دی پگ (Depeg) چیست؟ بررسی دلایل افت قیمت استیبل کوین‌ها

در این مقاله، مکانیزم دقیق دی پگ شدن و دلایل پشت پرده آن را بررسی می‌کنیم. همچنین یاد می‌گیریم که چگونه نوسانات طبیعی را از بحران‌های واقعی تشخیص دهیم و با چه استراتژی‌هایی، سبد سرمایه‌گذاری خود را در برابر این خطرات پنهان ایمن کنیم.

مفهوم Depeg در بازار ارزهای دیجیتال چیست؟

وقتی وارد دنیای پرنوسان رمزارزها می‌شویم، اولین چیزی که یاد می‌گیریم این است که قیمت‌ها هر لحظه تغییر می‌کنند. اما در این بازار، پناهگاه‌هایی هم وجود دارند که به آن‌ها استیبل کوین (Stablecoin: ارز دیجیتالی که ارزش آن همیشه ثابت و معمولا برابر با یک دارایی فیزیکی مانند دلار آمریکا است) می‌گوییم. ما سرمایه‌ی خود را به استیبل کوین‌ها تبدیل می‌کنیم تا از ریزش‌های ناگهانی بازار در امان بمانیم. با این حال، گاهی اوقات این پناهگاه‌های امن هم دچار لرزش می‌شوند و ارزش آن‌ها از یک دلار کمتر یا حتی بیشتر می‌شود. به این اتفاق در دنیای ارزهای دیجیتال دی پگ (Depeg) می‌گویند.

در واقع دی پگ زمانی رخ می‌دهد که یک دارایی دیجیتال، اتصالی را که با دارایی پشتوانه‌ی خود داشته است، از دست بدهد و دیگر نتواند قیمت ثابت خود را حفظ کند. برای درک بهتر این موضوع و ریشه‌یابی آن، ابتدا باید بدانیم که اصلا مکانیزم پگ بودن به چه معناست.

پگ Peg بودن یک دارایی به چه معناست؟

کلمه پگ (Peg) در لغت به معنای میخ‌کوب کردن یا گره زدن است. در بازارهای مالی، وقتی می‌گویند یک ارز دیجیتال به دلار پگ شده است، یعنی ارزش آن به دلار گره خورده و طوری طراحی شده که همیشه قیمت آن برابر با یک دلار آمریکا بماند.

برای درک بهتر این مفهوم، یک قایق را در یک اسکله‌ی تفریحی تصور کنید. اسکله همان دلار آمریکا است که جایگاهی ثابت و محکم دارد. قایق همان استیبل کوین ماست و طنابی که قایق را به اسکله وصل کرده، همان مکانیزم پگ بودن است. تا زمانی که این طناب محکم باشد، قایق همیشه در کنار اسکله باقی می‌ماند و با آن هم‌تراز است.

پروژه‌های ارز دیجیتال برای اینکه این طناب را محکم نگه دارند، از روش‌های مختلفی استفاده می‌کنند. معمول‌ترین روش این است که به ازای هر یک توکنی که در بازار منتشر می‌کنند، یک دلار واقعی در خزانه‌ی بانکی خود نگه می‌دارند که به این کار تامین پشتوانه (Backing: ذخیره کردن دارایی‌های ارزشمند برای تضمین و حمایت از ارزش یک دارایی دیگر) می‌گویند. بنابراین، پگ بودن یعنی حفظ ارزش برابر و یکسان بین دو دارایی مختلف از طریق یک پشتوانه‌ی محکم.

تفاوت نوسانات طبیعی و کوتاه‌مدت بازار با رویداد دی پگ

یکی از نگرانی‌های رایج بین کاربران تازه‌کار این است که با دیدن کوچک‌ترین تغییر قیمتی در استیبل کوین‌ها دچار ترس می‌شوند. اما باید بدانید که هر تغییر قیمتی به معنای دی پگ شدن نیست. در بازار ارزهای دیجیتال، تفاوت مهمی بین نوسانات طبیعی و از دست رفتن واقعی اتصال قیمت وجود دارد. در ادامه این تفاوت‌ها را بررسی می‌کنیم تا بتوانید در شرایط حساس، تصمیم‌های منطقی‌تری بگیرید:

• نوسانات طبیعی (Natural Volatility): بازارهای مالی بر اساس عرضه و تقاضا کار می‌کنند. وقتی حجم زیادی از یک استیبل کوین در یک لحظه خرید یا فروش می‌شود، ممکن است قیمت آن برای چند دقیقه یا چند ساعت به 0.998 دلار یا 1.002 دلار برسد. این اتفاق کاملا طبیعی است. اگر به همان مثال قایق برگردیم، این تغییرات کوچک مانند موج‌های آرامی هستند که قایق را کمی تکان می‌دهند، اما طناب همچنان محکم است و قایق به سرعت به جای اصلی خود برمی‌گردد. در این شرایط، نقدینگی (Liquidity: میزان پولی که به راحتی و با سرعت در بازار برای خرید و فروش در دسترس است) به سرعت تعادل را به بازار برمی‌گرداند.
• رویداد دی پگ (Depeg Event): دی پگ زمانی است که تغییر قیمت بسیار چشمگیر باشد و برای مدت طولانی‌تری ادامه پیدا کند. مثلا قیمت یک استیبل کوین به 0.90 یا 0.80 دلار سقوط کند و دیگر نتواند به یک دلار برگردد. در این حالت، طناب متصل‌کننده‌ی قایق به اسکله پاره شده است و قایق در حال دور شدن در امواج طوفانی است. این اتفاق نشان‌دهنده‌ی یک مشکل اساسی در ساختار پروژه، کمبود پشتوانه‌ی مالی یا از دست رفتن کامل اعتماد سرمایه‌گذاران است.

