بازار فارکس چیست؟ مزایا و چالش‌ها برای کاربران ایرانی

فارکس چیست به زبان ساده | آشنایی با بزرگترین بازار مالی دنیا

بیایید با یک مفهوم ساده شروع کنیم. کلمه فارکس (Forex) در واقع مخفف عبارت (Foreign Exchange) به معنای تبادل ارز خارجی است. به زبان ساده، فارکس بازاری است که در آن ارزهای کشورهای مختلف مانند دلار آمریکا، یورو یا ین ژاپن، در برابر یکدیگر خرید و فروش یا تبادل می‌شوند.

اما این یک بازار معمولی نیست؛ ما در مورد بزرگترین و نقدشونده‌ترین بازار مالی در تمام دنیا صحبت می‌کنیم. نقدشوندگی (Liquidity) یعنی سرعت و آسانی تبدیل یک دارایی به پول نقد. حجم معاملات روزانه در این بازار به تریلیون‌ها دلار می‌رسد؛ رقمی که حتی از مجموع تمام بازارهای سهام جهانی نیز بسیار بیشتر است.

در واقع، به احتمال زیاد شما هم بدون اینکه بدانید، قبلاً در این بازار شرکت کرده‌اید. اگر تا به حال برای یک سفر خارجی، ریال خود را به دلار یا یورو تبدیل کرده باشید، شما دقیقاً یک معامله‌ی فارکس در مقیاس کوچک انجام داده‌اید.

بازار فارکس دقیقاً کجاست؟ (آیا مکان فیزیکی دارد؟)

برخلاف بازارهایی مانند بورس اوراق بهادار تهران یا نیویورک، بازار فارکس هیچ ساختمان فیزیکی یا مکان مرکزی واحدی ندارد. شما نمی‌توانید به ساختمانی به نام «بازار فارکس» اشاره کنید. این بازار به صورت فرابورس (Over-the-Counter) یا به اختصار (OTC) فعالیت می‌کند. اما (OTC) یعنی چه؟

تصور کنید بازار فارکس یک شبکه‌ی الکترونیکی جهانی و عظیم است. این شبکه، بانک‌های بزرگ، موسسات مالی، شرکت‌های تجاری، بروکرها (کارگزاران) و معامله‌گران فردی را از سراسر جهان به یکدیگر متصل می‌کند. تمام معاملات از طریق اینترنت و شبکه‌های کامپیوتری امن انجام می‌شود؛ نه در یک تالار معاملات فیزیکی! در مجموع به این حالت، فرابورس می‌گویند.

چرا بازار فارکس به وجود آمده و چه کاربردهایی دارد؟ (فراتر از معامله‌گری)

شاید فکر کنید فارکس فقط برای معامله‌گری و کسب سود از نوسانات قیمت ساخته شده است؛ اما هدف اصلی و اولیه‌ی به وجود آمدن آن، بسیار کاربردی‌تر بوده است. کاربردهای اصلی این بازار به سه دسته تقسیم می‌شوند:

1. تجارت بین‌المللی: این دلیل اصلی وجود فارکس است. فرض کنید یک شرکت ایرانی می‌خواهد از آلمان خودرو وارد کند. این شرکت باید ریال خود را (یا معمولاً دلار) به یورو تبدیل کند تا بتواند پول شرکت آلمانی را بپردازد. این تبادل ارز در بستر بازار فارکس انجام می‌شود.
2. سفر و گردشگری: همانطور که در مثال اول گفتیم، میلیون‌ها گردشگر در سراسر جهان روزانه ارز کشور خود را به ارز کشور مقصدشان تبدیل می‌کنند.
3. معامله‌گری (Speculation): این همان کاربردی است که اکثر ما فارکس را با آن می‌شناسیم. در این حالت، معامله‌گران ارزها را نمی‌خرند که از آن استفاده‌ی فیزیکی (مثل سفر یا واردات) کنند. بلکه هدف آن‌ها کسب سود از نوسانات قیمت ارزها نسبت به یکدیگر است. آن‌ها پیش‌بینی می‌کنند که ارزش یک ارز در برابر ارز دیگر بالا یا پایین می‌رود و بر اساس آن پیش‌بینی، وارد معامله می‌شوند.

فارکس در برابر ارز دیجیتال | تفاوت‌های کلیدی چیست؟

بسیاری از معامله‌گران تازه‌کار، خصوصاً در ایران، ابتدا با دنیای رمزارز (Cryptocurrency) آشنا شده‌اند و سپس نام فارکس را شنیده‌اند. اگرچه هر دو بازار شامل نمودارهای قیمتی و تحلیل  (نمودار ترون) هستند، اما تفاوت‌های بنیادی بسیار بزرگی با یکدیگر دارند. درک این تفاوت‌ها به شما کمک می‌کند تا انتظارات واقع‌بینانه‌تری داشته باشید.

اساسی‌ترین تفاوت این دو بازار در ماهیت دارایی‌هایی است که معامله می‌کنید. در فارکس، شما ارزهای ملی (مانند دلار آمریکا یا ین ژاپن) را معامله می‌کنید که مستقیماً به قدرت اقتصادی، سیاست‌های بانک مرکزی و ثبات سیاسی یک کشور گره خورده‌اند. در مقابل، ارزهای دیجیتال (مانند بیت‌کوین)، دارایی‌های نوظهوری هستند که ارزش آن‌ها بیشتر بر پایه‌ی تکنولوژی، پذیرش عمومی و احساسات بازار (و نه اقتصاد یک کشور) بنا شده است.

