پذیره نویسی چیست؟ بررسی نحوه تامین مالی در کریپتو و بورس

کاربری را در نظر بگیرید که می‌خواهد در عرضه اولیه یک توکن جدید در بازار کریپتو مشارکت کند یا به دنبال تامین مالی غیرمتمرکز است. او وقتی با مفاهیمی مثل «تعهد بهترین کوشش» یا ارزیابی ریسک در پلتفرم‌های دیفای مواجه می‌شود، به دلیل ناآشنایی با پایه و اساس پذیره‌نویسی، یا فرصت‌های طلایی سرمایه‌گذاری را از دست می‌دهد یا درگیر پروژه‌های پرریسک و بدون پشتوانه می‌شود. این مقاله طراحی شده تا یک بار برای همیشه، تصویر کاملی از پذیره‌نویسی به شما ارائه دهد. از سازوکار سنتی آن در بازار سهام گرفته تا تحولات و ریسک‌های آن در دنیای دیفای (DeFi) را بررسی می‌کنیم تا بتوانید در هر بازاری، هوشمندانه و حرفه‌ای عمل کنید.

پذیره نویسی چیست و چه کاربردی دارد؟

آشنایی با مفاهیم مالی گاهی شبیه یادگیری یک زبان جدید است، اما وقتی کلمات را در قالب مثال‌های روزمره قرار می‌دهیم، همه‌چیز بسیار روشن می‌شود. پذیره‌نویسی یکی از همین مفاهیم پایه‌ای و حیاتی در دنیای اقتصاد است که نقش یک پل اطمینان‌بخش را بین سرمایه‌گذاران و صاحبان پروژه‌ها بازی می‌کند. در این بخش، قدم‌به‌قدم و به دور از پیچیدگی‌های معمول، با این مفهوم آشنا می‌شویم.

مفهوم پذیره نویسی به زبان ساده

تصور کنید شما قصد دارید یک کارخانه‌ی بزرگ تاسیس کنید، اما سرمایه‌ی کافی برای شروع این کار را در اختیار ندارید. تصمیم می‌گیرید برگه‌های سهام این کارخانه‌ی جدید را به مردم پیش‌فروش کنید تا سرمایه‌ی لازم جمع‌آوری شود. اما مردم شما را به خوبی نمی‌شناسند و نگران از دست رفتن پولشان هستند. اینجا است که یک بانک یا موسسه‌ی مالی معتبر و نام‌آشنا وارد میدان می‌شود. این موسسه، طرح کسب‌وکار شما را دقیق بررسی می‌کند و به مردم می‌گوید: من سودآوری و اعتبار این پروژه را تایید می‌کنم و تضمین می‌دهم که اگر تمام سهام این شرکت به فروش نرفت، خودم بقیه‌ی آن‌ها را می‌خرم.

به این فرایند در ادبیات بازارهای مالی، پذیره‌نویسی (Underwriting - فرایند ارزیابی ریسک و تضمین تامین مالی یک پروژه) می‌گویند. در واقع، پذیره‌نویسی سازوکاری است که در آن یک نهاد معتبر، ریسک مالی یک شرکت یا معامله را در ازای دریافت مبلغی مشخص به عنوان کارمزد می‌پذیرد. این چتر حمایتی باعث می‌شود تا سرمایه‌گذاران با خیالی آسوده‌تر، پول خود را وارد پروژه‌های جدید کنند.

تاریخچه و دلیل شکل‌گیری پذیره نویسی در بازارهای مالی

شاید برایتان جالب باشد که بدانید ریشه‌ی کلمه‌ی پذیره‌نویسی به قرن هفدهم میلادی و یک قهوه‌خانه‌ی معروف در شهر لندن بازمی‌گردد. در آن زمان، تاجران دریایی برای ارسال کشتی‌های باری خود به سفرهای تجاری طولانی، با خطرات زیادی مثل طوفان، غرق شدن یا حمله‌ی دزدان دریایی روبه‌رو بودند. آن‌ها برای کاهش این ریسک (احتمال خطر و از دست رفتن سرمایه یا دارایی)، مشخصات کشتی و ارزش بار آن را روی یک تکه کاغذ می‌نوشتند.

سپس افراد ثروتمندی که در قهوه‌خانه‌ی لویدز جمع می‌شدند، این برگه را می‌خواندند. اگر کسی حاضر بود در ازای دریافت درصدی از سود سفر، بخشی از خسارت احتمالی کشتی را در صورت وقوع حادثه جبران کند، نام خود را در زیر آن کاغذ و اطلاعات مربوط به بار می‌نوشت. از آنجایی که این افراد متعهد، نام خود را در قسمت پایین یا زیر قرارداد می‌نوشتند، اصطلاح پذیره‌نویسی یا همان نوشتن در زیر شکل گرفت. امروزه دلیل اصلی شکل‌گیری و ادامه‌ی این فرایند در بازارهای مالی، توزیع منطقی خطر و ایجاد اعتماد متقابل است تا چرخه‌ی اقتصاد از حرکت باز نایستد.

نقش و وظایف متعهد پذیره نویس در فرایند تامین مالی

حالا که با مفهوم اصلی آشنا شدیم، باید ببینیم شخصی یا شرکتی که این کار را انجام می‌دهد دقیقا چه وظایفی بر عهده دارد. متعهد پذیره‌نویس (Underwriter - شخص یا نهاد مالی که مسئولیت بررسی و قبول ریسک پروژه را بر عهده می‌گیرد) مانند یک فیلتر امنیتی و یک حامی قدرتمند عمل می‌کند. وظیفه‌ی اصلی این نهاد را می‌توانیم در چند گام ساده دسته‌بندی کنیم:

• ارزیابی دقیق و سنجش ریسک: اولین و مهم‌ترین کار پذیره‌نویس این است که وضعیت مالی، طرح‌های آینده و توانایی شرکت متقاضی را با دقت زیر ذره‌بین ببرد تا مشخص شود آیا این پروژه اصلا ارزش سرمایه‌گذاری را دارد یا خیر.
• قیمت‌گذاری منصفانه: متعهد پذیره‌نویس با بررسی شرایط کلی بازار و اقتصاد، قیمت مناسبی برای سهام تعیین می‌کند تا خرید آن هم برای مردم جذاب باشد و هم سرمایه‌ی مورد نیاز شرکت به درستی تامین شود.
• تضمین فروش و تامین سرمایه: در بسیاری از مدل‌های سنتی، پذیره‌نویس تعهد می‌دهد که اگر در زمان تعیین‌شده مردم استقبال نکردند و تمام سهام به فروش نرفت، خودش وارد عمل شده و برگه‌های باقی‌مانده را خریداری کند. این کار بزرگ‌ترین دغدغه‌ی مدیران یک شرکت تازه‌تاسیس را از بین می‌برد.
• ایجاد شفافیت و اعتماد برای عموم: حضور یک نهاد معتبر به عنوان پذیره‌نویس، به سرمایه‌گذاران خرد و مبتدی این پیام را می‌دهد که پروژه‌ی مورد نظر از یک فیلتر تخصصی و سخت‌گیرانه عبور کرده است.

