشمند به عنوان بانک مرکزی خودکار

در دنیای واقعی، بانک مرکزی وظیفه‌ی چاپ پول یا جمع‌آوری آن را بر عهده دارد تا تورم و ارزش پول ملی را کنترل کند. در دنیای غیر متمرکز رمزارزها، این وظیفه‌ی خطیر بر عهده‌ی قراردادهای هوشمند (Smart Contracts) است. (قرارداد هوشمند یک برنامه‌ی کامپیوتری است که روی بلاک‌چین اجرا می‌شود و به محض برآورده شدن شرایط از پیش تعیین شده، به صورت خودکار و بدون نیاز به واسطه انسانی، دستورات را اجرا می‌کند).

این قراردادهای هوشمند دقیقا مانند یک بانک مرکزی خودکار عمل می‌کنند. آن‌ها به صورت شبانه‌روزی وضعیت بازار را زیر نظر دارند و بدون کوچکترین دخالت انسان، تصمیم می‌گیرند که چه زمانی باید توکن‌های جدید خلق شوند (Mint) و چه زمانی باید توکن‌های موجود از بین بروند (Burn). استفاده از این بانک‌های مرکزی خودکار، ویژگی‌های منحصر‌به‌فردی برای شبکه‌ی رمزارزها به همراه دارد:

• شفافیت کامل: تمام قوانین و کدهای این بانک مرکزی برای همه قابل مشاهده است و هیچ تصمیم پنهانی پشت درهای بسته گرفته نمی‌شود.
• مقاومت در برابر سانسور: هیچ دولت یا نهاد متمرکزی نمی‌تواند این کدهای خودکار را متوقف کند یا دارایی کاربران را به دلایل سیاسی مسدود نماید.
• سرعت عمل بالا: واکنش به تغییرات قیمت در کسری از ثانیه انجام می‌شود، زیرا همه‌چیز به دست توابع دقیق ریاضی سپرده شده است و احساسات انسانی در آن نقشی ندارد.

استیبل کوین الگوریتمی چگونه قیمت را ثابت نگه می‌دارد؟

رسیدیم به مهم‌ترین و جذاب‌ترین سوال این مقاله؛ وقتی هیچ دلار واقعی در گاوصندوق نیست، چطور یک توکن دیجیتال می‌تواند ارزش خود را همیشه روی یک دلار ثابت نگه دارد؟ پاسخ این سوال در یک قانون ساده‌ی اقتصادی نهفته است: قانون عرضه و تقاضا (Supply and Demand - رابطه‌ی بین مقدار در دسترس یک کالا و تمایل خریداران برای تهیه آن). قراردادهای هوشمند با دستکاری خودکار میزان عرضه، قیمت را روی نقطه‌ی تعادل نگه می‌دارند. برای انجام این کار، شبکه‌ی استیبل کوین‌های الگوریتمی از دو ابزار بسیار مهم استفاده می‌کند که در ادامه به زبان ساده آن‌ها را بررسی می‌کنیم.

مکانیزم مینت و برن Mint and Burn به زبان ساده

اصطلاح مینت (Mint - خلق یا تولید کردن توکن جدید) و برن (Burn - سوزاندن یا از بین بردن توکن برای همیشه) پایه‌ی اصلی کار این سیستم‌ها است. برای درک این مکانیزم، یک استخر آب را تصور کنید که سطح آب آن باید همیشه دقیقا روی خط یک متر باقی بماند. اگر باران ببارد و آب از خط یک متر بالاتر برود، سیستم هوشمند استخر، دریچه‌ی تخلیه را باز می‌کند تا آب اضافی خارج شود. اگر در تابستان آب تبخیر شود و سطح آن به زیر یک متر برسد، پمپ آب روشن می‌شود تا کمبود را جبران کند.

در دنیای استیبل کوین‌های الگوریتمی، این فرآیند معمولا با کمک یک توکن ثانویه (Secondary Token - یک ارز دیجیتال متغیر که به عنوان جفت استیبل کوین عمل می‌کند و نوسان قیمت دارد) انجام می‌شود. پروسه‌ی تنظیم قیمت به این شکل کار می‌کند:

• زمان افزایش قیمت: وقتی قیمت استیبل کوین مثل تتر از یک دلار بیشتر می‌شود، این یعنی تقاضا برای خرید تتر زیاد است. سیستم برای کاهش قیمت، توکن‌های ثانویه را می‌سوزاند و در ازای آن استیبل کوین جدید خلق می‌کند (مینت) و به بازار می‌فرستد. فراوانی استیبل کوین در بازار باعث می‌شود قیمت آن دوباره به یک دلار کاهش پیدا کند.
• زمان افت قیمت: وقتی قیمت استیبل کوین از یک دلار کمتر می‌شود، این یعنی فروشنده‌ها زیاد شده‌اند و ارزش توکن در حال افت است. سیستم از کاربران می‌خواهد تا استیبل کوین‌های خود را بسوزانند (برن) و در ازای آن توکن ثانویه دریافت کنند. با این کار، استیبل کوین در بازار کمیاب شده و قیمت آن دوباره به یک دلار صعود می‌کند.

مفهوم آربیتراژ و نقش کاربران در بازگرداندن قیمت به یک دلار

شاید بپرسید چه کسی حاضر است مدام در این سیستم ارزهای خود را بسوزاند یا تبدیل کند؟ اینجاست که پای کاربران و مفهوم آربیتراژ (Arbitrage - خرید یک دارایی در یک بازار با قیمت پایین و فروش همزمان آن در بازار دیگر با قیمت بالاتر برای کسب سود بدون ریسک) به میان می‌آید. الگوریتم‌ها به تنهایی نمی‌توانند بازار را کنترل کنند؛ آن‌ها به کمک معامله‌گرانی نیاز دارند که به دنبال کسب سود هستند. این افراد که به آن‌ها آربیتراژور می‌گویند، مانند سربازان ارتش شبکه‌ی استیبل کوین عمل می‌کنند.