به طور خلاصه، نوسانات چند سنتی و گذرا بخشی از طبیعت بازار هستند و جای نگرانی ندارند، اما کاهش شدید و ماندگار ارزش استیبل کوین، همان رویداد دی پگ است که به عنوان یک زنگ خطر جدی برای سرمایه‌ی شما محسوب می‌شود.

آشنایی با انواع اتصال قیمتی در استیبل کوین‌ها

برای اینکه یک ارز دیجیتال بتواند قیمت خود را ثابت نگه دارد، پروژه‌های مختلف روش‌های متفاوتی را انتخاب می‌کنند. همه‌ی استیبل کوین‌ها شبیه به هم ساخته نشده‌اند و مکانیزم پشت‌پرده‌ی آن‌ها با هم فرق دارد. به طور کلی، ما دو روش اصلی برای متصل کردن قیمت یک رمزارز به یک دارایی مثل دلار داریم که به آن‌ها هارد پگ و سافت پگ می‌گویند. شناخت این دو روش به شما کمک می‌کند تا بدانید سرمایه‌ی شما دقیقا روی چه پایه‌ای استوار شده است و در زمان نوسانات شدید، چه رفتاری از خود نشان می‌دهد.

هارد پگ - Hard Peg چیست و چگونه کار می‌کند؟

هارد پگ یا اتصال سخت، ساده‌ترین و مستقیم‌ترین روش برای ثابت نگه داشتن قیمت است. در این روش، به ازای هر یک توکنی که در شبکه‌ی بلاکچین تولید می‌شود، دقیقا یک دلار آمریکا به صورت فیزیکی (یا معادل آن مثل اوراق قرضه‌ی دولتی) در یک حساب بانکی واقعی ذخیره می‌شود.

برای درک بهتر، سیستم صندوق امانات یک بانک را تصور کنید. شما یک سکه‌ی طلای واقعی را درون صندوق می‌گذارید و بانک به شما یک رسید کاغذی می‌دهد که نشان‌دهنده‌ی مالکیت شما بر آن سکه است. هر زمان که رسید را برگردانید، سکه‌ی خود را پس می‌گیرید. هارد پگ دقیقا همین کار را با پول نقد انجام می‌دهد.

این مدل معمولا برای استیبل کوین‌های با پشتوانه فیات (Fiat-backed: رمزارزهایی که پشتوانه‌ی آن‌ها پول‌های رایج دولتی مثل دلار یا یورو است) استفاده می‌شود. شرکت‌های سازنده‌ی این توکن‌ها، موظف هستند به طور مداوم گزارش‌های مالی خود را منتشر کنند تا به کاربران ثابت کنند که به اندازه‌ی توکن‌های در گردش، پول نقد در خزانه‌ی خود دارند. ارزهای دیجیتال معروفی مثل تتر و یو اس دی سی از این روش استفاده می‌کنند. در این حالت، اتصال قیمتی بسیار قدرتمند است و احتمال دی پگ شدن تا زمانی که خزانه‌ی شرکت دست‌نخورده باقی بماند، بسیار کم است.

سافت پگ - Soft Peg چه تفاوتی با هارد پگ دارد؟

سافت پگ یا اتصال نرم، روشی پیچیده‌تر و انعطاف‌پذیرتر است. در این مدل، لزوما یک دلار فیزیکی در بانک به ازای هر توکن وجود ندارد. به جای آن، سیستم از دارایی‌های دیجیتال دیگر یا کدهای برنامه‌نویسی برای حفظ قیمت در محدوده‌ی یک دلار استفاده می‌کند.

بسیاری از استیبل کوین‌های الگوریتمی (Algorithmic Stablecoins: رمزارزهایی که با استفاده از فرمول‌های ریاضی و بدون نیاز به پول نقد فیزیکی، قیمت خود را تنظیم می‌کنند) از این روش استفاده می‌کنند. در سافت پگ، سیستم مانند ترموستات خانه‌ی شما عمل می‌کند. اگر دمای اتاق خیلی بالا برود، ترموستات کولر را روشن می‌کند و اگر دما افت کند، بخاری را روشن می‌کند. به طور مشابه، اگر قیمت این استیبل کوین‌ها از یک دلار بالاتر برود، شبکه‌ی قرارداد هوشمند (Smart Contract: کدهای کامپیوتری که دستورات را به صورت خودکار و بدون نیاز به واسطه در بلاکچین اجرا می‌کنند) توکن‌های جدیدی تولید می‌کند تا با افزایش عرضه، قیمت کاهش یابد. اگر قیمت به زیر یک دلار برسد، سیستم بخشی از توکن‌ها را می‌سوزاند و از گردش خارج می‌کند تا قیمت دوباره بالا برود و به تعادل برسد.

در برخی دیگر از مدل‌های سافت پگ، به جای پول نقد، از رمزارزهای دیگر (مثل بیت کوین یا اتریوم) به عنوان پشتوانه استفاده می‌شود. از آنجایی که قیمت خود این رمزارزها نوسان دارد، از روش وثیقه‌گذاری بیش از حد (Over-collateralization: قرار دادن دارایی دیجیتال با ارزشی بسیار بیشتر از توکن‌های تولید شده برای جبران نوسانات بازار) استفاده می‌شود تا خطری ارزش استیبل کوین را تهدید نکند.