انواع پذیره نویسی در بازارهای مالی و اعتباری

همان‌طور که یک پزشک برای تشخیص بیماری‌های مختلف از ابزارهای متفاوتی استفاده می‌کند، مفهوم پذیره‌نویسی هم در بخش‌های گوناگون اقتصاد به شکل‌های متنوعی اجرا می‌شود. اگرچه هسته‌ی اصلی این کار همیشه ارزیابی ریسک (Risk - احتمال خطر، ضرر و از دست رفتن سرمایه) و پذیرش مسئولیت است، اما روش اجرای آن در بورس، بانک و شرکت‌های بیمه کاملا با هم تفاوت دارد. بیایید با هم به دنیای این سه حوزه سفر کنیم و ببینیم پذیره‌نویس‌ها در هر بخش دقیقا چه کاری انجام می‌دهند.

پذیره نویسی در بازار سهام و اوراق بهادار

شناخته‌شده‌ترین نوع پذیره‌نویسی در بازار بورس و سرمایه اتفاق می‌افتد. زمانی که یک شرکت تصمیم می‌گیرد برای توسعه‌ی کسب‌وکار خود، سهامش را برای اولین بار به مردم بفروشد یا اوراق بدهی جدیدی منتشر کند، به سراغ نهادهای مالی بزرگ می‌رود. در این بخش، بانک‌های سرمایه‌گذاری (Investment Banks - موسسات مالی معتبری که به شرکت‌ها در جذب سرمایه‌ی کلان کمک می‌کنند) نقش پذیره‌نویس را بر عهده می‌گیرند. وظیفه‌ی آن‌ها این است که ارزش واقعی شرکت را محاسبه کنند، قیمت مناسبی برای هر سهم پیشنهاد دهند و در نهایت تضمین کنند که این سهام در بازار به فروش می‌رسد. اگر سرمایه‌گذاران از خرید سهام استقبال نکنند، این موسسات موظف هستند خودشان دست به جیب شوند و سهام باقی‌مانده را بخرند تا شرکت متقاضی، بدون سرمایه نماند.

پذیره نویسی در صنعت بیمه (ارزیابی ریسک بیمه‌گذاران)

شاید برایتان جالب باشد که بدانید هر بار که ماشین خود را بیمه می‌کنید یا بیمه‌ی عمر می‌خرید، در حال عبور از یک تونل پذیره‌نویسی هستید. در صنعت بیمه، پذیره‌نویس‌ها حکم دروازه‌بان را دارند. کار آن‌ها این است که بررسی کنند ارائه‌ی خدمات بیمه به شما چقدر برای شرکت خطرآفرین است و چقدر احتمال دارد که شما در آینده خسارت به بار بیاورید. وقتی شما درخواست بیمه می‌دهید، پذیره‌نویس با دقت شرایط شما را می‌سنجد تا حق بیمه (Premium - مبلغی که شما باید به صورت ماهانه یا سالانه به شرکت بیمه پرداخت کنید) را به صورت عادلانه تعیین کند. برای مثال در بیمه‌ی خودرو، پذیره‌نویس به این موارد دقت می‌کند:

• سابقه‌ی تصادفات و جریمه‌های رانندگی شما در گذشته
• مدل و سال ساخت خودروی شما
• میزان استفاده‌ی روزمره از خودرو

اگر این بررسی‌ها نشان دهد که شما راننده‌ی پرخطری هستید، پذیره‌نویس یا درخواست شما را رد می‌کند یا حق بیمه‌ی بسیار بالاتری برایتان در نظر می‌گیرد تا ریسک شرکت جبران شود.

پذیره نویسی در بانکداری و خدمات وام (بررسی اعتبار وام‌گیرندگان)

یکی دیگر از کاربردهای بسیار مهم پذیره‌نویسی، زمانی است که شما برای خرید خانه، ماشین یا توسعه‌ی کسب‌وکار خود از بانک درخواست وام می‌کنید. بانک‌ها هرگز بدون بررسی دقیق، پول خود را در اختیار کسی قرار نمی‌دهند. اینجا است که پذیره‌نویس وام وارد عمل می‌شود تا مطمئن شود شما توانایی بازپرداخت اقساط را دارید.

در این مرحله، پذیره‌نویس بانکی مانند یک کارآگاه مالی، تمام سوابق اقتصادی شما را زیر و رو می‌کند. او به دنبال پاسخ این سوال است که آیا وام دادن به شما یک سرمایه‌گذاری امن است یا یک قمار خطرناک؟ برای رسیدن به این پاسخ، پذیره‌نویس معمولا این معیارها را بررسی می‌کند:

• نمره‌ی اعتباری (Credit Score - عددی که نشان‌دهنده‌ی خوش‌حسابی شما در پرداخت وام‌ها و بدهی‌های قبلی است)
• میزان درآمد ماهانه‌ی شما در مقایسه با هزینه‌های جاری
• ارزش دارایی‌ها یا وثیقه (Collateral - دارایی باارزشی مانند سند خانه‌ی شما که برای تضمین بازپرداخت، در گرو بانک می‌ماند)

در نهایت، اگر پذیره‌نویس تشخیص دهد که وضعیت مالی شما باثبات است، وام شما تایید می‌شود. این سیستم موشکافانه به بانک‌ها کمک می‌کند تا از ورشکستگی و بحران‌های مالی در امان بمانند.

مقایسه پذیره نویسی با عرضه اولیه (IPO)

یکی از رایج‌ترین سوالات سرمایه‌گذاران تازه‌کار این است که آیا پذیره‌نویسی همان عرضه اولیه است؟ پاسخ کوتاه به این سوال خیر است. برای درک بهتر این موضوع، تصور کنید می‌خواهید صاحب یک خانه‌ی جدید شوید. شرکت در پذیره‌نویسی شبیه به پیش‌خرید کردن آپارتمانی است که هنوز در مرحله‌ی خاک‌برداری قرار دارد و روی کاغذ طراحی شده است، اما عرضه اولیه شبیه به خرید یک خانه‌ی آماده و نوساز است که می‌توانید بلافاصله کلید آن را تحویل بگیرید. بیایید این دو مفهوم مهم بازار سرمایه را با جزئیات بیشتری زیر ذره‌بین ببریم.

