فین تک (FinTech) چیست؟ راهنمای جامع فناوری مالی به زبان ساده

مراجعه به یک شعبه فیزیکی برای دریافت تاییدیه یک وام خرد یا انتقال یک مبلغ ساده، معمولا با ساعت‌ها انتظار و کاغذبازی‌های پیچیده همراه است؛ در حالی که امروز همین فرایندها در کسری از ثانیه انجام می‌شوند. با این حال، ناشناخته بودن ابزارهای جدید مانند نئوبانک‌ها یا پلتفرم‌های مدیریت ثروت سبب می‌شود بسیاری از افراد همچنان در مواجهه با این سیستم‌های نوین احساس سردرگمی کنند، به همان روش‌های کند سنتی پناه ببرند و فرصت‌های مدیریت بهتر و سریع‌تر مالی را از دست بدهند. در این مقاله، قرار است از پوسته ظاهری فین‌تک عبور کنیم و ببینیم این فناوری دقیقا چگونه کار می‌کند، چه تفاوتی با سیستم‌های سنتی دارد و چطور می‌تواند مدیریت مالی روزمره و سرمایه‌گذاری‌های شما را متحول کند.

مفهوم فین تک FinTech و اهمیت آن در دنیای مالی امروز

دنیای اقتصاد و پول همیشه پر از پیچیدگی بوده است. اما در سال‌های اخیر، فناوری به کمک ما آمده تا این مسیر را هموارتر کند. فین تک دقیقا همان پل ارتباطی میان دنیای پیچیده‌ی مالی و تکنولوژی‌های روزمره‌ی ما است که باعث شده مدیریت پول، سرمایه‌گذاری و حتی خریدهای ساده‌ی روزانه، سریع‌تر و راحت‌تر از همیشه انجام شود.

تعریف ساده فناوری مالی برای افراد تازه‌کار

کلمه‌ی فین تک FinTech از ترکیب دو واژه‌ی انگلیسی Finance (به معنای مالی) و Technology (به معنای فناوری یا تکنولوژی) ساخته شده است. اگر بخواهیم خیلی ساده بگوییم، فین تک به هر شرکت، ایده یا نرم‌افزاری گفته می‌شود که از تکنولوژی استفاده می‌کند تا خدمات مالی را برای ما آسان‌تر، ارزان‌تر و سریع‌تر کند.

تصور کنید در گذشته برای انتقال یک مبلغ کوچک به حساب دوستتان، باید ساعت‌ها در صف بانک منتظر می‌ماندید. اما امروز با استفاده از یک اپلیکیشن ساده روی گوشی موبایل خود، این کار را در کمتر از چند ثانیه انجام می‌دهید. در این مثال، آن اپلیکیشن موبایل دقیقا یک محصول فین تک است. در واقع، هدف اصلی‌ی فین تک این است که خدمات پیچیده‌ی بانکی و مالی را از انحصار موسسات بزرگ خارج کند و آن‌ها را در جیب شما و در دسترس قرار دهد.

سیر تحول فین تک: از اختراع دستگاه عابربانک تا عصر هوش مصنوعی

بسیاری از افراد فکر می‌کنند فین تک یک مفهوم کاملا جدید است که فقط در چند سال اخیر و با ظهور اینترنت شکل گرفته است. اما جالب است بدانید که ریشه‌ی این فناوری به دهه‌ها قبل برمی‌گردد. بیایید نگاهی به مسیر رشد فین تک در طول زمان بیندازیم:

• دهه‌ی 1950 میلادی و تولد کارت‌های اعتباری: این اولین باری بود که مردم توانستند بدون حمل پول نقد فیزیکی، خریدهای خود را انجام دهند و یک انقلاب بزرگ در شیوه‌ی پرداخت محسوب می‌شد.
• دهه‌ی 1960 میلادی و ظهور دستگاه خودپرداز: این دستگاه‌ها اولین قدم برای دیجیتالی شدن خدمات بانکی بودند.
• دهه‌ی 1990 میلادی و بانکداری الکترونیک: با فراگیر شدن اینترنت، بانک‌ها وب‌سایت‌های خود را راه‌اندازی کردند و مردم توانستند برای اولین بار موجودی حساب خود را از طریق کامپیوترهای شخصی چک کنند.
• سال 2000 به بعد و انقلاب گوشی‌های هوشمند: با ورود موبایل‌های هوشمند به زندگی ما، اپلیکیشن‌های پرداخت و کیف پول‌های دیجیتال شکل گرفتند و فین تک به معنای امروزی‌ی خود نزدیک شد.
• عصر حاضر، بلاک چین و هوش مصنوعی: امروزه فناوری‌هایی مانند بلاکچین (یک دفتر کل توزیع شده و امن برای ثبت تراکنش‌ها بدون نیاز به واسطه) و هوش مصنوعی در حال ساختن آینده‌ی فین تک هستند تا امنیت، شفافیت و سرعت را به بالاترین حد ممکن برسانند.

