بلاک چین سولانا چیست؟ بررسی جامع ماهیت، نحوه عملکرد و مزایا

در بازارهای پرنوسان کریپتو، گیر افتادن در صف‌های طولانی تایید تراکنش و پرداخت کارمزدهایی که گاهی از خود مبلغ انتقال بیشتر می‌شوند، یک بن‌بست واقعی برای سرمایه‌گذاران است. در شبکه‌های قدیمی‌تر، انتقال دارایی‌ها یا خرید یک توکن جدید می‌تواند ساعت‌ها زمان ببرد و بخش زیادی از سود را ببلعد. این همان دردسری است که سولانا برای حل آن متولد شد؛ اما همین سرعت شگفت‌انگیز، گاهی به قیمت قطعی‌های موقت شبکه و نگرانی‌هایی درباره میزان تمرکززدایی آن تمام می‌شود. در این مقاله، ساختار درونی این شبکه را بررسی می‌کنیم و راز سرعت تراکنش‌های آن را می‌سنجیم

بلاک چین سولانا چیست؟

بلاک چین سولانا یک شبکه‌ی غیرمتمرکز و بسیار سریع است که برای ساخت و اجرای برنامه‌های دیجیتال طراحی شده است. برای درک بهتر، بیایید شبکه‌های بلاک چینی را مانند جاده‌ها و اتوبان‌های شهری تصور کنیم. در شبکه‌های قدیمی‌تر مانند بیت کوین و اتریوم، این جاده‌ها فقط یک یا دو لاین دارند؛ بنابراین وقتی تعداد ماشین‌ها (تراکنش‌ها) زیاد می‌شود، ترافیک سنگینی شکل می‌گیرد و هزینه‌ی عبور از جاده بالا می‌رود. اما شبکه‌ی سولانا مانند یک آزادراه چندباندی و بسیار پیشرفته است که می‌تواند هزاران ماشین را به طور همزمان و با سرعتی بالا از خود عبور دهد، بدون اینکه ترافیکی ایجاد شود یا هزینه‌ی عوارض افزایش یابد.

این شبکه‌ی قدرتمند، محیطی را فراهم کرده است تا برنامه‌نویسان بتوانند پروژه‌های مختلف مالی، بازی‌های کامپیوتری و بازارهای هنری را روی آن بسازند و کاربران نیز با کمترین هزینه از آن‌ها استفاده کنند.

نگاهی به تاریخچه و تیم بنیان‌گذار سولانا

ایده‌ی اولیه‌ی پروژه‌ی سولانا در سال 2017 توسط شخصی به نام آناتولی یاکوونکو مطرح شد. آناتولی پیش از ورود به دنیای رمزارزها، سال‌ها در شرکت‌های بزرگ فناوری مانند کوالکام و دراپ‌باکس کار کرده بود و تخصص بالایی در فشرده‌سازی داده‌ها و بهینه‌سازی سیستم‌های کامپیوتری داشت. او با تکیه بر همین تجربه‌ی ارزشمند، متوجه شد که شبکه‌های بلاک چینی موجود، از یک مشکل بزرگ رنج می‌برند: آن‌ها نمی‌توانند زمان را به درستی بین کامپیوترهای مختلف شبکه هماهنگ کنند.

آناتولی برای حل این مشکل، یک وایت پیپر (Whitepaper: سندی رسمی که هدف، معماری و نحوه‌ی کار یک پروژه‌ی دیجیتال را به طور کامل توضیح می‌دهد) منتشر کرد و در آن روشی نوین برای زمان‌بندی تراکنش‌ها معرفی کرد. به زودی دوستان و همکاران قدیمی او از جمله گرگ فیتزجرالد به او پیوستند و تیمی متخصص از مهندسان نرم‌افزار تشکیل دادند. در نهایت، پس از چند سال تلاش و آزمایش، شبکه‌ی اصلی سولانا در سال 2020 به صورت عمومی راه‌اندازی شد و به سرعت توانست توجه‌ی سرمایه‌گذاران و توسعه‌دهندگان را به خود جلب کند.

هدف از خلق سولانا: حل مشکل مقیاس‌پذیری در بلاک چین

شاید بتوان گفت مهم‌ترین دلیلی که باعث تولد شبکه‌ی سولانا شد، حل یک چالش بزرگ به نام مقیاس‌پذیری (Scalability: توانایی یک سیستم برای مدیریت حجم بسیار بالایی از کاربران و پردازش‌ها بدون افت سرعت یا افزایش هزینه) بود.