سیستم با ایجاد فرصت‌های سودآوری، کاربران را تشویق می‌کند تا ناخواسته قیمت را به یک دلار برگردانند. بیایید دو سناریوی اصلی را مرور کنیم:

• سناریوی اول (زمانی که قیمت به 1.05 دلار می‌رسد): سیستم به شما اجازه می‌دهد تا با پرداخت دقیقا یک دلار از توکن ثانویه، یک استیبل کوین جدید خلق کنید. شما این کار را انجام می‌دهید و استیبل کوینی را که یک دلار برایتان تمام شده، در بازار آزاد به قیمت 1.05 دلار می‌فروشید. شما 5 سنت سود کرده‌اید! هجوم هزاران کاربر برای کسب این سود شیرین، باعث خلق تعداد زیادی استیبل کوین می‌شود که عرضه را بالا برده و در نهایت قیمت را به یک دلار برمی‌گرداند.
• سناریوی دوم (زمانی که قیمت به 0.95 دلار می‌رسد): حالا قیمت افت کرده است. سیستم به شما وعده می‌دهد که هر یک استیبل کوین را به ارزش دقیق یک دلار توکن ثانویه از شما می‌خرد. شما استیبل کوین را از بازار به قیمت 95 سنت می‌خرید و به سیستم می‌دهید (آن را می‌سوزانید) تا یک دلار توکن ثانویه بگیرید. باز هم 5 سنت سود کردید! این بار تلاش کاربران برای سودآوری، باعث جمع‌آوری و سوزانده شدن استیبل کوین‌ها می‌شود تا کمیابی ایجاد شده و قیمت دوباره به یک دلار برسد.

همان‌طور که می‌بینید، سیستم‌های الگوریتمی به جای تکیه بر گاوصندوق‌های پر از پول، روی انگیزه‌ی مالی انسان‌ها حساب باز می‌کنند تا شبکه‌ی خود را در تعادل نگه دارند.

تفاوت استیبل کوین الگوریتمی با استیبل کوین متمرکز

اکنون که با نحوه‌ی کارکرد مدل‌های الگوریتمی آشنا شدیم، بهترین راه برای درک عمیق‌تر این سیستم، مقایسه‌ی آن با چیزی است که از قبل می‌شناسید. بیشتر کاربران ایرانی با تتر (USDT) به عنوان پادشاه بلامنازع استیبل کوین‌ها آشنا هستند. تتر و پروژه‌های مشابه آن، در دسته‌ی استیبل کوین‌های متمرکز قرار می‌گیرند. در این بخش می‌خواهیم ببینیم وقتی از یک مدل متمرکز به سمت یک مدل الگوریتمی حرکت می‌کنیم، دقیقا چه چیزی تغییر می‌کند و چرا این تفاوت‌ها برای سرمایه‌ی شما اهمیت دارند.

بررسی تفاوت در نوع پشتوانه: الگوریتم در برابر دلار فیات

مهم‌ترین و بزرگ‌ترین تفاوت این دو مدل، در ماهیت پشتوانه‌ی آن‌ها است. ارزهای متمرکز مانند تتر، مستقیما به پول‌های فیات (Fiat - پول‌های رایج دولتی بدون پشتوانه‌ی طلا مانند دلار آمریکا یا یورو) متصل هستند. وقتی شما یک تتر می‌خرید، در واقع یک رسید دیجیتال در دست دارید که نشان می‌دهد یک دلار فیزیکی در خزانه‌ی بانکی شرکت تتر برای شما نگهداری می‌شود. ثبات این سیستم به اعتماد شما به آن شرکت و حسابرسان خارجی بستگی دارد.

اما در نقطه‌ی مقابل، استیبل کوین‌های الگوریتمی به هیچ دارایی فیزیکی در دنیای واقعی متصل نیستند. پشتوانه‌ی این ارزها، ترکیبی از ریاضیات، قراردادهای هوشمند و در برخی موارد، سایر ارزهای دیجیتال است. به جای اینکه یک شرکت به شما قول بدهد که دارایی شما ارزش دارد، یک سیستم برنامه‌نویسی شده با تنظیم خودکار عرضه‌ی توکن‌ها در بازار، قیمت را ثابت نگه می‌دارد.

برای درک بهتر، تتر را مانند یک صندوق امانات در نظر بگیرید که برای هر توکن، یک اسکناس در آن گذاشته می‌شود. در مقابل، استیبل کوین الگوریتمی مانند یک ترموستات هوشمند در خانه‌ی شما است؛ این دستگاه برای تنظیم دمای اتاق نیازی به دخالت شما ندارد، بلکه خودش به صورت خودکار با توجه به دمای محیط، سیستم گرمایشی یا سرمایشی را کم و زیاد می‌کند تا دما همیشه روی عدد دلخواه شما ثابت بماند.

جدول مقایسه جامع: استیبل کوین های متمرکز USDT در برابر غیرمتمرکز DAI

برای اینکه بتوانید این تفاوت‌ها را در یک نگاه مرور کنید، در جدول زیر ویژگی‌های کلیدی یک استیبل کوین متمرکز (مثل تتر) را با یک استیبل کوین غیرمتمرکز و الگوریتمی (مثل دای DAI) مقایسه کرده‌ایم. لازم به ذکر است که توکن دای توسط یک جامعه‌ی غیرمتمرکز مدیریت می‌شود و با استفاده از قراردادهای هوشمند و وثیقه گرفتن سایر رمزارزها، قیمت خود را ثابت نگه می‌دارد.