بررسی تفاوت در زمان ورود شرکت به بازار

مهم‌ترین تفاوت این دو روش، در وضعیت بلوغ و طول عمر شرکت متقاضی نهفته است. در پذیره‌نویسی، شرکت معمولا هنوز به صورت رسمی تاسیس نشده است یا در مرحله‌ی جمع‌آوری سرمایه‌ی اولیه برای راه‌اندازی پروژه‌های خود قرار دارد. یعنی شما روی یک ایده‌ی خام و یک طرح تجاری سرمایه‌گذاری می‌کنید و باید صبور باشید تا فرایند ثبت شرکت طی شود و فعالیت رسمی آن آغاز گردد.

اما در عرضه اولیه (IPO - اولین باری که یک شرکت خصوصی، سهام خود را برای جذب سرمایه به عموم مردم عرضه می‌کند)، داستان کاملا متفاوت است. شرکتی که عرضه اولیه می‌شود، سال‌هاست که در حال فعالیت است، چرخه‌ی تولید یا خدمات آن کار می‌کند، مشتریان خودش را دارد و حالا برای توسعه‌ی بیشتر کارخانه‌ها یا خدمات خود، تصمیم گرفته است وارد بازار بورس شود. به زبان ساده‌تر، تفاوت زمانی ورود به بازار را می‌توانیم این‌گونه دسته‌بندی کنیم:

• در پذیره‌نویسی: شما در نقطه‌ی صفر و پیش از تولد رسمی کسب‌وکار با آن همراه می‌شوید.
• در عرضه اولیه: شما با شرکتی شریک می‌شوید که سال‌ها سابقه‌ی کار و صورت‌حساب مالی دارد و اکنون آماده‌ی پرش به مرحله‌ی بالاتری است.

تفاوت در نحوه قیمت‌گذاری اوراق و سهام

تفاوت بزرگ بعدی در مبلغی است که برای خرید هر سهم پرداخت می‌کنید. در فرایند پذیره‌نویسی، از آنجایی که شرکت هنوز دارایی فیزیکی خاصی ندارد و سابقه‌ی سودآوری آن صفر است، سهام بر اساس قیمت اسمی (Nominal Value - ارزش پایه‌ی و اولیه‌ی هر سهم که در بازار بورس ایران معمولا صد تومان در نظر گرفته می‌شود) به فروش می‌رسد. این یک قیمت ثابت و کف بازار است که برای تمام سرمایه‌گذاران یکسان خواهد بود.

در مقابل، وقتی صحبت از عرضه اولیه می‌شود، ارزش سهام بر اساس ماشین‌آلات، املاک، سودآوری سال‌های گذشته و پیش‌بینی آینده‌ی شرکت توسط کارشناسان تعیین می‌شود. در این حالت، قیمت هر سهم از طریق فرایند کشف قیمت (Price Discovery - سازوکاری که در آن تقاضای خریداران و عرضه‌ی فروشندگان در بازار، قیمت واقعی و نهایی یک دارایی را مشخص می‌کند) به دست می‌آید. به همین دلیل، پولی که برای خرید سهام در عرضه اولیه می‌پردازید، بسیار بیشتر از قیمت اسمی صد تومانی آن است.

جدول مقایسه پذیره نویسی و عرضه اولیه

برای مرور سریع‌تر و تصمیم‌گیری راحت‌تر، تفاوت‌های کلیدی این دو روش سرمایه‌گذاری را در جدول زیر برای شما خلاصه‌سازی کرده‌ایم تا بتوانید با یک نگاه، ویژگی‌های هر کدام را با هم مقایسه کنید:

فرایند گام‌به‌گام انجام پذیره نویسی شرکت‌ها

حالا که می‌دانیم پذیره‌نویسی چیست و چه تفاوتی با عرضه اولیه دارد، بیایید مثل یک سفر آموزشی، قدم‌به‌قدم با مراحل انجام آن آشنا شویم. فرایند پذیره‌نویسی شبیه به ساختن یک ساختمان بزرگ است؛ از گرفتن مجوز اولیه‌ی شهرداری تا تحویل کلید به خریداران. در بازارهای مالی نیز، شرکتی که قصد تامین سرمایه دارد باید یک مسیر قانونی و بسیار مشخص را طی کند تا پول سرمایه‌گذاران با امنیت کامل جمع‌آوری شود.

مرحله اول: صدور مجوز تاسیس و تهیه طرح اعلامیه

همه‌چیز از یک ایده‌ی خام و یک درخواست قانونی شروع می‌شود. موسسان شرکت در ابتدا باید طرح تجاری و اقتصادی خود را به سازمان بورس و مرجع ثبت شرکت‌ها ارائه دهند. پس از بررسی‌های اولیه‌ی قانونی، نهادهای ناظر سندی به نام مجوز تاسیس (Charter - یک سند رسمی دولتی که به یک شرکت اجازه‌ی فعالیت قانونی و تجاری می‌دهد) را صادر می‌کنند.

پس از دریافت این مجوز، متعهد پذیره‌نویس به کمک مدیران شرکت، سندی جامع به نام طرح اعلامیه‌ی پذیره‌نویسی آماده می‌کند. این طرح در واقع نقشه‌ی راه و شناسنامه‌ی پروژه‌ی جدید است و تمام اطلاعات مهم مانند هدف شرکت، میزان سرمایه‌ی مورد نیاز و سابقه‌ی کاری مدیران در آن نوشته می‌شود تا همه‌چیز برای سرمایه‌گذاران شفاف و قابل بررسی باشد.