زمانی که شبکه‌ی اتریوم به عنوان بستر اصلی قراردادهای هوشمند معرفی شد، یک انقلاب بزرگ بود؛ اما با گذشت زمان و افزایش تعداد کاربران، مشکلات آن نمایان شد. اتریوم در حالت عادی تنها می‌تواند حدود 15 تا 30 تراکنش را در ثانیه پردازش کند. این محدودیت باعث می‌شود که در زمان‌های شلوغی شبکه، کاربران با دو چالش اساسی روبرو شوند:

• افت شدید سرعت تراکنش‌ها: گاهی تایید یک انتقال ساده ممکن است ساعت‌ها زمان ببرد.
• افزایش نجومی کارمزدها: هزینه‌ی گس فی (Gas Fee: مبلغی که کاربران باید به عنوان کارمزد برای انجام و تایید تراکنش‌های خود در شبکه‌ی بلاک چین پرداخت کنند) به قدری بالا می‌رود که انجام تراکنش‌های کوچک دیگر منطقی و به‌صرفه نیست.

هدف اصلی تیم سولانا این بود که شبکه‌ای بسازند که بتواند در هر ثانیه ده‌ها هزار تراکنش را پردازش کند و در عین حال، کارمزد هر تراکنش تنها کسری از یک سنت باشد. آن‌ها با ترکیب فناوری‌های جدید، موفق شدند بستری فراهم کنند که نه‌تنها مشکل مقیاس‌پذیری را حل کرد، بلکه راه را برای استفاده‌ی روزمره و جهانی از رمزارزها هموارتر ساخت.

جدول مشخصات کلی شبکه سولانا

برای اینکه یک دید کلی و سریع نسبت به پروژه‌ی سولانا داشته باشیم، اطلاعات کلیدی این شبکه در جدول زیر خلاصه‌سازی شده است:

ویژگی‌های شبکه	توضیحات
نام و نماد ارز دیجیتال	سولانا (با نماد اختصاری SOL)
سال انتشار ایده و راه‌اندازی	انتشار ایده‌ی اولیه در سال 2017 و راه‌اندازی شبکه‌ی اصلی در 2020
بنیان‌گذار اصلی	آناتولی یاکوونکو (Anatoly Yakovenko)
نوع الگوریتم اجماع	ترکیبی از اثبات سهام و اثبات تاریخچه
سرعت پردازش (TPS)	توانایی پردازش تا 65,000 تراکنش در ثانیه
کاربردهای اصلی	اجرای قراردادهای هوشمند، برنامه‌های غیرمتمرکز، بازی‌های بلاک چینی و توکن‌های غیرمثلی (NFT)

بلاک چین سولانا چگونه کار می‌کند؟

برای درک نحوه‌ی کارکرد بلاک چین سولانا، باید نگاهی به هسته‌ی مرکزی و فناوری‌های پشت پرده‌ی آن بیندازیم. شبکه‌های سنتی معمولا برای تایید هر اتفاق، نیازمند توافق زمان‌بر بین همه‌ی کامپیوترهای شبکه هستند. اما شبکه‌ی سولانا مانند یک کارخانه‌ی بسیار پیشرفته و هوشمند عمل می‌کند که در آن هر بخش دقیقا می‌داند چه زمانی باید چه کاری را انجام دهد. این هماهنگی بی‌نظیر به لطف ترکیبی از هشت نوآوری فنی به دست آمده است که در کنار هم، سرعت خیره‌کننده‌ی این شبکه را رقم می‌زنند.

آشنایی با الگوریتم اثبات تاریخچه یا Proof of History به زبان ساده

در دنیای بلاک چین، بزرگترین چالش این است که کامپیوترهای توزیع شده در سراسر جهان که به آن‌ها نود (Node: کامپیوترهایی که به شبکه‌ی بلاک چین متصل هستند و وظیفه‌ی پردازش، ذخیره و تایید اطلاعات را بر عهده دارند) می‌گویند، بر سر زمان دقیق وقوع یک تراکنش به توافق برسند. در شبکه‌هایی مثل بیت کوین، نودها باید مدام با یکدیگر ارتباط برقرار کنند تا زمان و ترتیب تراکنش‌ها را تایید کنند که این کار زمان و انرژی زیادی می‌گیرد.

سولانا برای حل این مشکل، الگوریتم اثبات تاریخچه (Proof of History) را معرفی کرد. اثبات تاریخچه در واقع یک مکانیزم اجماع یا توافق نیست، بلکه یک ساعت دیجیتال و رمزنگاری شده است که در دل شبکه‌ی سولانا قرار دارد.

برای درک بهتر، فرض کنید می‌خواهید ثابت کنید که یک عکس را دقیقا در تاریخ امروز گرفته‌اید. یکی از راه‌های ساده این است که در عکس، روزنامه‌ی چاپ امروز را در دست بگیرید. اثبات تاریخچه هم دقیقا همین کار را با داده‌های دیجیتال انجام می‌دهد. این الگوریتم با استفاده از توابع هش (Hash: یک فرمول ریاضی که داده‌ها را به یک رشته‌ی متنی با طول ثابت و غیرقابل تغییر تبدیل می‌کند و مانند اثر انگشت داده عمل می‌کند)، یک مهر زمانی (Time-stamp) دقیق روی هر تراکنش می‌زند.