ویژگی کلیدی	استیبل کوین متمرکز (مانند USDT)	استیبل کوین الگوریتمی/غیرمتمرکز (مانند DAI)
نوع پشتوانه	دارایی‌های فیزیکی مانند دلار نقدی و اوراق قرضه در بانک	کدهای برنامه‌نویسی و وثیقه‌های کریپتویی (سایر رمزارزها)
مدیریت و کنترل	یک شرکت متمرکز و مشخص (مانند شرکت Tether Limited)	قراردادهای هوشمند و سازمان خودگردان غیرمتمرکز (DAO - جامعه‌ای از کاربران که بدون مدیرعامل و با رای‌گیری سیستم را اداره می‌کنند)
شفافیت مالی	نیازمند اعتماد به شرکت و گزارش‌های حسابرسی دوره‌ای	کاملا شفاف؛ تمام موجودی و کدها به صورت لحظه‌ای روی بلاک‌چین قابل مشاهده است
مقاومت در برابر سانسور	پایین؛ شرکت سازنده می‌تواند در صورت دستور مراجع قانونی، دارایی شما را مسدود یا فریز کند	بسیار بالا؛ هیچ دولت یا نهادی نمی‌تواند حساب شما را مسدود کند یا جلوی تراکنش را بگیرد
ریسک اصلی سرمایه‌گذاری	ورشکستگی شرکت، مشکلات بانکی یا مسدود شدن آدرس کیف پول	وجود باگ در کدهای برنامه‌نویسی، هک شدن شبکه‌ی هوشمند یا نوسانات بسیار شدید و ناگهانی بازار

همان‌طور که از این مقایسه مشخص است، استیبل کوین‌های الگوریتمی آزادی عمل و شفافیت بسیار بیشتری به شما می‌دهند و خطر مسدود شدن سرمایه‌ی شما توسط دولت‌ها را به صفر می‌رسانند، اما در عوض، نیازمند اعتماد به تکنولوژی و پذیرش ریسک‌های ناشی از دنیای پیچیده‌ی برنامه‌نویسی هستند.

معرفی انواع استیبل کوین های الگوریتمی

تا اینجای مقاله با کلیات کارکرد این سیستم‌های هوشمند آشنا شدیم، اما مهندسان و برنامه‌نویسان دنیای بلاک‌چین، راه‌های متفاوتی برای رسیدن به این ثبات قیمتی ابداع کرده‌اند. استیبل کوین‌های الگوریتمی دقیقاً شبیه به هم نیستند و می‌توان آن‌ها را بر اساس مکانیزمی که برای حفظ قیمت روی عدد یک دلار استفاده می‌کنند، به سه دسته‌ی اصلی تقسیم کرد. در ادامه، این سه مدل را به زبانی بسیار ساده بررسی می‌کنیم تا اگر روزی با یکی از این پروژه‌ها روبرو شدید، دقیقاً بدانید موتور محرکه‌ی آن چگونه کار می‌کند.

مدل ری‌بیس Rebase و تغییر خودکار موجودی کیف پول‌ها

ایده‌ی اصلی در مدل ری‌بیس بسیار جالب و تا حدودی عجیب است. در این مدل، سیستم برای تنظیم قیمت، مستقیماً وارد کیف پول شما می‌شود و تعداد سکه‌هایی که در اختیار دارید را تغییر می‌دهد! به این ویژگی در اقتصاد توکنی، عرضه‌ی الاستیک (Elastic - قابلیتی که در آن میزان عرضه‌ی کلی یک دارایی می‌تواند منبسط یا منقبض شود) می‌گویند.

برای درک این مدل، یک پیتزا را تصور کنید. شما نیمی از این پیتزا را در اختیار دارید. اگر سیستم بخواهد قیمت هر قاچ پیتزا را کاهش دهد، به جای اینکه پیتزای جدیدی بپزد، پیتزای موجود را به قطعات ریزتری برش می‌زند. سهم شما همچنان همان نیمی از پیتزای کل است، اما حالا به جای دو تکه، چهار تکه‌ی کوچکتر در بشقاب خود دارید.

در مدل ری‌بیس دقیقاً همین اتفاق می‌افتد:

• اگر قیمت از یک دلار بالاتر برود: قرارداد هوشمند به صورت خودکار تعداد توکن‌های موجود در کیف پول تمام کاربران را افزایش می‌دهد. با زیاد شدن تعداد توکن‌ها، قیمت هر دانه از آن‌ها افت کرده و به یک دلار برمی‌گردد.
• اگر قیمت از یک دلار کمتر شود: سیستم تعداد توکن‌های کیف پول شما را کم می‌کند تا با ایجاد کمیابی، قیمت دوباره به یک دلار برسد.

نکته‌ی مهم این است که در این کاهش و افزایش‌ها، ارزش کلی سرمایه‌ی شما تغییری نمی‌کند، بلکه فقط تعداد توکن‌هایتان کم و زیاد می‌شود.

مدل سینیوراژ Seigniorage و استفاده از توکن‌های دوقلو

مدل سینیوراژ (Seigniorage - در اقتصاد سنتی به سود حاصل از چاپ پول گفته می‌شود، اما در دنیای رمزارز به سیستم‌های الگوریتمی دو توکنی اشاره دارد) معروف‌ترین و پرکاربردترین نوع استیبل کوین‌های الگوریتمی است. در این مدل، شبکه همیشه از دو توکن مختلف استفاده می‌کند که مانند دو برادر دوقلو به یکدیگر متصل هستند.