مرحله دوم: انتشار آگهی عمومی در بانک‌ها و رسانه‌ها

وقتی نقشه‌ی راه تایید شد، نوبت به اطلاع‌رسانی عمومی می‌رسد. شرکت باید طرح اعلامیه‌ی خود را به گوش مردم برساند تا سرمایه‌گذاران از این فرصت مالی مطلع شوند. برای این کار، آگهی پذیره‌نویسی در روزنامه‌های کثیرالانتشار، سایت‌های خبری معتبر و شعب بانک‌های منتخب منتشر می‌شود. این مرحله شبیه به پخش کردن دعوت‌نامه‌ی یک رویداد بزرگ است. معمولا در این آگهی عمومی، اطلاعات حیاتی زیر به روشنی بیان می‌شود:

• تاریخ دقیق شروع و پایان مهلت پذیره‌نویسی
• شماره حساب بانکی رسمی برای واریز وجه
• حداقل و حداکثر تعداد سهام مجاز برای هر خریدار

مرحله سوم: ثبت نام، تکمیل ورقه تعهد سهم و واریز سرمایه

حالا نوبت به ورود شما به عنوان یک سرمایه‌گذار می‌رسد. اگر طرح تجاری شرکت برایتان جذاب بود، به بانک مشخص‌شده یا سامانه‌ی معاملات کارگزاری خود مراجعه می‌کنید. در اینجا باید فرمی به نام ورقه‌ی تعهد سهم (Subscription Agreement - یک قرارداد رسمی که نشان می‌دهد شما تعهد کرده‌اید تعداد مشخصی سهم را با قیمت معین خریداری کنید) را با دقت پر کنید. با امضای این ورقه و واریز مبلغ مورد نیاز به حساب شرکت در شرف تاسیس، شما رسما آمادگی خود را برای شراکت اعلام می‌کنید. به یاد داشته باشید که این پول تا پایان مراحل قانونی، در یک حساب مسدود بانکی نگهداری می‌شود و شرکت حق هیچ‌گونه برداشتی از آن را ندارد.

مرحله چهارم: پایان مهلت قانونی و تخصیص سهام

هر فرایند پذیره‌نویسی یک مهلت قانونی مشخص دارد که معمولا بین ۱۵ تا ۳۰ روز زمان می‌برد. وقتی این زمان به پایان می‌رسد، بانک یا سامانه‌ی کارگزاری گزارش دقیقی از مبالغ جمع‌آوری شده تهیه می‌کند. در این مرحله که به آن تخصیص سهام (Allotment - فرایند محاسباتی واگذاری و توزیع عادلانه‌ی سهام بین خریداران بر اساس میزان تقاضا) می‌گویند، مشخص می‌شود که به هر نفر دقیقا چقدر سهم می‌رسد. اگر استقبال مردم بسیار زیاد باشد و پول بیشتری نسبت به سرمایه‌ی مورد نیاز جمع شده باشد، سهام به نسبت مساوی بین همه تقسیم می‌شود و مابقی پول به حساب بانکی سرمایه‌گذاران برمی‌گردد.

مرحله پنجم: تکمیل سرمایه اولیه و ثبت رسمی شرکت

آخرین ایستگاه در این مسیر، رسیدن به هدف مالی و قانونی شدن فعالیت شرکت است. اگر تمام سهام پیش‌بینی شده به فروش برسد، سرمایه‌ی اولیه‌ی شرکت تکمیل می‌شود. اما اگر استقبال مردم کم باشد چه می‌شود؟ اینجا است که متعهد پذیره‌نویس وارد میدان می‌شود و همان‌طور که در قراردادهای اولیه‌ی خود قول داده بود، سهام باقی‌مانده را شخصا خریداری می‌کند تا شرکت با مشکل تامین بودجه روبه‌رو نشود.

پس از تکمیل موفقیت‌آمیز سرمایه، مدارک نهایی به اداره‌ی ثبت شرکت‌ها ارسال می‌شود. با ثبت رسمی شرکت، آن حساب بانکی مسدود شده آزاد می‌شود تا مدیران بتوانند پروژه‌ی اجرایی خود را آغاز کنند و شما نیز از این لحظه به بعد، رسما سهام‌دار یک شرکت قانونی و تازه‌نفس خواهید بود.

پذیره نویسی در بازار ارزهای دیجیتال (DeFi و ICO)

اما با ورود فناوری بلاک‌چین (Blockchain - یک دفتر کل توزیع‌شده و دیجیتال که اطلاعات را به صورت امن و غیرقابل تغییر ثبت می‌کند)، قوانین بازی تغییر کرده است. ورود به دنیای رمزارزها شبیه به این است که از نامه‌های کاغذی به ایمیل کوچ کرده باشیم؛ همه‌چیز سریع‌تر، جهانی‌تر و البته متفاوت‌تر شده است. در این بخش می‌خواهیم ببینیم مفهوم قدیمی پذیره‌نویسی چگونه در دنیای مدرن ارزهای دیجیتال و امور مالی غیرمتمرکز (DeFi - سیستم‌های مالی نوینی که بدون نیاز به واسطه‌های سنتی مثل بانک‌ها کار می‌کنند) بازتولید شده است.

مفهوم عرضه اولیه کوین (ICO) و ارتباط آن با مفاهیم سنتی پذیره نویسی

در بازارهای سنتی دیدیم که شرکت‌ها برای جذب سرمایه، سهام خود را پیش‌فروش می‌کنند. در دنیای کریپتوکارنسی، پروژه‌های جدید به جای سهام کاغذی، توکن یا سکه‌ی دیجیتال خود را پیش‌فروش می‌کنند که به این کار عرضه اولیه کوین (ICO - روشی برای جذب سرمایه که در آن پروژه‌های رمزارزی، توکن‌های جدید خود را به سرمایه‌گذاران اولیه می‌فروشند) می‌گویند.

اما ارتباط این روش با پذیره‌نویسی چیست؟ در روش سنتی، یک بانک بزرگ نقش واسطه و تضمین‌کننده را بازی می‌کرد تا سرمایه‌ی مردم حفظ شود. اما در دوره‌ی ابتدایی شکل‌گیری ارزهای دیجیتال، این واسطه‌ها به طور کامل حذف شدند. تیم توسعه‌دهنده‌ی یک پروژه‌ی رمزارزی، ایده‌ی خود را در یک سند فنی به نام وایت‌پیپر (Whitepaper - گزارشی جامع که اهداف، تکنولوژی و نقشه‌ی راه یک پروژه‌ی دیجیتال را توضیح می‌دهد) منتشر کرده و مستقیما از مردم سراسر جهان پول دریافت می‌کردند. در واقع، در بسیاری از پروژه‌های اولیه‌ی کریپتو، نهاد پذیره‌نویس حذف شد و سرمایه‌گذاران مجبور بودند خودشان نقش ارزیاب ریسک را ایفا کنند.