در جدول زیر، مهم‌ترین تفاوت‌های این دو بازار را به صورت خلاصه مرور می‌کنیم:

ویژگی (Feature)	بازار فارکس (Forex Market)	بازار ارز دیجیتال (Crypto Market)
اصل دارایی	ارزهای فیات (پول ملی کشورها مانند دلار، یورو)	دارایی‌های دیجیتال و غیرمتمرکز (مانند بیت‌کوین، اتریوم)
پشتوانه و کنترل	دولت‌ها و بانک‌های مرکزی	(عمدتاً) شبکه‌ی غیرمتمرکز، تکنولوژی و جامعه کاربران
ساعات بازار	۲۴ ساعته، ۵ روز هفته (شنبه و یکشنبه تعطیل است)	۲۴ ساعته، ۷ روز هفته (هرگز تعطیل نمی‌شود)
میزان نوسان (Volatility)	نسبتاً کم (در جفت‌ارزهای اصلی، نوسانات معمولاً کوچک و در حد پیپ است)	بسیار بالا (نوسانات شدید ۱۰٪ تا ۲۰٪ در یک روز عادی تلقی می‌شود)
عوامل اصلی تأثیرگذار	نرخ بهره، تورم، آمار اشتغال، سیاست‌های کلان اقتصادی	پذیرش تکنولوژی، اخبار مربوط به نوآوری، قوانین و مقررات، احساسات بازار (Hype)
قدمت و بلوغ بازار	بازاری بسیار بالغ و قدیمی (ده‌ها سال قدمت)	بازاری بسیار جوان و نوظهور (بیش از یک دهه قدمت)

به طور خلاصه، فارکس بازاری بالغ‌تر، باثبات‌تر و با نقدشوندگی بسیار بالاتر است که بر پایه‌ی اقتصاد کلان کشورها حرکت می‌کند. در مقابل، دنیای رمزارز بازاری نوپا، بسیار پرنوسان و مبتنی بر تکنولوژی است که فرصت‌های متفاوت (و البته ریسک‌های بسیار متفاوتی) را ارائه می‌دهد.

بازار فارکس چگونه کار می‌کند؟ (سازوکار به زبان ساده)

حالا که می‌دانیم فارکس یک بازار جهانی و غیرمتمرکز است، بیایید ببینیم سازوکار معاملات در آن دقیقاً چگونه است. برخلاف بازار سهام که شما سهام یک شرکت خاص (مانند اپل) را می‌خرید، در فارکس همه‌چیز بر اساس «جفت» یا زوجیت کار می‌کند.

در فارکس چه چیزی معامله می‌شود؟ (آشنایی با مفهوم جفت ارز)

در بازار فارکس، شما هرگز یک ارز را به‌تنهایی معامله نمی‌کنید. معاملات همیشه به‌صورت جفت ارز (Currency Pair) انجام می‌شوند. چرا؟ چون شما همیشه در حال تبدیل یک ارز به ارز دیگر هستید. به عبارتی دیگر، وقتی شما یک ارز را می‌خرید، همزمان در حال فروش ارز دیگری هستید.

یک جفت ارز را مانند یک مسابقه‌ی طناب‌کشی بین دو اقتصاد تصور کنید. برای مثال، جفت ارز (EUR/USD) نشان‌دهنده‌ی نبرد اقتصادی بین ناحیه‌ی یورو و ایالات متحده‌ی آمریکا است. قیمتی که شما روی نمودار می‌بینید، نشان می‌دهد که در آن لحظه، کدام یک قوی‌تر است.

ارز پایه (Base) و ارز متقابل (Quote) یعنی چه؟

هر جفت ارز از دو بخش تشکیل شده که درک آن‌ها بسیار کلیدی است. بیایید دوباره جفت ارز (EUR/USD) را مثال بزنیم:

•  ارز پایه (Base Currency): این ارز اول در یک جفت ارز خواهد بود (در مثال ما، یورو یا EUR است). ارز پایه همیشه «واحد» محاسباتی ما است و ارزش آن برابر با «یک» در نظر گرفته می‌شود. این همان ارزی است که شما تصمیم به خرید یا فروش آن می‌گیرید.
•  ارز متقابل (Quote Currency): این ارز دوم در همان جفت ارز خواهد بود (در مثال ما، دلار آمریکا یا USD است). این ارز به ما می‌گوید که برای خرید یک واحد از ارز پایه، به چه مقدار از ارز متقابل نیاز داریم.

فرض کنید که قیمت جفت ارز (EUR/USD) برابر با 1.0800 است. این عدد به ما می‌گوید که هر 1 یورو (ارز پایه) برابر با 1.08 دلار آمریکا (ارز متقابل) است.

چطور از بالا و پایین رفتن قیمت‌ها در فارکس سود می‌کنیم؟ (مفهوم معامله خرید و فروش)

زیبایی بازار فارکس در این است که شما می‌توانید هم از بالا رفتن قیمت‌ها و هم از پایین آمدن آن‌ها سود کسب کنید. این کار از طریق دو نوع معامله‌ی اصلی انجام می‌شود:

1. معامله‌ی خرید (Buy) یا (Long Position): شما زمانی وارد معامله‌ی خرید می‌شوید که پیش‌بینی می‌کنید ارزش ارز پایه (ارز اول) در برابر ارز متقابل افزایش خواهد یافت. مثلاً شما پیش‌بینی می‌کنید که اقتصاد اروپا قوی‌تر خواهد شد و ارزش یورو در برابر دلار بالا می‌رود. در این حالت شما جفت ارز (EUR/USD) را در قیمت 1.0800 می‌خرید. اگر قیمت طبق پیش‌بینی شما به 1.0900 برسد و شما معامله‌ی خود را ببندید، سود کرده‌اید (چون یورویی که خریده بودید، حالا به دلار ارزش بیشتری دارد).
2. معامله‌ی فروش (Sell) یا (Short Position): شما زمانی وارد معامله‌ی فروش می‌شوید که پیش‌بینی می‌کنید ارزش ارز پایه (ارز اول) در برابر ارز متقابل کاهش خواهد یافت. مثلاً شما پیش‌بینی می‌کنید که اقتصاد آمریکا قوی‌تر می‌شود (یا اروپا ضعیف می‌شود) و ارزش یورو در برابر دلار پایین می‌آید. در این حالت شما جفت ارز (EUR/USD) را در قیمت 1.0800 می‌فروشید. اگر قیمت طبق پیش‌بینی شما به 1.0700 برسد و شما معامله‌ی خود را ببندید، باز هم سود کرده‌اید (چون شما یورویی را که در 1.08 فروخته بودید، حالا ارزان‌تر در 1.07 بازخرید کرده‌اید و از این تفاوت قیمت سود برده‌اید).