برای اینکه تفاوت این دو روش را راحت‌تر به خاطر بسپارید و بدانید هر کدام چه ویژگی‌هایی دارند، به جدول مقایسه‌ای زیر نگاه کنید:

چرا یک استیبل کوین دی پگ می‌شود؟

حالا که با مفهوم اتصال قیمتی آشنا شدیم، سوال مهمی پیش می‌آید: چه اتفاقی می‌افتد که این اتصال از بین می‌رود؟ استیبل کوین‌ها طوری طراحی شده‌اند که در برابر طوفان‌های بازار مقاومت کنند، اما گاهی اوقات فشار این طوفان به قدری زیاد می‌شود که لنگرگاه نیز می‌شکند. دی پگ شدن یک اتفاق تصادفی نیست و معمولا ریشه در مشکلات عمیق‌تری دارد. در این بخش، مهم‌ترین دلایلی که باعث می‌شوند یک استیبل کوین ارزش یک دلاری خود را از دست بدهد، با زبانی ساده بررسی می‌کنیم.

ترس و وحشت عمومی و خروج گسترده و ناگهانی سرمایه

بازارهای مالی بیش از هر چیز با احساسات انسان‌ها هدایت می‌شوند. یکی از رایج‌ترین دلایل دی پگ شدن، ایجاد ترس ناگهانی در میان کاربران است. تصور کنید در یک سالن سینمای شلوغ، ناگهان یک نفر فریاد بزند: آتش! چه اتفاقی می‌افتد؟ همه به سمت درهای خروج هجوم می‌برند و به دلیل ازدحام، کسی نمی‌تواند خارج شود.

در دنیای مالی به این اتفاق هجوم بانکی (Bank Run: زمانی که تعداد زیادی از مشتریان به طور همزمان و از ترس ورشکستگی، پول خود را از یک نهاد مالی خارج می‌کنند) می‌گویند. اگر یک خبر منفی یا یک شایعه درباره‌ی یک استیبل کوین پخش شود، معامله‌گران برای نجات سرمایه‌ی خود به سرعت شروع به فروش توکن‌هایشان می‌کنند. وقتی همه فروشنده باشند و خریداری وجود نداشته باشد، تعادل عرضه و تقاضا به هم می‌خورد و قیمت به زیر یک دلار سقوط می‌کند.

عدم شفافیت و کمبود پشتوانه مالی کافی در ذخایر پروژه

اعتماد، ارزشمندترین دارایی یک استیبل کوین است. همان‌طور که پیش‌تر گفتیم، پروژه‌های معتبر برای حفظ قیمت توکن‌های خود، پول نقد یا دارایی‌های ارزشمند را در حساب‌های بانکی نگهداری می‌کنند. به این دارایی‌ها ذخایر (Reserves: دارایی‌های واقعی و پشتوانه‌ای که صادرکننده‌ی استیبل کوین برای تضمین ارزش توکن‌های خود نگهداری می‌کند) گفته می‌شود.

اگر شرکتی که استیبل کوین را صادر کرده است، گزارش‌های مالی شفافی ارائه ندهد یا بازار متوجه شود که این شرکت به ازای هر توکن، یک دلار واقعی در خزانه‌ی خود ندارد، اعتماد کاربران از بین می‌رود. این شبیه به این است که متوجه شوید بانکی که پول‌هایتان را در آن گذاشته‌اید، با پول شما سرمایه‌گذاری‌های پرخطر انجام داده و حالا پولی برای پس دادن به شما ندارد. این بی‌اعتمادی به سرعت به خروج سرمایه و رویداد دی پگ ختم می‌شود.

سفته بازی و حملات سازمان‌یافته به نقدینگی بازار

همیشه مشکل از داخل پروژه نیست؛ گاهی پای مهاجمان خارجی در میان است. در بازار رمزارزها سرمایه‌گذارانی وجود دارند که با طراحی نقشه‌های پیچیده، سعی می‌کنند از بحران‌ها سود ببرند.

این افراد که معمولا نهنگ‌ها (Whales: سرمایه‌گذاران بسیار بزرگی که سرمایه‌ی عظیمی دارند و می‌توانند با خرید و فروش‌هایشان جهت بازار را تغییر دهند) هستند، ممکن است یک حمله‌ی سازمان‌یافته ترتیب دهند. آن‌ها حجم عظیمی از یک استیبل کوین را قرض می‌گیرند و به صورت ناگهانی در بازار می‌فروشند. این کار باعث ایجاد ترس در کاربران عادی می‌شود و آن‌ها نیز شروع به فروش می‌کنند. در این حالت مهاجمان از روش فروش استقراضی (Short Selling: روشی که در آن معامله‌گر روی کاهش قیمت یک دارایی شرط می‌بندد و از ریزش آن سود می‌برد) استفاده می‌کنند تا از سقوط قیمت استیبل کوین میلیاردها دلار سود به جیب بزنند.

اشتباهات مدیریتی و نقص فنی در کدهای قرارداد هوشمند

این مورد بیشتر درباره‌ی استیبل کوین‌های الگوریتمی صدق می‌کند که توسط کدهای برنامه‌نویسی مدیریت می‌شوند. هر برنامه‌ی کامپیوتری ممکن است دارای ایراد یا باگ باشد. استیبل کوین‌ها بر بستر قراردادهای هوشمند اجرا می‌شوند و اگر این کدها به درستی نوشته نشده باشند، فاجعه به بار می‌آید.

مانند یک ماشین خودران را در نظر بگیرید که سیستم ترمز آن به درستی برنامه‌ریزی نشده است؛ در شرایط بحرانی، این ماشین به جای توقف، شتاب می‌گیرد. هکرها دائما در حال جستجوی این نقاط ضعف هستند تا از طریق اکسپلویت (Exploit: پیدا کردن و استفاده از یک نقطه‌ضعف در کدهای برنامه‌نویسی برای نفوذ یا سرقت دارایی‌ها) سیستم را دور بزنند. اگر یک هکر بتواند توکن‌های جدیدی را بدون پشتوانه ایجاد کند یا فرمول حفظ قیمت را به هم بریزد، استیبل کوین بلافاصله دی پگ خواهد شد.