نقش صرافی‌های رمزارز و پلتفرم‌های غیرمتمرکز به عنوان بستر پذیره نویسی

از آنجایی که عرضه‌های اولیه‌ی مستقیم و بدون واسطه ریسک بالایی داشتند، دنیای رمزارزها تصمیم گرفت مفهوم سنتی پذیره‌نویسی را به شکل مدرن‌تری بازگرداند. این بار، به جای بانک‌های سرمایه‌گذاری، صرافی‌های ارز دیجیتال و پلتفرم‌های غیرمتمرکز نقش واسطه و ارزیاب را بر عهده گرفتند.

وقتی یک پروژه‌ی جدید می‌خواهد توکن خود را از طریق یک صرافی معتبر پیش‌فروش کند، آن صرافی دقیقا نقش متعهد پذیره‌نویس را بازی می‌کند. تیم کارشناسان صرافی، کدهای برنامه‌نویسی، امنیت شبکه‌ی بلاک‌چین و اعتبار مدیران پروژه را به دقت بررسی می‌کنند. اگر پروژه تایید شود، عرضه‌ی توکن در بستر صرافی انجام می‌شود. این فرایند که به آن عرضه اولیه صرافی (IEO - روشی امن‌تر برای جذب سرمایه که در آن یک صرافی رمزارز، اعتبار پروژه را بررسی کرده و فروش توکن‌ها را مدیریت می‌کند) می‌گویند، به کاربران مبتدی اطمینان می‌دهد که پروژه از یک فیلتر تخصصی عبور کرده است. همچنین در پلتفرم‌های غیرمتمرکز نیز قراردادهای هوشمند (Smart Contracts - کدهای برنامه‌نویسی شده‌ای که توافقات را به صورت خودکار و بدون دخالت انسان اجرا می‌کنند) وظیفه‌ی جمع‌آوری امن سرمایه و توزیع عادلانه‌ی توکن‌ها را بر عهده دارند.

تفاوت ریسک پذیره نویسی در کریپتوکارنسی نسبت به بازارهای سنتی

سرمایه‌گذاری در طرح‌های جدید کریپتویی جذابیت‌های زیادی دارد و می‌تواند سودآور باشد، اما باید بدانید که ریسک‌های این فضا با بازار بورس یا بیمه کاملا متفاوت است. برای اینکه با چشمانی باز وارد این مسیر شوید، مهم‌ترین تفاوت‌های خطرپذیری را با هم مرور می‌کنیم:

• نبود نهادهای نظارتی دولتی: در بازارهای سنتی، نهادهایی مثل سازمان بورس بر تمام مراحل پذیره‌نویسی نظارت دارند و در صورت بروز مشکل، امکان پیگیری قانونی وجود دارد. اما دنیای رمزارزها معمولا قانون‌گذاری یکپارچه‌ای ندارد؛ بنابراین اگر پروژه‌ای شکست بخورد یا تقلبی باشد، بازگرداندن سرمایه‌ی از دست رفته بسیار دشوار است.
• نوسانات شدید قیمتی: سهام یک شرکت سنتی معمولا در روزهای اولیه‌ی ورود به بازار نوسان محدودی دارد، اما توکن‌های جدید در دنیای کریپتوکارنسی ممکن است در عرض چند ساعت صدها درصد رشد کنند یا ارزش خود را از دست بدهند. این نوسانات شدید (Volatility - سرعت و میزان تغییرات قیمت یک دارایی در یک دوره‌ی زمانی مشخص) ریسک سرمایه‌گذاری را بالا می‌برد.
• ریسک‌های تکنولوژیک و هک: در بورس سنتی شما نگران هک شدن سهام یک کارخانه نیستید. اما در دنیای پروژه‌های دیجیتال، اگر کدهای برنامه‌نویسی یک پروژه نقص و باگ امنیتی داشته باشند، ممکن است هکرها تمام سرمایه‌ی جمع‌آوری شده را به سرقت ببرند. بنابراین، تایید امنیت فنی پروژه توسط صرافی‌ها اهمیت بسیار بالایی دارد.

ساختار و روش‌های انجام پذیره نویسی در بازار بورس

وقتی یک شرکت تصمیم می‌گیرد برای تامین بودجه‌ی پروژه‌های خود وارد بازار بورس شود، مسیر پیش روی او همیشه یکسان نیست. بسته به اندازه‌ی شرکت، میزان ریسک و شرایط اقتصادی بازار، توافق‌های متفاوتی بین شرکت متقاضی و نهاد مالی شکل می‌گیرد. برای درک بهتر، می‌توانید این فرایند را شبیه به انتخاب روش‌های مختلف برای ارسال یک بسته‌ی پستی مهم در نظر بگیرید؛ گاهی شما بیمه‌ی کامل را انتخاب می‌کنید تا خیالتان راحت باشد و گاهی به یک ارسال معمولی بسنده می‌کنید. در بازار سرمایه نیز پذیره‌نویسی ساختارهای مختلفی دارد که در ادامه با زبانی ساده آن‌ها را بررسی می‌کنیم.

روش تعهد پذیره نویسی (Firm Commitment) و تضمین خرید

ایده‌آل‌ترین حالت برای مدیران هر شرکتی این است که دغدغه‌ای برای فروش رفتن یا نرفتن سهام خود نداشته باشند. در این شرایط، آن‌ها به سراغ روش تعهد قطعی (Firm Commitment - قراردادی که در آن نهاد مالی خرید تمام سهام عرضه‌شده را تضمین می‌کند و ریسک فروش نرفتن آن‌ها را به جان می‌خرد) می‌روند. برای درک این روش، یک کارخانه‌ی تولید کفش را تصور کنید. مدیر کارخانه تمام محصولات یک سال خود را پیشاپیش به یک عمده‌فروش بزرگ می‌فروشد و پولش را یک‌جا دریافت می‌کند. حالا این وظیفه‌ی عمده‌فروش است که کفش‌ها را در بازار به دست مشتریان خرد برساند؛ اگر کفش‌ها فروش نروند، ضرر متوجه عمده‌فروش است، نه کارخانه. در روش تعهد قطعی نیز، موسسه‌ی مالی تمام سهام شرکت را می‌خرد و سپس سعی می‌کند آن‌ها را به مردم بفروشد. شرکت به پول خود می‌رسد و موسسه‌ی مالی در ازای پذیرش این ریسک بزرگ، کارمزد بیشتری دریافت می‌کند.

روش بهترین کوشش (Best Efforts) و تفاوت آن با روش تعهدی

همیشه موسسات مالی حاضر نیستند تمام ریسک را به دوش بکشند، به خصوص اگر شرکت مورد نظر تازه‌کار باشد یا شرایط بازار چندان باثبات نباشد. در این مواقع از روش بهترین کوشش (Best Efforts - توافقی که در آن پذیره‌نویس فقط قول می‌دهد تمام توان خود را برای فروش سهام به کار بگیرد، اما هیچ تعهدی برای خرید سهام باقی‌مانده ندارد) استفاده می‌شود.