بنابراین، در فارکس جهت حرکت بازار (چه صعودی و چه نزولی) مهم نیست؛ بلکه تشخیص صحیح جهت حرکت است که اهمیت دارد.

با الفبای بازار فارکس آشنا شوید (اصطلاحات کلیدی و ضروری)

برای فعالیت در هر بازار تخصصی، ابتدا باید زبان و الفبای آن را یاد بگیریم. بازار فارکس هم مجموعه‌ای از اصطلاحات ضروری دارد که شاید در ابتدا کمی گیج‌کننده به نظر برسند؛ اما برای درک معاملات حیاتی هستند. در ادامه، مهم‌ترین اصطلاحات را به زبان ساده بررسی می‌کنیم.

پیپ (Pip) و پوینت (Point) | واحدهای اندازه‌گیری سود و ضرر

در فارکس، ما سود و ضرر خود را بر اساس «پیپ» محاسبه می‌کنیم. پیپ (Pip) مخفف (Percentage in Point)، کوچکترین واحد استاندارد تغییر قیمت در یک جفت ارز است. فرض کنید قیمت جفت ارز (EUR/USD) از 1.0800 به 1.0801 تغییر می‌کند. این حرکت به اندازه‌ی «1 پیپ» است. در اکثر جفت ارزها (به‌جز جفت ارزهای دارای ین ژاپن)، پیپ همان رقم چهارم بعد از اعشار است.

اما پوینت (Point) یا پیپت (Pipette) چیست؟ برخی بروکرها دقت بیشتری ارائه می‌دهند و از واحدی به نام پوینت استفاده می‌کنند که یک‌دهم پیپ است (رقم پنجم اعشار). اما واحد استاندارد محاسبه همان پیپ است.

لات (Lot) | واحد اندازه‌گیری حجم معامله

لات به ما می‌گوید که چه حجمی از یک ارز را معامله می‌کنیم. درست مانند اینکه تخم‌مرغ را در شانه یا آب را در بطری می‌خریم، در فارکس هم ارزها را در واحدهای مشخصی به نام لات معامله می‌کنیم. انواع لات عبارتند از:

•  لات استاندارد (Standard Lot): برابر با 100,000 واحد از ارز پایه (ارز اول) است.
•  مینی لات (Mini Lot): برابر با 10,000 واحد از ارز پایه خواهد بود.
•  میکرو لات (Micro Lot): برابر با 1,000 واحد از ارز پایه است.

برای یک مبتدی، شروع با میکرو لات‌ها بسیار منطقی‌تر است تا بتواند مدیریت ریسک بهتری داشته باشد.

قیمت خرید (Ask) و فروش (Bid) و اسپرد (Spread) چیست؟

در هر لحظه، برای هر جفت ارز دو قیمت مختلف به شما نشان داده می‌شود. این مفهوم دقیقاً مانند تابلوی صرافی‌های فیزیکی است:

1. قیمت فروش (Bid): این قیمتی است که بروکر (کارگزار) حاضر است ارز پایه (ارز اول) را از شما بخرد و قیمتی است که شما در معامله‌ی فروش (Sell) خود می‌بینید (قیمت پایین‌تر).
2. قیمت خرید (Ask): این قیمتی است که بروکر حاضر است ارز پایه را به شما بفروشد و قیمتی است که شما در معامله‌ی خرید (Buy) خود می‌بینید (قیمت بالاتر).

یک قانون ساده درباره قیمت‌ها: قیمت خرید (Ask) همیشه کمی بالاتر از قیمت فروش (Bid) است.

اما اسپرد (Spread) چیست؟ به اختلاف بین دو قیمت خرید و فروش (Ask و Bid) اسپرد می‌گویند. اسپرد در واقع، کارمزد اصلی بروکر برای فراهم کردن امکان معامله برای شما است. مثلاً اگر قیمت (EUR/USD) به صورت 1.0800 (Bid) و 1.0801 (Ask) باشد، اسپرد برابر با 1 پیپ است.

اهرم یا لوریج (Leverage) و مارجین (Margin) چیست؟ | شمشیری دولبه در معاملات

اهرم یا لوریج (Leverage) یکی از جذاب‌ترین و در عین حال خطرناک‌ترین مفاهیم دنیای فارکس است. به زبان ساده، اهرم به شما این امکان را می‌دهد که با پولی بسیار بیشتر از سرمایه‌ی واقعی خودتان معامله کنید. بروکر این اعتبار را به شما قرض می‌دهد تا بتوانید حجم معاملات (لات) بزرگتری را باز کنید. اهرم به صورت نسبت‌هایی مانند 1:50، 1:100 یا 1:500 نشان داده می‌شود.

مثلاً اگر شما اهرم 1:100 داشته باشید، به این معناست که با داشتن 100 دلار در حساب خود، می‌توانید معامله‌ای به ارزش 10,000 دلار (100× 100) باز کنید. همان‌طور که در تیتر ذکر کردیم، این یک شمشیر دولبه است:

•  روی خوب (سود): اهرم سودهای شما را (نسبت به سرمایه‌ی اولیه‌تان) چند برابر می‌کند.
•  روی بد (ضرر): اهرم به همان نسبت، ضررهای شما را نیز چند برابر می‌کند و می‌تواند به سرعت باعث از دست رفتن کل سرمایه‌ی شما شود.

اما وقتی شما از بروکر اعتبار (اهرم) می‌گیرید تا یک معامله‌ی 10,000 دلاری باز کنید، بروکر چطور مطمئن می‌شود که شما ضرر احتمالی را پرداخت می‌کنید؟ پاسخ در «مارجین» است. مارجین (Margin) آن بخش کوچکی از پول شماست که بروکر به عنوان وجه تضمین یا وثیقه برای باز کردن آن معامله‌ی بزرگتر، به طور موقت قفل می‌کند. مارجین یک کارمزد نیست و این پول از حساب شما کسر نمی‌شود؛ بلکه فقط تا زمانی که معامله‌ی شما باز است، در گرو بروکر باقی می‌ماند.