به این ترتیب، تمام نودهای شبکه بدون اینکه نیازی به پرس‌وجو از یکدیگر داشته باشند، می‌دانند که تراکنش A قطعا قبل از تراکنش B اتفاق افتاده است. این ساعت هماهنگ، بار پردازشی شبکه را به شدت کاهش داده و سرعت تایید تراکنش‌ها را به شکل چشم‌گیری بالا می‌برد.

هشت ویژگی و نوآوری کلیدی در معماری بلاک چین سولانا

الگوریتم اثبات تاریخچه تنها یکی از قطعات پازل سولانا است. آناتولی یاکوونکو و تیمش هفت ویژگی کلیدی دیگر را نیز طراحی کردند که در ترکیب با اثبات تاریخچه، هشت نوآوری بنیادین شبکه‌ی سولانا را تشکیل می‌دهند. در ادامه به زبان ساده با این هفت مکانیزم آشنا می‌شویم:

الگوریتم اجماع Tower BFT

این مکانیزم در واقع سیستم رای‌گیری شبکه‌ی سولانا است. در شبکه‌های دیگر، نودها باید هم روی محتوای تراکنش و هم روی زمان آن با هم توافق کنند. اما از آنجایی که الگوریتم اثبات تاریخچه قبلا زمان دقیق را مشخص کرده است، سیستم Tower BFT تنها وظیفه دارد تا درستی خود تراکنش‌ها را تایید کند.

می‌توانید این سیستم را مانند یک هیئت مدیره تصور کنید که پیش از شروع جلسه، تمام گزارش‌ها و زمان‌بندی‌ها را روی میز خود دارند؛ بنابراین نیازی به بحث‌های طولانی ندارند و تنها با یک رای‌گیری سریع، تصمیم نهایی را می‌گیرند.

پروتکل انتقال داده Turbine

وقتی داده‌های یک تراکنش باید به هزاران نود در سراسر جهان ارسال شود، پهنای باند زیادی مصرف می‌شود و سرعت شبکه افت می‌کند. پروتکل توربین برای حل این مشکل ایجاد شده است.

این فناوری داده‌های بزرگ را به بسته‌های بسیار کوچک‌تر تقسیم می‌کند و سپس آن‌ها را بین نودها پخش می‌کند. این روش دقیقا مشابه تکنولوژی دانلود تورنت در اینترنت است؛ به جای اینکه یک فایل حجیم را فقط از یک منبع دانلود کنید، تکه‌های مختلف فایل را همزمان از چندین کاربر دیگر دریافت می‌کنید که این کار سرعت انتقال اطلاعات را به طرز شگفت‌انگیزی افزایش می‌دهد.

مکانیزم Gulf Stream برای مدیریت تراکنش‌ها

در شبکه‌هایی مانند اتریوم، تراکنش‌های تایید نشده در فضایی به نام ممپول (Mempool: استخر یا اتاق انتظاری در بلاک چین که تراکنش‌ها در آنجا منتظر می‌مانند تا توسط ماینرها تایید و وارد بلوک شوند) جمع می‌شوند. وقتی ترافیک شبکه بالا می‌رود، این اتاق انتظار پر می‌شود و کاربران مجبورند برای سریع‌تر انجام شدن کارشان، کارمزد بیشتری پرداخت کنند.

گلف استریم مکانیزمی است که اتاق انتظار یا ممپول را به طور کامل حذف می‌کند. این سیستم تراکنش‌ها را پیش از اینکه نوبت تاییدشان برسد، به نودهای مربوطه ارسال می‌کند. مانند این است که شما بلیت سینمای خود را از روز قبل به صورت آنلاین خریده باشید و دیگر نیازی به ایستادن در صف طولانی گیشه‌ی سینما نداشته باشید.

Pipelining برای پردازش سریع

پایپ لاینینگ یک تکنیک رایج در طراحی پردازنده‌های کامپیوتری است که سولانا آن را وارد دنیای بلاک چین کرده است. این فرآیند، کار پردازش تراکنش‌ها را به بخش‌های کوچکتر تقسیم می‌کند و هر بخش را به یک سخت‌افزار خاص می‌سپارد.

برای درک بهتر، یک خط تولید خودرو را تصور کنید. در حالی که گروه اول در حال نصب موتور روی ماشین اول هستند، گروه دوم در حال رنگ‌آمیزی ماشین قبلی هستند و گروه سوم لاستیک‌های ماشین بعدی را نصب می‌کنند. به این ترتیب، همه به طور همزمان در حال کارند و سرعت تولید به حداکثر می‌رسد.