خطرات مربوط به تغییرات در مقررات و قانون‌گذاری‌های دولتی

دولت‌ها و نهادهای نظارتی نقش بسیار مهمی در سرنوشت ارزهای دیجیتال دارند. قانون‌گذاری (Regulation: وضع قوانین و محدودیت‌های جدید توسط دولت‌ها برای کنترل فعالیت‌های مالی) می‌تواند به صورت ناگهانی شرایط بازی را تغییر دهد. دخالت دولت‌ها می‌تواند به شکل‌های زیر باعث دی پگ شدن یک دارایی شود:

• مسدود شدن حساب‌های بانکی: اگر دولت آمریکا حساب‌های بانکی شرکتی که پشتوانه‌ی دلاری استیبل کوین را نگه می‌دارد مسدود کند، پشتوانه‌ی توکن‌ها عملا از دسترس خارج می‌شود.
• ممنوعیت استفاده: اگر یک کشور بزرگ استفاده از یک استیبل کوین خاص را غیرقانونی اعلام کند، کاربران برای فرار از جریمه‌ها به سرعت دارایی خود را می‌فروشند.
• تحریم آدرس‌ها: نهادهای قانونی می‌توانند آدرس‌های خاصی در شبکه‌ی بلاکچین را تحریم کنند که این کار باعث ترس سایر کاربران و ایجاد فشار فروش می‌شود.

تاثیر تغییرات کلان اقتصادی و نرخ بهره بر جذابیت استیبل کوین‌ها

گاهی اوقات دی پگ شدن ربطی به خود بازار کریپتو ندارد، بلکه اقتصاد جهانی مسبب آن است. برای درک این موضوع باید با مفهوم نرخ بهره (Interest Rate: سودی که بانک‌های مرکزی برای سپرده‌گذاری پول به سرمایه‌گذاران پرداخت می‌کنند) آشنا باشیم.

وقتی بانک مرکزی آمریکا نرخ بهره را افزایش می‌دهد، نگهداری پول نقد در بانک‌های سنتی بسیار جذاب و سودآور می‌شود. در این شرایط، سرمایه‌گذاران بزرگ ترجیح می‌دهند به جای نگهداری استیبل کوین در بازار پرریسک رمزارزها که ممکن است سود کمتری داشته باشد، پول خود را به دلار واقعی تبدیل کرده و در اوراق قرضه‌ی دولتی سرمایه‌گذاری کنند. این خروج گسترده‌ی پول از بازار ارزهای دیجیتال به سمت بانک‌های سنتی، می‌تواند نقدینگی استیبل کوین‌ها را کاهش داده و تعادل قیمتی آن‌ها را برای مدتی بر هم بزند.

بررسی نمونه‌های معروف Depeg شده در تاریخ کریپتو

برای اینکه مفاهیمی که تا اینجا یاد گرفتیم بهتر در ذهن شما جا بیفتد، هیچ چیز بهتر از مرور اتفاقات واقعی بازار نیست. تاریخچه‌ی ارزهای دیجیتال پر از درس‌های عبرت‌آموز است. در این بخش به بررسی دو نمونه‌ی بسیار معروف از دی پگ شدن می‌پردازیم؛ یکی از آن‌ها به یک فاجعه‌ی تمام‌عیار تبدیل شد و دیگری توانست با موفقیت از بحران عبور کند. این مثال‌ها به ما نشان می‌دهند که تئوری‌های روی کاغذ، در دنیای واقعی چگونه عمل می‌کنند.

فروپاشی استیبل کوین الگوریتمی UST و درس‌های آن

اردیبهشت سال 1401 (می 2022)، یکی از تاریک‌ترین روزها در دنیای رمزارزها رقم خورد. استیبل کوین ترا یو اس دی با نماد اختصاری UST که یکی از محبوب‌ترین و پرکاربردترین ارزهای بازار بود، ناگهان اتصال یک دلاری خود را از دست داد و به معنای واقعی کلمه نابود شد. اما چرا این اتفاق افتاد؟

توکن UST یک استیبل کوین الگوریتمی بود، یعنی هیچ پشتوانه‌ی فیزیکی مانند دلار در بانک نداشت. به جای آن، ارزش خود را از طریق یک فرمول ریاضی و ارتباط با یک ارز دیجیتال دیگر به نام LUNA حفظ می‌کرد. این سیستم مانند یک الاکلنگ کار می‌کرد؛ اگر قیمت UST بالا می‌رفت، مقداری لونا سوزانده می‌شد تا تعادل برقرار شود و اگر قیمت افت می‌کرد، برعکس این فرآیند انجام می‌شد.

اما زمانی که به دلیل یک سری فروش‌های سنگین، ترس شدیدی در بازار ایجاد شد، سرمایه‌گذاران به طور دسته‌جمعی شروع به فروش توکن‌های UST خود کردند. این فشار فروش به قدری سنگین بود که فرمول ریاضی نتوانست آن را مهار کند. در نتیجه، سیستم وارد چرخه‌ی باطل مرگ (Death Spiral: یک واکنش زنجیره‌ای مخرب که در آن کاهش شدید قیمت یک دارایی، باعث تولید بی‌رویه و سقوط پی‌درپی دارایی‌های مرتبط با آن می‌شود) شد و سرمایه‌ی میلیاردها دلاری کاربران تنها در چند روز از بین رفت.

درس‌های مهمی که از فروپاشی شبکه‌ی ترا گرفتیم عبارتند از:

• استیبل کوین‌های الگوریتمی که فقط روی کدهای برنامه‌نویسی استوار هستند، در زمان بحران‌های شدید و خروج ناگهانی سرمایه، به شدت آسیب‌پذیرند.
• وعده‌ی سودهای ثابت و غیرمنطقی همیشه یک زنگ خطر بزرگ است؛ پروژه‌ی ترا برای جذب کاربران، سودهای 20 درصدی به سپرده‌گذاران می‌داد که از نظر اقتصادی دوام‌پذیر نبود.