جدول مرور اصطلاحات مهم

برای دسترسی سریع و مرور مفاهیم، می‌توانید از جدول زیر به عنوان یک راهنمای مرجع سریع استفاده کنید:

اصطلاح	تعریف به زبان ساده
جفت ارز (Currency Pair)	دو ارزی که در برابر هم معامله می‌شوند (مانند EUR/USD).
ارز پایه (Base Currency)	ارز اول در جفت ارز (ارز سمت چپ) که ارزش آن 1 است.
ارز متقابل (Quote Currency)	ارز دوم در جفت ارز (ارز سمت راست) که قیمت را نشان می‌دهد.
پیپ (Pip)	کوچکترین واحد استاندارد تغییر قیمت (معمولاً رقم چهارم اعشار).
لات (Lot)	واحد اندازه‌گیری حجم یا اندازه‌ی معامله (استاندارد = 100,000 واحد).
قیمت خرید (Ask)	قیمتی که شما در آن نقطه اقدام به خرید می‌کنید (قیمت بالاتر).
قیمت فروش (Bid)	قیمتی که شما در آن نقطه اقدام به فروش می‌کنید (قیمت پایین‌تر).
اسپرد (Spread)	اختلاف بین قیمت خرید و فروش (کارمزد بروکر).
اهرم (Leverage)	اعتباری که بروکر برای باز کردن معاملات بزرگتر می‌دهد.
مارجین (Margin)	وجه تضمینی که بروکر برای باز نگه داشتن معامله‌ی شما نگه می‌دارد.

بازیگران اصلی (فعالان) در بازار فارکس چه کسانی هستند؟

بازار فارکس یک اقیانوس پهناور مالی است و بازیگران آن مانند موجودات دریایی، اندازه‌ها و اهداف متفاوتی دارند. این بازار فقط متعلق به معامله‌گران خانگی نیست؛ در واقع، فعالیت اصلی توسط غول‌های مالی انجام می‌شود. درک اینکه چه کسانی در این بازار حضور دارند، به شما کمک می‌کند تا دید بهتری نسبت به حرکات بازار پیدا کنید.

از بانک‌های مرکزی تا معامله‌گران خُرد

می‌توانیم بازیگران اصلی را بر اساس میزان تأثیرگذاری و حجم معاملاتشان به این ترتیب دسته‌بندی کنیم:

1. بانک‌های مرکزی (Central Banks): این بانک‌ها مانند بانک مرکزی آمریکا (فدرال رزرو)، بانک مرکزی اروپا (ECB) یا بانک مرکزی ژاپن (BOJ) غول‌های بازار هستند. هدف اصلی آن‌ها سود کردن نیست؛ بلکه مدیریت اقتصاد کشورشان است. آن‌ها با ابزارهایی مانند تغییر نرخ بهره یا خرید و فروش مستقیم ارز، ارزش پول ملی خود را کنترل می‌کنند تا تورم را مهار کرده و به ثبات اقتصادی کمک کنند. تصمیمات و حتی سخنرانی‌های رؤسای این بانک‌ها می‌تواند باعث بزرگترین نوسانات در بازار شود.
2. بانک‌های تجاری و سرمایه‌گذاری بزرگ (Major Banks): این‌ها ستون فقرات بازار فارکس و تشکیل‌دهنده‌ی بازار بین بانکی (Interbank Market) هستند. بانک‌هایی مانند (JPMorgan)، (Goldman Sachs) یا (Deutsche Bank) با حجم‌های بسیار عظیم معامله می‌کنند. این بانک‌ها دو هدف را دنبال می‌کنند؛ یعنی هم برای مشتریان بزرگ خود (مانند شرکت‌های چندملیتی) ارز تبادل می‌کنند و هم برای کسب سود خودشان دست به معامله‌گری می‌زنند.
3. شرکت‌های تجاری چندملیتی (Multinational Corporations): شرکت‌هایی مانند اپل، سامسونگ یا تویوتا را در نظر بگیرید. این شرکت‌ها برای تجارت بین‌المللی خود به فارکس نیاز دارند. برای مثال، زمانی که اپل آیفون‌های خود را در اروپا می‌فروشد، یورو (EUR) دریافت می‌کند؛ اما برای پرداخت حقوق کارمندانش در آمریکا به دلار (USD) نیاز دارد. بنابراین باید در بازار فارکس، یوروهای خود را بفروشد و دلار بخرد. هدف اصلی آن‌ها، لزوماً سود از نوسان قیمت ارز نیست، بلکه تجارت است.
4. صندوق‌های سرمایه‌گذاری و پوشش ریسک (Hedge Funds): این‌ها معامله‌گران بزرگ و حرفه‌ای هستند که با هدف کسب سودهای کلان برای سرمایه‌گذاران خود، در بازار فعالیت می‌کنند. آن‌ها از استراتژی‌های پیچیده‌ای برای پیش‌بینی حرکات بازار استفاده می‌کنند و حجم معاملاتشان آنقدر بزرگ است که می‌تواند بر روند بازار تأثیر بگذارد.
5. معامله‌گران خُرد یا ریتیل (Retail Traders): این دسته شامل من و شما می‌شود؛ یعنی افراد عادی که با سرمایه‌های به نسبت کوچک‌تر، از طریق یک بروکر یا کارگزار (Broker) به بازار متصل می‌شویم. ما مستقیماً به بازار بین بانکی دسترسی نداریم و بروکرها این دسترسی را برای ما فراهم می‌کنند. اگرچه حجم معاملات یک معامله‌گر خُرد در مقابل یک بانک مرکزی تقریباً صفر است، اما مجموع فعالیت میلیون‌ها معامله‌گر خُرد در سراسر جهان، بخش قابل توجهی از نقدشوندگی بازار را تشکیل می‌دهد.