توکن اول همان استیبل کوین است که قیمت آن باید روی یک دلار ثابت بماند. توکن دوم، یک رمزارز پرنوسان و معمولی است که وظیفه‌ی جذب شوک‌های بازار را بر عهده دارد. می‌توانید این توکن دوم را مانند کمک‌فنرهای یک ماشین در نظر بگیرید. کمک‌فنرها تمام ضربات و دست‌اندازهای جاده را به خود جذب می‌کنند تا اتاق ماشین (استیبل کوین) کاملاً بدون لرزش و ثابت باقی بماند.

روند کار به این شکل است:

• برای خلق کردن (مینت) استیبل کوین جدید، شما باید مقداری از توکن پرنوسان را بسوزانید (از بین ببرید).
• برای خارج شدن از استیبل کوین، باید آن را بسوزانید تا در ازای آن، توکن پرنوسان جدید تولید شود.
  در واقع، سیستم با بازی کردن با میزان عرضه‌ی توکن پر نوسان، قیمت استیبل کوین را روی یک دلار محکم نگه می‌دارد.

مدل الگوریتمی جزئی یا کسری Fractional و ترکیب وثیقه با الگوریتم

پس از تجربه‌های تلخ و سقوط برخی از پروژه‌های تمام الگوریتمی، توسعه‌دهندگان به این نتیجه رسیدند که تکیه‌ی صد در صدی به کدها می‌تواند در شرایط بحرانی بازار بسیار خطرناک باشد. به همین دلیل، مدل ترکیبی یا وثیقه‌گذاری جزئی (Fractional Reserve - نگهداری تنها بخشی از دارایی‌ها به عنوان پشتوانه‌ی فیزیکی یا امن و سپردن بقیه‌ی کار به الگوریتم) متولد شد.

این مدل دقیقاً مانند یک ماشین هیبریدی عمل می‌کند که هم از بنزین و هم از برق استفاده می‌کند. در استیبل کوین‌های کسری، بخشی از ارزش توکن (مثلاً ۸۰ درصد) توسط وثیقه‌های بسیار امن مانند تتر یا سایر دارایی‌های باثبات پشتیبانی می‌شود و بخش دیگر آن (مثلاً ۲۰ درصد) توسط الگوریتم‌های هوشمند و مکانیزم سینیوراژ کنترل می‌گردد.

مزیت شگفت‌انگیز این مدل این است که قرارداد هوشمند به صورت مداوم وضعیت بازار را می‌سنجد. اگر بازار آرام باشد، سیستم اجازه می‌دهد سهم الگوریتم بیشتر شود تا شبکه غیرمتمرکز تر بماند. اما اگر ترس و وحشت در بازار حاکم شود، سیستم به صورت خودکار سهم وثیقه‌های امن را بالا می‌برد (حتی تا ۱۰۰ درصد) تا خیال کاربران از بابت حفظ ارزش دارایی‌هایشان راحت باشد.

چرا استیبل کوین های الگوریتمی پرریسک هستند؟

تا اینجای مقاله‌ی ما، همه‌چیز درباره‌ی استیبل کوین‌های الگوریتمی شبیه به یک رویای بی‌نقص به نظر می‌رسد؛ سیستمی هوشمند که بدون نیاز به بانک‌ها، قیمت را ثابت نگه می‌دارد. اما در دنیای واقعی و بازارهای مالی، همیشه همه‌چیز طبق برنامه‌ی کدهای کامپیوتری پیش نمی‌رود. این ارزهای دیجیتال به دلیل نداشتن پشتوانه‌ی فیزیکی، خطرات پنهان و بسیار بزرگی دارند که اگر با آن‌ها آشنا نباشید، ممکن است تمام سرمایه‌ی شما در یک شب نابود شود. در این بخش، با چشمانی باز به سراغ تاریک‌ترین و خطرناک‌ترین بخش این نوآوری می‌رویم.

خطر مارپیچ مرگ Death Spiral در بازارهای خرسی

یکی از ترسناک‌ترین مفاهیم در دنیای استیبل کوین‌های الگوریتمی، خطر مارپیچ مرگ (Death Spiral - سقوط آزاد و توقف‌ناپذیر قیمت به دلیل وحشت عمومی و ساختار معیوب سیستم) است. این اتفاق معمولا در بازارهای خرسی (Bear Market - دوره‌ای که قیمت‌ها در کل بازار ارزهای دیجیتال روند نزولی شدیدی دارند و ترس بین سرمایه‌گذاران حاکم است) رخ می‌دهد.

همان‌طور که در بخش‌های قبلی گفتیم، سیستم برای حفظ قیمت روی یک دلار، از توکن‌های ثانویه استفاده می‌کند. حالا تصور کنید یک ترس عمومی در بازار ایجاد شود و همه بخواهند استیبل کوین‌های خود را بفروشند. سیستم برای جبران این فروش‌ها، مجبور است به صورت مداوم توکن ثانویه چاپ کند و به بازار بفرستد. اما وقتی هیچ‌کس در بازار خرسی خریدار توکن ثانویه نباشد چه اتفاقی می‌افتد؟

قیمت توکن ثانویه به شدت افت می‌کند. قرارداد هوشمند برای جبران این افت قیمت و راضی کردن کاربران به خرید، مجبور است تعداد بسیار بیشتری توکن چاپ کند! این چرخه‌ی باطل چاپ بی‌رویه‌ی توکن و افت مداوم قیمت، مانند یک گرداب غول‌پیکر عمل می‌کند که در نهایت ارزش هر دو توکن (هم استیبل کوین و هم توکن ثانویه) را در کسری از زمان به صفر می‌رساند.

درس‌های تلخ از سقوط تاریخی پروژه‌ی ترا و توکن UST

مارپیچ مرگ فقط یک تئوری روی کاغذ نیست. در اردیبهشت سال ۱۴۰۱ (می ۲۰۲۲)، دنیای رمزارزها شاهد یکی از تلخ‌ترین و بزرگ‌ترین فاجعه‌های مالی تاریخ خود بود. پروژه‌ی ترا (Terra) که استیبل کوین معروف آن به نام یو اس تی (UST) میلیاردها دلار ارزش داشت، دقیقاً در تله‌ی مارپیچ مرگ گرفتار شد.