تفاوت فین تک و بانکداری سنتی (ارائه در قالب جدول مقایسه‌ای سرعت، هزینه و دسترسی)

برای درک بهتر ارزش فین تک، بهترین راه این است که آن را با سیستم آشنای بانکداری سنتی مقایسه کنیم. بانک‌های سنتی معمولا ساختارهای بزرگ و سنگینی دارند که تغییر در آن‌ها زمان‌بر است، در حالی که استارتاپ‌های فین تک بسیار چابک، انعطاف‌پذیر و مبتنی بر نیاز لحظه‌ای کاربر طراحی شده‌اند.

در جدول زیر، مهم‌ترین تفاوت‌های این دو سیستم را با هم بررسی می‌کنیم:

ویژگی مورد بررسی	بانکداری سنتی	فین تک (فناوری مالی)
سرعت انجام خدمات	نیازمند حضور فیزیکی، پر کردن فرم‌ها و صرف زمان زیاد برای دریافت تاییدیه‌ی نهایی	انجام آنی و لحظه‌ای تراکنش‌ها تنها با چند کلیک ساده در اپلیکیشن
هزینه‌ی خدمات (کارمزد)	کارمزدهای بالا به دلیل پوشش هزینه‌های نگهداری از شعبه‌های فیزیکی و دستمزد کارمندان	کارمزدهای بسیار پایین (و گاهی صفر) به دلیل حذف واسطه‌ها و داشتن ساختار دیجیتال
میزان دسترسی	محدود به ساعات کاری‌ی اداری و شعبه‌های فیزیکی در مناطق خاص	دسترسی 24 ساعته در 7 روز هفته، از هر نقطه‌ی جهان فقط با داشتن اتصال اینترنت
تجربه‌ی کاربری	فرآیندهای خشک، اداری و گاهی خسته‌کننده که نیازمند دانش قبلی هستند	رابط کاربری ساده، جذاب و شخصی‌سازی شده که کار با آن برای همه آسان است
رویکرد به تکنولوژی	استفاده از تکنولوژی به عنوان یک ابزار کمکی در کنار سیستم‌های سنتی و کاغذی	تکنولوژی هسته‌ی اصلی و قلب تپنده‌ی تمام خدمات و تصمیم‌گیری‌ها است

همان‌طور که در جدول بالا می‌بینید، هدف فین تک این نیست که بانک‌ها را به طور کامل نابود کند؛ بلکه آمده است تا با استفاده از تکنولوژی، تجربه‌ی مالی ما را ارتقا دهد و مدیریت سرمایه را به کاری لذت‌بخش و بی‌دردسر تبدیل کند.

کاربردهای FinTech: فناوری مالی در عمل چه می‌کند؟

تا اینجا متوجه شدیم که فناوری مالی چیست و چگونه مسیر خود را پیدا کرده است. اما سوال اصلی این است که فین تک دقیقا در زندگی روزمره‌ی ما چه کاربردی دارد؟ برای درک این موضوع، کافی است به برنامه‌های داخل گوشی هوشمند خود نگاه کنید. فین تک مانند یک درخت بزرگ است که شاخه‌های مختلفی دارد و هر شاخه، بخش خاصی از نیازهای مالی ما را برطرف می‌کند. در ادامه، این شاخه‌های پرکاربرد را با زبانی ساده بررسی می‌کنیم.

بانکداری دیجیتال و ظهور نئوبانک‌ها (Neo-banks)

نئوبانک‌ها نسل جدیدی از سیستم‌های بانکی هستند که هیچ شعبه‌ی فیزیکی و ساختمانی در سطح شهر ندارند. تمام خدمات آن‌ها، از افتتاح حساب گرفته تا دریافت وام و صدور کارت بانکی، فقط از طریق یک اپلیکیشن موبایل انجام می‌شود.

فرض کنید نئوبانک مانند یک شعبه‌ی بانکی کامل است که به جای قرار گرفتن در شلوغی خیابان، مستقیما داخل جیب شما قرار دارد. این بانک‌ها به دلیل نداشتن هزینه‌های مربوط به اجاره‌ی ساختمان و حقوق کارمندان حضوری، معمولا کارمزد کمتری از شما می‌گیرند و خدماتی بسیار سریع‌تر و روان‌تر ارائه می‌دهند.