چرا بازار فارکس 24 ساعته باز است؟

یکی از جذاب‌ترین ویژگی‌های بازار فارکس، فعالیت شبانه‌روزی آن (در 5 روز هفته) است. برخلاف بورس‌های داخلی که ساعت کاری مشخصی دارند (مثلاً 9 صبح تا 12:30 ظهر)، بازار فارکس هرگز نمی‌خوابد. دلیل این امر ساده است. بازار فارکس یک بازار جهانی و غیرمتمرکز (OTC) است. این بازار به جای اینکه در یک ساختمان مستقر باشد، از شبکه‌ای از بانک‌ها و مراکز مالی در سراسر کره‌ی زمین تشکیل شده است.

این بازار به معنای واقعی کلمه «خورشید را دنبال می‌کند». وقتی مراکز مالی در یک بخش از جهان در حال بستن معاملات روزانه‌ی خود هستند، مراکز مالی در بخش دیگری از جهان، تازه روز کاری خود را شروع می‌کنند. این فرایند مانند یک مسابقه‌ی دو امدادی جهانی است که در آن، معاملات از یک مرکز مالی به مرکز بعدی سپرده می‌شود و به همین دلیل، بازار از عصر یکشنبه (به وقت ما) تا پایان عصر جمعه، به طور مداوم باز است.

سشن‌های معاملاتی (Session) اصلی | (توکیو، لندن و نیویورک) و اهمیت هم‌پوشانی آن‌ها

این چرخه‌ی 24 ساعته به چند دوره‌ی زمانی اصلی تقسیم می‌شود که به آن‌ها سشن معاملاتی (Trading Session) گفته می‌شود. هر سشن، ساعات کاری غالب در یک منطقه‌ی جغرافیایی خاص است. اگرچه سشن‌های کوچکتری مانند سشن سیدنی (استرالیا) هم وجود دارند، اما سه سشن اصلی و تأثیرگذار بازار عبارتند از:

1. سشن توکیو (سشن آسیا): این سشن اولین بازاری است که در هفته شروع به کار می‌کند و معاملات بازارهای آسیایی مانند ژاپن، چین و سنگاپور در آن متمرکز است.
2. سشن لندن (سشن اروپا): لندن قلب تپنده‌ی بازار فارکس و بزرگترین مرکز مالی جهان است. بیشترین حجم معاملات روزانه در طی ساعات کاری این سشن انجام می‌شود.
3. سشن نیویورک (سشن آمریکای شمالی): دومین سشن بزرگ بازار که به شدت تحت تأثیر اخبار اقتصادی ایالات متحده‌ی آمریکا است.

مهم‌ترین بخش ماجرا، ساعاتی است که این سشن‌ها با یکدیگر هم‌پوشانی (Overlap) دارند؛ یعنی زمانی که دو بازار بزرگ به طور همزمان باز هستند. مهم‌ترین هم‌پوشانی بازار، مربوط به تداخل سشن لندن و نیویورک (معمولاً در بعد از ظهر به وقت ایران) است. این چند ساعت، زمان طلایی یا ساعات اوج شلوغی بازار فارکس محسوب می‌شوند. دلیل اهمیت این هم‌پوشانی این است که:

•  نقدشوندگی (Liquidity) به اوج می‌رسد: با حضور همزمان معامله‌گران اروپایی و آمریکایی، بیشترین حجم خرید و فروش در بازار اتفاق می‌افتد. این یعنی شما می‌توانید معاملات خود را به سرعت و با کمترین هزینه (اسپرد کمتر) باز و بسته کنید.
•  نوسانات (Volatility) افزایش می‌یابد: از آنجایی که مهم‌ترین اخبار اقتصادی اروپا و آمریکا اغلب در همین بازه‌ی زمانی منتشر می‌شود، قیمت‌ها تمایل دارند حرکات بزرگتر و معنادارتری از خود نشان دهند.

به طور خلاصه، درک زمان‌بندی این سشن‌ها به معامله‌گر کمک می‌کند تا بداند چه زمانی بازار فعال‌تر (و بالقوه سودآورتر یا پرریسک‌تر) است.

نگاهی کوتاه به انواع تحلیل در فارکس (چطور آینده قیمت را پیش‌بینی کنیم؟)

برای اینکه بتوانیم در بازار فارکس تصمیمات آگاهانه‌تری بگیریم، نیاز به تحلیل داریم. تحلیل به ما کمک می‌کند تا با بررسی شواهد، روندهای احتمالی آینده‌ی قیمت را پیش‌بینی کنیم. در دنیای بازارهای مالی، دو رویکرد یا مکتب فکری اصلی برای این کار وجود دارد: تحلیل تکنیکال و تحلیل بنیادی.

تحلیل تکنیکال (Technical) | پیش‌بینی با استفاده از نمودارها

تحلیل تکنیکال (Technical Analysis) روشی است که در آن، معامله‌گر فقط بر روی نمودار قیمت و داده‌های تاریخی بازار تمرکز می‌کند. باور اصلی در این روش این است که «همه‌چیز در قیمت لحاظ شده است» و «تاریخ تکرار می‌شود». یعنی تمام اخبار، اتفاقات اقتصادی و احساسات معامله‌گران، نهایتاً تأثیر خود را روی نمودار قیمت نشان می‌دهند.

تحلیل‌گران تکنیکال با بررسی الگوهای قیمتی (Chart Patterns)، روندهای گذشته و استفاده از ابزارهایی به نام اندیکاتور (Indicator)، تلاش می‌کنند تا جهت حرکت بعدی بازار را شناسایی کنند. این روش شبیه به کار یک هواشناس است. هواشناس با بررسی داده‌های آب و هوای روزهای گذشته (نمودار) و الگوهای فعلی (روندها)، پیش‌بینی می‌کند که فردا هوا آفتابی است یا بارانی.