این روش شبیه به کار یک مشاور املاک است. مشاور املاک تمام تلاش خود را می‌کند تا خانه‌ی شما را با بهترین قیمت بفروشد، اما اگر مشتری پیدا نشد، او مجبور نیست خانه را خودش بخرد. برای درک بهتر تفاوت این دو روش، به این نکات کلیدی دقت کنید:

• در روش تعهد قطعی، ریسک فروش نرفتن سهام بر عهده‌ی موسسه‌ی مالی است، اما در روش بهترین کوشش، این ریسک مستقیما بر عهده‌ی خود شرکت متقاضی است.
• هزینه‌ی انجام پذیره‌نویسی در روش تعهدی بسیار بالاتر است، زیرا موسسه‌ی مالی باید در ازای خطری که می‌پذیرد، سود خوبی به دست آورد.
• شرکت‌های بزرگ و شناخته‌شده معمولا از روش تعهدی استفاده می‌کنند تا خیالشان از بابت تامین سرمایه‌ی پروژه‌ها راحت باشد، اما شرکت‌های کوچک‌تر و پرریسک‌تر گاهی چاره‌ای جز استفاده از روش بهترین کوشش ندارند.

تفاوت پذیره نویسی خودکار (سیستمی) و دستی در بازارهای مالی

با پیشرفت تکنولوژی، روش‌های بررسی و ارزیابی ریسک نیز تغییرات بزرگی کرده‌اند. امروزه ما با دو شکل متفاوت از پردازش اطلاعات روبه‌رو هستیم که در بازارهای مالی و به ویژه در بررسی اعتبار وام‌ها کاربرد فراوانی دارند:

• ابتدا پذیره‌نویسی خودکار (Automated Underwriting - استفاده از نرم‌افزارها و الگوریتم‌های هوشمند برای ارزیابی سریع داده‌های مالی و تصمیم‌گیری درباره‌ی میزان ریسک) را داریم. این روش شبیه به دستگاه‌های خودپرداز بانکی است؛ اطلاعات مالی وارد سیستم می‌شود و کامپیوتر در عرض چند دقیقه، بر اساس فرمول‌های ریاضی و سوابق گذشته‌ی مالی، تصمیم می‌گیرد که آیا شرایط لازم مهیا است یا خیر. این روش بسیار سریع، کم‌هزینه و برای پرونده‌های استاندارد و معمولی عالی است.
• در مقابل، پذیره‌نویسی دستی (Manual Underwriting - بررسی دقیق و انسانی اسناد و مدارک مالی پیچیده توسط یک کارشناس متخصص) قرار دارد. وقتی شرایط یک شرکت یا یک سرمایه‌گذاری بسیار پیچیده است و کامپیوتر نمی‌تواند تمام ابعاد پنهان آن را درک کند، یک کارشناس مالی وارد عمل می‌شود. او مانند یک کارآگاه، ریزبه‌ریز صورت‌حساب‌ها، شرایط بازار و پتانسیل‌های آینده را با دقت و صرف زمان زیاد تحلیل می‌کند. این روش زمان‌بر و پرهزینه است، اما برای تصمیم‌گیری‌های کلان و سرمایه‌گذاری‌های بزرگ، کاملا ضروری و غیرقابل حذف است.

اسناد و مدارک حیاتی در پذیره نویسی

هر فعالیت مالی معتبر و قانونی در دنیای اقتصاد، به اسناد و مدارک شفافی نیاز دارد. همان‌طور که برای خرید یک خانه‌ی جدید به مبایعه‌نامه و سند رسمی نیاز دارید، در فرایند پذیره‌نویسی هم مدارکی وجود دارند که حقوق شما را به عنوان سرمایه‌گذار تضمین می‌کنند. این اسناد مانند یک پل ارتباطی محکم، اطلاعات مهم را بین صاحبان پروژه‌ی جدید و مردمی که قصد سرمایه‌گذاری دارند، منتقل می‌کنند. در این بخش، با دو سند بسیار مهم و کلیدی در این مسیر آشنا می‌شویم.

ورقه تعهد سهم چیست و شامل چه اطلاعاتی است؟

وقتی تصمیم می‌گیرید در یک پروژه‌ی پذیره‌نویسی شرکت کنید، اولین سندی که با آن روبه‌رو می‌شوید، ورقه‌ی تعهد سهم (Subscription Agreement - یک قرارداد رسمی و الزام‌آور که در آن سرمایه‌گذار متعهد می‌شود تعداد مشخصی از سهام یک شرکت را خریداری کند) است.

برای درک بهتر، تصور کنید می‌خواهید یک خودروی جدید را که هنوز تولید نشده است، پیش‌خرید کنید. شرکت خودروساز به شما یک رسید و قرارداد می‌دهد که در آن مشخص شده شما چه مبلغی پرداخت کرده‌اید و در آینده چه محصولی تحویل می‌گیرید. ورقه‌ی تعهد سهم دقیقا همین نقش را در بازار بورس و سرمایه بازی می‌کند. این برگه‌ی حقوقی نشان‌دهنده‌ی مالکیت آینده‌ی شماست و معمولا شامل اطلاعات مهم زیر است:

• نام کامل شرکت و موضوع فعالیت آن
• هویت دقیق و مشخصات فردی شما به عنوان سرمایه‌گذار
• تعداد سهامی که قصد خرید آن را دارید و مبلغی که برای آن پرداخت کرده‌اید
• شماره حساب بانکی مسدود شده‌ای که پول شما تا زمان ثبت نهایی شرکت در آن نگهداری می‌شود
• تعهدات قانونی دو طرف قرارداد

طرح اعلامیه پذیره نویسی؛ نقشه راه شفاف برای ورود سرمایه‌گذاران

اگر ورقه‌ی تعهد سهم حکم رسید خرید شما را داشته باشد، طرح اعلامیه‌ی پذیره‌نویسی (Prospectus - یک سند جامع و رسمی که تمام جزئیات مالی، مدیریتی و اهداف آینده‌ی شرکت را برای شفاف‌سازی به سرمایه‌گذاران ارائه می‌دهد) شبیه به کاتالوگ یا دفترچه‌ی راهنمای محصول است.