تحول پرداخت‌های دیجیتال و کیف پول‌های الکترونیکی

احتمالا برای شما هم پیش آمده که بدون همراه داشتن کارت بانکی یا پول نقد، خرید خود را از طریق اسکن یک کد یا با استفاده از شماره موبایل انجام دهید. این همان جادوی فین تک در بخش پرداخت است. در این بخش با مفهومی به نام کیف پول الکترونیکی (E-wallet: یک فضای امن دیجیتال برای نگهداری پول و انجام سریع تراکنش‌ها بدون نیاز به کارت فیزیکی) روبه‌رو هستیم.

این تحول دیجیتال مزایای فوق‌العاده‌ای برای ما داشته است، از جمله:

• انتقال پول در هر ساعت از شبانه‌روز بدون تعطیلی.
• خریدهای اینترنتی سریع تنها با چند کلیک ساده.
• کمک به کسب‌وکارهای کوچک تا به راحتی و در نهایت امنیت از مشتریان خود پول دریافت کنند.

لندتک LendTech: سیستم‌های وام‌دهی دیجیتال و تامین مالی جمعی

گرفتن وام از بانک‌های سنتی معمولا پروسه‌ای طولانی، خسته‌کننده و پر از کاغذ بازی است. لندتک (LendTech) که ترکیبی از دو کلمه‌ی وام دادن و تکنولوژی است، این مشکل بزرگ را حل می‌کند. پلتفرم‌های لندتک با استفاده از الگوریتم‌های هوشمند، فرآیند اعتبارسنجی (Credit Scoring: بررسی دقیق و سریع سابقه‌ی مالی شما برای اطمینان از توانایی بازپرداخت وام) را گاهی در کمتر از چند دقیقه انجام می‌دهند.

یکی دیگر از جذاب‌ترین بخش‌های لندتک، تامین مالی جمعی (Crowdfunding: جمع‌آوری سرمایه‌های خرد از تعداد زیادی از افراد برای حمایت از یک پروژه‌ی خاص یا یک ایده‌ی تجاری جدید) است. به این ترتیب، اگر کسی ایده‌ی درخشانی داشته باشد، نیازی نیست حتما به دنبال یک سرمایه‌گذار بزرگ بگردد؛ بلکه می‌تواند بودجه‌ی مورد نیاز خود را از طریق مشارکت هزاران کاربر علاقه‌مند در بستر اینترنت تامین کند.

اینشورتک InsurTech: خدمات بیمه دیجیتال و شخصی‌سازی شده

صنعت بیمه در گذشته همیشه با فرمول‌های پیچیده و قراردادهای یک‌طرفه شناخته می‌شد. اما اینشورتک (InsurTech) آمده است تا مفهوم بیمه را عادلانه‌تر و هوشمندتر کند.

به جای اینکه همه‌ی افراد یک هزینه‌ی ثابت و بالا برای بیمه‌ی ماشین خود بپردازند، فین تک با استفاده از اطلاعات دقیق، بیمه‌ها را شخصی‌سازی می‌کند. برای مثال، برنامه‌ای را تصور کنید که میزان استفاده‌ی شما از خودرو و میزان احتیاط شما در رانندگی را می‌سنجد و دقیقا بر همان اساس، هزینه‌ی بیمه‌ی شما را محاسبه می‌کند. در این سیستم مدرن، اعلام خسارت‌ها نیز به صورت آنلاین ثبت می‌شود و نیازی به مراجعه‌ی حضوری و صرف زمان طولانی نیست.

WealthTech: مدیریت هوشمند ثروت و سرمایه‌گذاری خرد

در گذشته، دریافت مشاوره برای سرمایه‌گذاری فقط مختص افراد ثروتمند و شرکت‌های بزرگ بود. اما ولث تک (WealthTech) یا تکنولوژی مدیریت ثروت، این امکان را برای همه اقشار جامعه فراهم کرده است.

ابزارهای ولث تک به شما کمک می‌کنند تا حتی با مبالغ بسیار کم وارد بازار شوید که به آن سرمایه‌گذاری خرد (Micro-investing: سرمایه‌گذاری با پول‌های بسیار کم، مانند پولی که از خریدهای روزمره‌ی شما باقی می‌ماند) می‌گویند. یکی از جالب‌ترین ابزارها در این حوزه، ربات مشاور (Robo-advisor: یک برنامه‌ی کامپیوتری هوشمند که بر اساس بودجه، سن و هدف شما، بهترین راه سرمایه‌گذاری را پیشنهاد می‌دهد) است. این ربات‌ها شبانه‌روز در حال تحلیل داده‌ها هستند، هرگز احساساتی نمی‌شوند و به شما کمک می‌کنند تا سرمایه‌ی خود را به بهترین شکل ممکن و با کمترین ریسک مدیریت کنید.