دی پگ موقت USDC و دلایل بازگشت موفقیت‌آمیز آن

کمتر از یک سال بعد از فاجعه‌ی لونا، در اسفند 1401 (مارس 2023)، شوک دیگری به بازار وارد شد. این بار قرعه به نام استیبل کوین USDC افتاد که یکی از امن‌ترین و معتبرترین رمزارزهای بازار با پشتوانه‌ی هارد پگ بود. در کمال ناباوری، قیمت ارز USDC در صرافی‌ها به حدود 87 سنت سقوط کرد.

دلیل این اتفاق در داخل دنیای کریپتو نبود، بلکه ریشه در سیستم بانکی سنتی آمریکا داشت. بانک سیلیکون ولی (Silicon Valley Bank) که یکی از بانک‌های معتبر نگهدارنده‌ی ذخایر پشتوانه‌ی USDC بود، ناگهان ورشکست شد. شرکت سیرکل (Circle: شرکت سازنده و پشتیبان استیبل کوین یو اس دی سی) در توییتی اعلام کرد که حدود 3.3 میلیارد دلار از پول‌های نقد پشتوانه‌ی این توکن در این بانک مسدود شده است. با انتشار این خبر، موجی از فاد (FUD: مخفف سه کلمه‌ی ترس، عدم قطعیت و شک که باعث تصمیم‌گیری‌های هیجانی و فروش سراسیمه توسط معامله‌گران می‌شود) بازار را فرا گرفت.

با این حال، برخلاف توکن UST، این استیبل کوین توانست در کمتر از چند روز دوباره به قیمت دقیق یک دلار برگردد. دلایل این بازگشت موفقیت‌آمیز شامل موارد زیر بود:

• پشتوانه‌ی واقعی و شفاف: برخلاف توکن‌های الگوریتمی، یو اس دی سی دارای پشتوانه‌ی واقعی بود و تنها بخش کوچکی از کل ذخایر آن در بانک ورشکسته گیر افتاده بود؛ بقیه‌ی دارایی‌ها در امنیت کامل بودند.
• واکنش سریع و مسئولانه‌ی تیم مدیریتی: مدیران شرکت سیرکل بلافاصله با شفافیت کامل با کاربران صحبت کردند و قول دادند که حتی اگر پول‌های مسدود شده از بین برود، آن‌ها با سرمایه‌ی شرکت این کمبود را جبران می‌کنند.
• دخالت دولت برای حمایت از مشتریان بانکی: دولت آمریکا در روزهای بعد اعلام کرد که تمام پول سپرده‌گذاران بانک سیلیکون ولی را تضمین می‌کند، که این خبر به سرعت آرامش را به بازار برگرداند.

این اتفاق به ما یادآوری کرد که حتی قوی‌ترین پروژه‌ها هم ممکن است با رویداد دی پگ مواجه شوند، اما داشتن پشتوانه‌ی واقعی، ساختار اصولی و مدیریت بحران قوی می‌تواند آن‌ها را از خطر نابودی کامل نجات دهد.

پیامدهای دی پگ شدن برای معامله‌گران و اکوسیستم کریپتو

همان‌طور که در مثال‌های تاریخی دیدیم، وقتی یک استیبل کوین دچار لغزش می‌شود، ترکش‌های این اتفاق فقط به خود آن پروژه برخورد نمی‌کند. استیبل کوین‌ها مانند ستون‌های اصلی یک ساختمان بزرگ هستند و وقتی یکی از این ستون‌ها ترک بخورد، کل ساختمان به لرزه درمی‌آید. در این بخش می‌خواهیم ببینیم که رویداد دی پگ دقیقا چه آسیب‌هایی به سرمایه‌گذاران و کل ساختار بازار رمزارزها وارد می‌کند.

تاثیر بر قراردادهای وام‌دهی و خطر لیکویید شدن در پلتفرم‌های دیفای DeFi

یکی از مهم‌ترین بخش‌های دنیای رمزارزها، پلتفرم‌های دیفای (DeFi: سیستم‌های مالی غیرمتمرکز بر بستر بلاکچین که بدون نیاز به بانک یا واسطه و فقط با کدهای کامپیوتری کار می‌کنند) هستند. در این شبکه‌ها، کاربران می‌توانند دارایی‌های خود را قرض بدهند یا با گرو گذاشتن سرمایه‌ی خود، وام دریافت کنند.

برای درک بهتر، سیستم وام‌دهی بانک‌های سنتی را تصور کنید. شما برای گرفتن وام، سند خانه‌ی خود را به عنوان وثیقه (Collateral: دارایی ارزشمندی که برای تضمین بازپرداخت یک وام در اختیار وام‌دهنده قرار می‌گیرد) در رهن بانک می‌گذارید. حالا فرض کنید در دنیای کریپتو، یک کاربر استیبل کوین‌های خود را به عنوان وثیقه در یک قرارداد هوشمند قفل کرده تا ارز دیجیتال دیگری را قرض بگیرد. کاربر با این تصور که ارزش وثیقه‌ی او همیشه ثابت و معادل دلار است، با خیال راحت به معامله می‌پردازد.