تحلیل بنیادی یا فاندامنتال (Fundamental) | بررسی اخبار و داده‌های اقتصادی

تحلیل بنیادی (Fundamental Analysis) یا فاندامنتال، رویکردی کاملاً متفاوت دارد. این تحلیل به جای تمرکز بر نمودار، به دنبال پیدا کردن «چرایی» حرکت قیمت است. سوال اصلی در این روش این است: «چه عواملی باعث قوی‌تر شدن یا ضعیف‌تر شدن اقتصاد یک کشور و در نتیجه، ارز آن می‌شوند؟»

تحلیل‌گران بنیادی، سلامت کلی اقتصادها را با بررسی شاخص‌های کلیدی می‌سنجند. برخی از مهم‌ترین شاخص‌ها در بازار فارکس عبارتند از:

•  نرخ بهره‌ی بانک مرکزی (مهم‌ترین عامل تأثیرگذار بر ارزش یک ارز)
•  نرخ تورم (مانند شاخص بهای مصرف‌کننده یا CPI)
•  آمار اشتغال (مانند گزارش حقوق و دستمزد بخش غیرکشاورزی آمریکا یا NFP)
•  تولید ناخالص داخلی (GDP)
•  رویدادهای سیاسی مهم و سخنرانی‌های رؤسای بانک‌های مرکزی.

این روش مانند این است که شما قبل از خرید سهام یک شرکت، ترازنامه‌ی مالی، میزان سودآوری، کیفیت مدیریت و سلامت کلی آن شرکت را بررسی کنید. در فارکس، شما «سلامت اقتصاد» یک کشور را مورد بررسی قرار می‌دهید.

کدام تحلیل بهتر است؟ | اهمیت ترکیب دو دیدگاه

این سوال، یکی از بحث‌های همیشگی در بازارهای مالی است. حقیقت این است که هیچ‌کدام به تنهایی «بهتر» نیستند؛ آن‌ها دو روی یک سکه هستند و بهترین عملکرد را زمانی دارند که مکمل یکدیگر باشند. بسیاری از معامله‌گران موفق و حرفه‌ای، به شکل زیر از یک رویکرد ترکیبی استفاده می‌کنند:

•  آن‌ها از تحلیل بنیادی استفاده می‌کنند تا بفهمند کدام جفت ارز برای معامله مناسب است. (مثلاً آیا اقتصاد آمریکا در حال قوی شدن است و اقتصاد اروپا در حال ضعیف شدن؟)
•  سپس از تحلیل تکنیکال استفاده می‌کنند تا بفهمند چه زمانی بهترین نقطه برای ورود به آن معامله یا خروج از آن است. (پیدا کردن نقاط بهینه‌ی ورود و خروج روی نمودار).

استفاده‌ی همزمان از این دو دیدگاه می‌تواند به شما تصویر کامل‌تر و قابل اعتمادتری از وضعیت بازار بدهد.

چطور می‌توانیم وارد بازار فارکس شویم؟

اگر تا اینجای کار با مفاهیم اولیه آشنا شده‌اید و احساس می‌کنید این بازار برای شما جذاب است، قدم بعدی شما می‌تواند آشنایی با نقشه راه ورود به آن باشد. ورود به فارکس یک فرایند گام به گام است که نباید در آن عجله کرد.

گام اول: آموزش و یادگیری (مهم‌ترین قدم)

این مرحله، حیاتی‌ترین و در عین حال بخشی است که بسیاری از افراد تازه‌کار آن را نادیده می‌گیرند. ورود به فارکس بدون آموزش مانند این است که بخواهید بدون گذراندن دوره‌ی خلبانی، یک هواپیما را به پرواز درآورید. بازار فارکس یک بازی شانسی یا کازینو نیست؛ یک بازار مالی پیچیده است که موفقیت در آن نیازمند دانش و مهارت است. قبل از اینکه حتی یک ریال وارد این بازار کنید، باید زمان کافی را صرف یادگیری مفاهیم کلیدی کنید. این آموزش‌ها باید شامل موارد زیر باشند:

• درک عمیق تمام اصطلاحات (مانند پیپ، لات، اسپرد و اهرم)
• یادگیری حداقل یکی از روش‌های تحلیلی (تکنیکال یا بنیادی)
• یادگیری مدیریت ریسک و سرمایه (Risk Management)

گام دوم: انتخاب بروکر یا کارگزار (واسطه معاملاتی شما)

همانطور که گفتیم، ما به عنوان معامله‌گران خُرد، دسترسی مستقیم به بازار بین بانکی نداریم. بروکر (Broker) یا کارگزار، شرکتی است که نقش واسطه را ایفا می‌کند. بروکر پلتفرم معاملاتی (نرم‌افزار معامله) را در اختیار شما قرار می‌دهد و سفارشات خرید و فروش شما را به بازار جهانی متصل می‌کند. انتخاب یک بروکر معتبر، بخش بسیار مهمی از فرایند است. شما باید به دنبال بروکری باشید که:

•  تحت نظارت نهادهای معتبر مالی (رگوله) باشد.
•  اسپرد (کارمزد) منصفانه‌ای ارائه دهد.
•  پشتیبانی مشتری خوبی داشته باشد.
• با شرایط و نیازهای شما (به‌خصوص به عنوان یک کاربر ایرانی) سازگاری داشته باشد.

گام سوم: تمرین با حساب دمو (آزمایش بدون ریسک مالی)

تقریباً همه‌ی بروکرهای معتبر، امکانی به نام حساب آزمایشی (Demo Account) ارائه می‌دهند. حساب دمو یک محیط شبیه‌سازی شده‌ی کامل از بازار واقعی است. بروکر مقداری پول مجازی (مثلاً 10,000 دلار غیر واقعی) در اختیار شما قرار می‌دهد تا بتوانید:

•  با پلتفرم معاملاتی و نحوه‌ی کار با آن آشنا شوید.
•  استراتژی‌های تحلیلی خود را در شرایط واقعی بازار تست کنید.
•  خرید و فروش را بدون هیچ‌گونه ریسک مالی و استرس از دست دادن پول، تمرین کنید.