شبکه‌ی ترا برای ثابت نگه داشتن قیمت UST، از توکن دوقلوی آن یعنی لونا (LUNA) استفاده می‌کرد. زمانی که بازار دچار ترس شد و سرمایه‌گذاران بزرگ شروع به فروش سنگین و خروج دارایی‌های خود از UST کردند، سیستم برای حفظ تعادل، تریلیون‌ها توکن جدید لونا چاپ کرد. نتیجه فاجعه‌بار بود: قیمت لونا که زمانی بیش از ۱۰۰ دلار ارزش داشت، در عرض چند روز به زیر یک سنت رسید و استیبل کوین UST هم ارزش یک دلاری خود را برای همیشه از دست داد. این اتفاق تاریخی به ما یادآوری می‌کند که وقتی الگوریتم‌ها نتوانند وحشت انسانی را کنترل کنند، هیچ سیستم بدون پشتوانه‌ای در امان نیست.

بحران نقدینگی و از دست رفتن پیگ Peg یا وابستگی به دلار

تمام قدرت یک استیبل کوین در حفظ پیگ (Peg - پیوند یا گره خوردن قیمت یک ارز دیجیتال به یک دارایی ثابت مانند دلار آمریکا) خلاصه می‌شود. وقتی می‌گوییم یک استیبل کوین دی‌پگ (Depeg) شده است، یعنی نتوانسته ارزش یک دلاری خود را حفظ کند و قیمت آن به زیر یک دلار سقوط کرده است.

اصلی‌ترین دلیل دی‌پگ شدن در مدل‌های الگوریتمی، بحران نقدینگی (Liquidity - میزان پول در دسترس در بازار که به شما اجازه می‌دهد دارایی خود را به سرعت خرید و فروش کنید) است.

برای درک بحران نقدینگی، فرض کنید یک صرافی محلی تعهد داده است که همیشه هر یک دلار دیجیتال شما را با یک دلار کاغذی تعویض کند. تا زمانی که روزانه فقط چند نفر مراجعه کنند، مشکلی نیست. اما اگر ناگهان هزاران نفر در یک روز برای پس گرفتن پول خود هجوم بیاورند و صرافی به اندازه‌ی کافی دلار فیزیکی یا خریدار جدید نداشته باشد، بحران نقدینگی رخ می‌دهد.

در استیبل کوین‌های الگوریتمی نیز شرایط به همین شکل است؛ وقتی فشار فروش ناگهانی به شدت بالا می‌رود و معامله‌گران انگیزه‌ی کافی برای خرید و حفظ تعادل ندارند، سیستم قفل می‌شود. در این حالت، کدهای کامپیوتری هرچقدر هم که پیشرفته باشند، بدون وجود نقدینگی و خریداران واقعی در بازار، نمی‌توانند قیمت را به یک دلار برگردانند و پیوند ارز شما با دلار برای همیشه از بین می‌رود.

معرفی مشهورترین استیبل کوین های الگوریتمی بازار

تا به اینجای کار با تئوری‌ها، مدل‌های مختلف و خطرات استیبل کوین‌های الگوریتمی آشنا شدیم. اما برای درک بهتر این مفاهیم، هیچ‌چیز بهتر از بررسی پروژه‌های واقعی و زنده در بازار نیست. تیم‌های برنامه‌نویسی مختلفی تلاش کرده‌اند تا رویای پول باثبات و غیرمتمرکز را به واقعیت تبدیل کنند. در این بخش، چهار مورد از معروف‌ترین پروژه‌های بازار را زیر ذره‌بین می‌بریم تا ببینیم هر کدام از چه راهکاری برای حفظ ارزش یک دلاری خود استفاده می‌کنند.

دای DAI: پیشگام وثیقه‌گذاری بیش از حد درون‌زنجیره‌ای

دای (DAI) یکی از قدیمی‌ترین و معتبرترین استیبل کوین‌های بازار است که توسط شبکه‌ی میکر (MakerDAO) ساخته شده است. این توکن از روش وثیقه‌گذاری بیش از حد (Over-collateralization - قرار دادن دارایی با ارزشی بسیار بیشتر از مبلغ وام برای تضمین امنیت سیستم) استفاده می‌کند. از آنجایی که تمام عملیات و وثیقه‌های دای مستقیما روی شبکه‌ی بلاک‌چین ثبت و مدیریت می‌شوند، به آن یک مدل درون‌زنجیره‌ای (On-chain) می‌گویند.

فرض کنید برای دریافت ۱۰۰ دلار وام از یک مغازه‌ی امانت‌فروشی، باید ساعت طلای ۱۵۰ دلاری خود را به عنوان ضمانت گرو بگذارید. سیستم دای نیز دقیقا همین‌طور کار می‌کند؛ برای خلق کردن ۱۰۰ دلار توکن دای، شما باید مثلا ۱۵۰ دلار از یک رمزارز دیگر مانند اتریوم را در قرارداد هوشمند قفل کنید. این وثیقه‌ی اضافی باعث می‌شود که حتی اگر قیمت اتریوم در بازار افت کرد و مجبور به فروش اتر شدید، باز هم ارزش پشتوانه‌ی دای از یک دلار کمتر نشود و سیستم دچار فروپاشی نگردد.

فراکس FRAX: موفق‌ترین نمونه مدل کسری در دنیای دیفای DeFi

پیش‌تر در بخش انواع استیبل کوین‌ها، با مدل ترکیبی آشنا شدیم؛ توکن فراکس (FRAX) موفق‌ترین نمونه‌ی اجرایی این مدل در دنیای دیفای (DeFi - مخفف Decentralized Finance یا سیستم‌های مالی که بدون بانک و واسطه روی بلاک‌چین کار می‌کنند) است.