اما اگر آن استیبل کوین دچار دی پگ شود چه اتفاقی می‌افتد؟ با کاهش ارزش استیبل کوین، ارزش وثیقه‌ی کاربر نیز به شدت و به صورت ناگهانی افت می‌کند. در این لحظه، سیستم قرارداد هوشمند برای جلوگیری از ضرر شبکه و وام‌دهندگان، به صورت کاملا خودکار وارد عمل می‌شود و دارایی کاربر را به حراج می‌گذارد تا بدهی او را تسویه کند. به این اتفاق تلخ، لیکویید شدن (Liquidation: فروش خودکار و اجباری دارایی‌های یک معامله‌گر توسط سیستم، برای جلوگیری از خسارت در زمان افت شدید ارزش وثیقه) می‌گویند. این یعنی معامله‌گر، بدون اینکه بازار ارزهای اصلی ریزشی داشته باشد و فقط به خاطر دی پگ شدن وثیقه‌اش، بخش بزرگی از سرمایه‌ی خود را از دست می‌دهد. این واکنش‌های زنجیره‌ای می‌توانند باعث فروپاشی نقدینگی در چندین پلتفرم به صورت همزمان شوند.

کاهش ارزش دارایی کاربران و از بین رفتن اعتماد عمومی

اولین و واضح‌ترین پیامد دی پگ شدن، از دست رفتن سرمایه‌ی کاربرانی است که به امید حفظ ارزش پول خود در برابر نوسانات، به این توکن‌ها پناه برده بودند. پولی که قرار بود پناهگاه امن باشد، ناگهان شروع به آب رفتن می‌کند. اما مشکل به همین جا ختم نمی‌شود؛ این رویداد یک ضربه‌ی مهلک به اعتماد عمومی در کل اکوسیستم (Ecosystem: شبکه‌ای به هم پیوسته از کاربران، صرافی‌ها، پروژه‌ها و ارزهای دیجیتال که عملکرد هر کدام روی دیگری تاثیر مستقیم می‌گذارد) وارد می‌کند.

وقتی کاربران تازه‌کار و حتی حرفه‌ای‌ها می‌بینند که امن‌ترین دارایی‌های بازار هم ممکن است یک‌شبه نابود شوند، ترس و بی‌اعتمادی در اعماق بازار ریشه می‌دواند. این از بین رفتن اعتماد، پیامدهای زنجیره‌ای زیر را به دنبال دارد:

• خروج سرمایه از بازار کریپتو: بسیاری از کاربران از ترس تکرار این اتفاقات، سرمایه‌ی خود را به طور کامل از دنیای رمزارزها خارج کرده و به پول فیات (Fiat money: پول‌های رایج کاغذی و دولتی مثل ریال، دلار یا یورو) تبدیل می‌کنند.
• کاهش شدید حجم معاملات: وقتی معامله‌گران به استیبل کوین‌ها به عنوان ابزار اصلی خرید و فروش اعتماد نداشته باشند، تمایل آن‌ها برای معامله کردن کاهش می‌یابد و این موضوع باعث ایجاد رکود در کل بازار می‌شود.
• آسیب به پروژه‌های نوپا: پس از یک رویداد بزرگ دی پگ، سرمایه‌گذاران بزرگ بسیار محتاط‌تر می‌شوند. در نتیجه، پروژه‌های جدید و خلاقانه برای جذب سرمایه با موانع و مشکلات بسیار جدی روبه‌رو خواهند شد.

به طور خلاصه، دی پگ شدن صرفا کاهش قیمت یک توکن نیست، بلکه زلزله‌ای است که می‌تواند پایه‌های اعتماد در کل دنیای دارایی‌های دیجیتال را بلرزاند و بازسازی این خرابی‌ها، گاهی ماه‌ها یا سال‌ها زمان می‌برد.

چگونه ریسک Depegging را در سبد سرمایه‌گذاری خود مدیریت کنیم؟

در دنیای پرنوسان رمزارزها، ما نمی‌توانیم جلوی طوفان‌های بازار را بگیریم، اما می‌توانیم کشتی سرمایه‌ی خود را برای مقابله با این طوفان‌ها آماده کنیم. مدیریت ریسک دقیقا به معنای همین آمادگی است. درست مانند بستن کمربند ایمنی در خودرو که جلوی تصادف را نمی‌گیرد اما جان شما را نجات می‌دهد، در بازار رمزارز نیز استفاده از اصول مدیریت سرمایه باعث می‌شود تا در زمان وقوع دی پگ، آسیب جدی نبینید. در این بخش یاد می‌گیریم که چگونه سبد سرمایه‌گذاری (Portfolio: مجموعه‌ی تمام دارایی‌ها و ارزهای دیجیتالی که یک معامله‌گر خریداری کرده و نگهداری می‌کند) خود را در برابر این خطرات پنهان، ایمن کنیم.

اهمیت تنوع‌بخشی و عدم نگهداری تمام سرمایه در یک استیبل کوین

احتمالا این ضرب‌المثل معروف را شنیده‌اید که می‌گوید: تمام تخم‌مرغ‌های خود را در یک سبد نگذارید. این جمله، ساده‌ترین و در عین حال طلایی‌ترین قانون بازارهای مالی است که به آن تنوع‌بخشی (Diversification: پخش کردن سرمایه در دارایی‌های مختلف برای کاهش خطرات احتمالی) می‌گویند.

بسیاری از کاربران تازه‌کار، تمام پول نقد خود را فقط به یک استیبل کوین مثل تتر تبدیل می‌کنند. این کار یک ریسک بزرگ است. اگر به هر دلیلی آن پروژه‌ی خاص دچار مشکل شود، ساختار کدهای آن به هم بریزد یا حساب‌های بانکی آن مسدود شوند، تمام دارایی شما در معرض خطر دی پگ شدن قرار می‌گیرد.