بلاک چین و ارزهای دیجیتال: بازوی غیرمتمرکز فین تک

وقتی صحبت از فناوری‌های مالی می‌شود، نام بلاک چین و ارزهای دیجیتال بیشتر از هر چیز دیگری می‌درخشد. این تکنولوژی‌ها فقط یک بخش کوچک از فین تک نیستند؛ بلکه یک انقلاب بزرگ در شیوه‌ی نگهداری و انتقال ارزش محسوب می‌شوند. اگر فین تک را یک ماشین پیشرفته در نظر بگیریم، بلاک چین موتور قدرتمندی است که می‌تواند این ماشین را بدون نیاز به راننده به حرکت درآورد. در این بخش، با زبانی ساده بررسی می‌کنیم که این فناوری چگونه دنیای مالی را تغییر داده است.

ارتباط بلاک چین و فین تک چیست؟

همان‌طور که در بخش‌های قبل دیدیم، فین تک به معنای استفاده از تکنولوژی برای بهبود خدمات مالی است. بلاک چین (یک دفتر کل دیجیتال و توزیع‌شده که اطلاعات تراکنش‌ها را در امنیت کامل و بدون امکان تقلب ثبت می‌کند) یکی از مهم‌ترین زیرشاخه‌های فین تک به شمار می‌رود.

تفاوت اصلی‌ی بلاک چین با سایر بخش‌های فین تک در مفهوم غیرمتمرکز بودن (Decentralized: سیستمی که توسط هیچ فرد، سازمان یا بانک مرکزی خاصی کنترل نمی‌شود و قدرت در تمام شبکه‌ی آن پخش شده است) نهفته است. در واقع، در حالی که بسیاری از ابزارهای فین تک هنوز به بانک‌ها وابسته‌اند، بلاک چین یک سیستم کاملا مستقل می‌سازد که در آن کاربران به صورت مستقیم با یکدیگر در ارتباط هستند.

مدیریت هویت دیجیتال و کاربرد قراردادهای هوشمند در امنیت مالی

یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها در دنیای مالی، اثبات هویت و جلوگیری از کلاهبرداری است. در سیستم‌های سنتی، شما باید مدارک کاغذی‌ی زیادی را به بانک ارائه دهید. اما بلاک چین می‌تواند یک هویت دیجیتال امن و غیرقابل جعل برای هر فرد بسازد.

در کنار این موضوع، یکی از جذاب‌ترین نوآوری‌های این شبکه، قرارداد هوشمند (Smart Contract: کدهای برنامه‌نویسی شده‌ای که به محض برآورده شدن شرایط یک توافق، به صورت خودکار و بدون نیاز به دخالت انسان اجرا می‌شوند) است.

برای درک بهتر، یک دستگاه خودکار فروش نوشیدنی را تصور کنید. شما پول را وارد می‌کنید، دکمه را می‌فشارید و دستگاه بدون نیاز به فروشنده، نوشیدنی را به شما تحویل می‌دهد. قراردادهای هوشمند نیز در دنیای مالی دقیقا همین کار را می‌کنند؛ آن‌ها تضمین می‌کنند که در یک معامله، پول یا دارایی تنها زمانی منتقل شود که هر دو طرف به تعهدات خود عمل کرده باشند. این ویژگی، نیاز به واسطه‌ها و وکلای گران‌قیمت را از بین می‌برد و امنیت تراکنش‌ها را به شدت بالا می‌برد.

خرید استیبل کوین‌ها و نقش صرافی‌های متمرکز در تسهیل معاملات

برای ورود به دنیای غیرمتمرکز ارزهای دیجیتال، کاربران مبتدی معمولا از دارایی‌های باثبات شروع می‌کنند. استیبل کوین (Stablecoin: ارز دیجیتالی که قیمت آن نوسان ندارد و همیشه با یک دارایی واقعی مانند دلار آمریکا برابر است) بهترین گزینه برای در امان ماندن از نوسانات شدید بازار است. تتر شناخته‌شده‌ترین نمونه‌ی این نوع دارایی‌ها است.

اما چگونه باید این دارایی‌ها را تهیه کرد؟ در اینجا نقش صرافی متمرکز (Centralized Exchange: پلتفرمی که به عنوان یک واسطه‌ی امن و قانون‌مند بین خریدار و فروشنده عمل می‌کند و فرآیند معامله را ساده می‌سازد) بسیار پررنگ می‌شود. صرافی‌های معتبر داخلی، دروازه‌ی ورود کاربران به این جهان جدید هستند. برای مثال، صرافی ارز دیجیتال کیف پول من یکی از بسترهای شناخته‌شده‌ای است که امکان خرید استیبل کوین‌ها و همچنین ارزهای پرکاربردی مانند بایننس کوین را با استفاده از پول ملی (ریال) به ساده‌ترین شکل ممکن فراهم کرده است. وجود این پلتفرم‌ها باعث می‌شود تا حتی افراد تازه‌کار نیز بتوانند بدون درگیری با پیچیدگی‌های فنی، سرمایه‌ی خود را مدیریت کنند.