هیچ سرمایه‌گذار عاقلی پول خود را در تاریکی و بدون شناخت خرج نمی‌کند. به همین دلیل، قانونی وجود دارد که شرکت‌ها را موظف می‌کند پیش از جذب حتی یک ریال از مردم، تمام برنامه‌های خود را در قالب طرح اعلامیه‌ی پذیره‌نویسی منتشر کنند. این نقشه‌ی راه به شما کمک می‌کند تا با چشمانی باز تصمیم بگیرید. یک اعلامیه‌ی استاندارد و معتبر، اطلاعات حیاتی زیر را در اختیار شما قرار می‌دهد:

• پولی که جمع‌آوری می‌شود دقیقا قرار است در چه مسیری خرج شود؟
• شرکت برای شروع کار به چه مقدار پول نیاز دارد و چه بخشی از آن از طریق مردم تامین می‌شود؟
• چه کسانی قرار است این پروژه‌ی بزرگ را هدایت کنند و آیا تجربه‌ی کافی دارند؟
• تا این لحظه چه مقدار هزینه برای آماده‌سازی مقدمات کار صرف شده است؟
• مهلت ثبت نام چه زمانی به پایان می‌رسد و سرمایه‌گذاران تا چه تاریخی فرصت تصمیم‌گیری دارند؟

مطالعه‌ی دقیق این طرح به شما نشان می‌دهد که آیا وعده‌های شرکت منطقی و قابل اجرا هستند، یا اینکه با یک ایده‌ی خام و پرریسک مواجه هستید.

مزایا و معایب شرکت در پذیره نویسی برای سرمایه‌گذاران

ورود به دنیای پذیره‌نویسی مانند باز کردن یک در به سوی فرصت‌های جدید است، اما این مسیر همیشه بدون دست‌انداز نیست. در بازارهای مالی، هر تصمیمی دو روی سکه دارد؛ یک روی آن سود و رشد سرمایه است و روی دیگر آن ریسک و احتمالات پیش‌بینی‌نشده قرار دارد. در این بخش، کفه ترازوی مزایا و معایب را با هم بررسی می‌کنیم تا بتوانید با دیدی بازتر و منطقی‌تر برای سرمایه‌ی خود تصمیم بگیرید.

مزایای کلیدی: خرید سهام با قیمت اسمی و پتانسیل رشد بلندمدت

بزرگ‌ترین جذابیتی که سرمایه‌گذاران را به سمت پروژه‌های در شرف تاسیس می‌کشاند، خرید در ارزان‌ترین نقطه‌ی ممکن است. مزایای اصلی این کار را می‌توانیم در دو بخش مهم خلاصه کنیم:

• ورود در نقطه‌ی صفر و قیمت پایین: وقتی شما در پذیره‌نویسی شرکت می‌کنید، سهام را به قیمت اسمی (Nominal Value - پایین‌ترین و پایه‌ای‌ترین قیمت ممکن برای هر سهم که معمولا در بورس ایران صد تومان است) خریداری می‌کنید. این یعنی شما بدون پرداخت هیچ هزینه‌ی اضافی بابت حباب بازار یا سفته‌بازی، با کمترین مبلغ ممکن سهام‌دار می‌شوید.
• رشد بلندمدت سرمایه: شرکتی که با موفقیت کار خود را آغاز می‌کند و ایده‌هایش را به مرحله‌ی اجرا می‌رساند، در طول سال‌ها ارزش بسیار بیشتری پیدا می‌کند. این موضوع پتانسیل رشد (Growth Potential - قابلیت یک دارایی برای افزایش چشمگیر ارزش و سودآوری در آینده) فوق‌العاده‌ای برای شما به همراه دارد و می‌تواند یک سرمایه‌گذاری عالی برای آینده‌ی مالی شما باشد.

معایب و ریسک‌ها: بلوکه شدن سرمایه و عدم وجود سابقه مالی شفاف

همان‌طور که گفتیم، روی دیگر این سکه چالش‌هایی است که یک سرمایه‌گذار آگاه باید به آن‌ها توجه کند. شرکت‌های جدید مانند نهال‌هایی هستند که هنوز میوه نداده‌اند و این موضوع ریسک‌هایی را به همراه دارد:

• قفل شدن پول شما در حساب بانکی: یکی از مهم‌ترین معایب پذیره‌نویسی، بلوکه شدن سرمایه (Capital Lock-up - وضعیتی که در آن پول شما تا زمان مشخصی غیرقابل برداشت و معامله می‌شود) است. از زمان پر کردن فرم ثبت‌نام تا زمانی که شرکت به صورت رسمی ثبت شود و سهام آن در بازار قابل معامله باشد، ممکن است ماه‌ها طول بکشد و در این مدت طولانی، شما به پول خود هیچ دسترسی نخواهید داشت.
• نداشتن گذشته‌ی روشن و قابل بررسی: برخلاف شرکت‌های قدیمی و فعال در عرضه اولیه که گزارش‌های مالی شفافی دارند، یک شرکت جدید هیچ سابقه مالی (Financial Track Record - تاریخچه و اسناد رسمی نشان‌دهنده‌ی سود و زیان یک کسب‌وکار در سال‌های گذشته) برای بررسی ندارد. شما در واقع روی یک ایده و مهارت مدیران آن حساب باز می‌کنید که این کار، ریسک سرمایه‌گذاری را به دلیل وجود ابهامات بالا می‌برد.

تاثیر حمایت متعهد پذیره نویس در کاهش ریسک پروژه‌ها

حالا شاید این سوال برایتان پیش بیاید که با وجود این ریسک‌ها و ابهامات، چرا باز هم افراد زیادی در پذیره‌نویسی شرکت می‌کنند؟ پاسخ در نقش پررنگ متعهد پذیره‌نویس نهفته است. حضور یک بانک یا نهاد مالی قدرتمند در کنار پروژه‌ی جدید، مانند یک چتر حمایتی و ایمن عمل می‌کند. وقتی شما می‌بینید که یک نهاد مالی بزرگ و متخصص، طرح تجاری شرکت را از تمام زوایا بررسی کرده و حاضر شده است روی آن سرمایه‌گذاری کند، یعنی این پروژه از یک فیلتر بسیار سخت‌گیرانه عبور کرده است. متعهد پذیره‌نویس با تزریق اعتبار (Credibility - میزان اعتماد و اطمینانی که بازار و سرمایه‌گذاران به یک نهاد تخصصی دارند) به پروژه‌ی جدید، به شما اطمینان می‌دهد که پولتان در جای درستی صرف می‌شود و حتی اگر تمام سهام در روزهای اول به فروش نرسد، پروژه متوقف نخواهد شد. این پشتوانه و تضمین، ریسک‌های ذاتی شرکت در طرح‌های جدید را به شکل قابل توجهی کاهش می‌دهد و تعادلی منطقی بین سود و خطر برای سرمایه‌گذار ایجاد می‌کند.