برای مدیریت این خطر، بهتر است سرمایه‌ی نقدی خود را بین چند استیبل کوین معتبر تقسیم کنید. برای مثال، می‌توانید دارایی خود را به این شکل پخش کنید:

• نگهداری بخشی از سرمایه در استیبل کوین‌هایی که بیشترین حجم معاملات و نقدینگی را در صرافی‌ها دارند و خرید و فروش آن‌ها بسیار سریع است.
• اختصاص بخش دیگری به استیبل کوین‌هایی که شفافیت بانکی بالایی دارند و قانون‌گذاری‌های سخت‌گیرانه‌تری را رعایت می‌کنند.
• نگهداری سهم کوچکی در استیبل کوین‌های غیرمتمرکز اما باثبات که وابستگی مستقیمی به سیستم بانکی سنتی ندارند، به عنوان یک گزینه‌ی جایگزین.

با این استراتژی، حتی اگر یکی از این توکن‌ها دچار افت قیمت شود، بخش بزرگی از سرمایه‌ی شما در امنیت کامل خواهد بود و فرصت کافی برای تصمیم‌گیری منطقی خواهید داشت.

نحوه بررسی گزارش‌های حسابرسی و شفافیت مالی پروژه‌ها

یکی دیگر از راه‌های محافظت از سرمایه، شناخت دقیق پروژه‌ای است که پول خود را در آن قرار می‌دهید. شما هیچ‌وقت یک ماشین دست‌دوم را بدون برگه‌ی معاینه فنی نمی‌خرید؛ در بازار کریپتو هم نباید استیبل کوینی را بدون بررسی گزارش‌های حسابرسی (Audit: بررسی دقیق و مستقل اسناد و ذخایر مالی یک شرکت توسط موسسات معتبر برای تایید صحت آن‌ها) انتخاب کنید.

برای اینکه متوجه شوید یک استیبل کوین تا چه حد امن و شفاف است، بهتر است قبل از سرمایه‌گذاری به این موارد ساده اما مهم دقت کنید:

• بررسی سایت رسمی پروژه: تیم‌های معتبر و قابل اعتماد، به صورت ماهانه گزارش ذخایر مالی خود را در وب‌سایت رسمی‌شان منتشر می‌کنند. اگر پروژه‌ای این اطلاعات را پنهان می‌کند یا دسترسی به آن‌ها دشوار است، این موضوع یک زنگ خطر بزرگ محسوب می‌شود.
• توجه به نام حسابرس مستقل: شرکتی که خزانه‌ی مالی پروژه را بررسی می‌کند باید یک موسسه‌ی مستقل، شناخته‌شده و بی‌طرف باشد. گزارش‌هایی که توسط خود سازندگان توکن نوشته و تایید شده‌اند، ارزش و اعتبار کافی برای تضمین امنیت سرمایه‌ی شما را ندارند.
• بررسی ترکیب دارایی‌های پشتوانه: در گزارش‌ها نگاهی بیندازید تا ببینید خزانه‌ی شرکت دقیقا از چه چیزهایی پر شده است. هرچه این ذخایر شامل پول نقد واقعی و اوراق قرضه‌ی دولتی کوتاه‌مدت بیشتری باشد، آن استیبل کوین امن‌تر است. اما اگر پشتوانه‌ی آن از وام‌های پرخطر بانکی یا ارزهای دیجیتال پرنوسان تشکیل شده باشد، ریسک دی پگ شدن آن در شرایط بحرانی بسیار بالاست.

با صرف تنها چند دقیقه وقت برای بررسی این موارد، می‌توانید با خیالی آسوده و اعتمادی بیشتر، مسیر سرمایه‌گذاری خود را در دنیای رمزارزها طی کنید.

کدام استیبل کوین‌ها امنیت بیشتری در برابر دی پگ شدن دارند؟

پس از آشنایی با ریشه‌های خطرات و نحوه‌ی مدیریت ریسک، حالا به مهم‌ترین سوال هر معامله‌گر می‌رسیم: کدام استیبل کوین‌ها انتخاب‌های امن‌تری برای نگهداری دارایی هستند؟ واقعیت این است که هیچ رمزارزی ثبات صددرصدی و بدون ریسک را تضمین نمی‌کند؛ اما با بررسی ساختار پشتوانه‌ها، نحوه‌ی مدیریت پروژه و سابقه‌ی عملکرد، می‌توان امن‌ترین گزینه‌های موجود در بازار را شناسایی کرد.

به طور کلی، استیبل کوین‌هایی که بیشترین مقاومت را در برابر رویداد دی پگ نشان داده‌اند، دارای شفافیت بالا، پشتوانه‌ی واقعی و نقدینگی عظیمی در صرافی‌ها هستند. در ادامه، سه مورد از مطرح‌ترین و باثبات‌ترین گزینه‌های بازار را به همراه ویژگی‌های امنیتی آن‌ها بررسی می‌کنیم:

• یو اس دی سی USDC (امن‌ترین گزینه از نظر شفافیت و قانون‌گذاری):

ارز دیجیتال USDC توسط شرکت آمریکایی سیرکل صادر می‌شود و به عنوان استاندارد طلایی شفافیت مالی در بازار شناخته می‌شود. تمام پشتوانه‌ی این توکن در حساب‌های بانکی تحت نظارت دولت آمریکا و اوراق قرضه‌ی کوتاه‌مدت خزانه‌داری نگهداری می‌شود. شرکت سیرکل ماهانه گزارش‌های کامل حسابرسی خود را از طریق موسسات حسابرسی بزرگ جهان منتشر می‌کند. با وجود دی پگ موقتی که در بحران بانکی سال 2023 تجربه کرد، واکنش سریع و پشتوانه‌ی واقعی آن ثابت کرد که یکی از قابل اعتمادترین گزینه‌ها برای سرمایه‌گذاران است.