Sealevel و اجرای همزمان قراردادهای هوشمند

یکی از بزرگترین مزیت‌های شبکه‌ی سولانا نسبت به رقبای خود، تکنولوژی سی لول است. بلاک چین‌هایی مثل اتریوم در هر لحظه تنها می‌توانند یک قرارداد هوشمند (Smart Contract: کدهای برنامه‌نویسی شده‌ای که به صورت خودکار و بدون نیاز به واسطه، توافقات دیجیتال را اجرا می‌کنند) را پردازش کنند. اما سیستم سی لول به سولانا اجازه می‌دهد تا ده‌ها هزار قرارداد هوشمند را به صورت همزمان (موازی) اجرا کند. این ویژگی مانند فروشگاه بزرگی است که به جای داشتن فقط یک صندوق پرداخت، همزمان پنجاه صندوق فعال دارد تا مشتریان بدون معطلی خریدهای خود را ثبت کنند.

ساختار Cloudbreak برای بهینه‌سازی دیتابیس

برای اینکه یک شبکه بتواند هزاران تراکنش را در ثانیه پردازش کند، به یک پایگاه داده (دیتابیس) نیاز دارد که بتواند اطلاعات را با همان سرعت بخواند و بنویسد. کلاودبرک نام معماری خاص دیتابیس در شبکه‌ی سولانا است. این ساختار به شبکه اجازه می‌دهد تا همزمان که اطلاعات جدید را در سیستم ثبت می‌کند، اطلاعات قبلی را نیز فراخوانی کرده و بخواند؛ بدون اینکه این دو فرآیند با یکدیگر تداخلی داشته باشند.

Archivers برای ذخیره‌سازی اطلاعات

شبکه‌ای که در هر ثانیه هزاران تراکنش را ثبت می‌کند، سالانه حجم عظیمی از داده تولید خواهد کرد (چندین ترابایت اطلاعات). اگر قرار باشد نودهای اصلی شبکه تمام این داده‌ها را روی سیستم‌های خود ذخیره کنند، خیلی زود با کمبود حافظه مواجه می‌شوند.

سولانا برای جلوگیری از این مشکل، شبکه‌ای از کامپیوترهای تخصصی به نام آرکایورها (بایگانی‌کنندگان) ایجاد کرده است. نودهای اصلی شبکه، داده‌های قدیمی و تایید شده را برای نگهداری به این آرکایورها می‌سپارند. این کار شبیه به اجاره کردن انبارهای خارجی برای نگهداری اسناد و مدارک قدیمی یک شرکت است، تا فضای دفتر اصلی برای کارهای روزمره باز و خلوت بماند.

ارز دیجیتال SOL چیست و چه نقشی در شبکه دارد؟

هر کشور مستقلی برای چرخش اقتصاد خود به یک پول ملی نیاز دارد. شبکه‌ی سولانا را نیز مانند یک کشور دیجیتال و بسیار پیشرفته تصور کنید؛ ارز دیجیتال SOL در واقع همان پول ملی این کشور است. توکن SOL به عنوان سوخت اصلی و ارز بومی (Native Token: رمزارز اصلی و اختصاصی یک شبکه‌ی بلاک چین) این شبکه عمل می‌کند و تمام فعالیت‌های اقتصادی داخل اکوسیستم سولانا با استفاده از آن انجام می‌شود. بدون این ارز، چرخ‌دنده‌های این کارخانه‌ی عظیم از کار می‌افتند.

کاربردهای اصلی توکن بومی سولانا در اکوسیستم

توکن SOL در دنیای سولانا فقط یک دارایی برای خرید و فروش یا سرمایه‌گذاری نیست، بلکه کاربردهای بسیار مهمی دارد که شبکه‌ی سولانا را زنده نگه می‌دارد:

• پرداخت کارمزد تراکنش‌ها: هر بار که شما پولی را در شبکه‌ی سولانا جابجا می‌کنید یا از یک برنامه‌ی غیرمتمرکز استفاده می‌کنید، باید هزینه‌ی بسیار ناچیزی را به عنوان کارمزد بپردازید. این هزینه دقیقا مانند عوارض جاده‌ای است که برای استفاده از اتوبان پرداخت می‌کنید و این مبلغ حتما باید با ارز SOL پرداخت شود.
• استیکینگ یا سهام‌گذاری: شما می‌توانید توکن‌های SOL خود را در شبکه‌ی سولانا قفل کنید. به این کار استیکینگ (Staking: فرآیند قفل کردن رمزارزها در یک شبکه‌ی دیجیتال برای کمک به امنیت سیستم و دریافت سود منظم در ازای آن) می‌گویند. با این کار شما به تامین امنیت شبکه‌ی سولانا کمک می‌کنید و در مقابل، شبکه به شما توکن‌های جدیدی را به عنوان پاداش پرداخت می‌کند.
• مشارکت در تصمیم‌گیری‌ها: کسانی که توکن SOL را در اختیار دارند، می‌توانند در رای‌گیری‌های مربوط به آینده و تغییرات شبکه‌ی سولانا شرکت کنند. به زبان ساده، هرچه توکن بیشتری داشته باشید، صدای شما در مدیریت این شبکه‌ی بزرگ شنواتر خواهد بود.