حساب دمو مانند یک «شبیه‌ساز پرواز» برای خلبانان است. قبل از پرواز واقعی، شما باید ساعت‌ها در محیط امن شبیه‌ساز تمرین کنید تا به تسلط کامل برسید.

گام چهارم: افتتاح حساب واقعی و شروع معاملات

پس از آنکه مدتی (مثلاً حداقل 1 تا 3 ماه) در حساب دمو تمرین کردید و احساس کردید که به درک مناسبی از بازار و مدیریت ریسک رسیده‌اید، می‌توانید برای افتتاح یک حساب واقعی (Live Account) اقدام کنید. در این مرحله شما فرایند احراز هویت را در بروکر انتخابی خود تکمیل کرده و سرمایه‌ی واقعی خود را واریز می‌کنید.

یک توصیه‌ی بسیار مهم در این گام این است که حتماً با سرمایه‌ی کم و حجم‌های معاملاتی کوچک (مانند میکرو لات) شروع کنید. هدف شما در ماه‌های اول، کسب سودهای کلان نیست؛ بلکه «بقا در بازار» و کسب تجربه با پول واقعی است.

آشنایی با ریسک‌ها و مدیریت ریسک در فارکس 

تا به اینجا با جنبه‌های جذاب بازار فارکس آشنا شدیم؛ اما این بخش، شاید حیاتی‌ترین بخش آموزش شما باشد. ورود به دنیای فارکس بدون شناخت ریسک‌ها و روش‌های مقابله با آن مانند رانندگی با سرعت بالا بدون ترمز و کمربند ایمنی است. ما در این بخش با نگاهی واقع‌بینانه، خطرات اصلی و سپس «سپر دفاعی» شما یعنی مدیریت ریسک را بررسی می‌کنیم.

ریسک‌های اصلی بازار فارکس چیه؟ بزرگترین اشتباه یک مبتدی این است که فارکس را «دستگاه تولید پول» ببیند. فارکس یک بازار مالی پرریسک است و شما می‌توانید به‌راحتی تمام سرمایه‌ی خود را از دست بدهید. مهم‌ترین ریسک‌ها عبارتند از:

• ریسک اهرم (Leverage): همانطور که در بخش اصطلاحات گفتیم، اهرم (Leverage) یک شمشیر دولبه است. این ابزار همان‌طور که سود شما را چند برابر می‌کند، به همان شدت (و حتی سریع‌تر) ضررهای شما را نیز چند برابر می‌کند. استفاده از اهرم بالا، اصلی‌ترین دلیل از دست رفتن سریع سرمایه‌ی مبتدیان است.
• ریسک نوسانات (Volatility): بازار ارز به‌خصوص در زمان انتشار اخبار اقتصادی مهم می‌تواند به شدت پرنوسان باشد. یک حرکت ناگهانی و شدید خلاف جهت معامله‌ی شما، می‌تواند منجر به ضرر بزرگی شود.
• ریسک اخطار کسری موجودی (Margin Call): اگر به دلیل استفاده از اهرم بالا و حرکت بازار برخلاف پیش‌بینی شما، ضرر معامله‌ی باز شما از حد مشخصی (که بروکر تعیین می‌کند) فراتر رود، بروکر به شما اخطار کسری موجودی یا مارجین کال (Margin Call) می‌دهد و اگر نتوانید موجودی خود را افزایش دهید، بروکر به صورت خودکار معامله‌ی ضررده شما را می‌بندد تا از بدهکار شدن شما جلوگیری کند. این اتفاق معمولاً به معنای از دست رفتن بخش بزرگی (یا تمام) سرمایه‌ی شماست.

حالا که با خطرات آشنا شدیم، چطور از خودمان محافظت کنیم؟ پاسخ در مدیریت ریسک (Risk Management) است. مدیریت ریسک مجموعه‌ای از قوانین است که به شما کمک می‌کند تا زنده بمانید و در بلندمدت در بازار دوام بیاورید. قانون شماره یک در بازارهای مالی، «حفظ سرمایه» است. ابزارهای اصلی شما برای این کار عبارتند از:

• استفاده از حد ضرر (Stop Loss): این یک دستور خودکار است که به بروکر می‌دهید تا اگر قیمت به سطح مشخصی برخلاف معامله‌ی شما رسید، معامله را با یک ضرر کوچک و قابل قبول ببندد. شاید استفاده از آن راحت نباشد، اما در صورت حرکت شدید بازار علیه شما، جان سرمایه‌ی شما را نجات می‌دهد.
• مدیریت حجم معامله (Position Sizing): این قانون به شما می‌گوید که مجازید چه مقدار از سرمایه‌ی خود را در هر معامله‌ی واحد ریسک کنید. این یعنی شما باید حد ضرر و حجم معامله‌ی خود را طوری تنظیم کنید که اگر حد ضررتان فعال شد، فقط مقدار مشخصی را از دست بدهید.
• نسبت ریسک به ریوارد (Risk/Reward Ratio): قبل از ورود به هر معامله، از خود بپرسید: «در ازای این مقدار ریسک (حد ضرر)، چقدر انتظار سود دارم؟» معامله‌گران حرفه‌ای فقط وارد معاملاتی می‌شوند که پتانسیل سودشان (حد سود یا Take Profit) به طور معناداری (مثلاً 2 یا 3 برابر) بیشتر از ریسک احتمالی‌شان (حد ضرر) باشد.