فراکس برای ثابت نگه داشتن قیمت خود، تمام تخم‌مرغ‌هایش را در یک سبد نمی‌چیند. مکانیزم این شبکه به دو بخش تقسیم می‌شود:

• بخش وثیقه‌دار: درصدی از پشتوانه‌ی این ارز (مثلا ۸۰ درصد) توسط استیبل کوین‌های بسیار امنی مانند یو اس دی سی (USDC) تامین می‌شود تا سیستم همیشه یک تکیه‌گاه محکم داشته باشد.
• بخش الگوریتمی: بخش دیگر آن (۲۰ درصد) توسط الگوریتم‌ها و توکن پرنوسان و اختصاصی خود شبکه به نام اف ایکس اس (FXS) کنترل می‌گردد.

این ترکیب هوشمندانه باعث شده است تا شبکه‌ی فراکس هم از امنیت وثیقه‌های واقعی بهره‌مند باشد و هم به مرور زمان و با پایداری بیشتر بازار، وابستگی خود را به دارایی‌های متمرکز کاهش دهد.

آمپلفورث AMPL: نمونه بارز مکانیزم ری‌بیس

آیا مثال قاچ‌های پیتزا در مدل ری‌بیس را به خاطر دارید؟ پروژه‌ی آمپلفورث (AMPL) یکی از شفاف‌ترین و شناخته‌شده‌ترین نمونه‌ها برای این مکانیزم است. این توکن هیچ وثیقه یا پشتوانه‌ای ندارد و فقط روی تغییر تعداد توکن‌ها در کیف پول کاربران تمرکز کرده است.

قرارداد هوشمند آمپلفورث، هر ۲۴ ساعت یک‌بار وضعیت بازار را بررسی می‌کند تا قیمت را تنظیم کند:

• اگر قیمت توکن بالای یک دلار باشد، سیستم به صورت خودکار مقداری توکن جدید به کیف پول تمام دارندگان اضافه می‌کند تا با افزایش عرضه در بازار، قیمت کاهش یابد.
• برعکس، اگر قیمت زیر یک دلار باشد، مقداری از توکن‌های داخل کیف پول شما را پاک می‌کند تا کمیابی ایجاد شود.

در این شبکه‌ی عجیب، شما هر روز صبح با تعداد متفاوتی از توکن در کیف پول خود بیدار می‌شوید، اما هدف نهایی الگوریتم این است که ارزش هر دانه از آن‌ها همیشه یک دلار بماند.

یو اس دی دی USDD: تلاش شبکه ترون برای ورود به دنیای الگوریتمی‌ها

شبکه‌ی ترون (Tron) به رهبری جاستین سان، همیشه به دنبال پیاده‌سازی ترندهای روز بازار است. پس از سروصدای زیاد پروژه‌ی ترا و توکن UST (که در بخش قبل درباره‌ی سقوط مرگبار آن خواندیم)، شبکه‌ی ترون تصمیم گرفت استیبل کوین الگوریتمی اختصاصی خود را با نام یو اس دی دی (USDD) روانه‌ی بازار کند.

مدل اولیه‌ی USDD یک کپی تقریبا کامل از مکانیزم سینیوراژ در پروژه‌ی ترا بود که در آن برای تولید استیبل کوین جدید، باید رمزارز اصلی شبکه‌ی ترون (یعنی TRX) سوزانده می‌شد. اما پس از فاجعه‌ی سقوط لونا، تیم ترون به سرعت تغییر مسیر داد و اعلام کرد که برای جلوگیری از خطر مارپیچ مرگ، ذخایر عظیمی از بیت‌کوین و تتر را به عنوان پشتوانه و وثیقه‌ی سیستم در نظر گرفته است. پروژه‌ی USDD اکنون تلاش می‌کند تا تعادلی ایمن بین مکانیزم‌های الگوریتمی و وثیقه‌گذاری سنتی ایجاد کند تا اعتماد کاربران را جلب نماید.

مزایا و معایب استیبل کوین های الگوریتمی

اکنون که با زیر و بم این سیستم‌های هوشمند آشنا شدیم، زمان آن رسیده است که تمام آموخته‌های خود را در دو کفه‌ی ترازو قرار دهیم. تصمیم‌گیری برای ورود به این بخش از بازار رمزارزها، نیازمند شناخت دقیق نقاط قوت و ضعف آن است. در این بخش، یک جمع‌بندی سریع و کاربردی از مزایا و معایب این دارایی‌ها ارائه می‌دهیم تا بتوانید با دیدی بازتر برای سرمایه‌ی خود برنامه‌ریزی کنید.

مزایا

دلیل اصلی تولد این نوع از رمزارزها، فرار از مشکلات سیستم‌های سنتی بانکی و شرکت‌های متمرکز بود. ویژگی‌های مثبت این دارایی‌ها دقیقا به همین استقلال و آزادی عمل برمی‌گردد:

• تمرکززدایی واقعی: برخلاف تتر که توسط یک شرکت مشخص اداره می‌شود، استیبل کوین‌های الگوریتمی رئیس، مدیرعامل یا دفتر مرکزی ندارند. هیچ شخص یا نهاد واحدی نمی‌تواند به تنهایی برای آینده‌ی شبکه تصمیم بگیرد و همه‌چیز توسط کدهای ریاضی و رای‌گیری کاربران مدیریت می‌شود.
• شفافیت بلاک‌چینی: در سیستم‌های سنتی، ما مجبوریم به گزارش‌های مالی شرکت‌ها اعتماد کنیم و هیچ راهی برای دیدن داخل گاوصندوق آن‌ها نداریم. اما در اینجا، تمام قراردادهای هوشمند و کدهای برنامه‌نویسی به صورت متن‌باز (Open-Source - نرم‌افزار یا کدی که برای بررسی، تغییر و توسعه در دسترس عموم قرار دارد) هستند. هر کسی می‌تواند با بررسی شبکه‌ی بلاک‌چین، از سلامت سیستم و میزان دقیق دارایی‌ها مطمئن شود.
• مقاومت در برابر سانسور: این ویژگی به خصوص برای کاربران ایرانی بسیار حیاتی است. در استیبل کوین‌های متمرکز، شرکت سازنده می‌تواند به دستور نهادهای دولتی یا به دلیل تحریم‌ها، دارایی کیف پول شما را برای همیشه مسدود (Freeze) کند. اما در مدل‌های الگوریتمی، هیچ دکمه‌ای برای مسدود کردن حساب کاربران در دست هیچ نهادی وجود ندارد و سرمایه‌ی شما در برابر تصمیمات و محدودیت‌های سیاسی کاملا ایمن است.

معایب

در کنار این مزایای جذاب، خطرات بسیار جدی و بزرگی نیز در کمین سرمایه‌گذاران است که چشم‌پوشی از آن‌ها می‌تواند عواقب جبران‌ناپذیری داشته باشد:

• پیچیدگی فنی بالا: مکانیزم‌های الگوریتمی بر پایه‌ی کدهای بسیار پیچیده‌ی ریاضی بنا شده‌اند و درک کامل آن‌ها برای کاربران عادی دشوار است. همچنین، اگر یک باگ (Bug - خطا یا نقص پنهان در کدهای برنامه‌نویسی) در این قراردادهای هوشمند وجود داشته باشد، هکرها می‌توانند از آن نقطه ضعف استفاده کرده و کل نقدینگی شبکه را به سرقت ببرند.
• ریسک دی‌پگ شدن (Depeg): همان‌طور که پیش‌تر بررسی کردیم، اگر سیستم در شرایط بحرانی نتواند قیمت را تنظیم کند، استیبل کوین وابستگی خود به دلار را از دست می‌دهد. برخلاف ارزهای متمرکز که در صورت افت قیمت، پشتوانه‌ی فیزیکی برای جبران خسارت دارند، در اینجا اگر الگوریتم شکست بخورد، هیچ دلاری برای نجات سرمایه‌ی شما وجود نخواهد داشت و قیمت می‌تواند تا صفر سقوط کند.
• وابستگی شدید به تقاضا: زنده ماندن این سیستم‌ها به طور کامل به حضور معامله‌گران و تمایل آن‌ها برای انجام آربیتراژ بستگی دارد. اگر در یک بازار خرسی ترس شدیدی حاکم شود و اعتماد عمومی به پروژه‌ی الگوریتمی از بین برود، حتی بهترین کدهای برنامه‌نویسی هم نمی‌توانند جلوی فروپاشی شبکه را بگیرند؛ زیرا بدون وجود خریدار واقعی در بازار، تنظیم عرضه و تقاضا عملا غیرممکن خواهد بود.

آینده استیبل کوین های الگوریتمی چه خواهد بود؟

پس از سقوط‌های بزرگی که در سال‌های اخیر شاهد بودیم، بسیاری تصور می‌کردند که پرونده‌ی استیبل کوین‌های الگوریتمی برای همیشه بسته شده است. اما واقعیت این است که دنیای تکنولوژی از شکست‌ها درس می‌گیرد. توسعه‌دهندگان به جای کنار گذاشتن این ایده، به دنبال بازسازی آن با استفاده از روش‌های ایمن‌تر هستند. آینده‌ی این دارایی‌ها اکنون در گروی دو عامل بسیار حیاتی است: نظارت‌های قانونی و نوآوری‌های فنی که اشتباهات گذشته را تکرار نکنند.

تاثیر قانون‌گذاری‌های جدید بر توسعه پروژه‌های غیرمتمرکز

بحران‌های مالی اخیر باعث شد تا پای دولت‌ها و نهادهای نظارتی به دنیای استیبل کوین‌ها باز شود. اکنون در بسیاری از کشورهای پیشرفته، قوانینی در حال تصویب است که شرکت‌های سازنده‌ی این ارزها را مجبور به رعایت استانداردهای سخت‌گیرانه‌ای می‌کند. این موضوع از دو جهت بر آینده‌ی این حوزه تاثیر می‌گذارد:

• شفافیت اجباری: پروژه‌های جدید برای اینکه بتوانند در صرافی‌های بزرگ فعالیت کنند، باید ثابت کنند که مکانیزم‌های آن‌ها در شرایط بحرانی از کار نمی‌افتد. این یعنی دوران پروژه‌های مبهم و تاریک به پایان رسیده است.
• تفکیک مدل‌ها: احتمالا در آینده، قوانین متفاوتی برای استیبل کوین‌های با پشتوانه‌ی بانکی و مدل‌های الگوریتمی وضع خواهد شد. این موضوع می‌تواند منجر به ایجاد برچسب‌های ریسک برای کاربران شود تا هر کسی با آگاهی کامل از خطر، اقدام به خرید کند.
• فشار بر تمرکززدایی: هرچه قوانین دولتی سخت‌گیرانه‌تر شود، میل توسعه‌دهندگان به سمت ساخت پروژه‌هایی که هیچ وابستگی به بانک‌های سنتی ندارند، بیشتر می‌شود تا از دسترس سانسور و تحریم‌ها دور بمانند.