چه عواملی باعث ارزشمندی توکن SOL می‌شوند؟

شاید بپرسید چه چیزی باعث می‌شود تا افراد حاضر باشند برای خرید توکن SOL پول واقعی پرداخت کنند؟ ارزش این رمزارز از چند عامل مهم سرچشمه می‌گیرد:

• اولین عامل، کاربرد و تقاضای واقعی است. به دلیل سرعت بالا و کارمزدهای بسیار پایین، برنامه‌نویسان زیادی ترجیح می‌دهند پروژه‌های خود را روی شبکه‌ی سولانا بسازند. هرچه تعداد این برنامه‌ها، بازی‌ها و کاربران آن‌ها بیشتر شود، افراد بیشتری برای پرداخت کارمزدها به توکن SOL نیاز خواهند داشت و این تقاضای بالا، باعث رشد ارزش آن در بازار می‌شود.
• عامل دوم، مکانیزم توکن‌سوزی (Token Burn: فرآیندی که در آن بخشی از ارزهای دیجیتال برای همیشه از چرخه‌ی بازار حذف می‌شوند تا کمیابی آن‌ها حفظ شود) است. شبکه‌ی سولانا به صورت خودکار بخشی از کارمزدهایی را که از کاربران دریافت می‌کند، برای همیشه از بین می‌برد. این کار هوشمندانه باعث می‌شود تا تعداد توکن‌های موجود در بازار به صورت بی‌رویه و تورمی افزایش پیدا نکند و با حفظ کمیابی، از افت ارزش سرمایه‌ی کاربران جلوگیری می‌کند.

اقتصاد توکنی و نحوه توزیع ارز دیجیتال سولانا

اقتصاد توکنی (Tokenomics: علم بررسی قوانین اقتصادی یک رمزارز شامل وضعیت عرضه، تورم و نحوه‌ی توزیع توکن‌ها) به ما نشان می‌دهد که توکن‌های یک پروژه چگونه تولید و بین افراد پخش می‌شوند.

برخلاف بیت کوین که تعداد نهایی آن محدود به 21 میلیون واحد است، سولانا یک سقف عرضه‌ی مشخص ندارد و برای پاداش دادن به تامین‌کنندگان امنیت شبکه، سالانه توکن‌های جدیدی تولید می‌کند. با این حال، جای نگرانی نیست؛ زیرا تورم در سولانا کاملا کنترل شده است. شبکه‌ی سولانا در ابتدا کار خود را با نرخ تورم حدود 8 درصد در سال آغاز کرد، اما طبق برنامه‌ریزی‌های انجام شده، این نرخ تورم هر سال حدود 15 درصد کاهش می‌یابد تا زمانی که به عدد ثابت و پایین 1.5 درصد در سال برسد و در همان نقطه متوقف شود.

در روزهای ابتدایی شروع پروژه‌ی سولانا، توکن‌های SOL بین گروه‌های مختلفی تقسیم شد. بخش بزرگی از این توکن‌ها به سرمایه‌گذاران اولیه، اعضای تیم سازنده و بنیاد سولانا (برای حمایت از توسعه‌ی مداوم پروژه) اختصاص یافت و بخش دیگری نیز در جریان فروش عمومی با قیمت‌های پایین به مردم عادی عرضه شد.

مقایسه جامع بلاک چین سولانا و اتریوم

دنیای رمزارزها پر از رقابت‌های جذاب است، اما شاید هیچ رقابتی به اندازه‌ی رویارویی اتریوم و سولانا مورد توجه قرار نگرفته باشد. اتریوم را می‌توان به عنوان یک شهر بزرگ، قدیمی و بسیار معتبر در نظر گرفت که بیشتر سرمایه‌گذاران و برنامه‌نویسان در آن حضور دارند. اما این شهر به دلیل جمعیت زیاد، با مشکل ترافیک سنگین و هزینه‌ی بالای زندگی دست و پنجه نرم می‌کند. در مقابل، سولانا شبیه به یک شهر نوساز و مدرن است که اتوبان‌های پهناور و سریع دارد و هزینه‌ی زندگی در آن بسیار ارزان‌تر است. برای درک بهتر جایگاه شبکه‌ی سولانا، باید آن را با رقیب اصلی و قدرتمند خود یعنی اتریوم مقایسه کنیم.