ایجاد شبکه جهانی بدون محدودیت جغرافیایی و حذف واسطه‌ها

سیستم‌های بانکی‌ سنتی محدود به مرزهای جغرافیایی هستند. اگر بخواهید پولی را به کشوری دیگر بفرستید، باید از چندین بانک واسطه عبور کنید که هر کدام قوانین خاص خود را دارند. اما شبکه‌ی بلاک چین مرزی نمی‌شناسد.

ارزهای دیجیتال بر اساس مدل همتا به همتا (Peer-to-Peer: ارتباط و معامله‌ی مستقیم بین دو فرد بدون نیاز به حضور شخص ثالث یا شرکت واسطه) کار می‌کنند. این یعنی شما می‌توانید سرمایه‌ی خود را مستقیما از کیف پول دیجیتال خود به کیف پول شخصی در آن سوی کره‌ی زمین ارسال کنید. هیچ بانکی نمی‌تواند حساب شما را مسدود کند یا جلوی این تراکنش را بگیرد؛ ویژگی‌ای که برای کاربران در سراسر جهان یک آزادی‌ی مالی‌ی بی‌نظیر به ارمغان می‌آورد.

کاهش زمان و هزینه‌های انتقال وجه در مقیاس بین‌المللی

یکی دیگر از دستاوردهای مهم بازوی غیرمتمرکز فین تک، صرفه‌جویی چشمگیر در زمان و هزینه‌ها است. در روش‌های معمول، انتقال پول بین‌المللی ممکن است بین 3 تا 7 روز کاری زمان ببرد و کارمزدهای بسیار بالایی (گاهی تا 10 درصد از کل مبلغ) داشته باشد.

اما در شبکه‌ی بلاک چین، این معادله کاملا تغییر کرده است:

• سرعت بالا: انتقال ارز دیجیتال معمولا در عرض چند دقیقه و حتی در برخی شبکه‌ها در چند ثانیه انجام می‌شود.
• کارمزد پایین: از آنجایی که هیچ بانک یا موسسه‌ای در میان نیست تا هزینه‌های اداری‌ی خود را از شما کسر کند، هزینه‌ی انتقال تنها بخش ناچیزی از مبلغ کل خواهد بود.
• فعالیت همیشگی: برخلاف بانک‌ها که در روزهای تعطیل خدماتی ارائه نمی‌دهند، شبکه‌ی بلاک چین در تمام 24 ساعت شبانه‌روز و 365 روز سال بیدار و فعال است.

چالش‌ها و موانع پیش روی فناوری‌های مالی

هر زمان که تکنولوژی جدیدی وارد زندگی ما می‌شود، در کنار تمام مزایا و راحتی‌هایی که به همراه دارد، چالش‌های جدیدی را هم ایجاد می‌کند. فین تک را مانند یک اتوبان بسیار سریع و مدرن در نظر بگیرید که سفر ما را در دنیای مالی کوتاه کرده است؛ اما این اتوبان همچنان به گاردریل برای امنیت، علائم راهنمایی برای قانون‌گذاری و البته ماشین‌هایی برای استفاده‌ی همه‌ی مردم نیاز دارد. در این بخش می‌خواهیم ببینیم فناوری مالی در مسیر رشد خود با چه موانعی روبه‌رو است.

امنیت سایبری و حفاظت از اطلاعات حساس کاربران

مهم‌ترین دارایی در دنیای دیجیتال، اطلاعات است. وقتی ما از اپلیکیشن‌های مالی استفاده می‌کنیم، در واقع حساس‌ترین اطلاعات خود یعنی میزان دارایی، رمزهای عبور و تاریخچه‌ی خریدهایمان را در اختیار این شرکت‌ها قرار می‌دهیم. بزرگ‌ترین نگرانی در این بخش، نقض داده (Data Breach: زمانی که هکرها به سیستم یک شرکت نفوذ می‌کنند و اطلاعات محرمانه‌ی کاربران را می‌دزدند) است.

شرکت‌های فعال در حوزه‌ی فین تک برای مقابله با این خطرات، باید هزینه‌های زیادی را صرف امنیت کنند و از تکنیک‌هایی مانند رمزنگاری (Encryption: فرآیند تبدیل اطلاعات ساده به کدهای پیچیده تا در صورت سرقت، برای هکرها غیر قابل خواندن باشد) استفاده کنند. با این حال، امنیت یک مسیر دوطرفه است و کاربران نیز باید موارد زیر را رعایت کنند:

• استفاده از رمزهای عبور قوی و متفاوت برای هر اپلیکیشن مالی.
• فعال کردن ورود دو مرحله‌ای تا حتی در صورت لو رفتن رمز عبور، حساب کاربری در امان بماند.
• دانلود برنامه‌ها فقط از منابع رسمی و کلیک نکردن روی لینک‌های مشکوک پیامکی.