نسل جدید استیبل کوین‌ها و رفع باگ‌های مدل سینیوراژ

برنامه‌نویسان در حال کار روی نسل جدیدی از این ارزها هستند که به آن‌ها استیبل کوین‌های الگوریتمی هیبریدی یا ترکیبی می‌گویند. هدف اصلی این نسل، برطرف کردن باگ (Bug - نقص فنی یا منطقی در برنامه‌نویسی) اصلی در مدل سینیوراژ است که منجر به سقوط لونا شد.

نوآوری‌های آینده احتمالاً شامل موارد زیر خواهد بود:

• استفاده از سبد وثیقه‌های متنوع: به جای تکیه بر یک توکن ثانویه‌ی پرنوسان، سیستم‌های جدید از ترکیبی از چندین رمزارز معتبر به عنوان پشتوانه استفاده می‌کنند تا اگر یکی از آن‌ها سقوط کرد، کل سیستم فرو نپاشد.
• مکانیزم‌های توقف خودکار: تعبیه‌ی کلیدهای قطع اضطراری که در صورت مشاهده‌ی نوسان غیرعادی و خطرناک، فرآیند تولید یا سوزاندن توکن را متوقف می‌کنند تا فرصت کافی برای بازگشت آرامش به بازار فراهم شود.
• استفاده از اوراکل‌های هوشمندتر: اوراکل (Oracle - سیستمی که داده‌های واقعی و زنده مانند قیمت دلار را از دنیای بیرون به داخل قراردادهای هوشمند بلاک‌چین منتقل می‌کند) در نسل جدید بسیار دقیق‌تر عمل خواهد کرد تا الگوریتم‌ها بتوانند بر اساس قیمت‌های واقعی و لحظه‌ای، بهترین تصمیم را برای حفظ ثبات قیمت بگیرند.

به طور خلاصه، استیبل کوین‌های الگوریتمی از بین نمی‌روند، بلکه در حال تکامل هستند تا از یک ابزار پرخطر و آزمایشگاهی، به یک ستون پایدار و غیرمتمرکز در دنیای اقتصاد دیجیتال تبدیل شوند.

جمع‌بندی: آیا نگهداری استیبل کوین الگوریتمی منطقی است؟

پاسخ به این سوال مستقیماً به میزان تحمل ریسک (Risk Tolerance - توانایی و تمایل یک فرد برای پذیرش احتمال ضرر در ازای کسب سود احتمالی) شما و هدفی که در دنیای رمزارزها دنبال می‌کنید بستگی دارد. استیبل کوین‌های الگوریتمی دارایی‌های بسیار جذابی هستند که مرزهای تکنولوژی را جابه‌جا کرده‌اند، اما به همان اندازه هم می‌توانند در شرایط بحرانی بی‌رحم باشند. برای اینکه بدانید آیا خرید این ارزها برای شما منطقی است یا خیر، باید سبد دارایی (Portfolio - مجموعه‌ی دارایی‌های دیجیتالی که یک فرد برای سرمایه‌گذاری انتخاب کرده است) خود را با دقت بررسی کنید.

برای مدیریت بهتر ریسک و اتخاذ یک تصمیم استراتژیک، می‌توانید نکات زیر را مد نظر قرار دهید:

• مناسب برای پس‌انداز بلندمدت نیستند: اگر قصد دارید دارایی اصلی زندگی خود را به صورت دلار نگه دارید تا در سال‌های آینده از آن استفاده کنید، استیبل کوین‌های الگوریتمی به دلیل خطر ذاتی سقوط قیمت، انتخاب هوشمندانه‌ای نیستند. برای حفظ ارزش پول در درازمدت، استیبل کوین‌های دارای پشتوانه‌ی فیزیکی مانند تتر همچنان گزینه‌ی منطقی‌تری به شمار می‌روند.
• کاربرد در دنیای امور مالی غیرمتمرکز: این ارزها برای افرادی که به صورت حرفه‌ای در بخش دیفای فعالیت می‌کنند، بسیار کاربردی هستند. اگر می‌خواهید در استخرهای نقدینگی شرکت کنید یا از فرصت‌های کسب سود در پروتکل‌های وام‌دهی بهره‌مند شوید، استفاده از این توکن‌ها بخشی جدایی‌ناپذیر از فعالیت شما خواهد بود.
• قانون طلایی تنوع‌بخشی: هرگز تمام سرمایه‌ی دلاری خود را روی یک استیبل کوین الگوریتمی قرار ندهید. یک معامله‌گر باهوش، بخش بزرگی از دارایی ثابت خود را در ارزهای مطمئن نگهداری می‌کند و تنها درصد کوچکی (مثلاً ۵ تا ۱۰ درصد) را به پروژه‌های نوآورانه‌ی الگوریتمی اختصاص می‌دهد تا در صورت بروز مشکل، کل زندگی مالی او تحت تاثیر قرار نگیرد.
• هوشیاری در برابر نوسانات بازار: نگهداری این دارایی‌ها نیازمند دنبال کردن مداوم اخبار است. کاهش ناگهانی حجم معاملات یا شنیدن اخبار منفی درباره‌ی کاهش نقدینگی پروژه، می‌تواند اولین نشانه‌ی خطر برای خروج سریع از بازار باشد.

در نهایت، استیبل کوین‌های الگوریتمی ابزارهای قدرتمندی برای رسیدن به استقلال مالی و تمرکززدایی هستند. نگهداری آن‌ها تنها زمانی منطقی است که شما با سازوکار فنی آن‌ها کاملاً آشنا باشید و بپذیرید که در ازای به دست آوردن شفافیت بیشتر، بخشی از امنیت سنتی را فدا کرده‌اید. دنیای رمزارز جای یادگیری مداوم است و شناخت این ابزارها، شما را یک گام از سایر معامله‌گران جلوتر نگه می‌دارد.

منابع:

Bleap

Cryptoforinnovation