• تتر USDT (پادشاه نقدینگی و حجیم‌ترین استیبل کوین بازار):

تتر قدیمی‌ترین و پرکاربردترین استیبل کوین در دنیای ارزهای دیجیتال است. مهم‌ترین سپر دفاعی تتر در برابر دی پگ شدن، حجم بازار (Market Cap: ارزش کل توکن‌های در حال گردش یک رمزارز در بازار) بسیار بالای آن و وجود نقدینگی عمیق در تمامی صرافی‌های جهان است. حتی در شدیدترین ریزش‌های بازار که میلیاردها دلار از پروژه خارج شد، تتر توانست تمامی درخواست‌های بازخرید را پاسخ دهد و قیمت یک دلاری خود را حفظ کند. بخش اعظم ذخایر تتر اکنون از اوراق قرضه‌ی دولتی آمریکا و پول نقد تشکیل شده است.

• دای DAI (امتحان‌پستاده‌ترین گزینه‌ی غیرمتمرکز):

اگر مایل به استفاده از استیبل کوین‌های شرکتی نیستید و ترجیح می‌دهید از یک گزینه‌ی غیرمتمرکز استفاده کنید، دای بهترین انتخاب است. دای توسط سیستم خودکار و غیرمتمرکز میکردو (MakerDAO) مدیریت می‌شود. پشتوانه‌ی دای پول نقد نیست، بلکه رمزارزهای معتبری مانند اتریوم است. این پروژه با استفاده از روش وثیقه‌گذاری بیش از حد، همیشه ارزشی بیشتر از توکن‌های منتشرشده را قفل نگهداری می‌کند تا نوسانات شدید رمزارزها باعث افت قیمت دای نشود. دای توانسته در طوفان‌های شدید کریپتو در چند سال گذشته، پایداری خود را به خوبی اثبات کند.

برای خلاصه‌ی عملکرد و تصمیم‌گیری سریع‌تر، به معیارها و استانداردهایی که باعث ایجاد امنیت بیشتر در یک استیبل کوین می‌شوند دقت کنید:

• داشتن پشتوانه‌ی هارد پگ دلاری: وجود دلار واقعی و اوراق خزانه‌داری آمریکا بسیار امن‌تر از کدهای برنامه‌نویسی الگوریتمی است.
• نقدینگی بالا در صرافی‌های معتبر: وجود خریداران و فروشندگان متعدد باعث می‌شود تا در زمان ترس عمومی، فشار فروش به راحتی جذب شود.
• گزارش‌های حسابرسی مداوم: شفافیت مالی و نشان دادن محل نگهداری ذخایر بانکی، جلوی شایعات و ایجاد بحران را می‌گیرد.

انتخاب میان این گزینه‌ها به اهداف شما بستگی دارد؛ اما ترکیب آن‌ها در سبد دارایی، بهترین راهکار برای به حداقل رساندن ریسک دی پگ شدن است.

جمع‌بندی و توصیه‌های نهایی برای سرمایه‌گذاران

به پایان این مسیر آموزشی رسیدیم. حالا به خوبی می‌دانید که در دنیای پرنوسان ارزهای دیجیتال، حتی امن‌ترین پناهگاه‌ها یعنی استیبل کوین‌ها نیز ممکن است دچار لرزش شوند. رویداد دی پگ به ما یادآوری می‌کند که هیچ تضمین صددرصدی در بازارهای مالی وجود ندارد و آگاهی، قوی‌ترین سپر دفاعی شماست.

هدف از یادگیری این مفاهیم، ایجاد ترس و دوری از بازار نیست؛ بلکه هدف این است که با چشمانی باز و استراتژی مشخص معامله کنید. مدیریت ریسک (Risk Management: شناسایی و کنترل خطرات احتمالی برای جلوگیری از ضررهای سنگین مالی) مهم‌ترین مهارتی است که باید در این مسیر کسب کنید. برای اینکه خیالتان از بابت سرمایه‌ای که با زحمت به دست آورده‌اید راحت باشد، همیشه این توصیه‌های طلایی را در گوشه‌ی ذهن خود داشته باشید:

• آرامش خود را در نوسانات کوچک حفظ کنید: اگر قیمت استیبل کوین شما برای چند ساعت به 0.99 دلار رسید، فورا دکمه‌ی فروش را نزنید. این تغییرات جزئی نشانه‌ی نوسانات طبیعی بازار است و با یک بحران واقعی و دی پگ شدن تفاوت دارد.
• قانون طلایی تنوع‌بخشی را رعایت کنید: هرگز تمام دارایی نقدی خود را در یک توکن خاص نگه ندارید. سرمایه‌ی خود را بین چند پروژه‌ی معتبر تقسیم کنید تا در صورت بروز مشکل برای یک ارز خاص، کل موجودی شما به خطر نیفتد.
• به دنبال شفافیت مالی باشید: پروژه‌هایی را انتخاب کنید که به صورت منظم گزارش ذخایر بانکی خود را منتشر می‌کنند. استیبل کوین‌های دارای پشتوانه‌ی دلاری واقعی، معمولا انتخاب‌های مطمئن‌تری برای افراد مبتدی هستند.
• از پروژه‌های پیچیده دوری کنید: اگر در شروع مسیر هستید، بهتر است از استیبل کوین‌های الگوریتمی که فقط با کدهای کامپیوتری کار می‌کنند و وعده‌ی سودهای غیرمنطقی می‌دهند، خودداری کنید. تاریخ نشان داده است که این پروژه‌ها در زمان بحران، آسیب‌پذیری بسیار بالایی دارند.

در نهایت، فراموش نکنید که فعالیت در این بازار نیازمند بررسی و یادگیری مداوم است. با پیگیری اخبار معتبر و چک کردن دوره‌ای وضعیت دارایی‌های خود، می‌توانید با خیالی آسوده‌تر از فرصت‌های بی‌نظیر دنیای رمزارزها بهره‌مند شوید. همیشه به یاد داشته باشید که حفظ اصل سرمایه، اولین و مهم‌ترین قانون سرمایه‌گذاری است.