چالش قانون‌گذاری و انطباق با مقررات مالی جهانی

سرعت رشد تکنولوژی همیشه از سرعت نوشتن قانون بیشتر است. در حالی که استارتاپ‌های مالی هر روز خدمات جدید و خلاقانه‌ای ارائه می‌دهند، دولت‌ها و بانک‌های مرکزی معمولا با احتیاط و کندی با آن‌ها برخورد می‌کنند. هدف اصلی‌ی دولت‌ها جلوگیری از پولشویی و محافظت از سرمایه‌ی مردم است.

به همین دلیل، کسب‌وکارهای فین تک باید با مفهومی به نام انطباق (Compliance: پیروی دقیق از قوانین پیچیده و استانداردهای تعیین شده توسط دولت‌ها برای فعالیت قانونی) دست و پنجه نرم کنند. یکی از مهم‌ترین بخش‌های این قوانین، احراز هویت مشتری (KYC یا Know Your Customer: فرآیندی که در آن شرکت‌ها موظف هستند مدارک شناسایی کاربران را دریافت و تایید کنند تا جلوی فعالیت‌های مجرمانه گرفته شود) است. چالش بزرگ این است که یک شرکت فین تک برای ارائه‌ی خدمات جهانی، باید همزمان با قوانین متفاوت ده‌ها کشور مختلف هماهنگ شود؛ درست مانند بازیکنی که در حین انجام یک بازی، مدام با تغییر قوانین از سوی داور روبه‌رو می‌شود.

دسترس‌پذیری عمومی و رفع مشکل شکاف دیجیتال در جوامع

فناوری مالی با یک شعار زیبا وارد میدان شد: ارائه‌ی خدمات مالی برای همه. اما واقعیت این است که برای استفاده از این خدمات، شما حداقل به یک گوشی هوشمند و یک اتصال پایدار اینترنت نیاز دارید. اینجاست که با مانعی به نام شکاف دیجیتال (Digital Divide: نابرابری و فاصله‌ی بین افرادی که به اینترنت و تکنولوژی دسترسی دارند و کسانی که از این امکانات محروم هستند) مواجه می‌شویم.

بسیاری از افراد در مناطق روستایی، افراد مسن یا شهروندان کشورهای در حال توسعه، ابزار یا دانش کافی برای استفاده از نئوبانک‌ها و کیف پول‌های الکترونیکی را ندارند. موفقیت واقعی‌ی فین تک تنها زمانی رقم می‌خورد که بتواند به هدف شمول مالی (Financial Inclusion: فراهم کردن دسترسی برابر به خدمات پایه‌ی بانکی و مالی برای تمام اقشار جامعه، فارغ از میزان درآمد یا محل زندگی) دست پیدا کند. غلبه بر این چالش نیازمند همکاری‌ی دولت‌ها برای توسعه‌ی زیرساخت‌های اینترنتی و همچنین طراحی‌ی اپلیکیشن‌های بسیار ساده‌تر است تا هر فردی با هر سطح دانشی بتواند از آن‌ها استفاده کند.

بررسی وضعیت FinTech در ایران

شاید وقتی درباره‌ی پیشرفت‌های تکنولوژی صحبت می‌کنیم، ذهن ما بلافاصله به سمت کشورهای توسعه‌یافته برود؛ اما جالب است بدانید که اکوسیستم (Ecosystem: شبکه‌ای از شرکت‌ها، افراد و فناوری‌ها که در کنار هم رشد می‌کنند و به یکدیگر وابسته‌اند) فین تک در ایران نیز در سال‌های اخیر رشد خیره‌کننده‌ای داشته است. با وجود تمام محدودیت‌ها، نیاز به مدیریت بهتر پول و انجام سریع‌تر تراکنش‌ها باعث شده تا متخصصان ایرانی دست به کار شوند و پلتفرم‌های بومی قدرتمندی را خلق کنند تا تجربه‌ی مالی کاربران را بهبود ببخشند.

رشد استارتاپ‌های مالی و پلتفرم‌های پرداخت بومی

داستان فین تک در کشور ما با معرفی‌ شبکه‌ی شتاب آغاز شد که توانست تمام بانک‌های سراسر کشور را به هم متصل کند. اما اوج این تحول زمانی رخ داد که استارتاپ‌ها (Startup: شرکت‌های نوپا و مبتنی بر فناوری که با یک ایده‌ی جدید برای حل یک مشکل بزرگ شکل می‌گیرند) وارد میدان شدند تا خدمات سنتی را تغییر دهند.