راهنمای تحلیلی برای سرمایه‌گذاران تازه‌کار

ورود به دنیای بازارهای مالی برای اولین بار، شبیه به قدم گذاشتن در یک شهر جدید و ناشناخته است. اگر بدون نقشه و راهنما حرکت کنید، احتمال گم شدن و از دست دادن سرمایه‌ی شما بسیار بالا خواهد بود. اما نگران پیچیدگی‌های مسیر نباشید؛ در این بخش قصد داریم نقشه‌ی راهی ساده و عملی در اختیار شما قرار دهیم تا بتوانید با اعتمادبه‌نفس، پروژه‌های مناسب را پیدا کرده و روی آن‌ها سرمایه‌گذاری کنید.

چگونه به صورت گام‌به‌گام در پذیره نویسی شرکت کنیم؟

شرکت در این طرح‌ها اصلا کار سخت و پیچیده‌ای نیست و شباهت زیادی به ثبت‌نام در یک دوره‌ی آموزشی یا خرید اینترنتی دارد. برای اینکه بتوانید به راحتی سهام یک شرکت تازه‌تاسیس را بخرید، فقط کافی است این چند قدم ساده را به ترتیب طی کنید:

• دریافت کد بورسی: اولین قدم این است که در سامانه‌ی سجام ثبت‌نام کنید و سپس در یکی از کارگزاری‌های رسمی بورس حساب باز کنید تا کد بورسی (Trading Code - شناسه‌ی یکتای شما برای انجام معاملات قانونی در بازار سرمایه) برای شما صادر شود.
• شارژ حساب کارگزاری: پیش از شروع زمان پذیره‌نویسی، باید مبلغ مورد نیاز برای خرید سهام را به حساب کارگزاری خود واریز کنید تا در روز موعود، دغدغه‌ی تامین وجه نداشته باشید.
• جستجوی نماد شرکت: هر شرکت در بورس یک نام اختصاری دارد. در روز و ساعت مشخص شده، باید این نام را در پنل معاملاتی کارگزاری خود جستجو کنید.
• ثبت سفارش خرید: در مرحله‌ی آخر، تعداد سهام مورد نظر خود را با همان قیمت پایه‌ای و اسمی وارد کرده و دکمه‌ی خرید را می‌زنید. درخواست شما وارد دفتر سفارشات (Order Book - لیستی الکترونیکی که تمام درخواست‌های خرید و فروش بازار در آن ثبت و پردازش می‌شود) شده و در صورت موفقیت، سهام به نام شما ثبت می‌گردد.

لیست شرکت‌های در صف پذیره نویسی را از کجا مشاهده کنیم؟

یکی از دغدغه‌های اصلی سرمایه‌گذاران تازه‌کار این است که چگونه از زمان دقیق این عرضه‌ها باخبر شوند تا فرصت‌های خوب بازار را از دست ندهند. نیازی نیست ساعت‌ها در اینترنت سرگردان باشید؛ مراجع رسمی و معتبری وجود دارند که تمام اطلاعات لازم را به صورت شفاف منتشر می‌کنند:

• سایت رسمی مدیریت فناوری بورس تهران: این وب‌سایت که با نام اختصاری TSETMC (مرجع رسمی اطلاعات، قیمت‌ها و اطلاعیه‌های بازار سرمایه‌ی ایران) شناخته می‌شود، معتبرترین منبع برای پیگیری اخبار عرضه‌ها و پروژه‌های جدید است.
• سامانه‌ی معاملاتی کارگزاری‌ها: معمولا کارگزاری‌ها چند روز قبل از شروع زمان ثبت‌نام، از طریق پیامک یا قرار دادن یک پیام در صفحه‌ی اصلی پنل کاربری، شما را از عرضه‌های پیش رو مطلع می‌کنند.
• رسانه‌های تخصصی مالی: سایت‌ها و خبرگزاری‌های معتبر اقتصادی نیز همیشه اطلاعیه‌ها و طرح‌های اعلامیه‌ی شرکت‌ها را منتشر کرده و جزئیات آن‌ها را پوشش می‌دهند.

فاکتورهای طلایی برای تحلیل شرکت پیش از سرمایه‌گذاری (بررسی تیم مدیریتی، طرح کسب‌وکار و ریسک صنعت)

همان‌طور که پیش‌تر اشاره کردیم، خرید سهام یک شرکتی که هنوز فعالیت رسمی خود را آغاز نکرده است، ریسک‌های خاص خود را دارد. برای اینکه پول خود را در مسیر درستی قرار دهید، باید پیش از خرید، شرکت مورد نظر را مانند یک کارشناس خبره زیر ذره‌بین ببرید. برای یک ارزیابی دقیق، حتما این سه فاکتور طلایی را بررسی کنید:

• بررسی پیشینه‌ی تیم مدیریتی: یک ماشین عالی بدون یک راننده‌ی ماهر به مقصد نمی‌رسد. حتما در طرح اعلامیه بررسی کنید که چه کسانی قرار است این شرکت را مدیریت کنند. آیا آن‌ها در گذشته تجربه‌ی موفقی در این زمینه داشته‌اند؟ سابقه‌ی کاری روشن مدیران، یکی از مهم‌ترین نشانه‌های قابل اعتماد بودن یک پروژه است.
• تحلیل طرح کسب‌وکار: باید ببینید شرکت دقیقا می‌خواهد چه کاری انجام دهد. طرح کسب‌وکار (Business Plan - سندی رسمی که اهداف، مسیر درآمدزایی و برنامه‌های آینده‌ی یک شرکت را با جزئیات نشان می‌دهد) باید منطقی، عملی و سودآور باشد. از خودتان بپرسید آیا محصول یا خدمتی که این شرکت قرار است ارائه دهد، واقعا در بازار خریدار دارد؟
• سنجش ریسک صنعت: گاهی اوقات تیم مدیریتی عالی است و ایده‌ی خوبی هم دارند، اما صنعتی که می‌خواهند در آن فعالیت کنند در حال افول است. حتما شرایط کلی بازار و آینده‌ی آن صنعت خاص را بررسی کنید. شرکتی که در یک حوزه‌ی رو به رشد و پرتقاضا فعالیت می‌کند، شانس بسیار بیشتری برای موفقیت و سودآوری بلندمدت دارد.