چرا به سولانا لقب قاتل اتریوم را داده‌اند؟

احتمالا در اخبار یا مقالات دنیای دیجیتال، عبارت قاتل اتریوم به گوش شما خورده است. این لقب به شبکه‌هایی داده می‌شود که هدف اصلی آن‌ها، برطرف کردن نقاط ضعف اتریوم و جذب کاربران آن است و سولانا معروف‌ترین آن‌ها به شمار می‌رود. اما دلیل این نام‌گذاری چیست؟

شبکه‌ی اتریوم اولین پلتفرمی بود که امکان ساخت برنامه‌های غیرمتمرکز را به صورت گسترده فراهم کرد و به همین دلیل، میزبان هزاران پروژه‌ی مختلف شد. اما با افزایش محبوبیت، این شبکه نتوانست پاسخگوی حجم عظیم درخواست‌ها باشد. در زمان‌های شلوغی، کاربران اتریوم مجبور بودند برای یک انتقال ساده یا خرید یک توکن دیجیتال، ده‌ها یا گاهی صدها دلار به عنوان کارمزد پرداخت کنند و ساعت‌ها منتظر تایید تراکنش بمانند.

در این شرایط، سولانا با یک راه‌حل جذاب وارد میدان شد، ارائه‌ی سرعت بسیار بالا و کارمزد تقریبا صفر. سولانا توانست پروژه‌هایی را که از ترافیک و هزینه‌ی بالای اتریوم خسته شده بودند، به سمت خود جذب کند. البته باید به این نکته اشاره کنیم که این لقب کمی اغراق‌آمیز است. اتریوم همچنان پادشاه بلامنازع قراردادهای هوشمند است و تمرکززدایی (Decentralization: توزیع قدرت و کنترل در سراسر شبکه به جای تمرکز آن در دست یک شخص یا شرکت خاص) بسیار بالاتری نسبت به سولانا دارد. در واقع، این دو شبکه بیشتر رقیب و مکمل یکدیگر هستند تا اینکه یکی بخواهد دیگری را به طور کامل از بین ببرد.

جدول مقایسه‌ شبکه های سولانا و اتریوم

برای اینکه تفاوت‌های بنیادین این دو غول دنیای بلاک چین را بهتر متوجه شوید، ویژگی‌های اصلی آن‌ها را در جدول زیر مقایسه کرده‌ایم. پیش از مرور جدول، خوب است بدانید که تفاوت اصلی این دو شبکه در مکانیزم اجماع (Consensus Mechanism: روشی که در آن کامپیوترهای مختلف در یک شبکه، برای تایید صحت اطلاعات و جلوگیری از تقلب با هم به توافق می‌رسند) آن‌ها است.

ویژگی مورد بررسی	شبکه‌ی اتریوم (Ethereum)	شبکه‌ی سولانا (Solana)
سرعت پردازش تراکنش‌ها	محدود (حدود 15 تا 30 تراکنش در ثانیه)	بسیار بالا (تا 65,000 تراکنش در ثانیه)
میانگین هزینه‌ی کارمزد	متغیر و معمولا بالا (از چند دلار تا چند ده دلار در ترافیک شبکه)	بسیار ناچیز (تنها کسری از یک سنت برای هر تراکنش)
مکانیزم اجماع شبکه	اثبات سهام (رسیدن به توافق از طریق قفل کردن ارزها توسط کاربران)	ترکیبی از اثبات سهام و اثبات تاریخچه (استفاده از ساعت دیجیتال برای هماهنگی سریع)
تعداد پروژه‌ها و برنامه‌های فعال	بسیار زیاد (میزبان بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین پروژه‌های بازار)	در حال رشد سریع (اما همچنان کمتر از اکوسیستم پهناور اتریوم)

بررسی اکوسیستم بلاک چین سولانا و پروژه‌های برتر

اگر شبکه‌ی بلاک چین سولانا را مانند زیرساخت یک شهر مدرن شامل جاده‌ها، شبکه‌ی برق و سیستم آب‌رسانی تصور کنیم، اکوسیستم سولانا مجموعه‌ای از ساختمان‌ها، فروشگاه‌ها، بانک‌ها و مراکز تفریحی است که روی این زیرساخت ساخته شده‌اند. سرعت بالا و کارمزدهای بسیار ناچیز سولانا، مانند زمینی حاصلخیز عمل کرده است که توسعه‌دهندگان از سراسر دنیا برای راه‌اندازی ایده‌های نوین خود به آن جذب شده‌اند. امروزه صدها برنامه‌ی کاربردی در حوزه‌های گوناگون مالی، بازی و هنر روی این بستر فعال هستند که زندگی روزمره در دنیای وب ۳ را برای کاربران سریع‌تر و ارزان‌تر می‌کنند.