امروزه ما شاهد حضور پررنگ چند دسته‌ی مهم از این کسب‌وکارها در زندگی‌ی روزمره‌ی خود هستیم:

• درگاه‌های پرداخت واسط: شرکت‌هایی که به کسب‌وکارهای اینترنتی کوچک و خانگی اجازه می‌دهند بدون نیاز به طی کردن مراحل طولانی بانکی، یک درگاه پرداخت (Payment Gateway: سرویسی که به فروشگاه‌های اینترنتی اجازه می‌دهد تا پول مشتری را به صورت آنلاین و کاملا امن دریافت کنند) برای سایت یا صفحه‌ی فروشگاهی خود بسازند.
• نئوبانک‌های ایرانی: بانک‌های کاملا دیجیتالی که به شما اجازه می‌دهند بدون حتی یک بار مراجعه‌ی حضوری، حساب باز کنید، کارت بانکی خود را درب منزل تحویل بگیرید و حتی وام‌های خرد و سریع دریافت کنید.
• صرافی‌های ارز دیجیتال بومی: پلتفرم‌هایی که با توجه به شرایط تحریم، به کاربران ایرانی اجازه می‌دهند به راحتی و با استفاده از کارت‌های بانکی عضو شتاب، به خرید و فروش رمزارزها و مدیریت دارایی‌های دیجیتال خود بپردازند.

موانع، فرصت‌ها و چشم‌انداز توسعه فناوری مالی در اقتصاد ایران

مسیر رشد فین تک در ایران، مانند یک جاده‌ی کوهستانی پر از فراز و نشیب است. از یک طرف، فرصت‌های بی‌نظیری وجود دارد و از طرف دیگر، موانع بزرگی سرعت این حرکت را کم می‌کنند.

بیایید ابتدا نگاهی به فرصت‌های طلایی‌ی این حوزه بیندازیم:

• جمعیت جوان و آشنا با تکنولوژی: ایران درصد بالایی از جوانان علاقه‌مند به موبایل‌های هوشمند و اینترنت را دارد. این موضوع، پذیرش فناوری‌های جدید و اپلیکیشن‌های مالی را بسیار راحت‌تر و سریع‌تر می‌کند.
• نیاز به حفظ ارزش سرمایه: در شرایط تورمی، افراد همواره به دنبال راه‌هایی برای سرمایه‌گذاری آسان و خرد هستند. پلتفرم‌های فین تک می‌توانند با ارائه‌ی ابزارهای مدیریت ثروت، دقیقا به این نیاز مهم پاسخ دهند.

اما در مقابل، موانع جدی و مهمی نیز بر سر راه توسعه‌ی این فناوری وجود دارند:

• نبود قوانین شفاف (رگولاتوری): رگولاتوری (Regulatory: نهادها و قوانینی که از سوی دولت برای نظارت بر یک صنعت، ایجاد نظم و جلوگیری از تخلف وضع می‌شوند) در ایران معمولا با سرعت رشد تکنولوژی هماهنگ نیست. این موضوع باعث می‌شود بسیاری از کسب‌وکارهای مالی در یک فضای مبهم فعالیت کنند و مسیر توسعه‌ی آن‌ها کند شود.
• تحریم‌های بین‌المللی: این تحریم‌ها باعث قطع ارتباط شبکه‌ی بانکی ایران با اقتصاد جهانی شده است و شرکت‌های فین تک ایرانی نمی‌توانند به سادگی خدمات خود را به خارج از مرزها گسترش دهند.
• مشکلات زیرساختی: قطعی‌ها و کندی سرعت اینترنت می‌تواند کیفیت ارائه‌ی خدمات را کاهش داده و اعتماد کاربران را به سیستم‌های مالی آنلاین خدشه‌دار کند.

با وجود تمام این چالش‌ها، چشم‌انداز آینده‌ی فین تک در ایران بسیار روشن است. انتظار می‌رود در سال‌های آینده، فناوری‌های مالی بیشتر از گذشته با زندگی روزمره‌ی ما ترکیب شوند و نوآوری‌های جدید بتوانند جایگزین بسیاری از فرآیندهای سنتی و کُند امروزی شوند.

آینده فین تک چگونه خواهد بود؟

وقتی به مسیر طی شده نگاه می‌کنیم، متوجه می‌شویم که فناوری مالی یا همان فین تک با سرعت شگفت‌انگیزی در حال پیشرفت است. اما آینده‌ی این مسیر به کدام سمت می‌رود؟ در آینده، فین تک دیگر فقط یک اپلیکیشن روی گوشی هوشمند شما نیست، بلکه به بخشی جدایی‌ناپذیر و نامرئی از کارهای روزمره‌ی ما تبدیل خواهد شد. در این بخش، سه روند بسیار مهم که آینده‌ی دنیای مالی را شکل می‌دهند، با زبانی ساده بررسی می‌کنیم.