مزایای کلیدی بازار فارکس

محبوبیت جهانی بازار فارکس به دلیل چند ویژگی منحصربه‌فرد است که آن را از سایر بازارها متمایز می‌کند:

•  نقدشوندگی فوق‌العاده بالا: فارکس بزرگترین و نقدشونده‌ترین بازار مالی دنیاست. این به آن معناست که به دلیل حجم عظیم معاملات، تقریباً در هر لحظه برای هر سفارش خرید یا فروش، طرف معامله‌ای وجود دارد و معاملات به سرعت و با کمترین تاخیر انجام می‌شوند.
•  بازاری 24 ساعته در 5 روز هفته: این بازار به معنای واقعی کلمه نمی‌خوابد. از آنجایی که فارکس بازاری جهانی است و مراکز مالی مختلف در مناطق زمانی متفاوت (مانند توکیو، لندن و نیویورک) در آن فعالند، معاملات از عصر یکشنبه تا پایان عصر جمعه (به وقت ایران) به طور مداوم ادامه دارد. این ویژگی به شما انعطاف‌پذیری زمانی بالایی را برای معامله می‌دهد.
•  امکان کسب سود در هر دو جهت: برخلاف بسیاری از بازارهای سنتی، در فارکس شما محدود به سود بردن از افزایش قیمت‌ها نیستید. این یک بازار دوطرفه است؛ یعنی شما هم می‌توانید با پیش‌بینی افزایش قیمت وارد معامله‌ی خرید (Buy) شوید و هم می‌توانید با پیش‌بینی کاهش قیمت وارد معامله‌ی فروش (Sell) شده و از افت بازار نیز سود کسب کنید.
•  دسترسی آسان با سرمایه کم: به لطف وجود اهرم یا لوریج (Leverage)، معامله‌گران می‌توانند با سرمایه‌ی اولیه به نسبت کم، معاملاتی با ارزش بسیار بزرگتر را مدیریت کنند. اگرچه این ویژگی همانطور که در بخش ریسک‌ها تاکید کردیم، خطرات بازار را نیز به شدت افزایش می‌دهد، اما همین اهرم است که ورود به بزرگترین بازار مالی دنیا را برای عموم امکان‌پذیر کرده است.
•  هزینه‌های معاملاتی پایین: در مقایسه با بازارهای دیگر مانند سهام، هزینه‌ی ورود و خروج از معاملات در فارکس پایین‌تر است. درآمد اصلی اکثر بروکرها از اسپرد (Spread) تامین می‌شود که همان اختلاف جزئی بین قیمت خرید و فروش است. به دلیل رقابت بالا در این بازار، اسپردها معمولاً بسیار ناچیز هستند.

چالش‌های معامله‌گران ایرانی در فارکس (نگاهی واقع‌بینانه)

فعالیت در بازارهای مالی جهانی از داخل ایران، در کنار تمام جذابیت‌هایی که دارد، با چالش‌ها و موانع منحصربه‌فردی نیز همراه است. درک این چالش‌ها قبل از شروع، به شما کمک می‌کند تا با دیدی بازتر و واقع‌بینانه‌تر قدم بردارید و برای مدیریت آن‌ها آماده باشید.

مسئله احراز هویت و انتخاب بروکر معتبر

این مورد، اولین و شاید بزرگترین چالش برای یک معامله‌گر ایرانی است. به دلیل محدودیت‌های مالی و تحریم‌های بین‌المللی، اکثر بروکرهای تراز اول جهانی که تحت نظارت نهادهای مالی بسیار معتبر (مانند نهادهای نظارتی انگلستان، آمریکا یا استرالیا) هستند، به کاربران ایرانی خدماتی ارائه نمی‌دهند. این مسئله دو مشکل اصلی ایجاد می‌کند:

• محدودیت در انتخاب: معامله‌گران ایرانی مجبورند از میان بروکرهایی انتخاب کنند که در مناطق آفشور (Offshore) یا با نظارت‌های ضعیف‌تری ثبت شده‌اند. این امر، ریسک انتخاب یک بروکر نامعتبر یا کلاهبردار را به شدت افزایش می‌دهد.
• پیچیدگی احراز هویت (KYC): حتی بروکرهایی که کاربران ایرانی را می‌پذیرند، در مرحله‌ی احراز هویت یا (Know Your Customer)، مدارکی مانند گواهی آدرس (معمولاً قبض خدماتی به نام شخص) یا صورت‌حساب بانکی معتبر درخواست می‌کنند که تهیه‌ی آن برای برخی از کاربران ایرانی می‌تواند دشوار باشد.

روش‌های واریز و برداشت ریالی

چالش دوم، مستقیماً به چالش اول مرتبط است. به دلیل قطع بودن ارتباط سیستم بانکی ایران با شبکه‌ی مالی جهانی، امکان انتقال مستقیم پول (چه ریال و چه دلار) از حساب بانکی شما در ایران به حساب بروکر (و برعکس) وجود ندارد. در نتیجه، معامله‌گران ایرانی مجبورند از روش‌های واسطه‌ای استفاده کنند که این روش‌ها نیز پیچیدگی‌ها و ریسک‌های خاص خود را دارند. برخی از این روش‌ها عبارتنداز:

•  صرافی‌های آنلاین (واسطه‌ها): رایج‌ترین روش، استفاده از خدمات صرافی‌های آنلاین داخلی است. شما در این روش، ریال را به حساب صرافی واریز می‌کنید و آن صرافی، معادل دلاری آن را (معمولاً از طریق سیستم‌هایی مانند وب‌مانی یا پرفکت‌مانی) به حساب شما در بروکر واریز می‌کند. این فرایند برای برداشت سود نیز به صورت برعکس انجام می‌شود.
•  ارزهای دیجیتال (Cryptocurrencies): با فراگیر شدن دنیای رمزارز، بسیاری از بروکرها امکان واریز و برداشت از طریق ارزهای دیجیتال، به خصوص استیبل کوین‌هایی مانند تتر (Tether)، (خرید تتر) را فراهم کرده‌اند. اگرچه این روش سریع‌تر است، اما نیازمند آشنایی شما با مفاهیم اولیه‌ی کیف پول‌های دیجیتال، شبکه‌های انتقال و کارمزدها است.

در هر دو روش، شما با یک واسطه (صرافی یا صرافی رمزارز) سروکار دارید که این خود، یک لایه‌ی ریسک جدید به فرایند اضافه می‌کند. انتخاب یک واسطه‌ی معتبر برای نقل و انتقالات مالی، به اندازه‌ی انتخاب بروکر اهمیت دارد.

منابع:

Investopedia

Investopedia/terms

Forex.com

Babypips

Markets.com