پروژه‌های موفق DeFi در بستر سولانا

دیفای (DeFi: مخفف امور مالی غیرمتمرکز، یعنی سیستم‌هایی که بدون نیاز به بانک‌ها و واسطه‌ها، خدمات مالی مانند وام یا تبدیل پول ارائه می‌دهند) یکی از پررونق‌ترین بخش‌های شبکه‌ی سولانا است. در شبکه‌های کندتر، انجام کارهای مالی پیچیده به دلیل هزینه‌ی بالای گس فی صرفه‌ی اقتصادی ندارد؛ اما در سولانا شما می‌توانید با کسری از یک سنت، پیچیده‌ترین عملیات‌های مالی را در کسری از ثانیه انجام دهید. مهم‌ترین بخش‌ها و پروژه‌های موفق دیفای در سولانا شامل موارد زیر هستند:

• صرافی‌های غیرمتمرکز (DEX): صرافی غیرمتمرکز (DEX: پلتفرمی هوشمند برای خرید و فروش رمزارزها به طور مستقیم بین کاربران، بدون نیاز به واسطه‌ی صرافی‌های متمرکز) ابزاری حیاتی در هر شبکه است. پروژه‌هایی مانند ریدیوم (Raydium) و اورکا (Orca) از نقدینگی کاربران برای تبادل دارایی‌ها استفاده می‌کنند. همچنین پلتفرم ژوپیتر (Jupiter) به عنوان یک تجمیع‌کننده‌ی صرافی‌ها، بهترین قیمت‌های بازار را در لحظه جستجو کرده و بهترین مسیر معامله را به کاربر پیشنهاد می‌دهد.
• پروتکل‌های استیکینگ نقدینه‌پذیر: در روش سنتی استیکینگ، دارایی شما برای مدت مشخصی قفل می‌شود و امکان استفاده از آن را ندارید. پلتفرم‌هایی مانند جیتو (Jito) و مارینید فایننس (Marinade Finance) این محدودیت را برطرف کرده‌اند؛ آن‌ها در ازای استیک کردن سولانا، یک توکن معادل به شما می‌دهند تا همزمان با دریافت سود سالانه، بتوانید از دارایی خود در سایر بخش‌های دیفای نیز استفاده کنید.
• پلتفرم‌های وام‌دهی و وام‌گیری: پروتکل‌هایی نظیر کامینو (Kamino) به کاربران اجازه می‌دهند دارایی‌های خود را به دیگران قرض دهند و سود کسب کنند، یا بدون نیاز به فروش رمزارزهای خود، وثیقه بگذارند و وام دریافت کنند.

جایگاه سولانا در بازار توکن‌های غیرمثلی و بازی‌های بلاک چینی

یکی دیگر از زمینه‌های درخشش سولانا، دنیای سرگرمی و مالکیت دیجیتال است. پیش از ظهور سولانا، خرید یا ساخت یک توکن غیرمثلی (NFT: یک سند مالکیت دیجیتال منحصر‌به‌فرد که اصالت یک اثر هنری، کارت بازی یا آیتم مجازی را روی بلاک چین ثبت می‌کند) در شبکه‌ای مانند اتریوم نیازمند پرداخت کارمزدهای بسیار سنگین بود؛ مشکلی که مانع ورود کاربران عادی می‌شد. سولانا توانست با کاهش چشمگیر این هزینه‌ها، تحولی بزرگ در این دو حوزه ایجاد کند:

• بازارهای خرید و فروش NFT: پلتفرم‌هایی مانند مجیک ادن (Magic Eden) و تنسور (Tensor) به بازارهایی پویا برای خرید و فروش آثار هنری دیجیتال و مجموعه‌های محبوب تبدیل شده‌اند. در این پلتفرم‌ها، کاربران می‌توانند حتی با مبالغ خرد، اولین اثر دیجیتال خود را بدون نگرانی از کارمزدهای بالا معامله کنند.
• فناوری فشرده‌سازی برای تولید انبوه: سولانا با معرفی روشی نوین برای فشرده‌سازی داده‌ها، امکان ساخت میلیون‌ها NFT را تنها با چند دلار فراهم کرده است. این ویژگی جذابیت فوق‌العاده‌ای برای شرکت‌های تجاری و سیستم‌های وفاداری مشتریان دارد.
• بازی‌های بلاک چینی و متاورس: بازی‌های ویدیویی نیازمند تعاملات لحظه‌ای هستند؛ اگر یک بازیکن برای هر بار حرکت دادن کاراکتر یا جابجایی یک ابزار جنگی مجبور باشد چند دقیقه منتظر تایید بلاک چین بماند، تجربه‌ی بازی خراب می‌شود. سرعت بالای سولانا پروژه‌های بازی‌سازی پیشرفته‌ای مانند استار اطلس (Star Atlas) را به این شبکه جذب کرده است تا تجربه‌ای روان، سریع و مشابه بازی‌های معمول کامپیوتری خلق کنند.