نقش هوش مصنوعی و یادگیری ماشین در تحلیل داده‌ها و کشف تقلب

هوش مصنوعی به یکی از قدرتمندترین ابزارهای فین تک تبدیل شده است. در قلب این فناوری، مفهومی به نام یادگیری ماشین (Machine Learning: توانایی سیستم‌های کامپیوتری برای بررسی داده‌های گذشته و یادگیری از آن‌ها جهت پیش‌بینی اتفاقات آینده بدون نیاز به برنامه‌نویسی مجدد) قرار دارد.

فرض کنید یک نگهبان بسیار باهوش دارید که هرگز نمی‌خوابد و عادت‌های خرید شما را کاملا می‌شناسد. اگر شما همیشه خریدهای خود را در طول روز و از فروشگاه‌های محلی انجام می‌دهید، اما ناگهان ساعت 3 صبح یک تراکنش بزرگ از یک کشور دیگر در حساب شما ثبت شود، این سیستم هوشمند بلافاصله متوجه یک رفتار غیرعادی می‌شود و جلوی تراکنش را می‌گیرد. این نگهبان دیجیتال، نه تنها برای کشف تقلب، بلکه برای تحلیل حجم عظیمی از داده‌های درون‌زنجیره‌ای (On-chain Data: اطلاعات تمام تراکنش‌ها و نقل‌وانتقالات پولی که به صورت کاملا شفاف روی شبکه‌ی بلاک چین ثبت می‌شوند) استفاده می‌شود تا رفتار بازار و حرکت سرمایه‌های بزرگ را با دقت بسیار بالایی تحلیل کند.

ظهور امور مالی جاسازی شده Embedded Finance در کسب‌وکارها و اپلیکیشن‌های روزمره

یکی از جذاب‌ترین اتفاقات آینده، گسترش امور مالی جاسازی شده (Embedded Finance: قرار دادن و ادغام خدمات بانکی و پرداختی در داخل برنامه‌ها و وب‌سایت‌هایی که در حالت عادی، هیچ ارتباطی با بانکداری ندارند) است.

هدف این فناوری این است که پرداخت پول تا حد ممکن ساده و نامرئی شود. اجازه دهید یک مثال ملموس بزنیم: زمانی که در حال تجربه‌ی یک رقابت هیجان‌انگیز در بازی‌هایی مانند کلش آف کلنز یا موبایل لجندز هستید و می‌خواهید یک آیتم درون‌برنامه‌ای یا گیفت کارت تهیه کنید، دیگر نیازی نیست از بازی خارج شوید، وارد برنامه‌ی بانک شوید و پول را انتقال دهید. سیستم پرداخت و خدمات مالی دقیقا در همان محیط بازی تعبیه شده است. یا زمانی که از یک تاکسی اینترنتی استفاده می‌کنید، در پایان سفر هزینه‌ی شما به صورت خودکار پرداخت می‌شود، بدون اینکه حتی کارت بانکی خود را از جیب خارج کنید.

حسابرسی سطح بالا و مدیریت ریسک لحظه‌ای (Real-time)

در سیستم‌های مالی قدیمی، بررسی حساب‌ها و پیدا کردن اشتباهات، کاری بود که معمولا در پایان ماه یا پایان سال انجام می‌شد. اگر یک مشکل بزرگ یا ضرر مالی اتفاق می‌افتاد، شرکت‌ها هفته‌ها بعد متوجه‌ی آن می‌شدند. اما آینده متعلق به مدیریت لحظه‌ای (Real-time: دریافت، پردازش و واکنش به اطلاعات در همان صدم ثانیه‌ای که اتفاق می‌افتند، بدون هیچ‌گونه تاخیر) است.

امروزه به لطف پیشرفت فین تک، تمامی فرآیندهای حسابرسی و ارزیابی خطر به صورت زنده انجام می‌شود. مدیران مالی و حتی کاربران عادی می‌توانند در لحظه و از طریق داشبوردهای اطلاعاتی و پنل‌های هشدار، وضعیت سرمایه‌ی خود را زیر نظر بگیرند. این مدیریت لحظه‌ای باعث می‌شود تا پیش از وقوع یک بحران مالی، اقدامات پیشگیرانه انجام شود و سطح امنیت سرمایه‌گذاری‌ها به شکل چشمگیری افزایش پیدا کند.

منابع:

Mtu.edu

IBM.com

CentralBank.ie