مزایا و ریسک‌های بلاک چین سولانا

هر سرمایه‌گذاری در دنیای دیجیتال، مانند خرید یک ماشین اسپرت و بسیار سریع است؛ در کنار هیجان سرعت و امکانات پیشرفته، باید از هزینه‌های نگهداری و خطرات احتمالی رانندگی با آن نیز آگاه باشید. شبکه‌ی سولانا نیز از این قاعده مستثنی نیست. برای اینکه بتوانید به عنوان یک سرمایه‌گذار آگاه تصمیم‌گیری کنید، باید هر دو روی سکه را به دقت بررسی کنید. در این بخش، نقاط قوت خیره‌کننده و چالش‌های نگران‌کننده‌ی این پروژه را زیر ذره‌بین می‌بریم.

مهم‌ترین مزیت‌ها: سرعت بی‌رقیب و کارمزد بسیار پایین

دلیل اصلی محبوبیت انفجاری سولانا، حل دو مشکل بزرگ در دنیای بلاک چین بوده است: کندی و گرانی. مزایای اصلی این شبکه عبارتند از:

• سرعت پردازش خیره‌کننده: به لطف نوآوری‌هایی که در بخش‌های قبلی بررسی کردیم، سولانا می‌تواند تا 65 هزار تراکنش را در ثانیه پردازش کند. این سرعت باعث می‌شود تا تجربه‌ی کار با برنامه‌های شبکه‌ی سولانا، به روانی کار با اپلیکیشن‌های معمولی روی گوشی موبایل شما باشد.
• کارمزدهای نزدیک به صفر: در شبکه‌ی سولانا، هزینه‌ی انجام یک تراکنش تنها کسری از یک سنت است. این ویژگی، سولانا را به بهشتی برای معامله‌گران خرد، سازندگان بازی‌های دیجیتال و هنرمندان تبدیل کرده است تا بدون نگرانی از هزینه‌های اضافی، فعالیت کنند.
• اکوسیستم پویا و در حال رشد: به دلیل همین سرعت و ارزانی، هزاران برنامه‌نویس به سمت این شبکه جذب شده‌اند و هر روز پروژه‌های جدیدی در آن متولد می‌شود. این پویایی، تقاضا برای استفاده از شبکه و در نتیجه ارزمندی آن را افزایش می‌دهد.

نقاط ضعف و ریسک‌ها: قطعی‌های شبکه و نگرانی‌ها درباره تمرکززدایی

با وجود تمام شگفتی‌های فنی، سولانا بی‌نقص نیست و منتقدان جدی خود را دارد. مهم‌ترین ریسک‌هایی که پیش از سرمایه‌گذاری باید به آن‌ها توجه کنید شامل موارد زیر است:

• قطعی‌های مکرر شبکه: شبکه‌ی سولانا در سال‌های گذشته چندین بار دچار داون‌تایم (Downtime: توقف موقت فعالیت یک شبکه یا سایت به دلیل مشکلات فنی یا هجوم ناگهانی ربات‌ها که باعث می‌شود سیستم از کار بیفتد) شده است. این قطعی‌ها گاهی چندین ساعت طول کشیده‌اند و باعث توقف تمام فعالیت‌های مالی در شبکه شده‌اند. شرایطی را تصور کنید که یک اتوبان فوق‌سریع به دلیل نقص در سیستم کنترل ترافیک، به طور کامل مسدود می‌شود.
• نگرانی درباره تمرکززدایی: برای اینکه کسی بتواند به عنوان تاییدکننده‌ی تراکنش‌ها در شبکه‌ی سولانا فعالیت کند، به کامپیوترها و سرورهای بسیار قدرتمند و گران‌قیمتی نیاز دارد. این هزینه‌ی بالای تجهیزات باعث شده تا تعداد تاییدکنندگان شبکه نسبت به رقبای قدیمی‌تر کمتر باشد. هرچه تعداد این افراد کمتر باشد، کنترل شبکه در دست گروه کوچک‌تری قرار می‌گیرد که با هدف اصلی دنیای رمزارز یعنی توزیع قدرت بین همه‌ی افراد، در تضاد است.
• فشارهای تورمی: همان‌طور که پیش‌تر اشاره کردیم، سولانا برای پرداخت پاداش به تاییدکنندگان، سالانه توکن‌های جدیدی تولید می‌کند. اگرچه این نرخ تورم رو به کاهش است، اما سرمایه‌گذاران باید بدانند که در درازمدت، این عرضه‌ی مداوم می‌تواند بر رشد قیمتی توکن فشار وارد کند.